လောကုတ္တရကုသလဝဏ္ဏနာ

၂၇၇. ဧဝံ ဘဝတ္တယသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗတ္တကံ ကုသလံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဗ္ဗဘဝသမတိက္ကမနာယ လောကုတ္တရကုသလံ ဒဿေတုံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ လောကုတ္တရန္တိ ကေနဋ္ဌေန လောကုတ္တရံ? လောကံ တရတီတိ၊ လောကုတ္တရံ လောကံ ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ၊ လောကံ သမတိက္ကမ္မ အဘိဘုယျ တိဋ္ဌတီတိ လောကုတ္တရံ (ပဋိ. မ. ၂.၄၃). ဈာနံ ဘာဝေတီတိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ အပ္ပနာဈာနံ ဘာဝေတိ ဇနေတိ ဝဍ္ဎေတိ.

လောကတော နိယျာတိ ဝဋ္ဋတော နိယျာတီတိ နိယျာနိကံ. နိယျာတိ ဝါ ဧတေနာတိ နိယျာနိကံ. တံသမင်္ဂီ ဟိ ပုဂ္ဂလော ဒုက္ခံ ပရိဇာနန္တော နိယျာတိ၊ သမုဒယံ ပဇဟန္တော နိယျာတိ၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောန္တော နိယျာတိ၊ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော နိယျာတိ. ယထာ စ ပန တေဘူမကကုသလံ ဝဋ္ဋသ္မိံ စုတိပဋိသန္ဓိယော အာစိနာတိ ဝဍ္ဎေတီတိ အာစယဂါမီ နာမ ဟောတိ၊ န တထာ ဣဒံ. ဣဒံ ပန ယထာ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ ပါကာရံ စိနန္တေ အပရော မဟာမုဂ္ဂရံ ဂဟေတွာ တေန စိတစိတဋ္ဌာနံ အပစိနန္တော ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဧဝ ဂစ္ဆေယျ၊ ဧဝမေဝ တေဘူမကကုသလေန စိတာ စုတိပဋိသန္ဓိယော ပစ္စယဝေကလ္လကရဏေန အပစိနန္တံ ဝိဒ္ဓံသေန္တံ ဂစ္ဆတီတိ အပစယဂါမိ.

ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာတိ၊ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ၊ ဂူထဂတံ မုတ္တဂတန္တိအာဒီနိ (အ. နိ. ၉.၁၁) ဝိယ. ဒွါသဋ္ဌိယာ ဝါ ဒိဋ္ဌီနံ အန္တောဂဓတ္တာ ဒိဋ္ဌီသု ဂတာနီတိပိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဂတံ ဧတေသန္တိပိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. ဒိဋ္ဌိသဒိသဂမနာနိ ဒိဋ္ဌိသဒိသပ္ပဝတ္တာနီတိ အတ္ထော. ကာနိ ပန တာနီတိ? သသမ္ပယုတ္တာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသအပါယဂမနီယရာဂဒေါသမောဟာကုသလာနိ. တာနိ ဟိ ယာဝ ပဌမမဂ္ဂဘာဝနာ တာဝ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဒိဋ္ဌိသဒိသဂမနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣတိ ဒိဋ္ဌိယော စ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ စ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ. ပဟာနာယာတိ သမုစ္ဆေဒဝသေနေဝ ပဇဟနတ္ထာယ. ပဌမာယာတိ ဂဏနဝသေနပိ ပဌမုပ္ပတ္တိဝသေနပိ ပဌမာယ. ဘူမိယာတိ ‘‘အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၇၊ မ. နိ. ၂.၂၉၆) တာဝ အယံ မဟာပထဝီ ဘူမီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုခဘူမိယံ ကာမာဝစရေ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၉၈၈) စိတ္တုပ္ပါဒေါ. ဣဓ ပန သာမညဖလံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ သမ္ပယုတ္တာနံ နိဿယဘာဝတော တေ ဓမ္မာ ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘူမိ. ယသ္မာ ဝါ သမာနေပိ လောကုတ္တရဘာဝေ သယမ္ပိ ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န နိဗ္ဗာနံ ဝိယ အပါတုဘာဝံ၊ တသ္မာပိ ဘူမီတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿာ ပဌမာယ ဘူမိယာ. ပတ္တိယာတိ သောတာပတ္တိဖလသင်္ခါတဿ ပဌမဿ သာမညဖလဿ ပတ္တတ္ထာယ ပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဝိစ္စာတိ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကဝသေန ဝိဝိစ္စိတွာ၊ ဝိနာ ဟုတွာ.

ဣဒါနိ ကိဉ္စာပိ လောကိယဇ္ဈာနမ္ပိ န ဝိနာ ပဋိပဒါယ ဣဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓ သုဒ္ဓိကနယံ ပဟာယ လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံယေဝ ဂရုံ ကတွာ ဒေသေတုကာမတာယ ဒုက္ခပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညန္တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ယော အာဒိတောဝ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဒုက္ခေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဟောတိ၊ ယော ပန ဝိက္ခမ္ဘိတ ကိလေသော ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပုဏာတိ တဿ ဒန္ဓာဘိညာ ဟောတိ. ဣတိ ယော ကောစိ ဝါရော ဒုက္ခပဋိပဒဒန္ဓာဘိညော နာမ ကတော.

ကတမံ ပန ဝါရံ ရောစေသုန္တိ? ယတ္ထ သကိံ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သမုဒါစရိတွာ ဒုတိယမ္ပိ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ပုန သမုဒါစရန္တိ၊ တတိယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေ ပန တထာဝိက္ခမ္ဘိတေဝ ကတွာ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ပါပေတိ၊ ဣမံ ဝါရံ ရောစေသုံ. ဣမဿ ဝါရဿ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာတိ နာမံ ကတံ. ဧတ္တကေန ပန န ပါကဋံ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယော ဟိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဥပါဒါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ‘ရူပါရူပံ’ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောတိ၊ တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ ပန ဝိပဿနာပရိဝါသေ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

ယောပိ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘နာမရူပံ’ ဝဝတ္ထပေန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဝဝတ္ထာပိတေ စ နာမရူပေ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောတိ၊ တဿာပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော နာမရူပမ္ပိ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘ပစ္စယေ’ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပစ္စယေ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော ပစ္စယေပိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘လက္ခဏာနိ’ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ပဋိဝိဒ္ဓလက္ခဏော စ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော လက္ခဏာနိပိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ‘ဝိပဿနာနိကန္တိံ’ ပရိယာဒိယမာနော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယတိ၊ နိကန္တိဉ္စ ပရိယာဒိယိတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ဣမံ ဝါရံ ရောစေသုံ. ဣမဿ ဝါရဿ ဧတံ နာမံ ကတံ. ဣမိနာဝ ဥပါယေန ပရတော တိဿော ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဖဿော ဟောတီတိအာဒီသု အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အဓိကာနိ. နိဒ္ဒေသဝါရေ စ ဝိတက္ကာဒိနိဒ္ဒေသေသု ‘မဂ္ဂင်္ဂ’န္တိအာဒီနိ ပဒါနိ အဓိကာနိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ဘူမန္တရဝသေန ပန လောကုတ္တရတာဝ ဣဓ ဝိသေသော.

တတ္ထ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ အနညာတံ အမတံ ပဒံ စတုသစ္စဓမ္မမေဝ ဝါ ဇာနိဿာမီ’တိ ပဋိပန္နဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗာဘောဂေန ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. လက္ခဏာဒီနိ ပနဿ ဟေဋ္ဌာ ပညိန္ဒြိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

သုန္ဒရာ ပသတ္ထာ ဝါ ဝါစာ သမ္မာဝါစာ. ဝစီဒုစ္စရိတသမုဂ္ဃါဋိကာယ မိစ္ဆာဝါစာဝိရတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. သာ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ ဝိရမဏရသာ မိစ္ဆာဝါစပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. သုန္ဒရော ပသတ္ထော ဝါ ကမ္မန္တော သမ္မာကမ္မန္တော. မိစ္ဆာကမ္မန္တသမုစ္ဆေဒိကာယ ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိယာ ဧတံ နာမံ. သော သမုဋ္ဌာနလက္ခဏော ဝိရမဏရသော မိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော. သုန္ဒရော ပသတ္ထော ဝါ အာဇီဝေါ သမ္မာအာဇီဝေါ. မိစ္ဆာဇီဝဝိရတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. သော ဝေါဒါနလက္ခဏော ဉာယာဇီဝပ္ပဝတ္တိရသော မိစ္ဆာဇီဝပ္ပဟာနပစ္စုပဋ္ဌာနော.

အပိစ ဟေဋ္ဌာ ဝိရတိတ္တယေ ဝုတ္တဝသေနပေတ္ထ လက္ခဏာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ ဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ မဂ္ဂပဉ္စကံ ဣဓ မဂ္ဂဋ္ဌကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေဝါပနကေသု စ ဣမေသံ အဘာဝေါ. တထာ ကရုဏာမုဒိတာနံ. ဣမေ ဟိ တယော ဓမ္မာ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတတ္တာဝ ယေဝါပနကေသု န ဂဟိတာ. ကရုဏာမုဒိတာ ပန သတ္တာရမ္မဏာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာတိ တာပေတ္ထ န ဂဟိတာ. အယံ တာဝ ဥဒ္ဒေသဝါရေ ဝိသေသတ္ထော.

၂၈၃. နိဒ္ဒေသဝါရေ ပန မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္နန္တိ ဧတ္ထ တာဝ မဂ္ဂဿ အင်္ဂန္တိ မဂ္ဂင်္ဂံ၊ မဂ္ဂကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ယထာ ပန အရညေ ပရိယာပန္နံ အရညပရိယာပန္နံ နာမ ဟောတိ၊ ဧဝံ မဂ္ဂေ ပရိယာပန္နန္တိ မဂ္ဂပရိယာပန္နံ. မဂ္ဂသန္နိဿိတန္တိ အတ္ထော.

၂၈၅. ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧတ္ထ ပီတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တတ္ထ ဗောဓိယာ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂေါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ၊ စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတိ. တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒီနိ ဝိယ. ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၄၆၆၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၈၂).

အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဧဝံ ပီတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ. စိတ္တေကဂ္ဂတာနိဒ္ဒေသာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၂၉၆. တေသံ ဓမ္မာနန္တိ ယေ တသ္မိံ သမယေ ပဋိဝေဓံ ဂစ္ဆန္တိ စတုသစ္စဓမ္မာ၊ တေသံ ဓမ္မာနံ. အနညာတာနန္တိ ကိဉ္စာပိ ပဌမမဂ္ဂေန တေ ဓမ္မာ ဉာတာ နာမ ဟောန္တိ၊ ယထာ ပန ပကတိယာ အနာဂတပုဗ္ဗံ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌိတောပိ ပုဂ္ဂလော ပကတိယာ အနာဂတဘာဝံ ဥပါဒါယ ‘အနာဂတပုဗ္ဗံ ဌာနံ အာဂတောမှီ’တိ ဝဒတိ၊ ယထာ စ ပကတိယာ အပိဠန္ဓပုဗ္ဗံ မာလံ ပိဠန္ဓိတွာ၊ အနိဝတ္ထပုဗ္ဗံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ၊ အဘုတ္တပုဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ ပကတိယာ အဘုတ္တဘာဝံ ဥပါဒါယ အဘုတ္တပုဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဘုတ္တောမှီတိ ဝဒတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ယသ္မာ ပကတိယာ ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန ဣမေ ဓမ္မာ န ဉာတပုဗ္ဗာ တသ္မာ အနညာတာနန္တိ ဝုတ္တံ. အဒိဋ္ဌာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အဒိဋ္ဌာနန္တိ ဣတော ပုဗ္ဗေ ပညာစက္ခုနာ အဒိဋ္ဌာနံ. အပ္ပတ္တာနန္တိ အဓိဂမနဝသေန အပ္ပတ္တာနံ. အဝိဒိတာနန္တိ ဉာဏေန အပါကဋကတာနံ. အသစ္ဆိကတာနန္တိ အပစ္စက္ခကတာနံ. သစ္ဆိကိရိယာယာတိ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထံ. ယထာ စ ဣမိနာ ပဒေန၊ ဧဝံ သေသေဟိပိ သဒ္ဓိံ အနညာတာနံ ဉာဏာယ၊ အဒိဋ္ဌာနံ ဒဿနာယ၊ အပ္ပတ္တာနံ ပတ္တိယာ၊ အဝိဒိတာနံ ဝေဒါယာတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

၂၉၉. စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟီတိအာဒီသု ဝစီတိ ဝစီဝိညတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဏ္ဏံ ဒေါသာနံ ယေန ကေနစိ ဒုဋ္ဌာနိ စရိတာနီတိ ဒုစ္စရိတာနိ. ဝစီတော ပဝတ္တာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ၊ ဝစိယာ ဝါ နိပ္ဖါဒိတာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ. တေဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ. အာရကာ ရမတီတိ အာရတိ. ဝိနာ တေဟိ ရမတီတိ ဝိရတိ. တတော တတော ပဋိနိဝတ္တာဝ ဟုတွာ တေဟိ ဝိနာ ရမတီတိ ပဋိဝိရတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. သဗ္ဗမိဒံ ဩရမဏဘာဝဿေဝါဓိဝစနံ. ဝေရံ မဏတိ၊ ဝိနာသေတီတိ ဝေရမဏီ. ဣဒမ္ပိ ဩရမဏဿေဝ ဝေဝစနံ. ယာယ ပန စေတနာယ မုသာဝါဒါဒီနိ ဘာသမာနော ကရောတိ နာမ၊ အယံ လောကုတ္တရမဂ္ဂဝိရတိ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ ကိရိယံ ကာတုံ န ဒေတိ၊ ကိရိယာပထံ ပစ္ဆိန္ဒတီတိ အကိရိယာ. တထာ တံ ကရဏံ ကာတုံ န ဒေတိ၊ ကရဏပထံ ပစ္ဆိန္ဒတီတိ အကရဏံ. ယာယ စ စေတနာယ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဘာသမာနော အဇ္ဈာပဇ္ဇတိ နာမ၊ အယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တထာ အဇ္ဈာပဇ္ဇိတုံ န ဒေတီတိ အနဇ္ဈာပတ္တိ.

ဝေလာအနတိက္ကမောတိ ဧတ္ထ ‘‘တာယ ဝေလာယာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၄၊ မဟာဝ. ၁-၃၊ ဥဒါ. ၁ အာဒယော) တာဝ ကာလော ဝေလာတိ အာဂတော. ‘‘ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၊ သံ. နိ. ၁.၁၃၇) ဧတ္ထ ရာသိ. ‘‘ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၄၊ အ. နိ. ၈.၁၉၊ ဥဒါ. ၄၅) ဧတ္ထ သီမာ. ဣဓာပိ သီမာဝ. အနတိက္ကမနီယဋ္ဌေန ဟိ စတ္တာရိ ဝစီသုစရိတာနိ ဝေလာတိ အဓိပ္ပေတာနိ. ဣတိ ယာယ စေတနာယ စတ္တာရိ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ ဘာသမာနော ဝေလံ အတိက္ကမတိ နာမ၊ အယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ ဝေလံ အတိက္ကမိတုံ န ဒေတီတိ ဝေလာအနတိက္ကမောတိ ဝုတ္တာ. ဝေလာယတီတိ ဝါ ဝေလာ၊ စလယတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. ကိံ ဝေလာယတိ? စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ. ဣတိ ဝေလာယနတော ‘ဝေလာ’. ပုရိသဿ ပန ဟိတသုခံ အနတိက္ကမိတွာ ဝတ္တတီတိ ‘အနတိက္ကမော’. ဧဝမေတ္ထ ပဒဒွယဝသေနာပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သေတုံ ဟနတီတိ သေတုဃာတော၊ စတုန္နံ ဝစီဒုစ္စရိတာနံ ပဒဃာတော ပစ္စယဃာတောတိ အတ္ထော. ပစ္စယော ဟိ ဣဓ သေတူတိ အဓိပ္ပေတော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ရာဂါဒိကော စတုန္နံ ဝစီဒုစ္စရိတာနံ ပစ္စယော ဝဋ္ဋသ္မိံ ပုဂ္ဂလံ သိနောတိ ဗန္ဓတီတိ သေတု. သေတုဿ ဃာတော သေတုဃာတော. ဝစီဒုစ္စရိတပစ္စယသမုဂ္ဃါဋိကာယ ဝိရတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အယံ ပန သမ္မာဝါစာသင်္ခါတာ ဝိရတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘတိ. အညေနေဝ ဟိ စိတ္တေန မုသာဝါဒါ ဝိရမတိ၊ အညေန ပေသုညာဒီဟိ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကစိတ္တသ္မိံယေဝ လဗ္ဘတိ. စတုဗ္ဗိဓာယ ဟိ ဝစီဒုစ္စရိတစေတနာယ ပဒပစ္ဆေဒံ ကုရုမာနာ မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ဝိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၃၀၀. ကာယဒုစ္စရိတေဟီတိ ကာယတော ပဝတ္တေဟိ ကာယေန ဝါ နိပ္ဖါဒိတေဟိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမ္ပိ သမ္မာကမ္မန္တသင်္ခါတာ ဝိရတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘတိ. အညေနေဝ ဟိ စိတ္တေန ပါဏာတိပါတာ ဝိရမတိ၊ အညေန အဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရေဟိ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကစိတ္တသ္မိံယေဝ လဗ္ဘတိ. တိဝိဓာယ ဟိ ကာယဒုစ္စရိတစေတနာယ ပဒပစ္ဆေဒံ ကုရုမာနာ မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ဝိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၃၀၁. သမ္မာအာဇီဝနိဒ္ဒေသေ အကိရိယာတိအာဒီသု ယာယ စေတနာယ မိစ္ဆာဇီဝံ အာဇီဝမာနော ကိရိယံ ကရောတိ နာမ၊ အယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ ကိရိယံ ကာတုံ န ဒေတီတိ အကိရိယာတိ. ဣမိနာ နယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာဇီဝေါ စ နာမေသ ပါဋိယေက္ကော နတ္ထိ၊ ဝါစာကမ္မန္တေသု ဂဟိတေသု ဂဟိတောဝ ဟောတိ၊ တပ္ပက္ခိကတ္တာ. ဓုဝပဋိသေဝနဝသေန ပနာယံ တတော နီဟရိတွာ ဒဿိတောတိ. ဧဝံ သန္တေ သမ္မာအာဇီဝေါ သကိစ္စကော န ဟောတိ၊ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ပရိပူရေန္တိ၊ တသ္မာ သမ္မာအာဇီဝေါ သကိစ္စကော ကာတဗ္ဗော၊ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပရိပူရေတဗ္ဗာနီတိ. တတြာယံ နယော – အာဇီဝေါ နာမ ဘိဇ္ဇမာနော ကာယဝစီဒွါရေသုယေဝ ဘိဇ္ဇတိ. မနောဒွါရေ အာဇီဝဘေဒေါ နာမ နတ္ထိ. ပူရယမာနောပိ တသ္မိံယေဝ ဒွါရဒွယေ ပူရတိ. မနောဒွါရေ အာဇီဝပူရဏံ နာမ နတ္ထိ. ကာယဒွါရေ ပန ဝီတိက္ကမော အာဇီဝဟေတုကောပိ အတ္ထိ နအာဇီဝဟေတုကောပိ. တထာ ဝစီဒွါရေ.

