ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယံ

၁. ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တာယ မာတိကာယ သင်္ဂဟိတေ ဓမ္မေ ပဘေဒတော ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ဣဒံ ပဒဘာဇနီယံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယဒေတံ ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ပဌမံ ကာမာဝစရကုသလံ ဒဿိတံ၊ တဿ တာဝ နိဒ္ဒေသေ ဓမ္မဝဝတ္ထာနဝါရော သင်္ဂဟဝါရော သုညတဝါရောတိ တယော မဟာဝါရာ ဟောန္တိ. တေသု ဓမ္မဝဝတ္ထာနဝါရော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝသေန ဒွိဓာ ဌိတော. တေသု ဥဒ္ဒေသဝါရဿ ပုစ္ဆာ၊ သမယနိဒ္ဒေသော၊ ဓမ္မုဒ္ဒေသော၊ အပ္ပနာတိ စတ္တာရော ပရိစ္ဆေဒါ. တေသု ‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ အယံ ပုစ္ဆာ နာမ. ‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ။ပေ။ တသ္မိံ သမယေ’တိ အယံ သမယနိဒ္ဒေသော နာမ. ‘ဖဿော ဟောတိ။ပေ။ အဝိက္ခေပေါ ဟောတီ’တိ အယံ ဓမ္မုဒ္ဒေသော နာမ. ‘ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ သမယေ အညေပိ အတ္ထိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ အရူပိနော ဓမ္မာ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ အယံ အပ္ပနာ နာမ.

ဧဝံ စတူဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ ဌိတဿ ဥဒ္ဒေသဝါရဿ ယွာယံ ပဌမော ပုစ္ဆာပရိစ္ဆေဒေါ၊ တတ္ထ ‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ပဉ္စဝိဓာဟိ ပုစ္ဆာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ၊ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ၊ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ၊ အနုမတိပုစ္ဆာ၊ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ –

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ၊ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ. တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတတ္ထာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂).

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ၊ သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂).

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ၊ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘ဧဝံ နု ခေါ၊ နနု ခေါ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’တိ. သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂).

ကတမာ အနုမတိပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’တိ? ‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’. ‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’တိ? ‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’. ‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ? ‘နောဟေတံ၊ ဘန္တေ’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၉၊ မဟာဝ. ၂၁). အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ.

ကတမာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃)? အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ပုရိမာ တိဿော ပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ တီသု အဒ္ဓါသု ကိဉ္စိ သင်္ခတံ၊ အဒ္ဓါဝိမုတ္တံ ဝါ အသင်္ခတံ၊ အဒိဋ္ဌံ အနညာတံ အဇောတိတံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ. တေန တေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယံ ပန ဘဂဝတာ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တဿ အညေန သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ. တေနဿ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပနေသ အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဟတသံသယော၊ တေနဿ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ဣတရာ ဒွေ ပန ပုစ္ဆာ ဘဂဝတော အတ္ထိ. တာသု အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တတ္ထ ‘ကတမေ’တိပဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဓမ္မေ ပုစ္ဆတိ. ‘ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ ဟိ ဝစနမတ္တေန ‘ကိံ ကတာ ကိံ ဝါ ကရောန္တီ’တိ န သက္ကာ ဉာတုံ. ‘ကတမေ’တိ ဝုတ္တေ ပန တေသံ ပုဋ္ဌဘာဝေါ ပညာယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘ကတမေတိပဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဓမ္မေ ပုစ္ဆတီ’တိ. ‘ဓမ္မာ ကုသလာ’တိပဒဒွယေန ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌဓမ္မေ ဒဿေတိ. တေသံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတောဝ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ မာတိကာယံ ဝိယ ‘ကုသလာ ဓမ္မာ’တိ အဝတွာ ‘ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ ပဒါနုက္ကမော ကတောတိ? ပဘေဒတော ဓမ္မာနံ ဒေသနံ ဒီပေတွာ ပဘေဒဝန္တဒဿနတ္ထံ. ဣမသ္မိဉှိ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မာဝ ဒေသေတဗ္ဗာ. တေ စ ကုသလာဒီဟိ ပဘေဒေဟိ အနေကပ္ပဘေဒါ. တသ္မာ ဓမ္မာယေဝ ဣဓ ဒေသေတဗ္ဗာ. နာယံ ဝေါဟာရဒေသနာ. တေ စ အနေကပ္ပဘေဒတော ဒေသေတဗ္ဗာ၊ န ဓမ္မမတ္တတော. ပဘေဒတော ဟိ ဒေသနာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာဝဟာ ဟောတီတိ ‘ကုသလာ ဓမ္မာ’တိ ဧဝံ ပဘေဒတော ဓမ္မာနံ ဒေသနံ ဒီပေတွာ၊ ဣဒါနိ ယေ တေန ပဘေဒေန ဒေသေတဗ္ဗာ ဓမ္မာ တေ ဒဿေတုံ၊ အယံ ‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’တိ ပဒါနုက္ကမော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဘေဒဝန္တေသု ဟိ ဒဿိတေသု ပဘေဒေါ ဒဿိယမာနော ယုဇ္ဇတိ သုဝိညေယျော စ ဟောတီတိ.

ဣဒါနိ ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တန္တိ. ဧတ္ထ –

သမယေ နိဒ္ဒိသိ စိတ္တံ၊ စိတ္တေန သမယံ မုနိ၊

နိယမေတွာန ဒီပေတုံ၊ ဓမ္မေ တတ္ထ ပဘေဒတော.

‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တ’န္တိ ဟိ နိဒ္ဒိသန္တော ဘဂဝါ သမယေ စိတ္တံ နိဒ္ဒိသိ. ကိံကာရဏာ? တေန သမယနိယမိတေန စိတ္တေန ပရိယောသာနေ ‘တသ္မိံ သမယေ’တိ ဧဝံ သမယံ နိယမေတွာန၊ အထ ဝိဇ္ဇမာနေပိ သမယနာနတ္တေ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ တသ္မိံယေဝ သမယေ ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဟောတီတိ ဧဝံ တသ္မိံ စိတ္တနိယမိတေ သမယေ ဧတေ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနဝသေန ဒုရနုဗောဓပ္ပဘေဒေ ဖဿဝေဒနာဒယော ဓမ္မေ ဗောဓေတုန္တိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ‘ယသ္မိံ သမယေ’တိအာဒီသု အယမနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ. ယသ္မိန္တိ အနိယမတော ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော. သမယေတိ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌပရိဒီပနံ. ဧတ္တာဝတာ အနိယမတော သမယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ. တတ္ထ သမယသဒ္ဒေါ –

သမဝါယေ ခဏေ ကာလေ၊ သမူဟေ ဟေတု ဒိဋ္ဌိသု၊

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ၊ ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတိ.

တထာ ဟိဿ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သွေပိ ဥပသင်္ကမေယျာမ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၇) ဧဝမာဒီသု သမဝါယော အတ္ထော. ‘‘ဧကောဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၉) ခဏော. ‘‘ဥဏှသမယော ပရိဠာဟသမယော’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၃၅၈) ကာလော. ‘‘မဟာသမယော ပဝနသ္မိ’’န္တိအာဒီသု သမူဟော. ‘‘သမယောပိ ခေါ တေ၊ ဘဒ္ဒါလိ၊ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ အဟောသိ – ဘဂဝါ ခေါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ၊ ဘဂဝါပိ မံ ဇာနိဿတိ ‘ဘဒ္ဒါလိ နာမ ဘိက္ခု သတ္ထုသာသနေ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ’တိ. အယမ္ပိ ခေါ တေ၊ ဘဒ္ဒါလိ၊ သမယော အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ အဟောသီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၃၅) ဟေတု. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဥဂ္ဂါဟမာနော ပရိဗ္ဗာဇကော သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တော သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ ပဋိဝသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၂၆၀) ဒိဋ္ဌိ.

‘‘ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ယော အတ္ထော၊ ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကော၊

အတ္ထာဘိသမယာ ဓီရော၊ ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၂၉) –

အာဒီသု ပဋိလာဘော. ‘‘သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈) ပဟာနံ. ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော အဘိသမယဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၂.၈) ပဋိဝေဓော. ဧဝမနေကေသု သမယေသု –

သမဝါယော ခဏော ကာလော၊ သမူဟော ဟေတုယေဝ စ၊

ဧတေ ပဉ္စပိ ဝိညေယျာ၊ သမယာ ဣဓ ဝိညုနာ.

‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလ’န္တိ ဣမသ္မိဉှိ ကုသလာဓိကာရေ တေသု နဝသု သမယေသု ဧတေ သမဝါယာဒယော ပဉ္စ သမယာ ပဏ္ဍိတေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တေသု ပစ္စယသာမဂ္ဂီ၊ သမဝါယော ခဏော ပန၊

ဧကောဝ နဝမော ဉေယျော၊ စက္ကာနိ စတုရောပိ ဝါ.

ယာ ဟိ ဧသာ သာဓာရဏဖလနိပ္ဖါဒကတ္တေန သဏ္ဌိတာ ပစ္စယာနံ သာမဂ္ဂီ၊ သာ ဣဓ သမဝါယောတိ ဉာတဗ္ဗာ. ‘‘ဧကောဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၂၉) ဧဝံ ဝုတ္တော ပန နဝမောဝ ခဏော ဧကော ခဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယာနိ ဝါ ပနေတာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုစက္ကံ ဝတ္တတီ’’တိ – ဧတ္ထ ‘ပတိရူပဒေသဝါသော၊ သပ္ပုရိသူပနိဿယော၊ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ’တိ (အ. နိ. ၄.၃၁) စတ္တာရိ စက္ကာနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဧတာနိ ဝါ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဩကာသဋ္ဌေန ခဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တာနိ ဟိ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဩကာသဘူတာနိ.

ဧဝံ သမဝါယဉ္စ ခဏဉ္စ ဉတွာ ဣတရေသု –

တံ တံ ဥပါဒါယ ပညတ္တော၊ ကာလော ဝေါဟာရမတ္တကော၊

ပုဉ္ဇော ဖဿာဒိဓမ္မာနံ၊ သမူဟောတိ ဝိဘာဝိတော.

‘စိတ္တကာလော ရူပကာလော’တိအာဒိနာ ဟိ နယေန ဓမ္မေ ဝါ၊ ‘အတီတော အနာဂတော’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မဝုတ္တိံ ဝါ၊ ‘ဗီဇကာလော အင်္ကုရကာလော’တိ အာဒိနာ နယေန ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဝါ၊ ‘ဥပ္ပါဒကာလော ဇရာကာလော’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မလက္ခဏံ ဝါ၊ ‘ဝေဒိယနကာလော သဉ္ဇာနနကာလော’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မကိစ္စံ ဝါ၊ ‘နှာနကာလော ပါနကာလော’တိအာဒိနာ နယေန သတ္တကိစ္စံ ဝါ၊ ‘ဂမနကာလော ဌာနကာလော’တိအာဒိနာ နယေန ဣရိယာပထံ ဝါ၊ ‘ပုဗ္ဗဏှော သာယနှော ဒိဝါ ရတ္တီ’တိအာဒိနာ နယေန စန္ဒိမသူရိယာဒိပရိဝတ္တနံ ဝါ၊ ‘အဍ္ဎမာသော မာသော’တိအာဒိနာ နယေန အဟောရတ္တာဒိသင်္ခါတံ ကာလသဉ္စယံ ဝါတိ – ဧဝံ တံ တံ ဥပါဒါယ ပညတ္တော ကာလော နာမ. သော ပနေသ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပညတ္တိမတ္တကော ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော ပနေသ ဖဿဝေဒနာဒီနံ ဓမ္မာနံ ပုဉ္ဇော၊ သော ဣဓ သမူဟောတိ ဝိဘာဝိတော. ဧဝံ ကာလသမူဟေပိ ဉတွာ ဣတရော ပန –

ဟေတူတိ ပစ္စယောဝေတ္ထ၊ တဿ ဒွါရဝသေန ဝါ၊

အနေကဘာဝေါ ဝိညေယျော၊ ပစ္စယာနံ ဝသေန ဝါ.

ဧတ္ထ ဟိ ပစ္စယောဝ ဟေတု နာမ၊ တဿ ဒွါရာနံ ဝါ ပစ္စယာနံ ဝါ ဝသေန အနေကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကထံ? စက္ခုဒွါရာဒီသု ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ စက္ခုရူပအာလောကမနသိကာရာဒယော ပစ္စယာ၊ မဟာပကရဏေ စ ‘‘ဟေတုပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန စတုဝီသတိ ပစ္စယာ ဝုတ္တာ. တေသု ဌပေတွာ ဝိပါကပစ္စယဉ္စ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဉ္စ၊ သေသာ ကုသလဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝ. တေ သဗ္ဗေပိ ဣဓ ဟေတူတိ အဓိပ္ပေတာ. ဧဝမဿ ဣမိနာ ဒွါရဝသေန ဝါ ပစ္စယဝသေန ဝါ အနေကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတေ သမဝါယာဒယော ပဉ္စ အတ္ထာ ဣဓ သမယသဒ္ဒေန ပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘ကသ္မာ ပန ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဧကံ အပရိဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗေသံ ပရိဂ္ဂဟော ကတော’တိ? ‘တေန တေန တဿ တဿ အတ္ထဝိသေသဿ ဒီပနတော. ဧတေသု ဟိ သမဝါယသင်္ခါတော သမယော အနေကဟေတုတော ဝုတ္တိံ ဒီပေတိ. တေန ဧကကာရဏဝါဒေါ ပဋိသေဓိတော ဟောတိ. သမဝါယော စ နာမ သာဓာရဏဖလနိပ္ဖါဒနေ အညမညာပေက္ခော ဟောတိ. တသ္မာ ‘ဧကော ကတ္တာ နာမ နတ္ထီ’တိ ဣမမ္ပိ အတ္ထံ ဒီပေတိ. သဘာဝေန ဟိ ကာရဏေ သတိ ကာရဏန္တရာပေက္ခာ အယုတ္တာတိ. ဧဝံ ဧကဿ ကဿစိ ကာရဏဿ အဘာဝဒီပနေန ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ ပဋိသေဓိတံ ဟောတိ.

တတ္ထ သိယာ – ‘ယံ ဝုတ္တံ အနေကဟေတုတော ဝုတ္တိံ ဒီပေတီ’တိ၊ တံ န ယုတ္တံ. ‘ကိံကာရဏာ’?‘အသာမဂ္ဂိယံ အဟေတူနံ သာမဂ္ဂိယမ္ပိ အဟေတုဘာဝါပတ္တိတော’. ‘န ဟိ ဧကသ္မိံ အန္ဓေ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကောန္တေ အန္ဓသတံ ပဿတီ’တိ. ‘နော န ယုတ္တံ၊ သာဓာရဏဖလနိပ္ဖါဒကတ္တေန ဟိ ဌိတဘာဝေါ သာမဂ္ဂီ၊ န အနေကေသံ သမောဓာနမတ္တံ. န စ အန္ဓာနံ ဒဿနံ နာမ သာဓာရဏဖလံ’. ‘ကသ္မာ’?‘အန္ဓသတေ သတိပိ တဿ အဘာဝတော. စက္ခာဒီနံ ပန တံ သာဓာရဏဖလံ၊ တေသံ ဘာဝေ ဘာဝတော. အသာမဂ္ဂိယံ အဟေတူနမ္ပိ စ သာမဂ္ဂိယံ ဟေတုဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ. သွာယံ အသာမဂ္ဂိယံ ဖလာဘာဝေန၊ သာမဂ္ဂိယဉ္စဿ ဘာဝေန၊ ဝေဒိတဗ္ဗော. စက္ခာဒီနဉှိ ဝေကလ္လေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အဘာဝေါ၊ အဝေကလ္လေ စ ဘာဝေါ၊ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ လောကဿာ’တိ. အယံ တာဝ သမဝါယသင်္ခါတေန သမယေန အတ္ထော ဒီပိတော.

ယော ပနေသ အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ပရိဝဇ္ဇိတော နဝမော ခဏော၊ ပတိရူပဒေသဝါသာဒိကော စ စတုစက္ကသင်္ခါတော ဩကာသဋ္ဌေန ခဏော ဝုတ္တော၊ သော မနုဿတ္တဗုဒ္ဓုပ္ပါဒသဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိအာဒိကံ ခဏသာမဂ္ဂိံ ဝိနာ နတ္ထိ. မနုဿတ္တာဒီနဉ္စ ကာဏကစ္ဆပေါပမာဒီဟိ (မ. နိ. ၃.၂၅၂) ဒုလ္လဘဘာဝေါ. ဣတိ ခဏဿ ဒုလ္လဘတ္တာ သုဋ္ဌုတရံ ခဏာယတ္တံ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ ဥပကာရဘူတံ ကုသလံ ဒုလ္လဘမေဝ. ဧဝမေတေသု ခဏသင်္ခါတော သမယော ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဒုလ္လဘဘာဝံ ဒီပေတိ. ဧဝံ ဒီပေန္တေန အနေန အဓိဂတခဏာနံ ခဏာယတ္တဿေဝ တဿ ကုသလဿ အနနုဋ္ဌာနေန မောဃခဏံ ကုရုမာနာနံ ပမာဒဝိဟာရော ပဋိသေဓိတော ဟောတိ. အယံ ခဏသင်္ခါတေန သမယေန အတ္ထော ဒီပိတော.

ယော ပနေတဿ ကုသလစိတ္တဿ ပဝတ္တိကာလော နာမ ဟောတိ၊ သော အတိပရိတ္တော. သာ စဿ အတိပရိတ္တတာ ‘‘ယထာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ ဇဝေါ၊ ယထာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဇဝေါ၊ ယထာ စ ယာ ဒေဝတာ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပုရတော ဓာဝန္တိ တာသံ ဒေဝတာနံ ဇဝေါ၊ တတော သီဃတရံ အာယုသင်္ခါရာ ခီယန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၂၈) – ဣမဿ သုတ္တဿ အဋ္ဌကထာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြ ဟိ သော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ တာဝ ပရိတ္တကော ကာလော ဝုတ္တော. ယာဝ ပဋုပ္ပန္နံ ရူပံ တိဋ္ဌတိ တာဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ. ဣတိ တေသံ ကာလပရိတ္တတာယ ဥပမာပိ နတ္ထိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပမာပိ န သုကရာ ယာဝ လဟုပရိဝတ္တံ စိတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၄၈). ဧဝမေတေသု ကာလသင်္ခါတော သမယော ကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိကာလဿ အတိပရိတ္တတံ ဒီပေတိ. ဧဝံ ဒီပေန္တေန စာနေန အတိပရိတ္တကာလတာယ၊ ဝိဇ္ဇုလတောဘာသေန မုတ္တာဝုဏနံ ဝိယ၊ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈမိဒံ စိတ္တံ၊ တသ္မာ ဧတဿ ပဋိဝေဓေ မဟာဥဿာဟော စ အာဒရော စ ကတ္တဗ္ဗောတိ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော ဟောတိ. အယံ ကာလသင်္ခါတေန သမယေန အတ္ထော ဒီပိတော.

သမူဟသင်္ခါတော ပန သမယော အနေကေသံ သဟုပ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ. ဖဿာဒီနဉှိ ဓမ္မာနံ ပုဉ္ဇော သမူဟောတိ ဝုတ္တော. တသ္မိဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ စိတ္တံ သဟ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အနေကေသံ သဟုပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ. ဧဝံ ဒီပေန္တေန စာနေန ဧကဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိ ပဋိသေဓိတာ ဟောတိ. အယံ သမူဟသင်္ခါတေန သမယေန အတ္ထော ဒီပိတော.

ဟေတုသင်္ခါတော ပန သမယော ပရာယတ္တဝုတ္တိတံ ဒီပေတိ. ‘ယသ္မိံ သမယေ’တိ ဟိ ပဒဿ ယသ္မာ ‘ယသ္မိံ ဟေတုမှိ သတိ’ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ အယမတ္ထော၊ တသ္မာ ‘ဟေတုမှိ သတိ’ ပဝတ္တိတော ပရာယတ္တဝုတ္တိတာ ဒီပိတာ. ဧဝံ ဒီပေန္တေန စာနေန ဓမ္မာနံ သဝသဝတ္တိတာဘိမာနော ပဋိသေဓိတော ဟောတိ. အယံ ဟေတုသင်္ခါတေန သမယေန အတ္ထော ဒီပိတော.

တတ္ထ ‘ယသ္မိံ သမယေ’တိ ကာလသင်္ခါတဿ သမယဿ ဝသေန ‘ယသ္မိံ ကာလေ’တိ အတ္ထော၊ သမူဟသင်္ခါတဿ ‘ယသ္မိံ သမူဟေ’တိ. ခဏသမဝါယဟေတုသင်္ခါတာနံ ‘ယသ္မိံ ခဏေ သတိ၊ ယာယ သာမဂ္ဂိယာ သတိ၊ ယမှိ ဟေတုမှိ သတိ’ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ တသ္မိံယေဝ သတိ ‘ဖဿာဒယောပီ’တိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဓိကရဏဉှိ ကာလသင်္ခါတော သမူဟသင်္ခါတော စ သမယော. တတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မာနန္တိ အဓိကရဏဝသေနေတ္ထ ဘုမ္မံ. ခဏသမဝါယဟေတုသင်္ခါတဿ စ သမယဿ ဘာဝေန တေသံ ဘာဝေါ လက္ခီယတီတိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏဝသေနေတ္ထ ဘုမ္မံ.

ကာမာဝစရန္တိ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ? ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ဥပရိတော ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိံ ပရိယန္တံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၂၈၇) နယေန ဝုတ္တေသု ကာမာဝစရဓမ္မေသု ပရိယာပန္နံ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ၊ ဝတ္ထုကာမော စ ကိလေသကာမော စ. တတ္ထ ကိလေသကာမော အတ္ထတော ဆန္ဒရာဂေါဝ ဝတ္ထုကာမော တေဘူမကဝဋ္ဋံ. ကိလေသကာမော စေတ္ထ ကာမေတီတိ ကာမော၊ ဣတရော ပန ကာမိယတီတိ ကာမော. ယသ္မိံ ပန ပဒေသေ ဒုဝိဓောပေသော ကာမော ပဝတ္တိဝသေန အဝစရတိ၊ သော စတုန္နံ အပါယာနံ၊ မနုဿာနံ၊ ဆန္နဉ္စ ဒေဝလောကာနံ ဝသေန ဧကာဒသဝိဓော ပဒေသော. ကာမော ဧတ္ထ အဝစရတီတိ ကာမာဝစရော၊ သသတ္ထာဝစရော ဝိယ. ယထာ ဟိ ယသ္မိံ ပဒေသေ သသတ္ထာ ပုရိသာ အဝစရန္တိ၊ သော ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ဒွိပဒစတုပ္ပဒေသု အဝစရန္တေသု၊ တေသံ အဘိလက္ခိတတ္တာ ‘သသတ္ထာဝစရော’တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ရူပါဝစရာဒီသု တတ္ထ အဝစရန္တေသု၊ တေသံ အဘိလက္ခိတတ္တာ အယံ ပဒေသော ‘ကာမာဝစရော’တွေဝ ဝုစ္စတိ. သွာယံ ယထာ ရူပဘဝေါ ရူပံ၊ ဧဝံ ဥတ္တရပဒလောပံ ကတွာ ‘ကာမော’တွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧဝမိဒံ စိတ္တံ ဣမသ္မိံ ဧကာဒသပဒေသသင်္ခါတေ ကာမေ အဝစရတီတိ ကာမာဝစရံ.

ကိဉ္စာပိ ဟိ ဧတံ ရူပါရူပဘဝေသုပိ အဝစရတိ၊ ယထာ ပန သင်္ဂါမေ အဝစရဏတော သင်္ဂါမာဝစရောတိ လဒ္ဓနာမကော နာဂေါ နဂရေ စရန္တောပိ ‘သင်္ဂါမာဝစရော’တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ ထလဇလစရာ စ ပါဏာ အထလေ အဇလေ စ ဌိတာပိ ‘ထလစရာ ဇလစရာ’တွေဝ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမိဒံ အညတ္ထ အဝစရန္တမ္ပိ ကာမာဝစရမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဝါ ဧတ္ထ ကာမော အဝစရတီတိပိ ကာမာဝစရံ. ကာမဉ္စေသ ရူပါရူပါဝစရေသုပိ အဝစရတိ၊ ယထာ ပန ဝဒတီတိ ‘ဝစ္ဆော’၊ မဟိယံ သေတီတိ ‘မဟိံသော’တိ ဝုတ္တေ၊ န သတ္တာ ယတ္တကာ ဝဒန္တိ၊ မဟိယံ ဝါ သေန္တိ သဗ္ဗေသံ တံ နာမံ ဟောတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစ ကာမဘဝသင်္ခါတေ ကာမေ ပဋိသန္ဓိံ အဝစာရေတီတိပိ ကာမာဝစရံ.

