အရူပါဝစရကုသလဝဏ္ဏနာ

အာကာသာနဉ္စာယတနံ

၂၆၅. ဣဒါနိ အရူပါဝစရကုသလံ ဒဿေတုံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အရူပူပပတ္တိယာတိ အရူပဘဝေါ အရူပံ၊ အရူပေ ဥပပတ္တိ အရူပူပပတ္တိ၊ တဿာ အရူပူပပတ္တိယာ. မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဥပါယံ ဟေတုံ ကာရဏံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဍ္ဎေတိ. သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန. သဗ္ဗာသံ ဝါ အနဝသေသာနန္တိ အတ္ထော. ရူပသညာနန္တိ သညာသီသေန ဝုတ္တရူပါဝစရဇ္ဈာနာနဉ္စေဝ တဒါရမ္မဏာနဉ္စ. ရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဟိ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၄၈၊ ဒီ. နိ. ၂.၁၂၉). တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၂၄၄-၂၄၆၊ ဒီ. နိ. ၂.၁၇၃)၊ တသ္မာ ဣဓ ရူပေ သညာ ရူပသညာတိ ဧဝံ သညာသီသေန ဝုတ္တရူပါဝစရဇ္ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပံ သညာ အဿာတိ ရူပသညံ၊ ရူပမဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သမတိက္ကမာတိ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဧတာသံ ကုသလဝိပါကကိရိယဝသေန ပဉ္စဒသန္နံ ဈာနသင်္ခါတာနံ ရူပသညာနံ၊ ဧတေသဉ္စ ပထဝီကသိဏာဒိဝသေန အဋ္ဌန္နံ အာရမ္မဏသင်္ခါတာနံ ရူပသညာနံ၊ သဗ္ဗာကာရေန အနဝသေသာနံ ဝါ ဝိရာဂါ စ နိရောဓာ စ ဝိရာဂဟေတု စေဝ နိရောဓဟေတု စ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. န ဟိ သက္ကာ သဗ္ဗသော အနတိက္ကန္တရူပသညေန ဧတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုန္တိ.

တတ္ထ ယသ္မာ အာရမ္မဏေ အဝိရတ္တဿ သညာသမတိက္ကမော န ဟောတိ၊ သမတိက္ကန္တာသု စ သညာသု အာရမ္မဏံ သမတိက္ကန္တမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ အာရမ္မဏသမတိက္ကမံ အဝတွာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ရူပသညာ? ရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါ သညာ သဉ္ဇာနနာ သဉ္ဇာနိတတ္တံ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ ရူပသညာယော. ဣမာ ရူပသညာယော အတိက္ကန္တော ဟောတိ၊ ဝီတိက္ကန္တော၊ သမတိက္ကန္တော၊ တေန ဝုစ္စတိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၂) ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ သညာနံယေဝ သမတိက္ကမော ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပန အာရမ္မဏသမတိက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗာ ဧတာ သမာပတ္တိယော၊ န ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ၊ တသ္မာ အယံ အာရမ္မဏသမတိက္ကမဝသေနာပိ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာတိ စက္ခာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ ပဋိဃာတေန သမုပ္ပန္နာ သညာ ပဋိဃသညာ. ရူပသညာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ပဋိဃသညာ? ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ ဂန္ဓသညာ ရသသညာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ ပဋိဃသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၃). တာသံ ကုသလဝိပါကာနံ ပဉ္စန္နံ အကုသလဝိပါကာနံ ပဉ္စန္နန္တိ သဗ္ဗသော ဒသန္နမ္ပိ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ ပဟာနာ အသမုပ္ပါဒါ အပ္ပဝတ္တိံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကာမဉ္စေတာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ သမာပန္နဿာပိ န သန္တိ – န ဟိ တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စဒွါရဝသေန စိတ္တံ ပဝတ္တတိ – ဧဝံ သန္တေပိ၊ အညတ္ထ ပဟီနာနံ သုခဒုက္ခာနံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဝိယ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ တတိယမဂ္ဂေ ဝိယ စ၊ ဣမသ္မိံ ဈာနေ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဣမဿ ဈာနဿ ပသံသာဝသေန ဧတာသံ ဧတ္ထ ဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ကိဉ္စာပိ တာ ရူပါဝစရံ သမာပန္နဿ န သန္တိ၊ အထ ခေါ န ပဟီနတ္တာ န သန္တိ. န ဟိ ရူပဝိရာဂါယ ရူပါဝစရဘာဝနာ သံဝတ္တတိ၊ ရူပါယတ္တာ စ ဧတာသံ ပဝတ္တိ. အယံ ပန ဘာဝနာ ရူပဝိရာဂါယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာ တာ ဧတ္ထ ပဟီနာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. န ကေဝလဉ္စ ဝတ္တုံ၊ ဧကံသေနေဝ ဧဝံ ဓာရေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တာသဉှိ ဣတော ပုဗ္ဗေ အပ္ပဟီနတ္တာယေဝ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ‘‘သဒ္ဒေါ ကဏ္ဋကော’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၇၂) ဝုတ္တော ဘဂဝတာ. ဣဓ စ ပဟီနတ္တာယေဝ အရူပသမာပတ္တီနံ အာနေဉ္ဇတာ သန္တဝိမောက္ခတာ စ ဝုတ္တာ. အာဠာရော စ ကာဠာမော အာရုပ္ပသမာပန္နော ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ နိဿာယ နိဿာယ အတိက္ကန္တာနိ နေဝ အဒ္ဒသ၊ န ပန သဒ္ဒံ အဿောသီတိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၉၂).

နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာတိ နာနတ္တေ ဂေါစရေ ပဝတ္တာနံ သညာနံ နာနတ္တာနံ ဝါ သညာနံ. ယသ္မာ ဟိ ဧတာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ နာနတ္တသညာ? အသမာပန္နဿ မနောဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ မနောဝိညာဏဓာတုသမင်္ဂိဿ ဝါ သညာ သဉ္ဇာနနာ သဉ္ဇာနိတတ္တံ၊ ဣမာ ဝုစ္စန္တိ နာနတ္တသညာယော’’တိ (ဝိဘ. ၆၀၄) ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ၊ အသမာပန္နဿ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုသင်္ဂဟိတာ သညာ ရူပသဒ္ဒါဒိဘေဒေ နာနတ္တေ နာနာသဘာဝေ ဂေါစရေ ပဝတ္တန္တိ၊ ယသ္မာ စေတာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ၊ ဒွါဒသ အကုသလသညာ၊ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကသညာ၊ ဒွေ အကုသလဝိပါကသညာ၊ ဧကာဒသ ကာမာဝစရကိရိယသညာတိ ဧဝံ စတုစတ္တာလီသမ္ပိ သညာ နာနတ္တာ နာနာသဘာဝါ အညမညံ အသဒိသာ၊ တသ္မာ နာနတ္တသညာတိ ဝုတ္တာ. တာသံ သဗ္ဗသော နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ အနာဝဇ္ဇနာ အသမန္နာဟာရာ အပစ္စဝေက္ခဏာ. ယသ္မာ တာ နာဝဇ္ဇတိ၊ န မနသိကရောတိ၊ န ပစ္စဝေက္ခတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယသ္မာ စေတ္ထ ပုရိမာ ရူပသညာ ပဋိဃသညာ စ ဣမိနာ ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တေ ဘဝေပိ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊ ပဂေဝ တသ္မိံ ဘဝေ ဣမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရဏကာလေ၊ တသ္မာ တာသံ ‘သမတိက္ကမာ အတ္ထင်္ဂမာ’တိ ဒွေဓာပိ အဘာဝေါယေဝ ဝုတ္တော. နာနတ္တသညာသု ပန ယသ္မာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ၊ နဝ ကိရိယာသညာ၊ ဒသ အကုသလသညာတိ ဣမာ သတ္တဝီသတိ သညာ ဣမိနာ ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တေ ဘဝေ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ တာသံ အမနသိကာရာတိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတြာပိ ဟိ ဣမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တော တာသံ အမနသိကာရာယေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. တာ ပန မနသိကရောန္တော အသမာပန္နော ဟောတီတိ. သင်္ခေပတော စေတ္ထ ‘ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗရူပါဝစရဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဝုတ္တံ. ‘ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗေသံ ကာမာဝစရစိတ္တစေတသိကာနဉ္စ ပဟာနံ အမနသိကာရော စ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣတိ ဘဂဝါ ‘ပန္နရသန္နံ ရူပသညာနံ သမတိက္ကမေန၊ ဒသန္နံ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမေန၊ စတုစတ္တာလီသာယ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရေနာ’တိ တီဟိ ပဒေဟိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ကိံ ကာရဏာတိ စေ သောတူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထဉ္စေဝ ပလောဘနတ္ထဉ္စ. သစေ ဟိ ကေစိ အပဏ္ဍိတာ ဝဒေယျုံ ‘သတ္ထာ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေထာတိ ဝဒတိ၊ ကော နု ခေါ ဧတာယ နိဗ္ဗတ္တိတာယ အတ္ထော? ကော အာနိသံသော’တိ တေ ဧဝံ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ သမာပတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. တဉှိ နေသံ သုတွာ ဧဝံ ဘဝိဿတိ – ‘ဧဝံသန္တာ ကိရ အယံ သမာပတ္တိ၊ ဧဝံပဏီတာ၊ နိဗ္ဗတ္တေဿာမ န’န္တိ. အထဿ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ ဥဿာဟံ ကရိဿန္တီတိ.

ပလောဘနတ္ထဉ္စာပိ နေသံ ဧတိဿာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ၊ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇော ဝိယ. ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇော နာမ ဂုဠဝါဏိဇော ဝုစ္စတိ. သော ကိရ ဂုဠဖာဏိတခဏ္ဍသက္ကရာဒီနိ သကဋေနာဒါယ ပစ္စန္တဂါမံ ဂန္တွာ ‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထ ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. တံ သုတွာ ဂါမိကာ ‘ဝိသံ နာမ ကက္ခဠံ၊ ယော နံ ခါဒတိ သော မရတိ၊ ကဏ္ဋကောပိ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေတိ. ဥဘောပေတေ ကက္ခဠာ၊ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော’တိ ဂေဟဒွါရာနိ ထကေသုံ၊ ဒါရကေ စ ပလာပေသုံ. တံ ဒိသွာ ဝါဏိဇော ‘အဝေါဟာရကုသလာ ဣမေ ဂါမိကာ၊ ဟန္ဒ နေ ဥပါယေန ဂဏှာပေမီ’တိ ‘အတိမဓုရံ ဂဏှထ အတိသာဒုံ ဂဏှထ၊ ဂုဠံ ဖာဏိတံ သက္ကရံ သမဂ္ဃံ လဗ္ဘတိ၊ ကူဋမာသကကူဋကဟာပဏာဒီဟိပိ လဗ္ဘတီ’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. တံ သုတွာ ဂါမိကာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာ နိဂ္ဂန္တွာ ဗဟုမ္ပိ မူလံ ဒတွာ ဂဟေသုံ.