တတ္ထ ယံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ ခိဍ္ဍာပသုတာ သူရဘာဝံ ဒဿေန္တာ မိဂဝဓံ ဝါ ပန္ထဒုဟနံ ဝါ ပရဒါရဝီတိက္ကမံ ဝါ ကရောန္တိ၊ ဣဒံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ နာမ. တတော ဝိရတိပိ ‘သမ္မာကမ္မန္တော’ နာမ. ယံ ပန နအာဇီဝဟေတုကံ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဘာသန္တိ၊ ဣဒံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ နာမ. တတော ဝိရတိပိ ‘သမ္မာဝါစာ’ နာမ.

ယံ ပန အာဇီဝဟေတု နေသာဒမစ္ဆဗန္ဓာဒယော ပါဏံ ဟနန္တိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယန္တိ၊ မိစ္ဆာစာရံ စရန္တိ၊ အယံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ. တတော ဝိရတိ ‘သမ္မာအာဇီဝေါ’ နာမ. ယမ္ပိ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ မုသာ ဘဏန္တိ၊ ပေသုညဖရုသသမ္ဖပ္ပလာပေ ပဝတ္တေန္တိ၊ အယမ္ပိ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ. တတော ဝိရတိ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘ကာယဝစီဒွါရေသုပိ ဝီတိက္ကမော အာဇီဝဟေတုကော ဝါ ဟောတု နော ဝါ အာဇီဝဟေတုကော၊ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မန္တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတော ဝိရတိပိ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာဝါစာတွေဝ ဝုစ္စတီ’တိ. ‘အာဇီဝေါ ကုဟိ’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ‘တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ နိဿာယ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဥပ္ပါဒေတွာ တေသံ ပရိဘောဂေါ’တိ အာဟ. အယံ ပန ကောဋိပ္ပတ္တော မိစ္ဆာဇီဝေါ. တတော ဝိရတိ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

အယမ္ပိ သမ္မာအာဇီဝေါ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘတိ၊ အညေနေဝ ဟိ စိတ္တေန ကာယဒွါရဝီတိက္ကမာ ဝိရမတိ၊ အညေန ဝစီဒွါရဝီတိက္ကမာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကစိတ္တသ္မိံယေဝ လဗ္ဘတိ. ကာယဝစီဒွါရေသု ဟိ သတ္တကမ္မပထဝသေန ဥပ္ပန္နာယ မိစ္ဆာဇီဝသင်္ခါတာယ ဒုဿီလျစေတနာယ ပဒပစ္ဆေဒံ ကုရုမာနာ မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ဝိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အယံ နိဒ္ဒေသဝါရေ ဝိသေသော.

ယံ ပနေတံ ဣန္ဒြိယေသု အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဝဍ္ဎိတံ၊ မဂ္ဂင်္ဂေသု စ သမ္မာဝါစာဒီနိ၊ တေသံ ဝသေန သင်္ဂဟဝါရေ ‘‘နဝိန္ဒြိယာနိ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. သုညတဝါရော ပါကတိကောယေဝါတိ. အယံ တာဝ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါယ ဝိသေသော.

၃၄၃. ဣတော ပရံ သုဒ္ဓိကသုညတာ သုညတပဋိပဒါ သုဒ္ဓိကအပ္ပဏိဟိတာ အပ္ပဏိဟိတပဋိပဒါတိ အယံ ဒေသနာဘေဒေါ ဟောတိ. တတ္ထ သုညတန္တိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ နာမံ. သော ဟိ အာဂမနတော သဂုဏတော အာရမ္မဏတောတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ. ကထံ? ဣဓ ဘိက္ခု အနတ္တတော အဘိနိဝိသိတွာ အနတ္တတော သင်္ခါရေ ပဿတိ. ယသ္မာ ပန အနတ္တတော ဒိဋ္ဌမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ၊ အနိစ္စတောပိ ဒုက္ခတောပိ ဒဋ္ဌုမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’တိ တိဝိဓံ အနုပဿနံ အာရောပေတွာ သမ္မသန္တော စရတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ပနဿ တေဘူမကေပိ သင်္ခါရေ သုညတောဝ ပဿတိ. အယံ ဝိပဿနာ သုညတာ နာမ ဟောတိ. သာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ ‘သုညတ’န္တိ နာမံ ဒေတိ. ဧဝံ မဂ္ဂေါ ‘အာဂမနတော’ သုညတနာမံ လဘတိ. ယသ္မာ ပန သော ရာဂါဒီဟိ သုညော တသ္မာ ‘သဂုဏေနေဝ’ သုညတနာမံ လဘတိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ ရာဂါဒီဟိ သုညတ္တာ သုညတန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နတ္တာ မဂ္ဂေါ ‘အာရမ္မဏတော’ သုညတနာမံ လဘတိ.

တတ္ထ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန သဂုဏတောပိ အာရမ္မဏတောပိ နာမံ လဘတိ. ပရိယာယဒေသနာ ဟေသာ. အဘိဓမ္မကထာ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနာ. တသ္မာ ဣဓ သဂုဏတော ဝါ အာရမ္မဏတော ဝါ နာမံ န လဘတိ၊ အာဂမနတောဝ လဘတိ. အာဂမနမေဝ ဟိ ဓုရံ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ဝိပဿနာဂမနံ မဂ္ဂါဂမနန္တိ. တတ္ထ မဂ္ဂဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနာဂမနံ ဓုရံ၊ ဖလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဂမနံ ဓုရံ. ဣဓ မဂ္ဂဿ အာဂတတ္တာ ဝိပဿနာဂမနမေဝ ဓုရံ ဇာတံ.

၃၅၀. အပ္ပဏိဟိတန္တိ၊ ဧတ္ထာပိ အပ္ပဏိဟိတန္တိ မဂ္ဂဿေဝ နာမံ. ဣဒမ္ပိ နာမံ မဂ္ဂေါ တီဟေဝ ကာရဏေဟိ လဘတိ. ကထံ? ဣဓ ဘိက္ခု အာဒိတောဝ ဒုက္ခတော အဘိနိဝိသိတွာ ဒုက္ခတောဝ သင်္ခါရေ ပဿတိ. ယသ္မာ ပန ဒုက္ခတော ဒိဋ္ဌမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ၊ အနိစ္စတောပိ အနတ္တတောပိ ဒဋ္ဌုမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’တိ တိဝိဓံ အနုပဿနံ အာရောပေတွာ သမ္မသန္တော စရတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ပနဿ တေဘူမကသင်္ခါရေသု ပဏိဓိံ သောသေတွာ ပရိယာဒိယိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. အယံ ဝိပဿနာ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ ဟောတိ. သာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ ‘အပ္ပဏိဟိတ’န္တိ နာမံ ဒေတိ. ဧဝံ မဂ္ဂေါ ‘အာဂမနတော’ အပ္ပဏိဟိတနာမံ လဘတိ. ယသ္မာ ပန တတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟပဏိဓယော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘သဂုဏေနေဝ’ အပ္ပဏိဟိတနာမံ လဘတိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ တေသံ ပဏိဓီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နတ္တာ မဂ္ဂေါ အပ္ပဏိဟိတနာမံ လဘတိ.

တတ္ထ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန သဂုဏတောပိ အာရမ္မဏတောပိ နာမံ လဘတိ. ပရိယာယဒေသနာ ဟေသာ. အဘိဓမ္မကထာ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနာ. တသ္မာ ဣဓ သဂုဏတော ဝါ အာရမ္မဏတော ဝါ နာမံ န လဘတိ၊ အာဂမနတောဝ လဘတိ. အာဂမနမေဝ ဟိ ဓုရံ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ဝိပဿနာဂမနံ မဂ္ဂါဂမနန္တိ. တတ္ထ မဂ္ဂဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနာဂမနံ ဓုရံ၊ ဖလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဂမနံ ဓုရံ. ဣဓ မဂ္ဂဿ အာဂတတ္တာ ဝိပဿနာဂမနမေဝ ဓုရံ ဇာတံ.

နနု စ သုညတော အနိမိတ္တော အပ္ပဏိဟိတောတိ တီဏိ မဂ္ဂဿ နာမာနိ? ယထာဟ – ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိမောက္ခာ – သုညတော ဝိမောက္ခော၊ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော၊ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). တေသု ဣဓ ဒွေ မဂ္ဂေ ဂဟေတွာ အနိမိတ္တော ကသ္မာ န ဂဟိတောတိ? အာဂမနာဘာဝတော. အနိမိတ္တဝိပဿနာ ဟိ သယံ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အတ္တနော ပုတ္တဿ ရာဟုလတ္ထေရဿ.

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ၊ မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ၊

တတော မာနာဘိသမယာ၊ ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၃၄၄)၊

အနိမိတ္တဝိပဿနံ ကထေသိ. ဝိပဿနာ ဟိ နိစ္စနိမိတ္တံ ဓုဝနိမိတ္တံ သုခနိမိတ္တံ အတ္တနိမိတ္တဉ္စ ဥဂ္ဃါဋေတိ. တသ္မာ အနိမိတ္တာတိ ကထိတာ. သာ စ ကိဉ္စာပိ တံ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဃါဋေတိ၊ သယံ ပန နိမိတ္တဓမ္မေသု စရတီတိ သနိမိတ္တာဝ ဟောတိ. တသ္မာ သယံ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ.

