50. විපස්සනානිද්දෙසවණ්ණනා

471-2. නාමරූපන්ති චිත්තචෙතසිකසඞ්ඛාතං නාමඤ්ච අට්ඨවීසතිවිධං රූපඤ්ච. ‘‘නමනලක්ඛණං නාමං, රුප්පනලක්ඛණං රූපං, නාමරූපතො න අඤ්ඤො අත්තාදිකො කොචි අත්ථී’’ති එවං ඣානලාභී චෙ, ඣානතො වුට්ඨාය ඣානගතං වා විපස්සනායානිකො චෙ, පකිණ්ණකභූතං නාමරූපං පරිග්ගහෙත්වා. පාතිමොක්ඛසංවරාදි සීලවිසුද්ධි, චතුරාරක්ඛවසෙන දීපිතා සොපචාරසමාධිසඞ්ඛාතා චිත්තවිසුද්ධි ච වුත්තාව නාමාති ඉමිනා දිට්ඨිවිසුද්ධි කථිතා. තතො තස්ස පච්චයඤ්ච පරිග්ගහෙත්වාති සම්බන්ධො. තස්ස පච්චයන්ති ‘‘පටිසන්ධික්ඛණෙ නාමරූපද්වයමෙව අවිජ්ජාතණ්හාඋපාදානකම්මෙහි උප්පජ්ජති, න ඉස්සරාදිකාරණෙනා’’තිආදිනා තස්ස කාරණං, ඉමිනා කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධි දස්සිතා.

හුත්වා අභාවතො අනිච්චාති සබ්බෙපි නාමරූපසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජිත්වා අභාවාපජ්ජනතො අනිච්චා. උදයබ්බයපීළනා දුක්ඛාති උප්පාදනිරොධවසෙන පීළනතො දුක්ඛා. අවසවත්තිත්තා අනත්තාති අත්තනො වසෙ අවත්තනතො අනත්තාති එවං සඞ්ඛාරෙහි සද්ධිං තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා. පුනප්පුනං සම්මසන්තොති යථාවුත්තනයෙන සම්මසන්තො සමථයානිකො විපස්සනායානිකො ච යොගාවචරො. ඉමිනා මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි, පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි ච දස්සිතා. සඞ්ඛාරානමෙව හි උදයබ්බයාදිනානුපස්සනතො උදයබ්බයභඞ්ගභයආදීනවනිබ්බිදාමුඤ්චිතුකම්‍යතාපටිසඞ්ඛානුපස්සනාස- ඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණසඞ්ඛාතස්ස අට්ඨවිධස්ස ඤාණස්ස වසෙන සිඛාප්පත්තං විපස්සනාඤාණං පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි නාම. අනුපුබ්බෙන සබ්බසංයොජනක්ඛයං පාපුණෙය්‍යාති ඉමිනා ඤාණදස්සනවිසුද්ධි දස්සිතා. සබ්බසංයොජනක්ඛයන්ති ඔරම්භාගියානං පඤ්චන්නං සංයොජනානං හෙට්ඨා මග්ගත්තයෙන ඛෙපිතත්තා, ඉතරෙසං උද්ධම්භාගියානං සංයොජනානං ඛෙපිතත්තා ච සබ්බෙසං සංයොජනානං ඛයන්තෙ ජාතං අරහත්තමග්ගං.

නිගමනකථාවණ්ණනා

473. යස්මා කාරණා යා සික්ඛනා, අයං භික්ඛුකිච්චං, අතො තස්මා කාරණාති අත්ථො.

474. නිච්චසො ලොකවිචාරිනොති නිච්චං ලොකෙ විචරතො. මාලුතස්සෙව පරිස්සමො න සම්භොතීති යොජනා. මාලුතස්සෙවාති වාතස්ස ඉව. න සම්භොතීති න හොති.

475-6. තම්බපණ්ණි එව තම්බපණ්ණියො, කෙතු විය කෙතු, තම්බපණ්ණියෙ කෙතූති තප්පුරිසො. තෙන රචිතා ධම්මවිනයඤ්ඤුපසංසිතා අයං ඛුද්දසික්ඛා පරිමාණතො ගාථානං පඤ්චමත්තෙහි සතෙහි එත්තාවතා නිට්ඨානමුපාගතාති සම්බන්ධො.

නිගමනකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිගමනකථා

කාරාපිතෙතිරුචිරෙ පවරෙ විහාරෙ;

මානාධිකාරිපුරිනා ගරුනා ගුණෙන;

වස්සං වසං දමිළසො විධහං අකාසිං;

ආකඞ්ඛටීක ජිනසාසනසම්පවුද්ධිං.

පුඤ්ඤෙන සත්ථරචනාජනිතෙන තෙන;

සම්බුද්ධසාසනවරොදයකාරණෙන;

ලොකාමිසෙසු පන මෙ සමයං අලග්ගො;

සම්බුද්ධසාසනවරොදයමාචරෙය්‍යං.

අත්ථෙසු අක්ඛරපදෙසු විනිච්ඡයෙසු;

පුබ්බාපරෙසු ලිඛිතං ඛලිතං යදත්ථි;

ඔහාය ඛන්තුමරහන්ති වදන්තු සන්තා;

දිට්ඨාපරාධමථ වා කිමුලාලනෙන.

යෙනන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන;

මන්ථාචලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා;

සාරාමතාතිසුඛිතා සුඛයන්ති චඤ්ඤෙ;

තෙ මෙ ජයන්ති ගරවො ගරවො ගුණෙහි.

පරත්ථසම්පාදනතො, පුඤ්ඤෙනාධිගතෙනහං;

පරත්ථසම්පාදනකො, භවෙය්‍යං ජාතිජාතියං.

සිස්සො ආහ –

පරමප්පිච්ඡතානෙකසන්තොසොපසමෙසිනං;

සුචිසල්ලෙඛවුත්තීනං, සදාරඤ්ඤනිවාසිනං.

සාසනුජ්ජොතකාරීනං, ආචෙරත්තමුපාගතං;

උදුම්බරගිරිඛ්‍යාතයතීනං යතිපුඞ්ගවං.

මෙධඞ්කර ඉති ඛ්‍යාතනාමධෙය්‍යං තපොධනං;

ථෙරං ථිරදයාමෙධානිධානං සාධුපූජිතං.

සිස්සං සහායමාගම්ම, කල්‍යාණමිත්තමත්තනො;

සොධෙතුං සාසනං සත්ථු, පරක්කමමකාසි යො.

සුසද්දසිද්ධිං යො යොගනිච්ඡයං සබ්භි වණ්ණිතං;

අකා සුබොධාලඞ්කාරං, වුත්තොදයමනාකුලං.

සඞ්ඝරක්ඛිතනාමෙන, මහාථෙරෙන ධීමතා;

නිවාසභූතෙනානෙකගුණානප්පිච්ඡතාදිනං.

තෙනෙව රචිතා සාධු, සාසනොදයකාරිනා;

ඛුද්දසික්ඛාය ටීකාපි, සුමඞ්ගලප්පසාදනී.

නිගමනකථා නිට්ඨිතා.

ඉති සුමඞ්ගලප්පසාදනී නාම

ඛුද්දසික්ඛා-අභිනවටීකා සමත්තා.

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස