ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာ

ပဌမစိတ္တံ

၃၆၅. ဣဒါနိ အကုသလဓမ္မပဒံ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ အကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဓမ္မဝဝတ္ထာနာဒိဝါရပ္ပဘေဒေါ စ ဟေဋ္ဌာ အာဂတာနံ ပဒါနံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ တတ္ထ ပန ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. တတ္ထ သမယဝဝတ္ထာနေ တာဝ ယသ္မာ၊ ကုသလဿ ဝိယ၊ အကုသလဿ ဘူမိဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧကန္တံ ကာမာဝစရမ္ပိ သမာနံ ဧတံ ‘ကာမာဝစရ’န္တိ န ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’န္တိအာဒီနိ (အ. နိ. ၉.၁၁) ဝိယ. ဂန္တဗ္ဗာဘာဝတော ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမတ္တမေဝေတန္တိပိ ဒိဋ္ဌိဂတံ. တေန သမ္ပယုတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တံ.

တတ္ထ အသဒ္ဓမ္မသဝနံ၊ အကလျာဏမိတ္တတာ၊ အရိယာနံ အဒဿနကာမတာဒီနိ အယောနိသော မနသိကာရောတိ ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဣမဿ ဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါတဿ မိစ္ဆာဒဿနဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေ ဟိ ဧတေ ဒိဋ္ဌိဝါဒပဋိသံယုတ္တာ အသဒ္ဓမ္မာ တေသံ ဗဟုမာနပုဗ္ဗင်္ဂမေန အတိက္ကန္တမဇ္ဈတ္တေန ဥပပရိက္ခာရဟိတေန သဝနေန၊ ယေ စ ဒိဋ္ဌိဝိပန္နာ အကလျာဏမိတ္တာ တံသမ္ပဝင်္ကတာသင်္ခါတာယ အကလျာဏမိတ္တတာယ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနဉ္စေဝ သပ္ပုရိသာနဉ္စ အဒဿနကာမတာယ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ အရိယဓမ္မေ အကောဝိဒတ္တေန ပါတိမောက္ခသံဝရဣန္ဒြိယသံဝရသတိသံဝရဉာဏသံဝရပဟာနသံဝရပ္ပဘေဒေ အရိယဓမ္မေ စေဝ သပ္ပုရိသဓမ္မေ စ သံဝရဘေဒသင်္ခါတေန အဝိနယေန တေဟေဝ ကာရဏေဟိ ပရိဘာဝိတေန အယောနိသော မနသိကာရေန ကောတူဟလမင်္ဂလာဒိပသုတတာယ စ ဧတံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသင်္ခါရဘာဝေါ ပနဿ စိတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ဖဿောတိ အကုသလစိတ္တသဟဇာတော ဖဿော. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ အကုသလမတ္တမေဝ ဧတေသံ ပုရိမေဟိ ဝိသေသော.

စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဟောတီတိ ပါဏာတိပါတာဒီသုပိ အဝိက္ခိတ္တဘာဝေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ ဟောတိ. မနုဿာ ဟိ စိတ္တံ သမာဒဟိတွာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟုတွာ အဝိရဇ္ဈမာနာနိ သတ္ထာနိ ပါဏသရီရေသု နိပါတေန္တိ၊ သုသမာဟိတာ ပရေသံ သန္တကံ ဟရန္တိ၊ ဧကရသေန စိတ္တေန မိစ္ဆာစာရံ အာပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ အကုသလပ္ပဝတ္တိယမ္ပိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ ဟောတိ.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ၊ ဝိရဇ္ဈိတွာ ဂဟဏတော ဝါ ဝိတထာ ဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. အနတ္ထာဝဟတ္တာ ပဏ္ဍိတေဟိ ဇိဂုစ္ဆိတာ ဒိဋ္ဌီတိပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အပိစ မိစ္ဆာ ပဿန္တိ တာယ၊ သယံ ဝါ မိစ္ဆာ ပဿတိ၊ မိစ္ဆာဒဿနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. သာ အယောနိသော အဘိနိဝေသလက္ခဏာ၊ ပရာမာသရသာ၊ မိစ္ဆာဘိနိဝေသပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အရိယာနံ အဒဿနကာမတာဒိပဒဋ္ဌာနာ၊ ပရမံ ဝဇ္ဇန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီသု ‘မိစ္ဆာ’တိ ပဒမတ္တမေဝ ဝိသေသော. သေသံ ကုသလာဓိကာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဟိရိကဗလံ အနောတ္တပ္ပဗလန္တိ ဧတ္ထ ဗလတ္ထော နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဣတရေသု ပန – န ဟိရိယတီတိ အဟိရိကော. အဟိရိကဿ ဘာဝေါ အဟိရိကံ. န ဩတ္တပ္ပံ အနောတ္တပ္ပံ. တေသု အဟိရိကံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ အဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏံ၊ အလဇ္ဇာလက္ခဏံ ဝါ. အနောတ္တပ္ပံ တေဟေဝ အသာရဇ္ဇနလက္ခဏံ အနုတ္တာသနလက္ခဏံ ဝါ. အဟိရိကမေဝ ဗလံ အဟိရိကဗလံ. အနောတ္တပ္ပမေဝ ဗလံ အနောတ္တပ္ပဗလံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. ဝိတ္ထာရော ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