အပရော နယော – အဘိဓမ္မော နာမ ပရမတ္ထဒေသနာ. အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ စ ပရမတ္ထတော ဟေတုဝေကလ္လမေဝ ဟောတိ. ကထံ? အနိစ္စာနုပဿနာယ ဟိ ဝသေန အနိမိတ္တဝိမောက္ခော ကထိတော. တေန စ ဝိမောက္ခေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ. တံ အရိယမဂ္ဂေ ဧကင်္ဂမ္ပိ န ဟောတိ၊ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ ပရမတ္ထတော နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ. ဣတရေသု ပန ဒွီသု အနတ္တာနုပဿနာယ တာဝ ဝသေန သုညတဝိမောက္ခော၊ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဝသေန အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခော ကထိတော. တေသု သုညတဝိမောက္ခေန ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ၊ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန သမာဓိန္ဒြိယံ. တာနိ အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ ပရမတ္ထတော နာမံ ဒါတုံ သက္ကောန္တိ. မဂ္ဂါရမ္မဏတ္တိကေပိ ဟိ မဂ္ဂါဓိပတိဓမ္မဝိဘဇနေ ဆန္ဒစိတ္တာနံ အဓိပတိကာလေ တေသံ ဓမ္မာနံ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာဝ မဂ္ဂါဓိပတိဘာဝေါ န ဝုတ္တော. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. အယမေတ္ထ အဋ္ဌကထာမုတ္တကော ဧကဿ အာစရိယဿ မတိဝိနိစ္ဆယော.

ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အနိမိတ္တဝိပဿနာ သယံ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတီတိ အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ န ဂဟိတော. ကေစိ ပန ‘အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ အာဂမနတော နာမံ အလဘန္တောပိ သုတ္တန္တပရိယာယေန သဂုဏတော စ အာရမ္မဏတော စ နာမံ လဘတီ’တိ အာဟံသု. တေ ဣဒံ ဝတွာ ပဋိက္ခိတ္တာ – အနိမိတ္တမဂ္ဂေ သဂုဏတော စ အာရမ္မဏတော စ နာမံ လဘန္တေ သုညတအပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါပိ သဂုဏတောယေဝ အာရမ္မဏတောယေဝ စ ဣဓ နာမံ လဘေယျုံ. န ပန လဘန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? အယဉှိ မဂ္ဂေါ နာမ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ – သရသတော စ ပစ္စနီကတော စ၊ သဘာဝတော စ ပဋိပက္ခတော စာတိ အတ္ထော. တတ္ထ သုညတအပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါ သရသတောပိ ပစ္စနီကတောပိ နာမံ လဘန္တိ. သုညတအပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါ ဟိ ရာဂါဒီဟိ သုညာ၊ ရာဂပဏိဓိအာဒီဟိ စ အပ္ပဏိဟိတာတိ ဧဝံ ‘သရသတော’ နာမံ လဘန္တိ. သုညတော စ အတ္တာဘိနိဝေသဿ ပဋိပက္ခော၊ အပ္ပဏိဟိတော ပဏိဓိဿာတိ ဧဝံ ‘ပစ္စနီကတော’ နာမံ လဘန္တိ. အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ ပန ရာဂါဒိနိမိတ္တာနံ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနဉ္စ အဘာဝေန သရသတောဝ နာမံ လဘတိ၊ နော ပစ္စနီကတော. န ဟိ သော သင်္ခါရနိမိတ္တာရမ္မဏာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ ပဋိပက္ခော. အနိစ္စာနုပဿနာ ပနဿ အနုလောမဘာဝေ ဌိတာတိ. သဗ္ဗထာပိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ နာမ နတ္ထီတိ.

သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ပနေသ ဧဝံ အာဟရိတွာ ဒီပိတော – ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဧကာဝဇ္ဇနေန ဝိယ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ၊ တိဏ္ဏဉ္စ ဧကတော အာပါထဂမနံ နာမ နတ္ထိ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန ဝိဘူတဘာဝဒီပနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အာဒိတော ဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အဘိနိဝေသော ဟောတု၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ဝိပဿနာ ယံ ယံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ တဿ တဿေဝ ဝသေန အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒေတိ. ကထံ? အနိစ္စာဒီသု ဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အဘိနိဝိသိတွာ ဣတရမ္ပိ လက္ခဏဒွယံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဧကလက္ခဏဒဿနမတ္တေနေဝ ဟိ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စတော အဘိနိဝိဋ္ဌော ဘိက္ခု န ကေဝလံ အနိစ္စတောဝ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဒုက္ခတောပိ အနတ္တတောပိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ. ဒုက္ခတော အနတ္တတော အဘိနိဝိဋ္ဌေပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ အာဒိတော ယတ္ထ ကတ္ထစိ အဘိနိဝေသော ဟောတု၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ဝိပဿနာ ယံ ယံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ တဿ တဿေဝ ဝသေန အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒေတိ. တတ္ထ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော နာမ ဟောတိ၊ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အပ္ပဏိဟိတော၊ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သုညတောတိ. ဧဝံ သုတ္တန္တပရိယာယေန အာဟရိတွာ ဒီပိတော.

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ဝိပဿနာ ကိမာရမ္မဏာတိ? လက္ခဏာရမ္မဏာတိ. လက္ခဏံ နာမ ပညတ္တိဂတိကံ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မဘူတံ. ယော ပန အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတိ၊ တဿ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကဏ္ဌေ ဗဒ္ဓကုဏပံ ဝိယ ဟောန္တိ. သင်္ခါရာရမ္မဏမေဝ ဉာဏံ သင်္ခါရတော ဝုဋ္ဌာတိ. ယထာ ဟိ ဧကော ဘိက္ခု ပတ္တံ ကိဏိတုကာမော ပတ္တဝါဏိဇေန ပတ္တံ အာဘတံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဂဏှိဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဝီမံသမာနော တီဏိ ဆိဒ္ဒါနိ ပဿေယျ၊ သော န ဆိဒ္ဒေသု နိရာလယော ဟောတိ၊ ပတ္တေ ပန နိရာလယော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတွာ သင်္ခါရေသု နိရာလယော ဟောတိ. သင်္ခါရာရမ္မဏေနေဝ ဉာဏေန သင်္ခါရတော ဝုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒုဿောပမာယပိ ဧသေဝ နယော.

ဣတိ ဘဂဝါ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဇေန္တော သုဒ္ဓိကပဋိပဒါယ စတုက္ကနယံ ပဉ္စကနယန္တိ ဒွေပိ နယေ အာဟရိ. တထာ သုဒ္ဓိကသုညတာယ သုညတပဋိပဒါယ သုဒ္ဓိကအပ္ပဏိဟိတာယ အပ္ပဏိဟိတပဋိပဒါယာတိ. ကသ္မာ ဧဝံ အာဟရီတိ? ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန စေဝ ဒေသနာဝိလာသေန စ. တဒုဘယမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတီတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါယ စတုက္ကပဉ္စကဝသေန ဒွေ နယာ၊ တထာ သေသေသူတိ သဗ္ဗေသုပိ ပဉ္စသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒသ နယာ ဘာဇိတာ.

လောကုတ္တရကုသလံ ပကိဏ္ဏကကထာ

တတြိဒံ ပကိဏ္ဏကံ –

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ၊ ရူပါရူပေသု ပဉ္စသု၊

သတ္တဋ္ဌင်္ဂပရိဏာမံ၊ နိမိတ္တံ ပဋိပဒါပတီတိ.

လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ. ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ. အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ.

‘သတ္တဋ္ဌင်္ဂပရိဏာမ’န္တိ သော ပနေသ မဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကောပိ ဟောတိ သတ္တင်္ဂိကောပိ. ဗောဇ္ဈင်္ဂါပိ သတ္တ ဝါ ဟောန္တိ ဆ ဝါ. ဈာနံ ပန ပဉ္စင်္ဂိကံ ဝါ ဟောတိ စတုရင်္ဂိကံ ဝါ၊ တိဝင်္ဂိကံ ဝါ ဒုဝင်္ဂိကံ ဝါ. ဧဝံ သတ္တအဋ္ဌာဒီနံ အင်္ဂါနံ ပရိဏာမော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

‘နိမိတ္တံ ပဋိပဒါပတီ’တိ နိမိတ္တန္တိ ယတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ‘ပဋိပဒါပတီ’တိ ပဋိပဒါယ စ အဓိပတိနော စ စလနာစလနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတီတိအာဒီသု တာဝ ဣဓေကစ္စော အာဒိတောဝ အဇ္ဈတ္တံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသတိ၊ အဘိနိဝိသိတွာ တေ အနိစ္စာဒိတော ပဿတိ၊ ယသ္မာ ပန န သုဒ္ဓအဇ္ဈတ္တဒဿနမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗမေဝ၊ တသ္မာ ပရဿ ခန္ဓေပိ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရေပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ပဿတိ. သော ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသတိ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါတိ. တဿေဝံ သမ္မသတော အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဃဋိယတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. သစေ ပနဿ ဗဟိဒ္ဓါ သမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဃဋိယတိ၊ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. ဧသေဝ နယော ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ စ အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဝုဋ္ဌာနေပိ.

အပရော အာဒိတောဝ ရူပေ အဘိနိဝိသတိ အဘိနိဝိသိတွာ ဘူတရူပဉ္စ ဥပါဒါရူပဉ္စ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနိစ္စာဒိတော ပဿတိ၊ ယသ္မာ ပန န သုဒ္ဓရူပဒဿနမတ္တေနေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ အရူပမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗမေဝ၊ တသ္မာ တံ ရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ သညံ သင်္ခါရေ ဝိညာဏဉ္စ ဣဒံ အရူပန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနိစ္စာဒိတော ပဿတိ. သော ကာလေန ရူပံ သမ္မသတိ ကာလေန အရူပံ. တဿေဝံ သမ္မသတော ရူပသမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဃဋိယတိ. ဧဝံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. သစေ ပနဿ အရူပသမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဃဋိယတိ၊ ဧဝံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. ဧသ နယော အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ စ ရူပါ စ ဝုဋ္ဌာနေပိ.

‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၊ ဒီ. နိ. ၁.၂၉၈) ဧဝံ အဘိနိဝိသိတွာ ဧဝမေဝ ဝုဋ္ဌာနကာလေ ပန ဧကပ္ပဟာရေန ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ နာမာတိ. အယံ တိက္ခဝိပဿကဿ မဟာပညဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနာ.

ယထာ ဟိ ဆာတဇ္ဈတ္တဿ ပုရိသဿ မဇ္ဈေ ဂူထပိဏ္ဍံ ဌပေတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနပုဏ္ဏံ ပါတိံ ဥပနေယျုံ၊ သော ဗျဉ္ဇနံ ဟတ္ထေန ဝိယူဟန္တော တံ ဂူထပိဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘ကိမိဒ’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ဂူထပိဏ္ဍောတိ ဝုတ္တေ ‘ဓိ ဓိ၊ အပနေထာ’တိ ဘတ္တေပိ ပါတိယမ္ပိ နိရာလယော ဟောတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဘောဇနပါတိဒဿနသ္မိဉှိ တဿ အတ္တမနကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဗာလပုထုဇ္ဇနကာလေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘အဟံ မမာ’တိ ဂဟိတကာလော. ဂူထပိဏ္ဍဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနံ သလ္လက္ခိတကာလော. ဘတ္တေပိ ပါတိယမ္ပိ နိရာလယကာလော ဝိယ တိက္ခဝိပဿကဿ မဟာပညဿ ဘိက္ခုနော ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကပ္ပဟာရေန ဝုဋ္ဌိတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘သတ္တဋ္ဌင်္ဂပရိဏာမ’န္တိ ဧတ္ထ အယံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ အင်္ဂပရိဏာမော ယထာ ဟောတိ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ ဟိ အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂဝိသေသံ နိယမေတိ. ကေစိ ပန ထေရာ ‘ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂဝိသေသံ ပါဒကဇ္ဈာနံ နိယမေတီ’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’တိ ဝဒန္တိ. တေသမ္ပိ ဝါဒေသု အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာသင်္ခါတာ ပုဗ္ဗဘာဂါ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗီကထာ – ဝိပဿနာနိယမေန ဟိ သုက္ခဝိပဿကဿ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါပိ သမာပတ္တိလာဘိနော ဈာနံ ပါဒကံ အကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါပိ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေါပိ ပဌမဇ္ဈာနိကောဝ ဟောတိ. သဗ္ဗေသု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပဉ္စ ဈာနင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. တေသဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သောမနဿသဟဂတာပိ ဥပေက္ခာသဟဂတာပိ ဟုတွာ ဝုဋ္ဌာနကာလေ သင်္ခါရုပေက္ခာဘာဝံ ပတ္တာ သောမနဿသဟဂတာဝ ဟောတိ.

ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေသု ယထာက္ကမေနေဝ ဈာနံ စတုရင်္ဂိကံ တိဝင်္ဂိကံ ဒုဝင်္ဂိကဉ္စ ဟောတိ. သဗ္ဗေသု ပန သတ္တ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ဟောန္တိ၊ စတုတ္ထေ ဆ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ. အယံ ဝိသေသော ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန စေဝ ဝိပဿနာနိယမေန စ ဟောတိ. တေသမ္ပိ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သောမနဿသဟဂတာပိ ဥပေက္ခာသဟဂတာပိ ဟောတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ သောမနဿသဟဂတာဝ.

ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတမဂ္ဂေ ပန ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဝသေန ဒွေ ဈာနင်္ဂါနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါနိ ဆ သတ္တ စေဝ. အယမ္ပိ ဝိသေသော ဥဘယနိယမဝသေန ဟောတိ. ဣမသ္မိဉှိ နယေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သောမနဿသဟဂတာ ဝါ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဝါ ဟောတိ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဥပေက္ခာသဟဂတာဝ. အရူပဇ္ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ယေ ကေစိ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ နိဗ္ဗတ္တိတမဂ္ဂဿ အာသန္နပဒေသေ ဝုဋ္ဌိတာ သမာပတ္တိ အတ္တနာ သဒိသဘာဝံ ကရောတိ၊ ဘူမိဝဏ္ဏော ဝိယ ဂေါဓာဝဏ္ဏဿ.

ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေ ပန ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ယေ ယေ သမာပတ္တိဓမ္မေ သမ္မသိတွာ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိတော ဟောတိ တံတံသမာပတ္တိသဒိသောဝ ဟောတိ၊ သမ္မသိတသမာပတ္တိသဒိသောတိ အတ္ထော. သစေ ပန ကာမာဝစရဓမ္မေ သမ္မသတိ ပဌမဇ္ဈာနိကောဝ ဟောတိ. တတြာပိ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတိယတ္ထေရဝါဒေ ‘အဟော ဝတာဟံ သတ္တင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပါပုဏေယျံ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပါပုဏေယျ’န္တိ အတ္တနော အဇ္ဈာသယာနုရူပေန ယံ ယံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ယေ ဝါ ယေ ဝါ ဈာနဓမ္မေ သမ္မသိတွာ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိတော တံတံဈာနသဒိသောဝ ဟောတိ. ပါဒကဇ္ဈာနံ ပန သမ္မသိတဇ္ဈာနံ ဝါ ဝိနာ၊ အဇ္ဈာသယမတ္တေနေဝ တံ န ဣဇ္ဈတိ. သွာယမတ္ထော နန္ဒကောဝါဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ န ဟောတိ ဗဟုနော ဇနဿ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ ‘ဦနော နု ခေါ စန္ဒော ပုဏ္ဏော နု ခေါ စန္ဒော’တိ၊ အထ ခေါ ပုဏ္ဏော စန္ဒောတွေဝ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနာယ အတ္တမနာ စေဝ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပါ စ. တာသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုနိသတာနံ ယာ ပစ္ဆိမိကာ ဘိက္ခုနီ သာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၄၁၅).

တာသု ဟိ ယဿာ ဘိက္ခုနိယာ သောတာပတ္တိဖလဿ ဥပနိဿယော၊ သာ သောတာပတ္တိဖလေနေဝ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပါ အဟောသိ။ပေ။ ယဿာ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယော သာ အရဟတ္တေနေဝ. ဧဝမေဝ အတ္တနော အဇ္ဈာသယာနုရူပေန ယံ ယံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ယေ ဝါ ယေ ဝါ ဈာနဓမ္မေ သမ္မသိတွာ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တိတော တံတံဈာနသဒိသောဝ သော ဟောတိ. ပါဒကဇ္ဈာနံ ပန သမ္မသိတဇ္ဈာနံ ဝါ ဝိနာ၊ အဇ္ဈာသယမတ္တေနေဝ တံ န ဣဇ္ဈတီတိ. ဧတ္ထာပိ စ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ ‘ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတီ’တိ ဧဝံဝါဒိံ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရံ အန္တေဝါသိကာ အာဟံသု – ‘ဘန္တေ၊ ယတ္ထ တာဝ ပါဒကဇ္ဈာနံ အတ္ထိ တတ္ထ တံ နိယမေတု၊ ယသ္မိံ ပန ပါဒကဇ္ဈာနံ နတ္ထိ၊ တသ္မိံ အရူပဘဝေ ကိံ နိယမေတီ’တိ? ‘အာဝုသော၊ တတ္ထပိ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ အရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ပဌမဇ္ဈာနိကာယ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥပရိ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ တဿ တာနိ ပဌမဇ္ဈာနိကာနေဝ ဟောန္တိ. ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အရူပေ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ ခေါ လောကုတ္တရံ န လောကိယံ. ဧဝံ တတ္ထာပိ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ အာဝုသော’တိ. ‘သုကထိတော၊ ဘန္တေ၊ ပဉှော’တိ.

‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တိ၊ ယံ ယံ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ တံတံသဒိသောဝ မဂ္ဂေါ ဟောတီ’တိ ဝါဒိံ မောရဝါပိဝါသိမဟာဒတ္တတ္ထေရမ္ပိ အန္တေဝါသိကာ အာဟံသု ‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဝါဒေ ဒေါသော ပညာယတိ – ရူပံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌိတဘိက္ခုနော ဟိ ရူပသဒိသေန အဗျာကတေန မဂ္ဂေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ နယတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ တံသဒိသေနေဝ နေဝသညာနာသညာဘာဝပ္ပတ္တေန မဂ္ဂေန ဘဝိတဗ္ဗ’န္တိ. ‘န၊ အာဝုသော၊ ဧဝံ ဟောတိ. လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ရူပံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ အဋ္ဌင်္ဂိကော သောမနဿသဟဂတမဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿပိ န သဗ္ဗာကာရေန တာဒိသော ဟောတိ၊ သတ္တင်္ဂိကော ပန ဥပေက္ခာသဟဂတမဂ္ဂေါ ဟောတီ’တိ.

‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’တိဝါဒိနော စူဠာဘယတ္ထေရဿာပိ ဝါဒံ အာဟရိတွာ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရဿ ကထယိံသု. သော အာဟ – ‘ယဿ တာဝ ပါဒကဇ္ဈာနံ အတ္ထိ တဿ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတု၊ ယဿ တံ နတ္ထိ တဿ ကတရဇ္ဈာသယော နိယမေဿတိ နိဒ္ဓနဿ ဝုဍ္ဎိဂဝေသနကာလော ဝိယ ဟောတီ’တိ.