ကုသလန္တိ ကုစ္ဆိတာနံ သလနာဒီဟိ အတ္ထေဟိ ကုသလံ. အပိစ အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန စ ကုသလံ. ယထေဝ ဟိ ‘ကစ္စိ နု ဘောတော ကုသလ’န္တိ (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆၊ ၂.၂၀.၁၂၉) ရူပကာယေ အနာတုရတာယ အဂေလညေန နိဗျာဓိတာယ အာရောဂျဋ္ဌေန ကုသလံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အရူပဓမ္မေပိ ကိလေသာတုရတာယ ကိလေသဂေလညဿ စ ကိလေသဗျာဓိနော အဘာဝေန အာရောဂျဋ္ဌေန ကုသလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိလေသဝဇ္ဇဿ ပန ကိလေသဒေါသဿ ကိလေသဒရထဿ စ အဘာဝါ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ. ကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ ကောသလ္လတော သမ္ဘူတတ္တာ ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန ကုသလံ.

‘ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ’ တာဝ ဧဝံ ဟောတု၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ ကထန္တိ. တမ္ပိ ရုဠှီသဒ္ဒေန ကုသလမေဝ. ယထာ ဟိ တာလပဏ္ဏေဟိ အကတွာ ကိလဉ္ဇာဒီဟိ ကတမ္ပိ တံသရိက္ခတ္တာ ရုဠှီသဒ္ဒေန တာလဝဏ္ဋန္တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ‘ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ’မ္ပိ ကုသလန္တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ‘ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ’ အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေနာတိ တိဝိဓေနပိ ကုသလန္တိ နာမံ လဘတိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ ဒုဝိဓေနေဝ. ဣတိ ယဉ္စ ဇာတကပရိယာယေန ယဉ္စ ဗာဟိတိကသုတ္တပရိယာယေန ယဉ္စ အဘိဓမ္မပရိယာယေန ကုသလံ ကထိတံ သဗ္ဗံ တံ တီဟိပိ အတ္ထေဟိ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ လဗ္ဘတိ.

တဒေတံ လက္ခဏာဒိဝသေန အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏံ၊ အကုသလဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ ဝေါဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ. အဝဇ္ဇပဋိပက္ခတ္တာ ဝါ အနဝဇ္ဇလက္ခဏမေဝ ကုသလံ၊ ဝေါဒါနဘာဝရသံ၊ ဣဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ယထာဝုတ္တပဒဋ္ဌာနမေဝ. လက္ခဏာဒီသု ဟိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ ဝါ သာမညံ ဝါ လက္ခဏံ နာမ. ကိစ္စံ ဝါ သမ္ပတ္တိ ဝါ ရသော နာမ. ဥပဋ္ဌာနာကာရော ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ နာမ. အာသန္နကာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ. ဣတိ ယတ္ထ ယတ္ထ လက္ခဏာဒီနိ ဝက္ခာမ တတ္ထ တတ္ထ ဣမိနာဝ နယေန တေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စိတ္တန္တိ အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ၊ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ဝါ ‘စိတ္တ’န္တိ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏော ဧသ သဒ္ဒေါ၊ တသ္မာ ယဒေတ္ထ လောကိယကုသလာကုသလကိရိယစိတ္တံ၊ တံ ဇဝနဝီထိဝသေန အတ္တနော သန္တာနံ စိနောတီတိ စိတ္တံ. ဝိပါကံ ကမ္မကိလေသေဟိ စိတန္တိ စိတ္တံ. အပိစ သဗ္ဗမ္ပိ ယထာနုရူပတော စိတ္တတာယ စိတ္တံ. စိတ္တကရဏတာယ စိတ္တန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယသ္မာ အညဒေဝ သရာဂံ စိတ္တံ၊ အညံ သဒေါသံ၊ အညံ သမောဟံ၊ အညံ ကာမာဝစရံ၊ အညံ ရူပါဝစရာဒိဘေဒံ၊ အညံ ရူပါရမ္မဏံ၊ အညံ သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏံ၊ ရူပါရမ္မဏေသု စာပိ အညံ နီလာရမ္မဏံ၊ အညံ ပီတာဒိအာရမ္မဏံ၊ သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏေသုပိ ဧသေဝ နယော၊ သဗ္ဗေသုပိ စေတေသု အညံ ဟီနံ အညံ မဇ္ဈိမံ အညံ ပဏီတံ၊ ဟီနာဒီသုပိ အညံ ဆန္ဒာဓိပတေယျံ၊ အညံ ဝီရိယာဓိပတေယျံ အညံ စိတ္တာဓိပတေယျံ၊ အညံ ဝီမံသာဓိပတေယျံ၊ တသ္မာ အဿ ဣမေသံ သမ္ပယုတ္တဘူမိအာရမ္မဏဟီနမဇ္ဈိမပဏီတာဓိပတီနံ ဝသေန စိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဧကမေဝ ဧဝံ စိတ္တံ န ဟောတိ၊ စိတ္တာနံ ပန အန္တောဂဓတ္တာ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ စိတ္တတာယ စိတ္တန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ တာဝ စိတ္တတာယ စိတ္တံ.

ကထံ စိတ္တကရဏတာယာတိ? လောကသ္မိဉှိ စိတ္တကမ္မတော ဥတ္တရိ အညံ စိတ္တံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မိမ္ပိ စရဏံ နာမ စိတ္တံ အတိစိတ္တမေဝ ဟောတိ. တံ ကရောန္တာနံ စိတ္တကာရာနံ ‘ဧဝံဝိဓာနိ ဧတ္ထ ရူပါနိ ကာတဗ္ဗာနီ’တိ စိတ္တသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာယ စိတ္တသညာယ လေခါဂဟနရဉ္ဇနဥဇ္ဇောတနဝတ္တနာဒိနိပ္ဖါဒိကာ စိတ္တကိရိယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတော စရဏသင်္ခါတေ စိတ္တေ အညတရံ ဝိစိတ္တရူပံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. တတော ‘ဣမဿ ရူပဿ ဥပရိ ဣဒံ ဟောတု၊ ဟေဋ္ဌာ ဣဒံ၊ ဥဘယပဿေ ဣဒ’န္တိ စိန္တေတွာ ယထာစိန္တိတေန ကမေန သေသစိတ္တရူပနိပ္ဖါဒနံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ယံကိဉ္စိ လောကေ ဝိစိတ္တံ သိပ္ပဇာတံ သဗ္ဗံ တံ စိတ္တေနေဝ ကရိယတိ၊ ဧဝံ ဣမာယ ကရဏဝိစိတ္တတာယ တဿ တဿ စိတ္တဿ နိပ္ဖါဒကံ စိတ္တမ္ပိ တထေဝ စိတ္တံ ဟောတိ. ယထာစိန္တိတဿ ဝါ အနဝသေသဿ အနိပ္ဖဇ္ဇနတော တတောပိ စိတ္တမေဝ စိတ္တတရံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဒိဋ္ဌံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရဏံ နာမ စိတ္တန္တိ? ‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’. တမ္ပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရဏံ နာမ စိတ္တံ စိတ္တေနေဝ စိန္တိတံ. တေနပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စရဏေန စိတ္တေန စိတ္တံယေဝ စိတ္တတရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀).

တထာ ယဒေတံ ဒေဝမနုဿနိရယတိရစ္ဆာနဘေဒါသု ဂတီသု ကမ္မလိင်္ဂသညာဝေါဟာရာဒိဘေဒံ အဇ္ဈတ္တိကံ စိတ္တံ တမ္ပိ စိတ္တကတမေဝ. ကာယကမ္မာဒိဘေဒဉှိ ဒါနသီလဝိဟိံသာသာဌေယျာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ကုသလာကုသလကမ္မံ စိတ္တနိပ္ဖါဒိတံ ကမ္မနာနတ္တံ. ကမ္မနာနတ္တေနေဝ စ တာသု တာသု ဂတီသု ဟတ္ထပါဒကဏ္ဏဥဒရဂီဝါမုခါဒိသဏ္ဌာနဘိန္နံ လိင်္ဂနာနတ္တံ. လိင်္ဂနာနတ္တတော ယထာဂဟိတသဏ္ဌာနဝသေန ‘အယံ ဣတ္ထီ အယံ ပုရိသော’တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ သညာယ သညာနာနတ္တံ. သညာနာနတ္တတော သညာနုရူပေန ‘ဣတ္ထီ’တိ ဝါ ‘ပုရိသော’တိ ဝါ ဝေါဟရန္တာနံ ဝေါဟာရနာနတ္တံ. ဝေါဟာရနာနတ္တဝသေန ပန ယသ္မာ ‘ဣတ္ထီ ဘဝိဿာမိ ပုရိသော ဘဝိဿာမိ၊ ခတ္တိယော ဘဝိဿာမိ ဗြာဟ္မဏော ဘဝိဿာမီ’တိ ဧဝံ တဿ တဿ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ ကရီယတိ၊ တသ္မာ ဝေါဟာရနာနတ္တတော ကမ္မနာနတ္တံ. တံ ပနေတံ ကမ္မနာနတ္တံ ယထာပတ္ထိတံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေန္တံ ယသ္မာ ဂတိဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတိ တသ္မာ ကမ္မနာနတ္တတော ဂတိနာနတ္တံ. ကမ္မနာနတ္တေနေဝ စ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တဿာ တဿာ ဂတိယာ အပါဒကဒွိပါဒကာဒိတာ၊ တဿာ တဿာ ဥပပတ္တိယာ ဥစ္စနီစာဒိတာ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာဒိတာ၊ လောကဓမ္မေသု လာဘာလာဘာဒိတာ စ ပညာယတိ. တသ္မာ သဗ္ဗမေတံ ဒေဝမနုဿနိရယတိရစ္ဆာနဘေဒါသု ဂတီသု ကမ္မလိင်္ဂသညာဝေါဟာရာဒိဘေဒံ အဇ္ဈတ္တိကံ စိတ္တံ စိတ္တေနေဝ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သွာယမတ္ထော ဣမဿ သင်္ဂီတိအနာရုဠှဿ သုတ္တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ကမ္မနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနဝသေန လိင်္ဂနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနံ ဘဝတိ၊ လိင်္ဂနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနဝသေန သညာနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနံ ဘဝတိ၊ သညာနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေါဟာရနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနံ ဘဝတိ၊ ဝေါဟာရနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနဝသေန ကမ္မနာနတ္တပုထုတ္တပ္ပဘေဒဝဝတ္ထာနံ ဘဝတိ. ကမ္မနာနာကရဏံ ပဋိစ္စ သတ္တာနံ ဂတိယာ နာနာကရဏံ ပညာယတိ – အပဒါ ဒွိပဒါ စတုပ္ပဒါ ဗဟုပ္ပဒါ၊ ရူပိနော အရူပိနော၊ သညိနော အသညိနော နေဝသညီနာသညိနော. ကမ္မနာနာကရဏံ ပဋိစ္စ သတ္တာနံ ဥပပတ္တိယာ နာနာကရဏံ ပညာယတိ – ဥစ္စနီစတာ ဟီနပဏီတတာ သုဂတဒုဂ္ဂတတာ. ကမ္မနာနာကရဏံ ပဋိစ္စ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေ နာနာကရဏံ ပညာယတိ – သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏတာ သုဇာတဒုဇ္ဇာတတာ သုသဏ္ဌိတဒုဿဏ္ဌိတတာ. ကမ္မနာနာကရဏံ ပဋိစ္စ သတ္တာနံ လောကဓမ္မေ နာနာကရဏံ ပညာယတိ – လာဘာလာဘေ ယသာယသေ နိန္ဒာပသံသာယံ သုခဒုက္ခေ’’တိ.

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

ကမ္မတော လိင်္ဂတော စေဝ၊ လိင်္ဂသညာ ပဝတ္တရေ၊

သညာတော ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဣတ္ထာယံ ပုရိသောတိ ဝါ.