လုဗ္ဘန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ၊ လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ လောဘော. မုယှန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ မုယှတိ၊ မုယှနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မောဟော. တေသု လောဘော အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏော မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ၊ အဘိသင်္ဂရသော တတ္တကပါလေ ခိတ္တမံသပေသိ ဝိယ၊ အပရိစ္စာဂပစ္စုပဋ္ဌာနော တေလဉ္ဇနရာဂေါ ဝိယ၊ သံယောဇနိယဓမ္မေသု အဿာဒဒဿနပဒဋ္ဌာနော. သော တဏှာနဒီဘာဝေန ဝဍ္ဎမာနော၊ သီဃသောတာ နဒီ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒံ၊ အပါယမေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

မောဟော စိတ္တဿ အန္ဓဘာဝလက္ခဏော အညာဏလက္ခဏော ဝါ၊ အသမ္ပဋိဝေဓရသော အာရမ္မဏသဘာဝစ္ဆာဒနရသော ဝါ၊ အသမ္မာပဋိပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနော အန္ဓကာရပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ၊ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနော. သဗ္ဗာကုသလာနံ မူလန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဘိဇ္ဈာယန္တိ တာယ၊ သယံ ဝါ အဘိဇ္ဈာယတိ၊ အဘိဇ္ဈာယနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ အဘိဇ္ဈာ. သာ ပရသမ္ပတ္တီနံ သကကရဏဣစ္ဆာလက္ခဏာ၊ တေနာကာရေန ဧသနဘာဝရသာ၊ ပရသမ္ပတ္တိ-အဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ပရသမ္ပတ္တီသု အဘိရတိပဒဋ္ဌာနာ. ပရသမ္ပတ္တိအဘိမုခါ ဧဝ ဟိ သာ ဥပဋ္ဌဟတိ. တာသု စ အဘိရတိယာ သတိ ပဝတ္တတိ၊ ပရသမ္ပတ္တီသု စေတသော ဟတ္ထပ္ပသာရောဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

သမထော ဟောတီတိအာဒီသု အညေသု ကိစ္စေသု ဝိက္ခေပသမနတော သမထော. အကုသလပ္ပဝတ္တိယံ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ပဂ္ဂါဟော. န ဝိက္ခိပတီတိ အဝိက္ခေပေါ.

ဣမသ္မိံ စိတ္တေ သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ပညာ၊ ဆ ယုဂဠကာနီတိ ဣမေ ဓမ္မာ န ဂဟိတာ. ကသ္မာ? အဿဒ္ဓိယစိတ္တေ ပသာဒေါ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တာဝ သဒ္ဓါ န ဂဟိတာ. ကိံ ပန ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အတ္တနော အတ္တနော သတ္ထာရာနံ န သဒ္ဒဟန္တီတိ? သဒ္ဒဟန္တိ. သာ ပန သဒ္ဓါ နာမ န ဟောတိ၊ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တမေဝေတံ. အတ္ထတော အနုပပရိက္ခာ ဝါ ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဝါ. အသတိယစိတ္တေ ပန သတိ နတ္ထီတိ န ဂဟိတာ. ကိံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အတ္တနာ ကတကမ္မံ န သရန္တီတိ? သရန္တိ. သာ ပန သတိ နာမ န ဟောတိ. ကေဝလံ တေနာကာရေန အကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိ. တသ္မာ သတိ န ဂဟိတာ. အထ ကသ္မာ ‘‘မိစ္ဆာသတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၃၊ သံ. နိ. ၅.၁) သုတ္တန္တေ ဝုတ္တာ? သာ ပန အကုသလက္ခန္ဓာနံ သတိဝိရဟိတတ္တာ သတိပဋိပက္ခတ္တာ စ မိစ္ဆာမဂ္ဂမိစ္ဆတ္တာနံ ပူရဏတ္ထံ တတ္ထ ပရိယာယေန ဒေသနာ ကတာ. နိပ္ပရိယာယေန ပနေသာ နတ္ထိ. တသ္မာ န ဂဟိတာ. အန္ဓဗာလစိတ္တေ ပန ပညာ နတ္ထီတိ န ဂဟိတာ. ကိံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဝဉ္စနာပညာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ. န ပနေသာ ပညာ၊ မာယာ နာမေသာ ဟောတိ. သာ အတ္ထတော တဏှာဝ. ဣဒံ ပန စိတ္တံ သဒရထံ ဂရုကံ ဘာရိယံ ကက္ခဠံ ထဒ္ဓံ အကမ္မညံ ဂိလာနံ ဝင်္ကံ ကုဋိလံ. တသ္မာ ပဿဒ္ဓါဒီနိ ဆ ယုဂဠကာနိ န ဂဟိတာနိ.