တတ္ထ ဝါဏိဇဿ ‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’တိ ဥဂ္ဃေါသနံ ဝိယ ဘဂဝတော ‘အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေထာ’တိ ဝစနံ. ‘ဥဘောပေတေ ကက္ခဠာ၊ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော’တိ? ဂါမိကာနံ စိန္တနံ ဝိယ ‘ဘဂဝါ အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဗ္ဗတ္တေထာတိ အာဟ၊ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော? နာဿ ဂုဏံ ဇာနာမာ’တိ သောတူနံ စိန္တနံ. အထဿ ဝါဏိဇဿ ‘အတိမဓုရံ ဂဏှထာ’တိအာဒိဝစနံ ဝိယ ဘဂဝတော ရူပသညာသမတိက္ကမနာဒိကံ အာနိသံသပ္ပကာသနံ. ဣဒဉှိ သုတွာ တေ ဗဟုမ္ပိ မူလံ ဒတွာ၊ ဂါမိကာ ဝိယ ဂုဠံ၊ ဣမိနာ အာနိသံသေန ပလောဘိတစိတ္တာ မဟန္တမ္ပိ ဥဿာဟံ ကတွာ ဣမံ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေဿန္တီတိ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ပလောဘနတ္ထဉ္စ ကထေသိ.

အာကာသာနဉ္စာယတနသညာသဟဂတန္တိ ဧတ္ထ နာဿ အန္တောတိ အနန္တံ. အာကာသံ အနန္တံ အာကာသာနန္တံ. အာကာသာနန္တမေဝ အာကာသာနဉ္စံ. တံ အာကာသာနဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ၊ ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ဣတိ အာကာသာနဉ္စံ စ တံ အာယတနဉ္စာတိပိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဿေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မိံ အာကာသာနဉ္စာယတနေ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ သညာယ သဟဂတံ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာသဟဂတံ.

ယထာ ပန အညတ္ထ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈၊ ဒီ. နိ. ၂.၁၂၉) ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ အနန္တန္တိ ဝါ ပရိတ္တန္တိ ဝါ န ဂဟိတံ. ကသ္မာ? အနန္တေ ဟိ ဂဟိတေ ပရိတ္တံ န ဂယှတိ၊ ပရိတ္တေ ဂဟိတေ အနန္တံ န ဂယှတိ. ဧဝံ သန္တေ အာရမ္မဏစတုက္ကံ န ပူရတိ၊ ဒေသနာ သောဠသက္ခတ္တုကာ န ဟောတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒေသနံ သောဠသက္ခတ္တုကံ ကာတုံ အဇ္ဈာသယော၊ တသ္မာ အနန္တန္တိ ဝါ ပရိတ္တန္တိ ဝါ အဝတွာ ‘အာကာသာနဉ္စာယတနသညာသဟဂတ’န္တိ အာဟ. ဧဝဉှိ သတိ ဥဘယမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. အာရမ္မဏစတုက္ကံ ပူရတိ၊ ဒေသနာ သောဠသက္ခတ္တုကာ သမ္ပဇ္ဇတိ. အဝသေသော ပါဠိအတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနနိကန္တိပရိယာဒါနဒုက္ခတာယ စေတ္ထ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ၊ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အပ္ပနာပရိဝါသဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ ဟောတိ. ဝိပရိယာယေန သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိတ္တကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပန ပဝတ္တံ ဈာနံ ပရိတ္တာရမ္မဏံ ဝိပုလကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရေ ဝိယ စ ဣဓာပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန ပဉ္စဝီသတိ ဧကကာ ဟောန္တိ. ယထာ စေတ္ထ ဧဝံ ဣတော ပရေသုပိ. ဝိသေသမတ္တမေဝ ပန တေသု ဝဏ္ဏယိဿာမ.

ဝိညာဏဉ္စာယတနံ

၂၆၆. အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ၊ ဧတ္ထ တာဝ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အာကာသာနဉ္စံ အာယတနမဿ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဈာနမ္ပိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. ဝုတ္တနယေနေဝ အာရမ္မဏမ္ပိ. ဧဝမေတံ ဈာနဉ္စ အာရမ္မဏဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန စ အမနသိကရဏေန စ သမတိက္ကမိတွာဝ ယသ္မာ ဣဒံ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာ’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာသဟဂတန္တိ၊ ဧတ္ထ ပန အနန္တန္တိ မနသိကာတဗ္ဗဝသေန နာဿ အန္တောတိ အနန္တံ. အနန္တမေဝ အာနဉ္စံ. ဝိညာဏံ အာနဉ္စံ ဝိညာဏာနဉ္စန္တိ အဝတွာ ဝိညာဏဉ္စန္တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ ရူဠှီသဒ္ဒေါ. တဒေဝ ဝိညာဏဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဣမာယ သညာယ အာယတနန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ. တသ္မိံ ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ပဝတ္တာယ သညာယ သဟဂတန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာသဟဂတံ. အာကာသေ ပဝတ္တဝိညာဏာရမ္မဏဿ ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ နိကန္တိပရိယာဒါနဒုက္ခတာယ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ၊ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အပ္ပနာပရိဝါသဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ. ဝိပရိယာယေန သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ စ. ပရိတ္တကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသာရမ္မဏံ သမာပတ္တိံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ ပရိတ္တာရမ္မဏတာ၊ ဝိပရိယာယေန အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