တံ ကထံ အာဟရိတွာ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရဿ ပုန ကထယိံသု. သော ‘ပါဒကဇ္ဈာနဝတော ဣဒံ ကထိတံ အာဝုသော’တိ အာဟ. ယထာ ပန ပါဒကဇ္ဈာနဝတော၊ သမ္မသိတဇ္ဈာနဝတောပိ တထေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဟိ ပဌမာဒီနိ သမ္မသတော ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပဌမတ္ထေရဝါဒေန ပဉ္စမဇ္ဈာနိကော. ဒုတိယဝါဒေန ပဌမာဒိဇ္ဈာနိကော အာပဇ္ဇတီတိ ဒွေပိ ဝါဒါ ဝိရုဇ္ဈန္တိ. တတိယဝါဒေန ပနေတ္ထ ‘ယံ ဣစ္ဆတိ တဇ္ဈာနိကော ဟောတီ’တိ တေ စ ဝါဒါ န ဝိရုဇ္ဈန္တိ၊ အဇ္ဈာသယော စ သာတ္ထကော ဟောတီတိ. ဧဝံ တယောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာဝ. တေန တေသံ ဝါဒံ တန္တိံ ကတွာ ဌပယိံသု. ဣဓ ပန အတ္ထမေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ တယောပေတေ ဝါဒေ ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဒဿိတံ.

ဣဒါနိ ‘နိမိတ္တံ ပဋိပဒါပတီ’တိ ဧတ္ထ ဧဝံ အင်္ဂပရိဏာမဝတော မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒကာလေ ဂေါတြဘု ကုတော ဝုဋ္ဌာတိ? မဂ္ဂေါ ကုတောတိ? ဂေါတြဘု တာဝ နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ ပဝတ္တံ ဆေတ္တုံ န သက္ကောတိ၊ ဧကတောဝုဋ္ဌာနော ဟေသ. မဂ္ဂေါ နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ ပဝတ္တမ္ပိ ဆိန္ဒတိ ဥဘတောဝုဋ္ဌာနော ဟေသ. တေသံ အယံ ဥပ္ပတ္တိနယော – ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ အနုလောမံ နေဝ ဧကံ ဟောတိ၊ န ပဉ္စမံ. ဧကဉှိ အာသေဝနံ န လဘတိ၊ ပဉ္စမံ ဘဝင်္ဂဿ အာသန္နတ္တာ ပဝေဓတိ. တဒါ ဟိ ဇဝနံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ နေဝ ဧကံ ဟောတိ န ပဉ္စမံ. မဟာပညဿ ပန ဒွေ အနုလောမာနိ ဟောန္တိ၊ တတိယံ ဂေါတြဘု၊ စတုတ္ထံ မဂ္ဂစိတ္တံ၊ တီဏိ ဖလာနိ၊ တတော ဘဝင်္ဂေါတရဏံ. မဇ္ဈိမပညဿ တီဏိ အနုလောမာနိ ဟောန္တိ၊ စတုတ္ထံ ဂေါတြဘု၊ ပဉ္စမံ မဂ္ဂစိတ္တံ၊ ဒွေ ဖလာနိ၊ တတော ဘဝင်္ဂေါတရဏံ. မန္ဒပညဿ စတ္တာရိ အနုလောမာနိ၊ ဟောန္တိ ပဉ္စမံ ဂေါတြဘု၊ ဆဋ္ဌံ မဂ္ဂစိတ္တံ၊ သတ္တမံ ဖလံ၊ တတော ဘဝင်္ဂေါတရဏံ. တတြ မဟာပညမန္ဒပညာနံ ဝသေန အကထေတွာ မဇ္ဈိမပညဿ ဝသေန ကထေတဗ္ဗံ.

ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဥပေက္ခာသဟဂတာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဟုတွာ ဝိပဿနာဂေါစရေ ခန္ဓေ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ. တဒနန္တရံ တေနေဝ အာဝဇ္ဇနေန ဂဟိတက္ခန္ဓေ ဂဟေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဌမံ ဇဝနံ အနုလောမဉာဏံ. တံ တေသု ခန္ဓေသု အနိစ္စာတိ ဝါ ဒုက္ခာတိ ဝါ အနတ္တာတိ ဝါ ပဝတ္တိတွာ ဩဠာရိကံ ဩဠာရိကံ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ ဝိနောဒေတွာ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဘိယျော ဘိယျော ပါကဋာနိ ကတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုတိယာနုလောမံ. တေသု ပုရိမံ အနာသေဝနံ. ဒုတိယဿ ပုရိမံ အာသေဝနံ ဟောတိ. တမ္ပိ လဒ္ဓါသေဝနတ္တာ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ တသ္မိံယေဝါရမ္မဏေ တေနေဝါကာရေန ပဝတ္တိတွာ မဇ္ဈိမပ္ပမာဏံ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ ဝိနောဒေတွာ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဘိယျော ဘိယျော ပါကဋာနိ ကတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တတိယာနုလောမံ. တဿ ဒုတိယံ အာသေဝနံ ဟောတိ. တမ္ပိ လဒ္ဓါသေဝနတ္တာ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ တသ္မိံယေဝါရမ္မဏေ တေနေဝါကာရေန ပဝတ္တိတွာ တဒဝသေသံ အဏုသဟဂတံ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ ဝိနောဒေတွာ နိရဝသေသံ ကတွာ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဘိယျော ဘိယျော ပါကဋာနိ ကတွာ နိရုဇ္ဈတိ. ဧဝံ တီဟိ အနုလောမေဟိ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမေ ဝိနောဒိတေ တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဂေါတြဘုညာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကုရုမာနံ.

တတြာယံ ဥပမာ – ဧကော ကိရ စက္ခုမာ ပုရိသော နက္ခတ္တယောဂံ ဇာနိဿာမီတိ ရတ္တိဘာဂေ နိက္ခမိတွာ စန္ဒံ ပဿိတုံ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေသိ. တဿ ဝလာဟကေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ စန္ဒော န ပညာယိတ္ထ. အထေကော ဝါတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ထူလထူလေ ဝလာဟကေ ဝိဒ္ဓံသေသိ. အပရော မဇ္ဈိမေ. အပရော သုခုမေ. တတော သော ပုရိသော ဝိဂတဝလာဟကေ နဘေ စန္ဒံ ဒိသွာ နက္ခတ္တယောဂံ အညာသိ.

တတ္ထ တယော ဝလာဟကာ ဝိယ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကထူလမဇ္ဈိမသုခုမကိလေသန္ဓကာရာ. တယော ဝါတာ ဝိယ တီဏိ အနုလောမစိတ္တာနိ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဂေါတြဘုညာဏံ. စန္ဒော ဝိယ နိဗ္ဗာနံ. ဧကေကဿ ဝါတဿ ယထာက္ကမေန ဝလာဟကတ္တယဝိဒ္ဓံသနံ ဝိယ ဧကေကဿ အနုလောမစိတ္တဿ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမဝိနောဒနံ. ဝိဂတဝလာဟကေ နဘေ တဿ ပုရိသဿ ဝိသုဒ္ဓစန္ဒဒဿနံ ဝိယ ဝိဂတေ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကေ တမေ ဂေါတြဘုညာဏဿ သုဝိသုဒ္ဓနိဗ္ဗာနာရမ္မဏကရဏံ.

ယထေဝ ဟိ တယော ဝါတာ စန္ဒပဋိစ္ဆာဒကေ ဝလာဟကေယေဝ ဝိဒ္ဓံသေတုံ သက္ကောန္တိ၊ န စန္ဒံ ဒဋ္ဌုံ၊ ဧဝံ အနုလောမာနိ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမေယေဝ ဝိနောဒေတုံ သက္ကောန္တိ၊ န နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကာတုံ. ယထာ သော ပုရိသော စန္ဒမေဝ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ န ဝလာဟကေ ဝိဒ္ဓံသေတုံ၊ ဧဝံ ဂေါတြဘုညာဏံ နိဗ္ဗာနမေဝ အာရမ္မဏံ ကာတုံ သက္ကောတိ န ကိလေသတမံ ဝိနောဒေတုံ. ဧဝံ အနုလောမံ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ ဂေါတြဘု နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ.

ယဒိ ဟိ ဂေါတြဘု အနုလောမေန ဂဟိတာရမ္မဏံ ဂဏှေယျ ပုန အနုလောမံ တံ အနုဗန္ဓေယျာတိ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနမေဝ န ဘဝေယျ. ဂေါတြဘုညာဏံ ပန အနုလောမဿ အာရမ္မဏံ အဂ္ဂဟေတွာ တံ အပစ္ဆတောပဝတ္တိကံ ကတွာ သယံ အနာဝဇ္ဇနမ္ပိ သမာနံ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တာဟီတိ မဂ္ဂဿ သညံ ဒတွာ ဝိယ နိရုဇ္ဈတိ. မဂ္ဂေါပိ တေန ဒိန္နသညံ အမုဉ္စိတွာဝ အဝီစိသန္တတိဝသေန တံ ဉာဏံ အနုဗန္ဓမာနော အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ ဒေါသက္ခန္ဓံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈမာနောဝ ပဒါလယမာနောဝ နိဗ္ဗတ္တတိ.