‘‘ကမ္မုနာ ဝတ္တတေ လောကော၊ ကမ္မုနာ ဝတ္တတေ ပဇာ၊

ကမ္မနိဗန္ဓနာ သတ္တာ၊ ရထဿာဏီဝ ယာယတော’’. (မ. နိ. ၂.၄၆၀၊ သု. နိ. ၆၅၉)၊

ကမ္မေန ကိတ္တိံ လဘတေ ပသံသံ၊

ကမ္မေန ဇာနိဉ္စ ဝဓဉ္စ ဗန္ဓံ၊

တံ ကမ္မနာနာကရဏံ ဝိဒိတွာ၊

ကသ္မာ ဝဒေ နတ္ထိ ကမ္မန္တိ လောကေ. (ကထာ. ၇၈၅)၊

‘‘ကမ္မဿကာ မာဏဝ သတ္တာ ကမ္မဒါယာဒါ ကမ္မယောနီ ကမ္မဗန္ဓူ ကမ္မပဋိသရဏာ၊ ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၈၉).

ဧဝံ ဣမာယ ကရဏစိတ္တတာယပိ စိတ္တဿ စိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗာနိပိ ဟိ ဧတာနိ ဝိစိတြာနိ စိတ္တေနေဝ ကတာနိ. အလဒ္ဓေါကာသဿ ပန စိတ္တဿ ယံ ဝါ ပန အဝသေသပစ္စယဝိကလံ တဿ ဧကစ္စစိတ္တကရဏာဘာဝတော ယဒေတံ စိတ္တေန ကတံ အဇ္ဈတ္တိကံ စိတ္တံ ဝုတ္တံ၊ တတောပိ စိတ္တမေဝ စိတ္တတရံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကနိကာယမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ စိတ္တံ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ။ တေဟိပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ပါဏေဟိ စိတ္တံယေဝ စိတ္တတရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀).

ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္တမာနဘူတာပဂတောကာသကတဘူမိလဒ္ဓဝသေန ဥပ္ပန္နံ နာမ အနေကပ္ပဘေဒံ. တတ္ထ သဗ္ဗမ္ပိ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂသမင်္ဂီသင်္ခါတံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ. အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓံ၊ အနုဘူတာပဂတသင်္ခါတံ ကုသလာကုသလံ၊ ဥပ္ပါဒါဒိတ္တယံ အနုပ္ပတွာ နိရုဒ္ဓံ၊ ဘူတာပဂတသင်္ခါတံ၊ သေသသင်္ခတဉ္စ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နံ နာမ. ‘‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ကမ္မံ အတီတမ္ပိ သမာနံ၊ အညံ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿောကာသံ ကတွာ ဌိတတ္တာ၊ တထာ ကတောကာသဉ္စ ဝိပါကံ အနုပ္ပန္နမ္ပိ သမာနံ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဧကန္တေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ. တာသု တာသု ဘူမီသု အသမူဟတံ အကုသလံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ. ဧတ္ထ စ ဘူမိယာ ဘူမိလဒ္ဓဿ စ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘူမီတိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ တေသု ခန္ဓေသု ဥပ္ပတ္တာရဟံ ကိလေသဇာတံ. တေန ဟေသာ ဘူမိ လဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေတေသု စတူသု ဥပ္ပန္နေသု ဣဓ ‘ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ’ အဓိပ္ပေတံ.

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ပုဗ္ဗန္တတော ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒါဒိအဘိမုခံ ပန္နန္တိ ဥပ္ပန္နံ. ‘ဥပ္ပန္န’-သဒ္ဒေါ ပနေသ အတီတေ ပဋိလဒ္ဓေ သမုဋ္ဌိတေ အဝိက္ခမ္ဘိတေ အသမုစ္ဆိန္နေ ခဏတ္တယဂတေတိ အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘တေန ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေန ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၃) ဧတ္ထ အတီတေ အာဂတော. ‘‘အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ အတိရေကစီဝရံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၁) ဧတ္ထ ပဋိလဒ္ဓေ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပ္ပန္နံ မဟာမေဃံ တမေနံ မဟာဝါတော အန္တရာယေဝ အန္တရဓာပေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၅၇) ဧတ္ထ သမုဋ္ဌိတေ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဂမိယစိတ္တံ ဒုပ္ပဋိဝိနောဒနီယံ (အ. နိ. ၅.၁၆၀၊ ပရိ. ၃၂၅)၊ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဌာနသော အန္တရဓာပေတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၆၅) ဧတ္ထ အဝိက္ခမ္ဘိတေ. ‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော ဗဟုလီကရောန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဌာနသော အန္တရာယေဝ အန္တရဓာပေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၅၆-၁၅၇) ဧတ္ထ အသမုစ္ဆိန္နေ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ? အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၂.စိတ္တယမက.၈၁) ဧတ္ထ ခဏတ္တယဂတေ. သွာယမိဓာပိ ခဏတ္တယဂတေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ‘ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’တိ ဧတ္ထ ခဏတ္တယဂတံ ဟောတိ၊ ဝတ္တမာနံ ဟောတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောတီတိ. အယံ သင်္ခေပတ္ထော.

စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ စေတံ ဒေသနာသီသမေဝ. န ပန စိတ္တံ ဧကကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယထာ ရာဇာ အာဂတောတိ ဝုတ္တေ န ပရိသံ ပဟာယ ဧကကောဝ အာဂတော၊ ရာဇပရိသာယ ပန သဒ္ဓိံယေဝ အာဂတောတိ ပညာယတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန ပန ‘‘စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ.

လောကိယဓမ္မဉှိ ပတွာ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟောတိ. လောကုတ္တရဓမ္မံ ပတွာ ပညာ ဇေဋ္ဌိကာ ပညာ ဓုရာ ပညာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. တေနေဝ ဘဂဝါ ဝိနယပရိယာယံ ပတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ‘ကိံဖဿောသိ၊ ကိံဝေဒနောသိ၊ ကိံသညောသိ၊ ကိံစေတနောသီ’တိ အပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကိံစိတ္တော တွံ ဘိက္ခူ’’တိ စိတ္တမေဝ ဓုရံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ. ‘‘အထေယျစိတ္တော အဟံ ဘဂဝါ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘အနာပတ္တိ အထေယျဖဿဿာ’တိအာဒီနိ အဝတွာ ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု အထေယျစိတ္တဿာ’’တိ ဝဒတိ.

န ကေဝလဉ္စ ဝိနယပရိယာယံ၊ အညမ္ပိ လောကိယဒေသနံ ဒေသေန္တော စိတ္တမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဒေသေတိ. ယထာဟ – ‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလဘာဂိယာ အကုသလပက္ခိကာ သဗ္ဗေတေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ. မနော တေသံ ဓမ္မာနံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ’’ (အ. နိ. ၁.၅၆).

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ၊

မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ၊

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ.

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ၊

မနသာ စေ ပသန္နေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ၊

တတော နံ သုခမနွေတိ၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’. (ဓ. ပ. ၁၊၂)၊

‘‘စိတ္တေန နီယတိ လောကော၊ စိတ္တေန ပရိကဿတိ၊

စိတ္တဿ ဧကဓမ္မဿ၊ သဗ္ဗေဝ ဝသမနွဂူ’’. (သံ. နိ. ၁.၆၂)၊

‘‘စိတ္တသံကိလေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ’’ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀)၊

‘‘ပဘဿရမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ’’ (အ. နိ. ၁.၄၉)၊

‘‘စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အရက္ခိတေ ကာယကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ ရက္ခိတေ။ပေ။ စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ ဗျာပန္နေ။ပေ။ စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အဗျာပန္နေ။ပေ။ စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အဝဿုတေ။ပေ။ စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အနဝဿုတေ ကာယကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၁၀).

ဧဝံ လောကိယဓမ္မံ ပတွာ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ၊ စိတ္တံ ဓုရံ ဟောတိ၊ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေသု ပန သုတ္တေသု ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ အဂ္ဂဟေတွာ သုတ္တာနုရက္ခဏတ္ထာယ သဗ္ဗာနိပိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

လောကုတ္တရဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော ပန ‘ကတရဖဿံ အဓိဂတောသိ၊ ကတရဝေဒနံ ကတရသညံ ကတရစေတနံ ကတရစိတ္တ’န္တိ အပုစ္ဆိတွာ၊ ‘ကတရပညံ တွံ ဘိက္ခု အဓိဂတော’သိ၊ ‘ကိံ ပဌမံ မဂ္ဂပညံ၊ ဥဒါဟု ဒုတိယံ။ပေ။ တတိယံ။ပေ။ စတုတ္ထံ မဂ္ဂပညံ အဓိဂတော’တိ ပညံ ဇေဋ္ဌိကံ ပညံ ဓုရံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ. ပညုတ္တရာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တိ. ပညာ ပန ကိမတ္ထိယာ (မ. နိ. ၁.၄၅၁)? ‘‘ပညဝတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကဿ တဒနွယာ သဒ္ဓါ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယံ ဝီရိယံ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယာ သတိ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယော သမာဓိ သဏ္ဌာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၅) ဧဝမာဒီနိ ပနေတ္ထ သုတ္တာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဣတိ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပတွာ ပညာ ဇေဋ္ဌိကာ ဟောတိ ပညာ ဓုရာ ပညာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပန လောကိယဒေသနာ. တသ္မာ စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ ဒေသေန္တော ‘‘စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ အာဟ.

သောမနဿသဟဂတန္တိ သာတမဓုရဝေဒယိတသင်္ခါတေန သောမနဿေန သဟ ဧကုပ္ပါဒါဒိဘာဝံ ဂတံ. အယံ ပန ‘သဟဂတ’-သဒ္ဒေါ တဗ္ဘာဝေ ဝေါကိဏ္ဏေ နိဿယေ အာရမ္မဏေ သံသဋ္ဌေတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တတ္ထ ‘‘ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၃) တဗ္ဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ နန္ဒိရာဂဘူတာတိ အတ္ထော. ‘‘ယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီမံသာ ကောသဇ္ဇသဟဂတာ ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၈၃၂) ဝေါကိဏ္ဏေ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘အဋ္ဌိကသညာသဟဂတံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၈) နိဿယေ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အဋ္ဌိကသညံ နိဿာယ အဋ္ဌိကသညံ ဘာဝေတွာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ‘‘လာဘီ ဟောတိ ရူပသဟဂတာနံ ဝါ သမာပတ္တီနံ အရူပသဟဂတာနံ ဝါ’’တိ (ပု. ပ. ၃-၅) အာရမ္မဏေ၊ ဝေဒိတဗ္ဗော ရူပါရူပါရမ္မဏာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣဒံ သုခံ ဣမာယ ပီတိယာ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၇၈) သံသဋ္ဌေ. ဣမသ္မိမ္ပိ ပဒေ အယမေဝတ္ထော အဓိပ္ပေတော. သောမနဿသံသဋ္ဌဉှိ ဣဓ သောမနဿသဟဂတန္တိ ဝုတ္တံ.

‘သံသဋ္ဌ’-သဒ္ဒေါပိ စေသ သဒိသေ အဝဿုတေ မိတ္တသန္ထဝေ သဟဇာတေတိ ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ကိသေ ထူလေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ သံသဋ္ဌာ ယောဇိတာ ဟယာ’’တိ (ဇာ. ၂.၂၂.၇၀) ဧတ္ထ သဒိသေ အာဂတော. ‘‘သံသဋ္ဌာဝ တုမှေ အယျေ ဝိဟရထာ’’တိ (ပါစိ. ၇၂၇) အဝဿုတေ. ‘‘ဂိဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃) မိတ္တသန္ထဝေ. ‘‘ဣဒံ သုခံ ဣမာယ ပီတိယာ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ သဟဇာတေ. ဣဓာပိ သဟဇာတေ အဓိပ္ပေတော. တတ္ထ ‘သဟဂတံ’ အသဟဇာတံ အသံသဋ္ဌံ အသမ္ပယုတ္တံ နာမ နတ္ထိ. သဟဇာတံ ပန သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ ဟောတိပိ၊ န ဟောတိပိ. ရူပါရူပဓမ္မေသု ဟိ ဧကတော ဇာတေသု ရူပံ အရူပေန သဟဇာတံ ဟောတိ၊ န သံသဋ္ဌံ၊ န သမ္ပယုတ္တံ၊ တထာ အရူပံ ရူပေန၊ ရူပဉ္စ ရူပေန၊ အရူပံ ပန အရူပေန သဒ္ဓိံ နိယမတောဝ သဟဂတံ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တမေဝ ဟောတီတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘သောမနဿသဟဂတ’န္တိ.