အာကိဉ္စညာယတနံ

၂၆၇. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ ဧတ္ထာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိညာဏဉ္စ အာယတနမဿ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဈာနမ္ပိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ. ဝုတ္တနယေနေဝ စ အာရမ္မဏမ္ပိ. ဧဝမေတံ ဈာနဉ္စ အာရမ္မဏဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန စ အမနသိကရဏေန စ သမတိက္ကမိတွာဝ ယသ္မာ ဣဒံ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာ’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အာကိဉ္စညာယတနသညာသဟဂတန္တိ ဧတ္ထ ပန နာဿ ကိဉ္စနန္တိ အကိဉ္စနံ၊ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိဉ္စနဿ ဘာဝေါ အာကိဉ္စညံ. အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏာပဂမဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ အာကိဉ္စညံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဣမိဿာ သညာယ အာယတနန္တိ အာကိဉ္စညာယတနံ. တသ္မိံ အာကိဉ္စညာယတနေ ပဝတ္တာယ သညာယ သဟဂတန္တိ အာကိဉ္စညာယတနသညာသဟဂတံ. အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏဿ ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ နိကန္တိပရိယာဒါနဒုက္ခတာယ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ၊ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အပ္ပနာ ပရိဝါသဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ. ဝိပရိယာယေန သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ စ. ပရိတ္တကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏတာယ ပရိတ္တာရမ္မဏတာ၊ ဝိပရိယာယေန အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

နေဝသညာနာသညာယတနံ

အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ ဧတ္ထာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အာကိဉ္စညံ အာယတနမဿ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဈာနမ္ပိ အာကိဉ္စညာယတနံ. ဝုတ္တနယေနေဝ အာရမ္မဏမ္ပိ. ဧဝမေတံ ဈာနဉ္စ အာရမ္မဏဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန စ အမနသိကရဏေ စ သမတိက္ကမိတွာဝ ယသ္မာ ဣဒံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မာ’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နေဝသညာနာသညာယတနသညာသဟဂတန္တိ ဧတ္ထ ပန ယာယ သညာယ ဘာဝတော တံ နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ ပဋိပန္နဿ သာ သညာ ဟောတိ၊ တံ တာဝ ဒဿေတုံ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘နေဝသညီနာသညီ’’တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘တညေဝ အာကိဉ္စညာယတနံ သန္တတော မနသိကရောတိ သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ နေဝသညီနာသညီ’’တိ (ဝိဘ. ၆၁၉) ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘သန္တတော မနသိကရောတီ’တိ ‘သန္တာ ဝတာယံ သမာပတ္တိ၊ ယတြ ဟိ နာမ နတ္ထိဘာဝမ္ပိ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ ဌဿတီ’တိ ဧဝံ သန္တာရမ္မဏတာယ နံ ‘သန္တာ’တိ မနသိကရောတိ. သန္တတော စေ မနသိကရောတိ၊ ကထံ သမတိက္ကမော ဟောတီတိ? အနာဝဇ္ဇိတုကာမတာယ. သော ဟိ ကိဉ္စာပိ နံ သန္တတော မနသိကရောတိ၊ အထ ခွဿ ‘အဟမေတံ အာဝဇ္ဇိဿာမိ သမာပဇ္ဇိဿာမိ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ ပစ္စဝေက္ခိဿာမီ’တိ ဧသ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော န ဟောတိ. ကသ္မာ? အာကိဉ္စညာယတနတော နေဝသညာနာသညာယတနဿ သန္တတရပဏီတတရတာယ.

ယထာ ဟိ ရာဇာ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတော နဂရဝီထိယံ ဝိစရန္တော ဒန္တကာရာဒယော သိပ္ပိကေ ဧကံ ဝတ္ထံ ဒဠှံ နိဝါသေတွာ ဧကေန သီသံ ဝေဌေတွာ ဒန္တစုဏ္ဏာဒီဟိ သမောကိဏ္ဏဂတ္တေ အနေကာနိ ဒန္တဝိကတိအာဒီနိ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘အဟော ဝတ ရေ ဆေကာ အာစရိယာ၊ ဤဒိသာနိပိ နာမ သိပ္ပါနိ ကရိဿန္တီ’တိ၊ ဧဝံ တေသံ ဆေကတာယ တုဿတိ၊ န စဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာဟံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ဧဝရူပေါ သိပ္ပိကော ဘဝေယျ’န္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ရဇ္ဇသိရိယာ မဟာနိသံသတာယ. သော သိပ္ပိကေ သမတိက္ကမိတွာဝ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝေသ ကိဉ္စာပိ တံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတိ၊ အထ ခွဿ ‘အဟမေတံ သမာပတ္တိံ အာဝဇ္ဇိဿာမိ သမာပဇ္ဇိဿာမိ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ ပစ္စဝေက္ခိဿာမီ’တိ နေဝ ဧသ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော ဟောတိ. သော တံ သန္တတော မနသိ ကရောန္တော တံ ပရမသုခုမံ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ သညံ ပါပုဏာတိ၊ ယာယ ‘နေဝသညီနာသညီ နာမ ဟောတိ၊ သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတီ’တိ ဝုစ္စတိ. ‘သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိ’န္တိ အစ္စန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တသင်္ခါရံ စတုတ္ထာရုပ္ပသမာပတ္တိံ.

ဣဒါနိ ယံ တံ ဧဝံ အဓိဂတာယ သညာယ ဝသေန နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ အတ္ထတော ဒဿေတုံ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝါ၊ ဥပပန္နဿ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ ဝါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ’’တိ (ဝိဘ. ၆၂၀) ဝုတ္တံ. တေသု ဣဓ သမာပန္နဿ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ.

ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – ဩဠာရိကာယ သညာယ အဘာဝတော၊ သုခုမာယ စ ဘာဝတော၊ နေဝဿ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ ဈာနဿ သညာ၊ နာသညာတိ နေဝသညာနာသညံ. နေဝသညာနာသညဉ္စ တံ မနာယတနဓမ္မာယတနပရိယာပန္နတ္တာ အာယတနဉ္စာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ. အထ ဝါ ယာယမေတ္ထ သညာ၊ သာ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ နေဝသညာ၊ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ နာသညာတိ နေဝသညာနာသညာ. နေဝသညာနာသညာ စ သာ သေသဓမ္မာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနဉ္စာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ.

န ကေဝလဉ္စေတ္ထ သညာဝ ဧဒိသီ၊ အထ ခေါ ဝေဒနာပိ နေဝဝေဒနာ နာဝေဒနာ၊ စိတ္တမ္ပိ နေဝစိတ္တံ နာစိတ္တံ၊ ဖဿောပိ နေဝဖဿော နာဖဿောတိ. ဧသ နယော သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု. သညာသီသေန ပနာယံ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပတ္တမက္ခနတေလပ္ပဘုတီဟိ စ ဥပမာဟိ ဧသမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော – သာမဏေရော ကိရ တေလေန ပတ္တံ မက္ခေတွာ ဌပေသိ. တံ ယာဂုပါနကာလေ ထေရော ‘ပတ္တမာဟရာ’တိ အာဟ. သော ‘ပတ္တေ တေလမတ္ထိ၊ ဘန္တေ’တိ အာဟ. တတော ‘အာဟရ၊ သာမဏေရ၊ တေလံ နာဠိံ ပူရေဿာမီ’တိ ဝုတ္တေ ‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ တေလ’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ယထာ အန္တောဝုတ္ထတ္တာ ယာဂုယာ သဒ္ဓိံ အကပ္ပိယဋ္ဌေန တေလံ အတ္ထီတိ ဟောတိ၊ နာဠိပူရဏာဒီနံ အဘာဝဝသေန နတ္ထီတိ ဟောတိ၊ ဧဝံ သာပိ သညာ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ နေဝသညာ၊ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ နာသညာ ဟောတိ.

ကိမ္ပနေတ္ထ သညာကိစ္စန္တိ? အာရမ္မဏသဉ္ဇာနနဉ္စေဝ ဝိပဿနာယ စ ဝိသယဘာဝံ ဥပဂန္တွာ နိဗ္ဗိဒါဇနနံ. ဒဟနကိစ္စမိဝ ဟိ သုခေါဒကေ တေဇောဓာတု၊ သဉ္ဇာနနကိစ္စမ္ပေသာ ပဋုံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. သေသသမာပတ္တီသု သညာ ဝိယ ဝိပဿနာယ ဝိသယဘာဝံ ဥပဂန္တွာ နိဗ္ဗိဒါဇနနမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. အညေသု ဟိ ခန္ဓေသု အကတာဘိနိဝေသော ဘိက္ခု နေဝသညာနာသညာယတနက္ခန္ဓေ သမ္မသိတွာ နိဗ္ဗိဒံ ပတ္တုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. အပိစ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော၊ ပကတိဝိပဿကော ပန မဟာပညော သာရိပုတ္တသဒိသောဝ သက္ကုဏေယျ. သောပိ ‘‘ဧဝံ ကိရိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၅) ဧဝံ ကလာပသမ္မသနဝသေနေဝ၊ နော အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန. ဧဝံ သုခုမတ္တံ ဂတာ ဧသာ သမာပတ္တိ.

ယထာ စ ပတ္တမက္ခနတေလူပမာယ ဧဝံ မဂ္ဂုဒကူပမာယပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. မဂ္ဂပဋိပန္နဿ ကိရ ထေရဿ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော သာမဏေရော ထောကမုဒကံ ဒိသွာ ‘ဥဒကံ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စထာ’တိ အာဟ. တတော ထေရေန ‘သစေ ဥဒကမတ္ထိ၊ အာဟရ နှာနသာဋကံ၊ နှာယိဿာမီ’တိ ဝုတ္တေ ‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ’တိ အာဟ. တတ္ထ ယထာ ဥပါဟနတေမနမတ္တဋ္ဌေန ဥဒကံ အတ္ထီတိ ဟောတိ၊ နှာနဋ္ဌေန နတ္ထီတိ ဟောတိ၊ ဧဝမ္ပိ သာ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ နေဝ သညာ၊ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ နာသညာ ဟောတိ. န ကေဝလဉ္စ ဧတာဟေဝ၊ အညာဟိပိ အနုရူပါဟိ ဥပမာဟိ ဧသ အတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမာယ နေဝသညာနာသညာယတနေ ပဝတ္တာယ သညာယ နေဝသညာနာသညာယတနဘူတာယ ဝါ သညာယ သဟဂတန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနသညာသဟဂတံ. အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိအာရမ္မဏဿ ဈာနဿေတံ အဓိဝစနံ.

ဣဓ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ နိကန္တိပရိယာဒါနဒုက္ခတာယ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ၊ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အပ္ပနာပရိဝါသဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ. ဝိပရိယာယေန သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ စ. ပရိတ္တကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏံ သမာပတ္တိံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတာယ ပရိတ္တာရမ္မဏတာ၊ ဝိပရိယာယေန အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

အသဒိသရူပေါ နာထော၊ အာရုပ္ပံ ယံ စတုဗ္ဗိဓံ အာဟ၊

တံ ဣတိ ဉတွာ တသ္မိံ၊ ပကိဏ္ဏကကထာပိ ဝိညေယျာ.