တတြာယံ ဥပမာ – ဧကော ကိရ ဣဿာသော ဓနုသတမတ္ထကေ ဖလကသတံ ဌပါပေတွာ ဝတ္ထေန မုခံ ဝေဌေတွာ သရံ သန္နယှိတွာ စက္ကယန္တေ အဋ္ဌာသိ. အညော ပုရိသော စက္ကယန္တံ အာဝဉ္ဆိတွာ ယဒါ ဣဿာသဿ ဖလကသတံ အဘိမုခံ ဟောတိ တဒါ တတ္ထ ဒဏ္ဍကေန သညံ ဒေတိ၊ ဣဿာသော ဒဏ္ဍကသညံ အမုဉ္စိတွာဝ သရံ ခိပိတွာ ဖလကသတံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ. တတ္ထ ဒဏ္ဍကသညာ ဝိယ ဂေါတြဘုညာဏံ. ဣဿာသော ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ. ဣဿာသဿ ဒဏ္ဍကသညံ အမုဉ္စိတွာဝ ဖလကသတနိဗ္ဗိဇ္ဈနံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏဿ ဂေါတြဘုညာဏေန ဒိန္နသညံ အမုဉ္စိတွာဝ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗအပဒါလိတပုဗ္ဗာနံ လောဘက္ခန္ဓာဒီနံ နိဗ္ဗိဇ္ဈနပဒါလနံ. ဘူမိလဒ္ဓဝဋ္ဋသေတုသမုဂ္ဃါတကရဏန္တိပိ ဧတဒေဝ. မဂ္ဂဿ ဟိ ဧကမေဝ ကိစ္စံ အနုသယပ္ပဇဟနံ. ဣတိ သော အနုသယေ ပဇဟန္တော နိမိတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ၊ ပဝတ္တံ ဆိန္ဒတိ နာမ. ‘နိမိတ္တ’န္တိ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏနိမိတ္တံ. ‘ပဝတ္တ’မ္ပိ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏပဝတ္တမေဝ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ဥပါဒိန္နကံ အနုပါဒိန္နကန္တိ. တေသု မဂ္ဂဿ အနုပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာနစ္ဆာယာ ဒိဿတီတိ ဝတွာ အနုပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတီတိ ဝဒိံသု.

သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဟိ စတ္တာရိ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တာနိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတန္တိ ပဉ္စ စိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ. တာနိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ. တံ အနုပါဒိန္နကရူပက္ခန္ဓော. တာနိ စိတ္တာနိ ဝိညာဏက္ခန္ဓော. တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ တယော အရူပက္ခန္ဓာ. တတ္ထ သစေ သောတာပန္နဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဘာဝိတော အဘဝိဿ တာနိ ပဉ္စ စိတ္တာနိ ဆသု အာရမ္မဏေသု ပရိယုဋ္ဌာနံ ပါပုဏေယျုံ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ပန တေသံ ပရိယုဋ္ဌာနေနပ္ပတ္တိံ ဝါရယမာနော သေတုသမုဂ္ဃါတံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကဘာဝံ ကုရုမာနော အနုပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ.

သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန စတ္တာရိ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တာနိ ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတာနီတိ ဩဠာရိကကာမရာဂဗျာပါဒဝသေန ဆ စိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ. အနာဂါမိမဂ္ဂေန အဏုသဟဂတကာမရာဂဗျာပါဒဝသေန တာနိ ဧဝ ဆ စိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေန စတ္တာရိ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တာနိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာတိ ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ. တတ္ထ သစေ တေသံ အရိယာနံ တေ မဂ္ဂါ အဘာဝိတာ အဿု၊ တာနိ စိတ္တာနိ ဆသု အာရမ္မဏေသု ပရိယုဋ္ဌာနံ ပါပုဏေယျုံ. တေ ပန တေသံ မဂ္ဂါ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တိံ ဝါရယမာနာ သေတုသမုဂ္ဃါတံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကဘာဝံ ကုရုမာနာ အနုပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ.

ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာနစ္ဆာယာ ဒိဿတီတိ ဝတွာ ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတီတိပိ ဝဒိံသု. သစေ ဟိ သောတာပန္နဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဘာဝိတော အဘဝိဿ၊ ဌပေတွာ သတ္တ ဘဝေ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တေယျ. ကသ္မာ? တဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတူနံ အတ္ထိတာယ. တီဏိ သံယောဇနာနိ ဒိဋ္ဌာနုသယော ဝိစိကိစ္ဆာနုသယောတိ ဣမေ ပန ပဉ္စ ကိလေသေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သမုဂ္ဃါတေတိ. ဣဒါနိ ကုတော သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တိဿတိ? ဧဝံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ကုရုမာနော ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ.

သစေ သကဒါဂါမိဿ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ အဘာဝိတော အဘဝိဿ၊ ဌပေတွာ ဒွေ ဘဝေ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဥပါဒိန္နကပဝတ္တံ ပဝတ္တေယျ. ကသ္မာ? တဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတူနံ အတ္ထိတာယ. ဩဠာရိကာနိ ကာမရာဂပဋိဃသံယောဇနာနိ ဩဠာရိကော ကာမရာဂါနုသယော ပဋိဃာနုသယောတိ ဣမေ ပန စတ္တာရော ကိလေသေ သော မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သမုဂ္ဃါတေတိ. ဣဒါနိ ကုတော သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တိဿတိ? ဧဝံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ကုရုမာနော ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ.

သစေ အနာဂါမိဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ အဘာဝိတော အဘဝိဿ၊ ဌပေတွာ ဧကံ ဘဝံ ဒုတိယဘဝေ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တေယျ. ကသ္မာ? တဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတူနံ အတ္ထိတာယ. အဏုသဟဂတာနိ ကာမရာဂပဋိဃသံယောဇနာနိ အဏုသဟဂတော ကာမရာဂါနုသယော ပဋိဃာနုသယောတိ ဣမေ ပန စတ္တာရော ကိလေသေ သော မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သမုဂ္ဃါတေတိ. ဣဒါနိ ကုတော အနာဂါမိဿ ဧကံ ဘဝံ ဌပေတွာ ဒုတိယဘဝေ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တိဿတိ? ဧဝံ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ကုရုမာနော ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ.

သစေ အရဟတော အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဘာဝိတော အဘဝိဿ၊ ရူပါရူပဘဝေသု ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တေယျ. ကသ္မာ? တဿ ပဝတ္တိယာ ဟေတူနံ အတ္ထိတာယ. ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာ မာနာနုသယော ဘဝရာဂါနုသယော အဝိဇ္ဇာနုသယောတိ ဣမေ ပန အဋ္ဌ ကိလေသေ သော မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သမုဂ္ဃါတေတိ. ဣဒါနိ ကုတော ခီဏာသဝဿ ပုနဗ္ဘဝေ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ ပဝတ္တိဿတိ? ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ကုရုမာနော ဥပါဒိန္နကတော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ.

သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ စေတ္ထ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝေကဒေသတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကာမဘဝတော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော သဗ္ဗဘဝေဟိပိ ဝုဋ္ဌာတိ ဧဝါတိ ဝဒန္တိ.

ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ အယံ ပါဠိ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ.

‘သကဒါဂါမိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ.

‘အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ဧကံ ဘဝံ ဌပေတွာ ကာမဓာတုယာ ဒွီသု ဘဝေသု ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ.

‘အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ရူပဓာတုယာ ဝါ အရူပဓာတုယာ ဝါ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ. အရဟတော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ စရိမဝိညာဏဿ နိရောဓေန ပညာ စ သတိ စ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမန္တိ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီ’’တိ (စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆). အယံ တာဝ နိမိတ္တေ ဝိနိစ္ဆယော.

‘ပဋိပဒါပတီ’တိ – ဧတ္ထ ပန ပဋိပဒါ စလတိ န စလတီတိ? စလတိ. တထာဂတဿ ဟိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ စ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ အဟေသုံ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ပဌမမဂ္ဂေါ သုခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညော၊ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဒုက္ခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ကသ္မာ? နိဒ္ဒါဘိဘူတတ္တာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကိရ သတ္တာဟံ ဒဟရကုမာရကံ ဝိယ ထေရံ ပရိဟရိ. ထေရောပိ ဧကဒိဝသံ နိဒ္ဒါယမာနော နိသီဒိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ပစလာယသိ နော တွံ၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ပစလာယသိ နော တွံ မောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၁). ဧဝရူပဿပိ မဟာဘိညပ္ပတ္တဿ သာဝကဿ ပဋိပဒါ စလတိ၊ သေသာနံ ကိံ န စလိဿတိ? ဧကစ္စဿ ဟိ ဘိက္ခုနော စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဒုက္ခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စဿ ဒုက္ခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ ဧကစ္စဿ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဧကစ္စဿ သုခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ. ဧကစ္စဿ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ဒန္ဓာဘိညော ဟောတိ၊ ဒုတိယမဂ္ဂေါ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညော၊ တတိယမဂ္ဂေါ သုခပဋိပဒေါ ဒန္ဓာဘိညော၊ စတုတ္ထမဂ္ဂေါ သုခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညောတိ.

ယထာ စ ပဋိပဒါ ဧဝံ အဓိပတိပိ စလတိ ဧဝ. ဧကစ္စဿ ဟိ ဘိက္ခုနော စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဆန္ဒာဓိပတေယျာ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စဿ ဝီရိယာဓိပတေယျာ၊ ဧကစ္စဿ စိတ္တာဓိပတေယျာ၊ ဧကစ္စဿ ဝီမံသာဓိပတေယျာ. ဧကစ္စဿ ပန ပဌမမဂ္ဂေါ ဆန္ဒာဓိပတေယျော ဟောတိ၊ ဒုတိယော ဝီရိယာဓိပတေယျော၊ တတိယော စိတ္တာဓိပတေယျော၊ စတုတ္ထော ဝီမံသာဓိပတေယျောတိ.