ဉာဏသမ္ပယုတ္တန္တိ ဉာဏေန သမ္ပယုတ္တံ၊ သမံ ဧကုပ္ပါဒါဒိပ္ပကာရေဟိ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ တံ မာတိကာဝဏ္ဏနာယ ဝေဒနာတ္တိကေ ဝုတ္တနယမေဝ. တသ္မာ ဧကုပ္ပါဒါ ဧကနိရောဓာ ဧကဝတ္ထုကာ ဧကာရမ္မဏာတိ ဣမိနာ လက္ခဏေနေတံ သမ္ပယုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော စေသ. အရူပေ ပန ဝိနာပိ ဧကဝတ္ထုကဘာဝံ သမ္ပယောဂေါ လဗ္ဘတိ.

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ကာမာဝစရကုသလေသု သောမနဿသဟဂတံ တိဟေတုကံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တံ ကထိတံ. ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ဟိ အနိယမိတပုစ္ဆာယ စတုဘူမကကုသလံ ဂဟိတံ. ‘ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’တိ ဝစနေန ပန တေဘူမကံ ကုသလံ ပရိစ္စဇိတွာ၊ အဋ္ဌဝိဓံ ကာမာဝစရကုသလမေဝ ဂဟိတံ. ‘သောမနဿသဟဂတ’န္တိ ဝစနေန တတော စတုဗ္ဗိဓံ ဥပေက္ခာသဟဂတံ ပရိစ္စဇိတွာ စတုဗ္ဗိဓံ သောမနဿသဟဂတမေဝ ဂဟိတံ. ‘ဉာဏသမ္ပယုတ္တ’န္တိ ဝစနေန တတော ဒုဝိဓံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ ပရိစ္စဇိတွာ ဒွေ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနေဝ ဂဟိတာနိ. အသင်္ခါရိကဘာဝေါ ပန အနာဘဋ္ဌတာယေဝ န ဂဟိတော. ကိဉ္စာပိ န ဂဟိတော၊ ပရတော ပန ‘သသင်္ခါရေနာ’တိ ဝစနတော ဣဓ ‘အသင်္ခါရေနာ’တိ အဝုတ္တေပိ အသင်္ခါရိကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ အာဒိတောဝ ဣဒံ မဟာစိတ္တံ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ နိယမေတွာဝ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ ဧဝမေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ တမေဝ စိတ္တံ အာရမ္မဏတော ဒဿေတုံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ ဟိ အရူပဓမ္မံ ဒဿေန္တော ဝတ္ထုနာ ဝါ ဒဿေတိ၊ အာရမ္မဏေန ဝါ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏေဟိ ဝါ၊ သရသဘာဝေန ဝါ. ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿော။ပေ။ မနောသမ္ဖဿော၊ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ စက္ခုဝိညာဏံ။ပေ။ မနောဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု ဟိ ဝတ္ထုနာ အရူပဓမ္မာ ဒဿိတာ. ‘‘ရူပသညာ။ပေ။ ဓမ္မသညာ၊ ရူပသဉ္စေတနာ။ပေ။ ဓမ္မသဉ္စေတနာ’’တိအာဒီသု အာရမ္မဏေန. ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ပေ။ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၆၀) ဝတ္ထာရမ္မဏေဟိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁) သရသဘာဝေန အရူပဓမ္မာ ဒဿိတာ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အာရမ္မဏေန ဒဿေန္တော ‘ရူပါရမ္မဏံ’ ဝါတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ စတုသမုဋ္ဌာနံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပမေဝ ရူပါရမ္မဏံ. ဒွိသမုဋ္ဌာနော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နော သဒ္ဒေါဝ သဒ္ဒါရမ္မဏံ. စတုသမုဋ္ဌာနော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နော ဂန္ဓောဝ ဂန္ဓာရမ္မဏံ. စတုသမုဋ္ဌာနော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နော ရသောဝ ရသာရမ္မဏံ. စတုသမုဋ္ဌာနံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗမေဝ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ. ဧကသမုဋ္ဌာနာ ဒွိသမုဋ္ဌာနာ တိသမုဋ္ဌာနာ စတုသမုဋ္ဌာနာ နကုတောစိသမုဋ္ဌာနာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ စိတ္တစေတသိကာ၊ တထာ နဝတ္တဗ္ဗာ စ၊ ဝုတ္တာဝသေသာ စိတ္တဂေါစရသင်္ခါတာ ဓမ္မာယေဝ ဓမ္မာရမ္မဏံ. ယေ ပန အနာပါထဂတာ ရူပါဒယောပိ ဓမ္မာရမ္မဏမိစ္စေဝ ဝဒန္တိ တေ ဣမိနာ သုတ္တေန ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဣမေသံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနာဝိသယာနံ နာနာဂေါစရာနံ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ မနော ပဋိသရဏံ မနော နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၅).

ဧတေသဉှိ ရူပါရမ္မဏာဒီနိ ဂေါစရဝိသယော နာမ. တာနိ မနေန ပစ္စနုဘဝိယမာနာနိပိ ရူပါရမ္မဏာဒီနိယေဝါတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဒီနဉ္စ ရူပါဒိအာရမ္မဏတ္တာပိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ. အနာပါထဂတာနေဝ ဟိ ရူပါရမ္မဏာဒီနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုအာဒီနံ အာရမ္မဏာနိ၊ န စ တာနိ ဓမ္မာရမ္မဏာနိ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တနယေနေဝ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဧကေကံ အာရမ္မဏံ ဒွီသု ဒွီသု ဒွါရေသု အာပါထမာဂစ္ဆတိ. ရူပါရမ္မဏဉှိ စက္ခုပသာဒံ ဃဋ္ဋေတွာ တင်္ခဏညေဝ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ၊ ဘဝင်္ဂစလနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ဟိ သကုဏော အာကာသေနာဂန္တွာ ရုက္ခဂ္ဂေ နိလီယမာနောဝ ရုက္ခသာခဉ္စ ဃဋ္ဋေတိ၊ ဆာယာ စဿ ပထဝိယံ ပဋိဟညတိ သာခါဃဋ္ဋနဆာယာဖရဏာနိ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေယေဝ ဘဝန္တိ၊ ဧဝံ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါဒီနံ စက္ခုပသာဒါဒိဃဋ္ဋနဉ္စ ဘဝင်္ဂစလနသမတ္ထတာယ မနောဒွါရေ အာပါထဂမနဉ္စ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေယေဝ ဟောတိ. တတော ဘဝင်္ဂံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဥပ္ပန္နာနံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနာနံ အနန္တရာ တေသံ အာရမ္မဏာနံ အညတရသ္မိံ ဣဒံ မဟာစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

သုဒ္ဓမနောဒွါရေ ပန ပသာဒဃဋ္ဋနကိစ္စံ နတ္ထိ. ပကတိယာ ဒိဋ္ဌသုတဃာယိတသာယိတဖုဋ္ဌဝသေနေဝ ဧတာနိ အာရမ္မဏာနိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ. ကထံ? ဣဓေကစ္စော ကတသုဓာကမ္မံ ဟရိတာလမနောသိလာဒိဝဏ္ဏဝိစိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတနာနပ္ပကာရဓဇပဋာကံ မာလာဒါမဝိနဒ္ဓံ ဒီပမာလာပရိက္ခိတ္တံ အတိမနောရမာယ သိရိယာ ဝိရောစမာနံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဟာစေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သောဠသသု ပါဒပိဋ္ဌိကာသု ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဥလ္လောကေန္တော ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ. တဿ ဧဝံ စေတိယံ ပဿိတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂတဿ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ အာဝဇ္ဇမာနဿ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဟာစေတိယံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထမာဂတသဒိသမေဝ ဟောတိ၊ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စေတိယဝန္ဒနကာလော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝ ဒိဋ္ဌဝသေန ရူပါရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ.

မဓုရေန ပန သရေန ဓမ္မကထိကဿ ဝါ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ၊ သရဘာဏကဿ ဝါ သရေန ဘဏန္တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ အပရဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသီဒိတွာ အာဝဇ္ဇမာနဿ ဓမ္မကထာ ဝါ သရဘညံ ဝါ သောတဒွါရေ အာပါထမာဂတံ ဝိယ ဟောတိ၊ သာဓုကာရံ ဒတွာ သုဏနကာလော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝံ သုတဝသေန သဒ္ဒါရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ.

သုဂန္ဓံ ပန ဂန္ဓံ ဝါ မာလံ ဝါ လဘိတွာ အာသနေ ဝါ စေတိယေ ဝါ ဂန္ဓာရမ္မဏေန စိတ္တေန ပူဇံ ကတွာ အပရဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသီဒိတွာ အာဝဇ္ဇမာနဿ တံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထမာဂတံ ဝိယ ဟောတိ၊ ပူဇာကရဏကာလော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝံ ဃာယိတဝသေန ဂန္ဓာရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ.

ပဏီတံ ပန ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝိဘဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အပရဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုဒြူသကာဒိဘောဇနံ လဘိတွာ ‘အသုကကာလေ ပဏီတံ ဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝိဘဇိတွာ ပရိဘုတ္တ’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနဿ တံ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှါဒွါရေ အာပါထမာဂတံ ဝိယ ဟောတိ၊ ပရိဘုဉ္ဇနကာလော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝံ သာယိတဝသေန ရသာရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ.

မုဒုကံ ပန သုခသမ္ဖဿံ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ အတ္ထရဏပါပုရဏံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အပရဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒုက္ခသေယျံ ကပ္ပေတွာ ‘အသုကကာလေ မေ မုဒုကံ မဉ္စပီဌံ အတ္ထရဏပါဝုရဏံ ပရိဘုတ္တ’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနဿ တံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထမာဂတံ ဝိယ ဟောတိ. သုခသမ္ဖဿံ ဝေဒယိတကာလော ဝိယ ဟောတိ. ဧဝံ ဖုဋ္ဌဝသေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သုဒ္ဓမနောဒွါရေ ပသာဒဃဋ္ဋနကိစ္စံ နတ္ထိ. ပကတိယာ ဒိဋ္ဌသုတဃာယိတသာယိတဖုဋ္ဌဝသေနေဝ ဧတာနိ အာရမ္မဏာနိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဣဒါနိ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာဒီနံ ဝသေန အာပါထဂမနေ အယမပရောပိ အဋ္ဌကထာမုတ္တကော နယော ဟောတိ. ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဥဘယသမ္ဗန္ဓန္တိ ဣမေ တာဝ ဒိဋ္ဌာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ‘ဒိဋ္ဌံ’ နာမ ပဉ္စဒွါရဝသေန ဂဟိတပုဗ္ဗံ. ‘သုတ’န္တိ ပစ္စက္ခတော အဒိသွာ အနုဿဝဝသေန ဂဟိတာ ရူပါဒယောဝ. တေဟိ ဒွီဟိပိ သမ္ဗန္ဓံ ‘ဥဘယသမ္ဗန္ဓံ’ နာမ. ဣတိ ဣမေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌာဒီနံ ဝသေန ဧတာနိ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဝသေန တာဝ အာပါထဂမနံ ဟေဋ္ဌာ ပဉ္စဟိ နယေဟိ ဝုတ္တမေဝ.

ဧကစ္စော ပန သုဏာတိ – ‘ဘဂဝတော ပုညာတိသယနိဗ္ဗတ္တံ ဧဝရူပံ နာမ ရူပံ၊ အတိမဓုရော သဒ္ဒေါ၊ ကိသ္မိဉ္စိ ပဒေသေ ကေသဉ္စိ ပုပ္ဖါနံ အတိမနုညော ဂန္ဓော၊ ကေသဉ္စိ ဖလာနံ အတိမဓုရော ရသော၊ ကေသဉ္စိ ပါဝုရဏာဒီနံ အတိသုခေါ သမ္ဖဿော’တိ. တဿ၊ စက္ခုပသာဒါဒိဃဋ္ဋနံ ဝိနာ၊ သုတမတ္တာနေဝ တာနိ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ. အထဿ တံ စိတ္တံ တသ္မိံ ရူပေ ဝါ သဒ္ဒေ ဝါ ပသာဒဝသေန ဂန္ဓာဒီသု အရိယာနံ ဒါတုကာမတာဝသေန အညေဟိ ဒိန္နေသု အနုမောဒနာဝသေန ဝါ ပဝတ္တတိ. ဧဝံ သုတဝသေန ဧတာနိ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ.