အရူပသမာပတ္တိယော ဟိ –

အာရမ္မဏာတိက္ကမတော၊ စတဿောပိ ဘဝန္တိမာ၊

အင်္ဂါတိက္ကမမေတာသံ၊ န ဣစ္ဆန္တိ ဝိဘာဝိနော.

ဧတာသု ဟိ ရူပနိမိတ္တာတိက္ကမတော ပဌမာ၊ အာကာသာတိက္ကမတော ဒုတိယာ၊ အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာတိက္ကမတော တတိယာ၊ အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏဿ အပဂမာတိက္ကမတော စတုတ္ထာတိ သဗ္ဗထာ ‘အာရမ္မဏာတိက္ကမတော စတဿောပိ ဘဝန္တိမာ’ အရူပသမာပတ္တိယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အင်္ဂါတိက္ကမံ ပန ဧတာသံ န ဣစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ. န ဟိ ရူပါဝစရသမာပတ္တီသု ဝိယ ဧတာသု အင်္ဂါတိက္ကမော အတ္ထိ. သဗ္ဗာသုပိ ဟိ ဧတာသု ဥပေက္ခာ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ဒွေ ဧဝ ဈာနင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ –

သုပဏီတတရာ ဟောန္တိ၊ ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဣဓ၊

ဥပမာ တတ္ထ ဝိညေယျာ၊ ပါသာဒတလသာဋိကာ.

ယထာ ဟိ စတုဘူမကပါသာဒဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဒိဗ္ဗနစ္စဂီတဝါဒိတသုရဘိဂန္ဓမာလာသာဒုရသပါနဘောဇနသယနစ္ဆာဒနာဒိဝသေန ပဏီတာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ အဿု၊ ဒုတိယေ တတော ပဏီတတရာ၊ တတိယေ တတော ပဏီတတမာ၊ စတုတ္ထေ သဗ္ဗပဏီတာ၊ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တာနိ စတ္တာရိပိ ပါသာဒတလာနေဝ၊ နတ္ထိ နေသံ ပါသာဒတလဘာဝေန ဝိသေသော၊ ပဉ္စကာမဂုဏသမိဒ္ဓိဝိသေသေန ပန ဟေဋ္ဌိမတော ဟေဋ္ဌိမတော ဥပရိမံ ဥပရိမံ ပဏီတတရံ ဟောတိ.

ယထာ စ ဧကာယ ဣတ္ထိယာ ကန္တိတထူလသဏှသဏှတရသဏှတမသုတ္တာနံ စတုပလတိပလဒွိပလဧကပလသာဋိကာ အဿု၊ အာယာမေန ဝိတ္ထာရေန စ သမပ္ပမာဏာ၊ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တာ သာဋိကာ စတဿောပိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ သမပ္ပမာဏာ၊ နတ္ထိ တာသံ ပမာဏတော ဝိသေသော၊ သုခသမ္ဖဿသုခုမဘာဝမဟဂ္ဃဘာဝေဟိ ပန ပုရိမာယ ပုရိမာယ ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ပဏီတတရာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ကိဉ္စာပိ စတူသုပိ ဧတာသု ဥပေက္ခာ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ဧတာနိ ဒွေယေဝ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ၊ အထ ခေါ ဘာဝနာဝိသေသေန တေသံ အင်္ဂါနံ ပဏီတပဏီတတရဘာဝေန သုပဏီတတရာ ဟောန္တိ ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဣဓာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ပဏီတပဏီတာ စေတာ –

အသုစိမှိ မဏ္ဍပေ လဂ္ဂေါ၊ ဧကော တံ နိဿိတော ပရော၊

အညော ဗဟိ အနိဿာယ၊ တံ တံ နိဿာယ စာပရော.

ဌိတော စတူဟိ ဧတေဟိ၊ ပုရိသေဟိ ယထာက္ကမံ၊

သမာနတာယ ဉာတဗ္ဗာ၊ စတဿောပိ ဝိဘာဝိနာ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၁)၊

တတြာယမတ္ထယောဇနာ – အသုစိမှိ ကိရ ဒေသေ ဧကော မဏ္ဍပေါ. အထေကော ပုရိသော အာဂန္တွာ တံ အသုစိံ ဇိဂုစ္ဆမာနော တံ မဏ္ဍပံ ဟတ္ထေဟိ အာလမ္ဗိတွာ တတ္ထ လဂ္ဂေါ၊ လဂ္ဂိတော ဝိယ အဋ္ဌာသိ. အထာပရော အာဂန္တွာ တံ မဏ္ဍပလဂ္ဂံ ပုရိသံ နိဿိတော. အထညော အာဂန္တွာ စိန္တေသိ – ‘ယော ဧသ မဏ္ဍပေ လဂ္ဂေါ၊ ယော စ တံ နိဿိတော၊ ဥဘောပေတေ ဒုဋ္ဌိတာ၊ ဓုဝေါ စ နေသံ မဏ္ဍပပပါတေ ပါတော၊ ဟန္ဒာဟံ ဗဟိယေဝ တိဋ္ဌာမီ’တိ သော တန္နိဿိတံ အနိဿာယ ဗဟိယေဝ အဋ္ဌာသိ. အထာပရော အာဂန္တွာ မဏ္ဍပလဂ္ဂဿ တန္နိဿိတဿ စ အခေမဘာဝံ စိန္တေတွာ ဗဟိဌိတဉ္စ သုဋ္ဌိတောတိ မန္တွာ တံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ.