ဧတ္တာဝတာ ပဒပဋိပါဋိယာ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပါဠိအာရုဠှာနိ ဒွတ္တိံသ ပဒါနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေဝါပနကဓမ္မေ ဒဿေတုံ ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗေသုပိ အကုသလစိတ္တေသု ဆန္ဒော အဓိမောက္ခော မနသိကာရော မာနော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ ထိနံ မိဒ္ဓံ ဥဒ္ဓစ္စံ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဣမေ ဒသေဝ ယေဝါပနကာ ဟောန္တိ ဓမ္မာ၊ သုတ္တာဂတာ၊ သုတ္တပဒေသု ဒိဿရေတိ ဝုတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန စိတ္တေ ဆန္ဒော အဓိမောက္ခော မနသိကာရော ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဣမေ အပဏ္ဏကင်္ဂသင်္ခါတာ စတ္တာရောဝ ယေဝါပနကာ ဟောန္တိ.

တတ္ထ ဆန္ဒာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေဝလဉှိ တေ ကုသလာ၊ ဣမေ အကုသလာ. ဣတရံ ပန ဥဒ္ဓတဿ ဘာဝေါ ‘ဥဒ္ဓစ္စံ’. တံ စေတသော အဝူပသမလက္ခဏံ ဝါတာဘိဃာတစလဇလံ ဝိယ၊ အနဝဋ္ဌာနရသံ ဝါတာဘိဃာတစလဓဇပဋာကာ ဝိယ၊ ဘန္တတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနံ ပါသာဏာဘိဃာတသမုဒ္ဓတဘသ္မာ ဝိယ၊ စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တဝိက္ခေပေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣတိ ဖဿာဒီနိ ဒွတ္တိံသ၊ ယေဝါပနကဝသေန ဝုတ္တာနိ စတ္တာရီတိ သဗ္ဗာနိပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ဆတ္တိံသ ဓမ္မပဒါနိ ဘဝန္တိ. စတ္တာရိ အပဏ္ဏကင်္ဂါနိ ဟာပေတွာ ပါဠိယံ အာဂတာနိ ဒွတ္တိံသမေဝ. အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပနေတ္ထ ဖဿပဉ္စကံ၊ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ လောဘော မောဟောတိ သောဠသ ဓမ္မာ ဟောန္တိ.

တေသု သောဠသသု သတ္တ ဓမ္မာ အဝိဘတ္တိကာ နဝ သဝိဘတ္တိကာ ဟောန္တိ. ကတမေ သတ္တ? ဖဿော သညာ စေတနာ ဝိစာရော ပီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မောဟောတိ ဣမေ သတ္တ အဝိဘတ္တိကာ. ဝေဒနာ စိတ္တံ ဝိတက္ကော စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ လောဘောတိ ဣမေ နဝ သဝိဘတ္တိကာ.

တေသု ဆ ဓမ္မာ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ၊ ဧကော တီသု၊ ဧကော စတူသု၊ ဧကော ဆသု. ကထံ? စိတ္တံ ဝိတက္ကော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ လောဘောတိ ဣမေ ဆ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ. တေသု ဟိ စိတ္တံ တာဝ ဖဿပဉ္စကံ ပတွာ စိတ္တံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ မနိန္ဒြိယန္တိ. ဝိတက္ကော ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ ဝိတက္ကော ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂင်္ဂေသုပိ ကမ္မပထေသုပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယေဝ. အဟိရိကံ ဗလာနိ ပတွာ အဟိရိကဗလံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ လောကနာသကဒုကံ ပတွာ အဟိရိကန္တိ. အနောတ္တပ္ပေပိ ဧသေဝ နယော. လောဘော မူလံ ပတွာ လောဘော ဟောတီတိ ဝုတ္တော. ကမ္မပထံ ပတွာ အဘိဇ္ဈာတိ. ဣမေ ဆ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ.

ဝေဒနာ ပန ဖဿပဉ္စကံ ပတွာ ဝေဒနာ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ သုခန္တိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သောမနဿိန္ဒြိယန္တိ. ဧဝံ ဧကောဝ ဓမ္မော တီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.

ဝီရိယံ ပန ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ မိစ္ဆာဝါယာမော ဟောတီတိ၊ ဗလာနိ ပတွာ ဝီရိယဗလန္တိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ ပဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ. ဧဝံ အယံ ဧကော ဓမ္မော စတူသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.

သမာဓိ ပန ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သမာဓိန္ဒြိယန္တိ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ မိစ္ဆာသမာဓီတိ၊ ဗလာနိ ပတွာ သမာဓိဗလန္တိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ ဒုတိယဒုကေ ဧကကဝသေနေဝ သမထောတိ၊ တတိယေ အဝိက္ခေပေါတိ. ဧဝမယံ ဧကော ဓမ္မော ဆသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.

သဗ္ဗေပိ ပနေတေ ဓမ္မာ ဖဿပဉ္စကဝသေန ဈာနင်္ဂဝသေန ဣန္ဒြိယဝသေန မဂ္ဂင်္ဂဝသေန ဗလဝသေန မူလဝသေန ကမ္မပထဝသေန လောကနာသကဝသေန ပိဋ္ဌိဒုကဝသေနာတိ နဝ ရာသယော ဟောန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ပဌမကုသလစိတ္တနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝါတိ.

ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.