အပရေန ပန ယထာဝုတ္တာနိ ရူပါဒီနိ ဒိဋ္ဌာနိ ဝါ သုတာနိ ဝါ ဟောန္တိ. တဿ ‘ဤဒိသံ ရူပံ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဗုဒ္ဓဿာပိ ဘဝိဿတီ’တိအာဒိနာ နယေန စက္ခုပသာဒါဒိဃဋ္ဋနံ ဝိနာ ဒိဋ္ဌသုတသမ္ဗန္ဓေနေဝ တာနိ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ. အထဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တေသု အညတရာရမ္မဏံ ဣဒံ မဟာစိတ္တံ ပဝတ္တတိ. ဧဝံ ဥဘယသမ္ဗန္ဓဝသေန ဧတာနိ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ.

ဣဒမ္ပိ စ မုခမတ္တမေဝ. သဒ္ဓါရုစိအာကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိအာဒီနံ ပန ဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဧတေသံ မနောဒွါရေ အာပါထဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗမေဝ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တာနိ ဘူတာနိပိ ဟောန္တိ အဘူတာနိပိ၊ တသ္မာ အယံ နယော အဋ္ဌကထာယံ န ဂဟိတော. ဧဝံ ဧကေကာရမ္မဏံ ဇဝနံ ဒွီသု ဒွီသု ဒွါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပါရမ္မဏဉှိ ဇဝနံ စက္ခုဒွါရေပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဒွါရေပိ. သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏေသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ မနောဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပါရမ္မဏံ ဇဝနံ ဒါနမယံ သီလမယံ ဘာဝနာမယန္တိ တိဝိဓံ ဟောတိ. တေသု ဧကေကံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ တိဝိဓမေဝ ဟောတိ. သဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏေသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ ရူပံ တာဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဧတံ မဟာကုသလစိတ္တံ နီလပီတလောဟိတောဒါတဝဏ္ဏေသု ပုပ္ဖဝတ္ထဓာတူသု အညတရံ သုဘနိမိတ္တသင်္ခါတံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ ရဇနီယံ ဝဏ္ဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နနု စေတံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ လောဘဿ ဝတ္ထု? ကထံ ဧတံ စိတ္တံ ကုသလံ နာမ ဇာတန္တိ? နိယမိတဝသေန ပရိဏာမိတဝသေန သမုဒါစာရဝသေန အာဘုဇိတဝသေနာတိ. ယဿ ဟိ ‘ကုသလမေဝ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’န္တိ ကုသလကရဏေ စိတ္တံ နိယမိတံ ဟောတိ၊ အကုသလပ္ပဝတ္တိတော နိဝတ္တေတွာ ကုသလကရဏေယေဝ ပရိဏာမိတံ၊ အဘိဏှကရဏေန ကုသလသမုဒါစာရေနေဝ သမုဒါစရိတံ၊ ပတိရူပဒေသဝါသသပ္ပုရိသူပနိဿယသဒ္ဓမ္မသဝနပုဗ္ဗေကတပုညတာဒီဟိ စ ဥပနိဿယေဟိ ယောနိသော စ အာဘောဂေါ ပဝတ္တတိ၊ တဿ ဣမိနာ နိယမိတဝသေန ပရိဏာမိတဝသေန သမုဒါစာရဝသေန အာဘုဇိတဝသေန စ ကုသလံ နာမ ဇာတံ ဟောတိ.

အာရမ္မဏဝသေန ပနေတ္ထ သောမနဿသဟဂတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဋ္ဌာရမ္မဏသ္မိဉှိ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဧတံ သောမနဿသဟဂတံ ဇာတံ. သဒ္ဓါဗဟုလတာဒီနိပေတ္ထ ကာရဏာနိယေဝ. အဿဒ္ဓါနဉှိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီနဉ္စ ဧကန္တဣဋ္ဌာရမ္မဏဘူတံ တထာဂတရူပမ္ပိ ဒိသွာ သောမနဿံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. ယေ စ ကုသလပ္ပဝတ္တိယံ အာနိသံသံ န ပဿန္တိ တေသံ ပရေဟိ ဥဿာဟိတာနံ ကုသလံ ကရောန္တာနမ္ပိ သောမနဿံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သဒ္ဓါဗဟုလတာ ဝိသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတာ အာနိသံသဒဿာဝိတာတိ. ဧဝမ္ပေတ္ထ သောမနဿသဟဂတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ဧကာဒသဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ သီလာနုဿတိ စာဂါနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟေတ္ထ သောမနဿသဟဂတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသံ ပန ဝိတ္ထာရော ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၆၇ ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ၊ ၄၆၈-၄၆၉) အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ကမ္မတော၊ ဥပပတ္တိတော၊ ဣန္ဒြိယပရိပါကတော၊ ကိလေသဒူရီဘာဝတောတိ ဣမေဟိ ပနေတ္ထ ကာရဏေဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယော ဟိ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အနဝဇ္ဇာနိ သိပ္ပါယတနကမ္မာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သိက္ခာပေတိ ဓမ္မကထိကံ သက္ကာရံ ကတွာ ဓမ္မံ ကထာပေတိ၊ ‘အာယတိံ ပညဝါ ဘဝိဿာမီ’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေတွာ နာနပ္ပကာရံ ဒါနံ ဒေတိ၊ တဿ ဧဝရူပံ ကမ္မံ ဥပနိဿာယ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အဗျာပဇ္ဇေ လောကေ ဥပ္ပန္နဿ ဝါပိ ‘‘တဿ တတ္ထ သုခိနော ဓမ္မပဒါ ပိလဝန္တိ။ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ၊ အထ သော သတ္တော ခိပ္ပံယေဝ ဝိသေသဂါမီ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၉၁) ဣမိနာ နယေန ဥပပတ္တိံ နိဿာယပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကုသလံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ ဥပဂတာနံ ပညာဒသကပ္ပတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ နိဿာယပိ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယေဟိ ပန ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ တေသံ ကိလေသဒူရီဘာဝံ နိဿာယပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကုသလံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတီ ဘူရိ၊ အယောဂါ ဘူရိသင်္ခယော’’တိ (ဓ. ပ. ၂၈၂).

ဧဝံ ကမ္မတော ဥပပတ္တိတော ဣန္ဒြိယပရိပါကတော ကိလေသဒူရီဘာဝတောတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အပိစ သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပရိပုစ္ဆကတာ၊ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ၊ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ၊ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ၊ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ၊ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ၊ တဒဓိမုတ္တတာတိ. ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမေသံ ပန ဝိတ္ထာရော ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၆၇ ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ) အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ဧဝံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နဉ္စေတံ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန အနုပါယစိန္တနာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ အသင်္ခါရံ နာမ ဇာတံ. တယိဒံ ရဇနီယဝဏ္ဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ တိဝိဓေန နိယမေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ဒါနမယံ ဝါ ဟောတိ၊ သီလမယံ ဝါ၊ ဘာဝနာမယံ ဝါ.

ကထံ? ယဒါ ဟိ နီလပီတလောဟိတောဒါတေသု ပုပ္ဖါဒီသု အညတရံ လဘိတွာ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘုဇိတွာ ‘ဝဏ္ဏဒါနံ မယှ’န္တိ ဗုဒ္ဓရတနာဒီနိ ပူဇေတိ၊ တဒါ ဒါနမယံ ဟောတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဘဏ္ဍာဂါရိကသံဃမိတ္တော ကိရ ဧကံ သုဝဏ္ဏခစိတံ ဝတ္ထံ လဘိတွာ ဣဒမ္ပိ ဝတ္ထံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဝတ္ထံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဿေဝ အနုစ္ဆဝိကံ၊ အမှာကဉ္စ ဝဏ္ဏဒါနံ ဘဝိဿတီတိ မဟာစေတိယေ အာရောပေသိ. ဧဝရူပေ ကာလေ ဒါနမယံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒါ ပန တထာရူပမေဝ ဒေယျဓမ္မံ လဘိတွာ ‘မယှံ ကုလဝံသော၊ ကုလတန္တိ ကုလပ္ပဝေဏီ ဧသာ၊ ကုလဝတ္တံ ဧတ’န္တိ ဗုဒ္ဓရတနာဒီနိ ပူဇေတိ တဒါ သီလမယံ ဟောတိ. ယဒါ ပန တာဒိသေနေဝ ဝတ္ထုနာ ရတနတ္တယဿ ပူဇံ ကတွာ ‘အယံ ဝဏ္ဏော ခယံ ဂစ္ဆိဿတိ၊ ဝယံ ဂစ္ဆိဿတီ’တိ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတိ၊ တဒါ ဘာဝနာမယံ ဟောတိ.

ဒါနမယံ ပန ဟုတွာ ဝတ္တမာနမ္ပိ ယဒါ တီဏိ ရတနာနိ သဟတ္ထေန ပူဇေန္တဿ ပဝတ္တတ္တိ၊ တဒါ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ တီဏိ ရတနာနိ ပူဇေန္တော ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသာဒယောပိ အာဏာပေတွာ ပူဇာပေတိ တဒါ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ တဒေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဝဏ္ဏဒါနံ ဒဿာမီတိ စိန္တေတိ တဒါ မနောကမ္မံ ဟောတိ. ဝိနယပရိယာယံ ပတွာ ဟိ ‘ဒဿာမိ ကရိဿာမီ’တိ ဝါစာ ဘိန္နာ ဟောတီတိ (ပါရာ. ၆၅၉) ဣမိနာ လက္ခဏေန ဒါနံ နာမ ဟောတိ. အဘိဓမ္မပရိယာယံ ပတွာ ပန ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ‘ဒဿာမီ’တိ မနသာ စိန္တိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကုသလံ ဟောတိ. အပရဘာဂေ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဒါနမယံ ကာယဝစီမနောကမ္မဝသေနေဝ တိဝိဓံ ဟောတိ.

ယဒါ ပန တံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္ထုံ လဘိတွာ ကုလဝံသာဒိဝသေန သဟတ္ထာ ရတနတ္တယံ ပူဇေတိ တဒါ သီလမယံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ကုလဝံသာဒိဝသေနေဝ ပုတ္တဒါရာဒယော အာဏာပေတွာ ပူဇာပေတိ တဒါ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ‘မယှံ ကုလဝံသော၊ ကုလတန္တိ ကုလပ္ပဝေဏီ ဧသာ၊ ကုလဝတ္တမေတ’န္တိ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ‘ဝဏ္ဏဒါနံ ဒဿာမီ’တိ စိန္တေတိ တဒါ မနောကမ္မံ ဟောတိ. ဧဝံ သီလမယံ ကာယဝစီမနောကမ္မဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ.

ယဒါ ပန တံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္ထုံ လဘိတွာ တီဏိ ရတနာနိ ပူဇေတွာ စင်္ကမန္တော ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတိ တဒါ ဘာဝနာမယံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ဝါစာယ သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ၊ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ မနသာဝ သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ မနောကမ္မံ ဟောတိ. ဧဝံ ဘာဝနာမယံ ကာယဝစီမနောကမ္မဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. ဧဝမေတံ ရူပါရမ္မဏံ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ. သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဘေရိသဒ္ဒါဒီသု ဟိ ရဇနီယသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တီဟိ နိယမေဟေတံ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ သဒ္ဒံ ကန္ဒမူလံ ဝိယ ဥပ္ပါဋေတွာ နီလုပ္ပလဟတ္ထကံ ဝိယ စ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဒါတုံ နာမ န သက္ကာ၊ သဝတ္ထုကံ ပန ကတွာ ဒေန္တော သဒ္ဒဒါနံ ဒေတိ နာမ. တသ္မာ ယဒါ ‘သဒ္ဒဒါနံ ဒဿာမီ’တိ ဘေရိမုဒိင်္ဂါဒီသု အညတရတူရိယေန တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပဟာရံ ကရောတိ၊ ‘သဒ္ဒဒါနံ မေ’တိ ဘေရိအာဒီနိ ဌပါပေတိ၊ ဓမ္မကထိကဘိက္ခူနံ သရဘေသဇ္ဇတေလဖာဏိတာဒီနိ ဒေတိ၊ ဓမ္မသဝနံ ဃောသေတိ၊ သရဘညံ ဘဏတိ၊ ဓမ္မကထံ ကထေတိ၊ ဥပနိသိန္နကကထံ အနုမောဒနကထံ ကရောတိ၊ တဒါ ဒါနမယံယေဝ ဟောတိ. ယဒါ ဧတဒေဝ ဝိဓာနံ ကုလဝံသာဒိဝသေန ဝတ္တဝသေန ကရောတိ တဒါ သီလမယံ ဟောတိ. ယဒါ သဗ္ဗမ္ပေတံ ကတွာ အယံ ဧတ္တကော သဒ္ဒေါ ဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏောပိ ဟုတွာ ‘ခယံ ဂမိဿတိ၊ ဝယံ ဂမိဿတီ’တိ သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတိ တဒါ ဘာဝနာမယံ ဟောတိ.