တတ္ထ အသုစိမှိ ဒေသေ မဏ္ဍပေါ ဝိယ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အသုစိဇိဂုစ္ဆာယ မဏ္ဍပလဂ္ဂေါ ပုရိသော ဝိယ ရူပနိမိတ္တဇိဂုစ္ဆာယ အာကာသာရမ္မဏံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ. မဏ္ဍပလဂ္ဂံ ပုရိသံ နိဿိတော ဝိယ အာကာသာရမ္မဏံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တံ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ. တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အခေမဘာဝံ စိန္တေတွာ အနိဿာယ တံ မဏ္ဍပလဂ္ဂံ၊ ဗဟိဌိတော ဝိယ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနံ အာရမ္မဏံ အကတွာ တဒဘာဝါရမ္မဏံ အာကိဉ္စညာယတနံ. မဏ္ဍပလဂ္ဂဿ တန္နိဿိတဿ စ အခေမတံ စိန္တေတွာ ဗဟိဌိတဉ္စ ‘သုဋ္ဌိတော’တိ မန္တွာ တံ နိဿာယ ဌိတော ဝိယ ဝိညာဏာဘာဝသင်္ခါတေ ဗဟိပဒေသေ ဌိတံ အာကိဉ္စညာယတနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ပဝတ္တမာနဉ္စ –

အာရမ္မဏံ ကရောတေဝ၊ အညာဘာဝေန တံ ဣဒံ၊

ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ ရာဇာနံ၊ ဝုတ္တိဟေတု ယထာ ဇနော. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၂)၊

ဣဒဉှိ နေဝသညာနာသညာယတနံ ‘အာသန္နဝိညာဏဉ္စာယတနပစ္စတ္ထိကာ အယံ သမာပတ္တီ’တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ တံ အာကိဉ္စညာယတနံ အညဿ အာရမ္မဏဿ အဘာဝါ အာရမ္မဏံ ကရောတေဝ. ယထာ ကိံ? ‘ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ ရာဇာနံ ဝုတ္တိဟေတု ယထာ ဇနော’. ယထာ ဟိ အသံယတံ ဖရုသကာယဝစီမနောသမာစာရံ ကဉ္စိ သဗ္ဗဒိသမ္ပတိံ ရာဇာနံ ‘ဖရုသသမာစာရော အယ’န္တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ အညတ္ထ ဝုတ္တိံ အလဘမာနော ဇနော ဝုတ္တိဟေတု နိဿာယ ဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ တံ အာကိဉ္စညာယတနံ အညံ အာရမ္မဏံ အလဘမာနမိဒံ နေဝသညာနာသညာယတနံ အာရမ္မဏံ ကရောတေဝ. ဧဝံ ကုရုမာနဉ္စ –

အာရုဠှော ဒီဃနိဿေဏိံ၊ ယထာ နိဿေဏိဗာဟုကံ၊

ပဗ္ဗတဂ္ဂဉ္စ အာရုဠှော၊ ယထာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ.

ယထာ ဝါ ဂိရိမာရုဠှော၊ အတ္တနောယေဝ ဇဏ္ဏုကံ၊

ဩလုဗ္ဘတိ တထေဝေတံ၊ ဈာနမောလုဗ္ဘ ဝတ္တတီတိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၃)၊

အရူပါဝစရကုသလကထာ နိဋ္ဌိတာ.

တေဘူမကကုသလဝဏ္ဏနာ

၂၆၉. ဣဒါနိ ယသ္မာ သဗ္ဗာနိပေတာနိ တေဘူမကကုသလာနိ ဟီနာဒိနာ ပဘေဒေန ဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ တံ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဟီနန္တိ လာမကံ. တံ အာယူဟနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟီနုတ္တမာနံ မဇ္ဈေ ဘဝံ မဇ္ဈိမံ. ပဓာနဘာဝံ နီတံ ပဏီတံ၊ ဥတ္တမန္တိ အတ္ထော. တာနိပိ အာယူဟနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ယဿ ဟိ အာယူဟနက္ခဏေ ဆန္ဒော ဝါ ဟီနော ဟောတိ၊ ဝီရိယံ ဝါ၊ စိတ္တံ ဝါ၊ ဝီမံသာ ဝါ၊ တံ ဟီနံ နာမ. ယဿ တေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ စေဝ ပဏီတာ၊ စ တံ မဇ္ဈိမဉ္စေဝ ပဏီတဉ္စ. ယံ ပန ကတ္တုကာမတာသင်္ခါတံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ အာယူဟိတံ၊ တံ ဆန္ဒာဓိပတိတော အာဂတတ္တာ ဆန္ဒာဓိပတေယျံ နာမ. ဝီရိယာဓိပတေယျာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ နယာ ဂဏေတဗ္ဗာ. သဗ္ဗပဌမံ ဝိဘတ္တော ဟိ ဧကော နယော၊ ဟီနန္တိ ဧကော၊ မဇ္ဈိမန္တိ ဧကော၊ ပဏီတန္တိ ဧကော၊ ဆန္ဒာဓိပတေယျန္တိ ဧကော. ဣမေ တာဝ ဆန္ဒာဓိပတေယျေ ပဉ္စ နယာ. ဧဝံ ဝီရိယာဓိပတေယျာဒီသုပီတိ စတ္တာရော ပဉ္စကာ ဝီသတိ ဟောန္တိ. ပုရိမော ဝါ ဧကော သုဒ္ဓိကနယော၊ ဟီနန္တိအာဒယော တယော၊ ဆန္ဒာဓိပတေယျန္တိအာဒယော စတ္တာရော၊ ဆန္ဒာဓိပတေယျံ ဟီနန္တိအာဒယော ဒွါဒသာတိ ဧဝမ္ပိ ဝီသတိ နယာ ဟောန္တိ.