တတ္ထ ဒါနမယံ တာဝ ယဒါ ဘေရိအာဒီနိ ဂဟေတွာ သဟတ္ထာ ဥပဟာရံ ကရောတိ၊ နိစ္စုပဟာရတ္ထာယ ဌပေန္တောပိ သဟတ္ထာ ဌပေတိ၊ ‘သဒ္ဒဒါနံ မေ’တိ ဓမ္မသဝနံ ဃောသေတုံ ဂစ္ဆတိ၊ ဓမ္မကထံ သရဘညံ ကာတုံ ဝါ ဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ‘ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ အမှာကံ သဒ္ဒဒါနံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပဟာရံ ကရောထာ’တိ အာဏာပေတိ၊ ‘သဒ္ဒဒါနံ မေ’တိ စေတိယင်္ဂဏေသု ‘ဣမံ ဘေရိံ၊ ဣမံ မုဒိင်္ဂံ ဌပေထာ’တိ အာဏာပေတိ၊ သယမေဝ ဓမ္မသဝနံ ဃောသေတိ၊ ဓမ္မကထံ ကထေတိ၊ သရဘညံ ဘဏတိ၊ တဒါ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ ‘သဒ္ဒဒါနံ ဒဿာမီ’တိ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ မနသာ ပရိစ္စဇတိ၊ တဒါ မနောကမ္မံ ဟောတိ.

သီလမယမ္ပိ ‘သဒ္ဒဒါနံ နာမ မယှံ ကုလဝံသော ကုလတန္တိ ကုလပ္ပဝေဏီ’တိ ဘေရိအာဒီဟိ သဟတ္ထာ ဥပဟာရံ ကရောန္တဿ၊ ဘေရိအာဒီနိ သဟတ္ထာ စေတိယင်္ဂဏာဒီသု ဌပေန္တဿ၊ ဓမ္မကထိကာနံ သရဘေသဇ္ဇံ သဟတ္ထာ ဒဒန္တဿ၊ ဝတ္တသီသေန ဓမ္မသဝနဃောသနဓမ္မကထာကထနသရဘညဘဏနတ္ထာယ စ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ‘သဒ္ဒဒါနံ နာမ အမှာကံ ကုလဝံသော ကုလတန္တိ ကုလပ္ပဝေဏီ၊ ဂစ္ဆထ၊ တာတာ၊ ဗုဒ္ဓရတနာဒီနံ ဥပဟာရံ ကရောထာ’တိ အာဏာပေန္တဿ ကုလဝံသဝသေနေဝ အတ္တနာ ဓမ္မကထံ ဝါ သရဘညံ ဝါ ကရောန္တဿ စ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ‘သဒ္ဒဒါနံ နာမ မယှံ ကုလဝံသော သဒ္ဒဒါနံ ဒဿာမီ’တိ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ မနသာဝ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ ပရိစ္စဇန္တဿ မနောကမ္မံ ဟောတိ.

ဘာဝနာမယမ္ပိ ယဒါ စင်္ကမန္တော သဒ္ဒေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတိ တဒါ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ကာယင်္ဂံ ပန အစောပေတွာ ဝါစာယ သမ္မသန္တဿ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂံ အစောပေတွာ မနသာဝ သဒ္ဒါယတနံ သမ္မသန္တဿ မနောကမ္မံ ဟောတိ. ဧဝံ သဒ္ဒါရမ္မဏမ္ပိ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

မူလဂန္ဓာဒီသုပိ ရဇနီယဂန္ဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တီဟိ နိယမေဟေတံ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ယဒါ မူလဂန္ဓာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓံ လဘိတွာ ဂန္ဓဝသေန အာဘုဇိတွာ ‘ဂန္ဓဒါနံ မယှ’န္တိ ဗုဒ္ဓရတနာဒီနိ ပူဇေတိ၊ တဒါ ဒါနမယံ ဟောတီတိ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂန္ဓာရမ္မဏမ္ပိ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

မူလရသာဒီသု ပန ရဇနီယရသံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တီဟိ နိယမေဟေတံ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ယဒါ မူလရသာဒီသု ယံကိဉ္စိ ရဇနီယံ ရသဝတ္ထုံ လဘိတွာ ရသဝသေန အာဘုဇိတွာ ‘ရသဒါနံ မယှ’န္တိ ဒေတိ ပရိစ္စဇတိ၊ တဒါ ဒါနမယံ ဟောတီတိ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. သီလမယေ ပနေတ္ထ ‘သံဃဿ အဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ နာမ အမှာကံ န အာစိဏ္ဏ’န္တိ ဒွါဒသန္နံ ဘိက္ခုသဟဿာနံ ဒါပေတွာ သာဒုရသံ ပရိဘုတ္တဿ ဒုဋ္ဌဂါမဏိအဘယရညော ဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝတ္ထူနိ အာဂတာနိ. အယမေဝ ဝိသေသော. ဧဝံ ရသာရမ္မဏမ္ပိ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏေပိ ပထဝီဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ တီဏိ မဟာဘူတာနိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ နာမ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧတေသံ ဝသေန ယောဇနံ အကတွာ မဉ္စပီဌာဒိဝသေန ကာတဗ္ဗာ. ယဒါ ဟိ မဉ္စပီဌာဒီသု ယံကိဉ္စိ ရဇနီယံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝတ္ထုံ လဘိတွာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန အာဘုဇိတွာ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗဒါနံ မယှ’န္တိ ဒေတိ ပရိစ္စဇတိ၊ တဒါ ဒါနမယံ ဟောတီတိ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏမ္ပိ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

ဓမ္မာရမ္မဏေ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ၊ တီဏိ လက္ခဏာနိ၊ တယော အရူပိနော ခန္ဓာ၊ ပန္နရသ သုခုမရူပါနိ၊ နိဗ္ဗာနပညတ္တီတိ ဣမေ ဓမ္မာယတနေ ပရိယာပန္နာ စ၊ အပရိယာပန္နာ စ၊ ဓမ္မာ ဓမ္မာရမ္မဏံ နာမ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဧတေသံ ဝသေန ယောဇနံ အကတွာ ဩဇဒါနပါနဒါနဇီဝိတဒါနဝသေန ကာတဗ္ဗာ. ဩဇာဒီသု ဟိ ရဇနီယံ ဓမ္မာရမ္မဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တီဟိ နိယမေဟေတံ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တတ္ထ ယဒါ ‘ဩဇဒါနံ မယှ’န္တိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ ဒေတိ၊ ပါနဒါနန္တိ အဋ္ဌ ပါနာနိ ဒေတိ၊ ဇီဝိတဒါနန္တိ သလာကဘတ္တသံဃဘတ္တာဒီနိ ဒေတိ၊ အဖာသုကာနံ ဘိက္ခူနံ ဘေသဇ္ဇံ ဒေတိ၊ ဝေဇ္ဇံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတိ၊ ဇာလံ ဖာလာပေတိ၊ ကုမီနံ ဝိဒ္ဓံသာပေတိ၊ သကုဏပဉ္ဇရံ ဝိဒ္ဓံသာပေတိ၊ ဗန္ဓနမောက္ခံ ကာရာပေတိ၊ မာဃာတဘေရိံ စရာပေတိ၊ အညာနိပိ ဇီဝိတပရိတ္တာဏတ္ထံ ဧဝရူပါနိ ကမ္မာနိ ကရောတိ တဒါ ဒါနမယံ ဟောတိ. ယဒါ ပန ‘ဩဇဒါနပါနဒါနဇီဝိတဒါနာနိ မယှံ ကုလဝံသော ကုလတန္တိ ကုလပ္ပဝေဏီ’တိ ဝတ္တသီသေန ဩဇဒါနာဒီနိ ပဝတ္တေတိ တဒါ သီလမယံ ဟောတိ. ယဒါ ဓမ္မာရမ္မဏသ္မိံ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတိ တဒါ ဘာဝနာမယံ ဟောတိ.

ဒါနမယံ ပန ဟုတွာ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ယဒါ ဩဇဒါနပါနဒါနဇီဝိတဒါနာနိ သဟတ္ထာ ဒေတိ၊ တဒါ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ပုတ္တဒါရာဒယော အာဏာပေတွာ ဒါပေတိ၊ တဒါ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ ဩဇဒါနပါနဒါနဇီဝိတဒါနဝသေန ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ ‘ဒဿာမီ’တိ မနသာ စိန္တေတိ၊ တဒါ မနောကမ္မံ ဟောတိ.

ယဒါ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ ကုလဝံသာဒိဝသေန သဟတ္ထာ ဒေတိ၊ တဒါ သီလမယံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ကုလဝံသာဒိဝသေနေဝ ပုတ္တဒါရာဒယော အာဏာပေတွာ ဒါပေတိ၊ တဒါ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ယဒါ ကုလဝံသာဒိဝသေနေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိဇ္ဇမာနကဝတ္ထုံ ‘ဒဿာမီ’တိ မနသာဝ စိန္တေတိ၊ တဒါ မနောကမ္မံ ဟောတိ.

စင်္ကမိတွာ ဓမ္မာရမ္မဏေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေန္တဿ ပန ဘာဝနာမယံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. ကာယင်္ဂံ အစောပေတွာ ဝါစာယ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေန္တဿ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ. ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ မနသာဝ ဓမ္မာရမ္မဏေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေန္တဿ မနောကမ္မံ ဟောတိ. ဧဝံ ဘာဝနာမယံ ကာယဝစီမနောကမ္မဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. ဧဝမေတံ ဓမ္မာရမ္မဏမ္ပိ ကုသလံ တိဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန နဝဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

ဧဝမိဒံ စိတ္တံ နာနာဝတ္ထူသု နာနာရမ္မဏဝသေန ဒီပိတံ. ဣဒံ ပန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ နာနာရမ္မဏဝသေန လဗ္ဘတိယေဝ. ကထံ? စတူသု ဟိ ပစ္စယေသု စီဝရေ ဆ အာရမ္မဏာနိ လဗ္ဘန္တိ – နဝရတ္တဿ ဟိ စီဝရဿ ဝဏ္ဏော မနာပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော၊ ဣဒံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏံ. ပရိဘောဂကာလေ ပဋပဋသဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဣဒံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ. ယော တတ္ထ ကာဠကစ္ဆကာဒိဂန္ဓော၊ ဣဒံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ. ရသာရမ္မဏံ ပန ပရိဘောဂရသဝသေန ကထိတံ. ယာ တတ္ထ သုခသမ္ဖဿတာ၊ ဣဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ. စီဝရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ၊ ဓမ္မာရမ္မဏံ. ပိဏ္ဍပါတေ ရသာရမ္မဏံ နိပ္ပရိယာယေနေဝ လဗ္ဘတိ. ဧဝံ စတူသု ပစ္စယေသု နာနာရမ္မဏဝသေန ယောဇနံ ကတွာ ဒါနမယာဒိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣမဿ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏမေဝ နိဗဒ္ဓံ၊ ဝိနာ အာရမ္မဏေန အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဒွါရံ ပန အနိဗဒ္ဓံ. ကသ္မာ? ကမ္မဿ အနိဗဒ္ဓတ္တာ. ကမ္မသ္မိဉှိ အနိဗဒ္ဓေ ဒွါရမ္ပိ အနိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

ကာမာဝစရကုသလံ ဒွါရကထာ

ကာယကမ္မဒွါရကထာ

ဣမဿ ပနတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဒွါရကထာ ကထိတာ. တတ္ထ တီဏိ ကမ္မာနိ၊ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ၊ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ၊ ပဉ္စ ဝိညာဏဒွါရာနိ၊ ဆ ဖဿာ၊ ဆ ဖဿဒွါရာနိ၊ အဋ္ဌ အသံဝရာ၊ အဋ္ဌ အသံဝရဒွါရာနိ၊ အဋ္ဌ သံဝရာ၊ အဋ္ဌ သံဝရဒွါရာနိ၊ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ၊ ဒသ အကုသလကမ္မပထာတိ၊ ဣဒံ ဧတ္တကံ ဒွါရကထာယ မာတိကာဌပနံ နာမ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တီဏိ ကမ္မာနိ ပဌမံ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပန ဌပေတွာ အာဒိတော တာဝ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ ဘာဇေတွာ ဒဿိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယကမ္မဒွါရံ၊ ဝစီကမ္မဒွါရံ၊ မနောကမ္မဒွါရန္တိ.

တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော ကာယော – ဥပါဒိန္နကော၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနော၊ ဥတုသမုဋ္ဌာနော၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောတိ. တတ္ထ စက္ခာယတနာဒီနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယန္တာနိ အဋ္ဌ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပါနိပိ၊ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနေဝ စတဿော ဓာတုယော ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ အဋ္ဌ ဥပါဒိန္နကကာယော နာမ. တာနေဝ အဋ္ဌ အာဟာရဇာနိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ. အဋ္ဌ ဥတုဇာနိ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ. အဋ္ဌ စိတ္တဇာနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ.

တေသု ကာယကမ္မဒွါရန္တိ နေဝ ဥပါဒိန္နကကာယဿ နာမံ န ဣတရေသံ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနေသု ပန အဋ္ဌသု ရူပေသု ဧကာ ဝိညတ္တိ အတ္ထိ၊ ဣဒံ ကာယကမ္မဒွါရံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တိ? ယာ ကုသလစိတ္တဿ ဝါ၊ အကုသလစိတ္တဿ ဝါ၊ အဗျာကတစိတ္တဿ ဝါ၊ အဘိက္ကမန္တဿ ဝါ ပဋိက္ကမန္တဿ ဝါ၊ အာလောကေန္တဿ ဝါ ဝိလောကေန္တဿ ဝါ၊ သမိဉ္ဇေန္တဿ ဝါ ပသာရေန္တဿ ဝါ၊ ကာယဿ ထမ္ဘနာ သန္ထမ္ဘနာ သန္ထမ္ဘိတတ္တံ၊ ဝိညတ္တိ ဝိညာပနာ ဝိညာပိတတ္တံ၊ ဣဒံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ. သ. ၇၂၀). ‘အဘိက္ကမိဿာမိ ပဋိက္ကမိဿာမီ’တိ ဟိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ယာ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု တန္နိဿိတော ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ရူပကလာပါနံ အဗ္ဘန္တရေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု၊ သာ အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတိ သန္ဓာရေတိ စာလေတိ အဘိက္ကမာပေတိ ပဋိက္ကမာပေတိ.

တတ္ထ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိယံ သတ္တသု ဇဝနေသု ပဌမစိတ္တသမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ သက္ကောတိ၊ အပရာပရံ ပန စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သတ္တမစိတ္တေန ပန သမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု ဟေဋ္ဌာ ဆဟိ စိတ္တေဟိ သမုဋ္ဌိတံ ဝါယောဓာတုံ ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စယံ လဘိတွာ အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ စာလေတုံ အဘိက္ကမာပေတုံ ပဋိက္ကမာပေတုံ အာလောကာပေတုံ ဝိလောကာပေတုံ သမ္မိဉ္ဇာပေတုံ ပသာရာပေတုံ သက္ကောတိ. တေန ဂမနံ နာမ ဇာယတိ၊ အာဂမနံ နာမ ဇာယတိ၊ ဂမနာဂမနံ နာမ ဇာယတိ. ‘ယောဇနံ ဂတော ဒသယောဇနံ ဂတော’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇာပေတိ.

ယထာ ဟိ သတ္တဟိ ယုဂေဟိ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗေ သကဋေ ပဌမယုဂေ ယုတ္တဂေါဏာ ယုဂံ တာဝ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ သက္ကောန္တိ၊ စက္ကံ ပန နပဝဋ္ဋေန္တိ၊ ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော၊ သတ္တမယုဂေ ပန ဂေါဏေ ယောဇေတွာ ယဒါ ဆေကော သာရထိ ဓုရေ နိသီဒိတွာ ယောတ္တာနိ အာဒါယ သဗ္ဗပုရိမတော ပဋ္ဌာယ ပတောဒလဋ္ဌိယာ ဂေါဏေ အာကောဋေတိ၊ တဒါ သဗ္ဗေဝ ဧကဗလာ ဟုတွာ ဓုရဉ္စ သန္ဓာရေန္တိ စက္ကာနိ စ ပဝဋ္ဋေန္တိ. ‘သကဋံ ဂဟေတွာ ဒသယောဇနံ ဝီသတိယောဇနံ ဂတာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပါဒေန္တိ – ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ယော စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကကာယော န သော ဝိညတ္တိ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာယ ပန ဝါယောဓာတုယာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ စာလေတုံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထော ဧကော အာကာရဝိကာရော အတ္ထိ၊ အယံ ဝိညတ္တိ နာမ. သာ အဋ္ဌ ရူပါနိ ဝိယ န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ. ယထာ ပန အနိစ္စာဒိဘေဒါနံ ဓမ္မာနံ ဇရာမရဏတ္တာ၊ ‘‘ဇရာမရဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ သင်္ခတ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဝိညတ္တိတာယ သာပိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ နာမ ဟောတိ.

ဝိညာပနတ္တာ ပနေသာ ဝိညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ကိံ ဝိညာပေတီတိ? ဧကံ ကာယိကကရဏံ. စက္ခုပထသ္မိဉှိ ဌိတော ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဥက္ခိပတိ၊ သီသံ ဝါ ဘမုကံ ဝါ စာလေတိ၊ အယံ ဟတ္ထာဒီနံ အာကာရော စက္ခုဝိညေယျော ဟောတိ. ဝိညတ္တိ ပန န စက္ခုဝိညေယျာ မနောဝိညေယျာ ဧဝ. စက္ခုနာ ဟိ ဟတ္ထဝိကာရာဒိဝသေန ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏမေဝ ပဿတိ. ဝိညတ္တိံ ပန မနောဒွါရိကစိတ္တေန စိန္တေတွာ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဇာနာတိ.

ယထာ ဟိ အရညေ နိဒါဃသမယေ ဥဒကဋ္ဌာနေ မနုဿာ ‘ဣမာယ သညာယ ဣဓ ဥဒကဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနိဿန္တီ’တိ ရုက္ခဂ္ဂေ တာလပဏ္ဏာဒီနိ ဗန္ဓာပေန္တိ၊ သုရာပါနဒွါရေ ဓဇံ ဥဿာပေန္တိ၊ ဥစ္စံ ဝါ ပန ရုက္ခံ ဝါတော ပဟရိတွာ စာလေတိ၊ အန္တောဥဒကေ မစ္ဆေ စလန္တေ ဥပရိ ဗုဗ္ဗုဠကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ မဟောဃဿ ဂတမဂ္ဂပရိယန္တေ တိဏပဏ္ဏကသဋံ ဥဿာရိတံ ဟောတိ. တတ္ထ တာလပဏ္ဏဓဇသာခါစလနဗုဗ္ဗုဠကတိဏပဏ္ဏကသဋေ ဒိသွာ ယထာ စက္ခုနာ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘ဧတ္ထ ဥဒကံ ဘဝိဿတိ၊ သုရာ ဘဝိဿတိ၊ အယံ ရုက္ခော ဝါတေန ပဟတော ဘဝိဿတိ၊ အန္တောဥဒကေ မစ္ဆော ဘဝိဿတိ၊ ဧတ္တကံ ဌာနံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဩဃော ဂတော ဘဝိဿတီ’တိ မနောဝိညာဏေန ဇာနာတိ၊ ဧဝမေဝ ဝိညတ္တိပိ န စက္ခုဝိညေယျာ မနောဝိညေယျာဝ. စက္ခုနာ ဟိ ဟတ္ထဝိကာရာဒိဝသေန ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏမေဝ ပဿတိ. ဝိညတ္တိံ ပန မနောဒွါရိကစိတ္တေန စိန္တေတွာ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဇာနာတိ.

န ကေဝလဉ္စေသာ ဝိညာပနတောဝ ဝိညတ္တိ နာမ. ဝိညေယျတောပိ ပန ဝိညတ္တိယေဝ နာမ. အယဉှိ ပရေသံ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ပါကဋာ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ သန္နိပတိတာ ဟိ သောဏသိင်္ဂါလကာကဂေါဏာဒယော ဒဏ္ဍံ ဝါ လေဍ္ဍုံ ဝါ ဂဟေတွာ ပဟရဏာကာရေ ဒဿိတေ ‘အယံ နော ပဟရိတုကာမော’တိ ဉတွာ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယန္တိ. ပါကာရကုဋ္ဋာဒိအန္တရိကဿ ပန ပရဿ အပါကဋကာလောပိ အတ္ထိ. ကိဉ္စာပိ တသ္မိံ ခဏေ အပါကဋာ သမ္မုခီဘူတာနံ ပန ပါကဋတ္တာ ဝိညတ္တိယေဝ နာမ ဟောတိ.

စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကေ ပန ကာယေ စလန္တေ တိသမုဋ္ဌာနိကော စလတိ န စလတီတိ? သောပိ တထေဝ စလတိ. တံဂတိကော တဒနုဝတ္တကောဝ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဥဒကေ ဂစ္ဆန္တေ ဥဒကေ ပတိတာနိ သုက္ခဒဏ္ဍကတိဏပဏ္ဏာဒီနိပိ ဥဒကဂတိကာနေဝ ဘဝန္တိ၊ တသ္မိံ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တိ၊ တိဋ္ဌန္တေ တိဋ္ဌန္တိ – ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝမေသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနေသု ရူပေသု ဝိညတ္တိ ကာယကမ္မဒွါရံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယာ ပန တသ္မိံ ဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ ယာယ ပါဏံ ဟနတိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ မိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမတိ၊ ဣဒံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဧဝံ ပရဝါဒိမှိ သတိ ကာယော ဒွါရံ၊ တမှိ ဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ ကာယကမ္မံ ‘ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ’တိ ဌပေတဗ္ဗံ. ပရဝါဒိမှိ ပန အသတိ ‘အဗျာကတံ ဝါ’တိ တိကံ ပူရေတွာဝ ဌပေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယထာ နဂရဒွါရံ ကတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ၊ အင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အပရာပရံ န သင်္ကမတိ၊ တေန တေန ပန ဒွါရေန မဟာဇနော သဉ္စရတိ၊ ဧဝမေဝ ဒွါရေ ဒွါရံ န သဉ္စရတိ၊ ကမ္မံ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စရတိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနိ၊ န ဒွါရာ ဒွါရစာရိနော၊

တသ္မာ ဒွါရေဟိ ကမ္မာနိ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ.

တတ္ထ ကမ္မေနာပိ ဒွါရံ နာမံ လဘတိ၊ ဒွါရေနာပိ ကမ္မံ. ယထာ ဟိ ဝိညာဏာဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ ဝိညာဏဒွါရံ ဖဿဒွါရံ အသံဝရဒွါရံ သံဝရဒွါရန္တိ နာမံ လဘန္တိ၊ ဧဝံ ကာယကမ္မဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ နာမံ လဘတိ. ဝစီမနောကမ္မဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သိမ္ဗလိဒေဝတာ ပလာသဒေဝတာ ပုစိမန္ဒဒေဝတာ ဖန္ဒနဒေဝတာတိ တေန တေန ရုက္ခေန နာမံ လဘတိ၊ ဧဝမေဝ ကာယဒွါရေန ကတံ ကမ္မမ္ပိ ကာယကမ္မန္တိ ဒွါရေန နာမံ လဘတိ. ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အညော ကာယော၊ အညံ ကမ္မံ၊ ကာယေန ပန ကတတ္တာ တံ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –

ကာယေန စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊

ကာယော စ ကာယကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.

သူစိယာ စေ ကတံ ကမ္မံ၊ သူစိကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊

သူစိ စ သူစိကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.

ဝါသိယာ စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ဝါသိကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊

ဝါသိ စ ဝါသိကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.

ပုရိသေန စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ပုရိသကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