ဣမေ ဝီသတိ မဟာနယာ ကတ္ထ ဝိဘတ္တာတိ? မဟာပကရဏေ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၄.၁) ဟီနတ္တိကေ ဝိဘတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဟီနတ္တိကတော မဇ္ဈိမရာသိံ ဂဟေတွာ ဟီနမဇ္ဈိမပဏီတဝသေန တယော ကောဋ္ဌာသာ ကာတဗ္ဗာ. တတောပိ မဇ္ဈိမရာသိံ ဌပေတွာ ဟီနပဏီတေ ဂဟေတွာ နဝ နဝ ကောဋ္ဌာသာ ကာတဗ္ဗာ. ဟီနသ္မိံယေဝ ဟိ ဟီနံ အတ္ထိ မဇ္ဈိမံ အတ္ထိ ပဏီတံ အတ္ထိ. ပဏီတသ္မိမ္ပိ ဟီနံ အတ္ထိ မဇ္ဈိမံ အတ္ထိ ပဏီတံ အတ္ထိ. တထာ ဟီနဟီနသ္မိံ ဟီနံ၊ ဟီနဟီနသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ဟီနဟီနသ္မိံ ပဏီတံ. ဟီနမဇ္ဈိမသ္မိံ ဟီနံ၊ ဟီနမဇ္ဈိမသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ဟီနမဇ္ဈိမသ္မိံ ပဏီတံ. ဟီနပဏီတသ္မိံ ဟီနံ၊ ဟီနပဏီတသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ဟီနပဏီတသ္မိံ ပဏီတန္တိ အယမေကော နဝကော. ပဏီတဟီနသ္မိမ္ပိ ဟီနံ နာမ အတ္ထိ၊ ပဏီတဟီနသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ပဏီတဟီနသ္မိံ ပဏီတံ. တထာ ပဏီတမဇ္ဈိမသ္မိံ ဟီနံ၊ ပဏီတမဇ္ဈိမသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ပဏီတမဇ္ဈိမသ္မိံ ပဏီတံ. ပဏီတပဏီတသ္မိံ ဟီနံ၊ ပဏီတပဏီတသ္မိံ မဇ္ဈိမံ၊ ပဏီတပဏီတသ္မိံ ပဏီတန္တိ. အယံ ဒုတိယော နဝကောတိ ဒွေ နဝကာ အဋ္ဌာရသ. ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ ကမ္မဒွါရာနိ နာမ. ဣမေဟိ ပဘာဝိတတ္တာ၊ ဣမေသံ ဝသေန၊ အဋ္ဌာရသ ခတ္တိယာ၊ အဋ္ဌာရသ ဗြာဟ္မဏာ၊ အဋ္ဌာရသ ဝေဿာ၊ အဋ္ဌာရသ သုဒ္ဒါ၊ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဂေါတ္တစရဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဣမေသု စ ပန တေဘူမကေသု ကုသလေသု ကာမာဝစရကုသလံ တိဟေတုကမ္ပိ ဒုဟေတုကမ္ပိ ဟောတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တဝသေန. ရူပါဝစရာရူပါဝစရံ ပန တိဟေတုကမေဝ ဉာဏသမ္ပယုတ္တမေဝ. ကာမာဝစရမ္ပေတ္ထ အဓိပတိနာ သဟာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိနာပိ. ရူပါဝစရာရူပါဝစရံ အဓိပတိသမ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. ကာမာဝစရကုသလေ စေတ္ထ အာရမ္မဏာဓိပတိ သဟဇာတာဓိပတီတိ ဒွေပိ အဓိပတယော လဗ္ဘန္တိ. ရူပါဝစရာရူပါဝစရေသု အာရမ္မဏာဓိပတိ န လဗ္ဘတိ၊ သဟဇာတာဓိပတိယေဝ လဗ္ဘတိ. တတ္ထ စိတ္တဿ စိတ္တာဓိပတေယျဘာဝေါ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တော. ဒွိန္နံ ပန စိတ္တာနံ ဧကတော အဘာဝေန သမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ စိတ္တာဓိပတိ နာမ နတ္ထိ. တထာ ဆန္ဒာဒီနံ ဆန္ဒာဓိပတိအာဒယော. ကေစိ ပန ‘သစေ စိတ္တဝတော ကုသလံ ဟောတိ၊ မယှံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ယံ စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အပရံ ကုသလစိတ္တံ အာယူဟိတံ၊ တဿ တံ ပုရိမစိတ္တံ စိတ္တာဓိပတိ နာမ ဟောတိ၊ တတော အာဂတတ္တာ ဣဒံ စိတ္တာဓိပတေယျံ နာမာ’တိ ဧဝံ အာဂမနဝသေနာပိ အဓိပတိံ နာမ ဣစ္ဆန္တိ. အယံ ပန နယော နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ. တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိပတိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု စ ဧကူနဝီသတိယာ မဟာနယေသု ပုရိမေ သုဒ္ဓိကနယေ ဝုတ္တပရိမာဏာနေဝ စိတ္တာနိ စ နဝကာ စ ပါဌဝါရာ စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ဝုတ္တပရိမာဏတော ဝီသတိဂုဏော စိတ္တနဝကဝါရဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ စတူသု ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေသု သောဠသဂုဏောတိ၊ အယံ တေဘူမကကုသလေ ပကိဏ္ဏကကထာ နာမာတိ.

တေဘူမကကုသလံ.