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဌမမဂ္ဂဝီသတိမဟာနယော

၃၅၇. ဣဒါနိ ယသ္မာ လောကုတ္တရကုသလံ ဘာဝေန္တော န ကေဝလံ ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဈာနံယေဝ ဘာဝေတိ၊ နိယျာနဋ္ဌေန ပန မဂ္ဂမ္ပိ ဘာဝေတိ၊ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန သတိပဋ္ဌာနမ္ပိ၊ ပဒဟနဋ္ဌေန သမ္မပ္ပဓာနမ္ပိ၊ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိပါဒမ္ပိ၊ အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယမ္ပိ၊ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလမ္ပိ၊ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂမ္ပိ၊ တထဋ္ဌေန သစ္စမ္ပိ၊ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန သမထမ္ပိ၊ သုညတဋ္ဌေန ဓမ္မမ္ပိ၊ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓမ္ပိ၊ အာယတနဋ္ဌေန အာယတနမ္ပိ၊ သုညသဘာဝနိဿတ္တဋ္ဌေန ဓာတုမ္ပိ၊ ပစ္စယဋ္ဌေန အာဟာရမ္ပိ၊ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿမ္ပိ၊ ဝေဒယိတဋ္ဌေန ဝေဒနမ္ပိ၊ သဉ္ဇာနနဋ္ဌေန သညမ္ပိ၊ စေတယိတဋ္ဌေန စေတနမ္ပိ၊ ဝိဇာနနဋ္ဌေန စိတ္တမ္ပိ ဘာဝေတိ၊ တသ္မာ ဧတေသံ ဧကူနဝီသတိယာ ပဒါနံ ဒဿနတ္ထံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ‘ဣဒမ္ပိ ဘာဝေတိ၊ ဣဒမ္ပိ ဘာဝေတီ’တိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန စေဝ ဒေသနာဝိလာသေန စ ဝီသတိ နယာ ဒေသိတာ ဟောန္တိ. ဓမ္မံ သောတုံ နိသိန္နဒေဝပရိသာယ ဟိ ယေ ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန လောကုတ္တရံ ‘ဈာန’န္တိ ကထိတေ ဗုဇ္ဈန္တိ၊ တေသံ သပ္ပါယဝသေန ဈာနန္တိ ကထိတံ။ပေ။ ယေ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ‘စိတ္တ’န္တိ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈန္တိ၊ တေသံ သပ္ပါယဝသေန စိတ္တန္တိ ကထိတံ. အယမေတ္ထ ‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော’.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတာယ ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇစတုပဋိသမ္ဘိဒတာယ ဆအသာဓာရဏဉာဏယောဂေန စ ဒေသနံ ယဒိစ္ဆကံ နိယမေတွာ ဒဿေတိ. ဣစ္ဆန္တော ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန လောကုတ္တရံ ဈာနန္တိ ဒဿေတိ၊ ဣစ္ဆန္တော နိယျာနဋ္ဌေန။ပေ။ ဝိဇာနနဋ္ဌေန လောကုတ္တရံ စိတ္တန္တိ. အယံ ‘ဒေသနာဝိလာသော’ နာမ. တတ္ထ ယထေဝ လောကုတ္တရံ ဈာနန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဒသ နယာ ဝိဘတ္တာ၊ ဧဝံ မဂ္ဂါဒီသုပိ တေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဝီသတိယာ ဌာနေသု ဒသ ဒသ ကတွာ ဒွေ နယသတာနိ ဝိဘတ္တာနိ ဟောန္တိ.

၃၅၈. ဣဒါနိ အဓိပတိဘေဒံ ဒဿေတုံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဇေဋ္ဌကံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတံ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဆန္ဒာဓိပတေယျံ နာမ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ပုရိမသ္မိံ သုဒ္ဓိကေ ဒွေနယသတာနိ ဆန္ဒာဓိပတေယျာဒီသုပိ ဒွေ ဒွေတိ နယသဟဿေန ဘာဇေတွာ ပဌမမဂ္ဂံ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

ပဌမမဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ဒုတိယမဂ္ဂေါ

၃၆၁. ဣဒါနိ ဒုတိယမဂ္ဂါဒီနံ ဒဿနတ္ထံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ တနုဘာဝါယာတိ ဧတေသံ ကိလေသာနံ တနုဘာဝတ္ထာယ. တတ္ထ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – အဓိစ္စုပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စ. သကဒါဂါမိဿ ဟိ၊ ဝဋ္ဋာနုသာရိမဟာဇနဿေဝ၊ ကိလေသာ အဘိဏှံ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကဒါစိ ကဒါစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ ဝိရဠာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဝိရဠဝါပိတခေတ္တေ အင်္ကုရာ ဝိယ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ၊ စ ဝဋ္ဋာနုသာရိမဟာဇနဿေဝ၊ မဒ္ဒန္တာ ဖရန္တာ ဆာဒေန္တာ အန္ဓကာရံ ကရောန္တာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ မန္ဒာ မန္ဒာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တနုကာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ အဗ္ဘပဋလံ ဝိယ မက္ခိကာပတ္တံ ဝိယ စ.

တတ္ထ ကေစိ ထေရာ ဝဒန္တိ – ‘သကဒါဂါမိဿ ကိလေသာ ကိဉ္စာပိ စိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဗဟလာဝ ပန ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တထာ ဟိဿ ပုတ္တာ စ ဓီတရော စ ဒိဿန္တီ’တိ. ဧတံ ပန အပ္ပမာဏံ. ပုတ္တဓီတရော ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂပရာမသနမတ္တေနပိ ဟောန္တိ. ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ နတ္ထိ ကိလေသာနံ ဗဟလတာတိ. ဒွီဟိ ဧဝ ကာရဏေဟိဿ ကိလေသာနံ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – အဓိစ္စုပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ.

ဒုတိယာယာတိ ဂဏနဝသေနာပိ ဒုတိယုပ္ပတ္တိဝသေနာပိ ဒုတိယာယ. ဘူမိယာ ပတ္တိယာတိ သာမညဖလဿ ပဋိလာဘတ္ထာယ. တတိယစတုတ္ထေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိသေသမတ္တံယေဝ ပန ဝက္ခာမ.

အညိန္ဒြိယန္တိ အာဇာနနကံ ဣန္ဒြိယံ. ပဌမမဂ္ဂေန ဉာတမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ တေသံယေဝ တေန မဂ္ဂေန ဉာတာနံ စတုသစ္စဓမ္မာနံ ဇာနနကံ ဣန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိဒ္ဒေသဝါရေပိဿ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဋ္ဌာသဝါရေပိ ဣမိနာဝ သဒ္ဓိံ နဝိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုတိယမဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

တတိယစတုတ္ထမဂ္ဂါ

၃၆၂. တတိယေ အနဝသေသပ္ပဟာနာယာတိ တေသံယေဝ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန တနုဘူတာနံ သံယောဇနာနံ နိဿေသပဇဟနတ္ထာယ.

စတုတ္ထေ ရူပရာဂအရူပရာဂမာနဥဒ္ဓစ္စအဝိဇ္ဇာယ အနဝသေသပ္ပဟာနာယာတိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ နိဿေသပဇဟနတ္ထာယ. တတ္ထ ရူပရာဂေါတိ ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ. အရူပရာဂေါတိ အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ. မာနောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈကော မာနော ဧဝ. တထာ ဥဒ္ဓစ္စာဝိဇ္ဇာ. ဣမေသုပိ ဒွီသု မဂ္ဂေသု နဝမံ အညိန္ဒြိယမေဝ ဟောတိ.

စတုမဂ္ဂနယသဟဿံ

သဗ္ဗမဂ္ဂေသု ပဒပဋိပါဋိယာ သမသဋ္ဌိပဒါနိ၊ စတူဟိ အပဏ္ဏကင်္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ စတုသဋ္ဌိ ဟောန္တိ. အသမ္ဘိန္နတော ပန တေတ္တိံသ. ကောဋ္ဌာသဝါရသုညတဝါရာ ပါကတိကာ ဧဝ. ယထာ စ ပန ပဌမမဂ္ဂေ ဧဝံ ဒုတိယာဒီသုပိ နယသဟဿမေဝါတိ စတ္တာရော မဂ္ဂေ စတူဟိ နယသဟဿေဟိ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ.

သစ္စဝိဘင်္ဂေ ပန သဋ္ဌိ နယသဟဿာနိ လောကုတ္တရာနိ ဣမေသံ ဧဝ ဝသေန နိက္ခိတ္တာနိ. သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ဝီသတိ နယသဟဿာနိ လောကုတ္တရာနိ၊ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေ ဝီသတိ၊ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ဒွတ္တိံသ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ဒွတ္တိံသ၊ မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂေ အဋ္ဌဝီသတိ နယသဟဿာနိ လောကုတ္တရာနိ ဣမေသံ ဧဝ ဝသေန နိက္ခိတ္တာနိ.

ဣဓ ပန စတူသု မဂ္ဂေသု စတ္တာရိယေဝ နယသဟဿာနိ. တေသု ပဌမဇ္ဈာနိကေ ပဌမမဂ္ဂေ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဘာဇိတာနိ၊ တထာ ဒုတိယာဒီသု. တတ္ထ ပဌမမဂ္ဂေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနံ ပဇဟနဋ္ဌေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သန္တေ ‘ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟီနတ္တာ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေန ပဟာတဗ္ဗာ ဒိဋ္ဌိ နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ နာမံ ကထံ ဟောတီ’တိ? ‘ယထာ ဝိသံ အတ္ထိ ဝါ၊ ဟောတု မာ ဝါ၊ အဂဒေါ အဂဒေါ တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အတ္ထိ ဝါ၊ ဟောတု မာ ဝါ၊ အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဧဝ နာမ’.

‘ယဒိ ဧဝံ နာမမတ္တမေဝေတံ ဟောတိ၊ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ကိစ္စာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ပရိပူရေန္တိ၊ တသ္မာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သကိစ္စကာ ကာတဗ္ဗာ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပူရေတဗ္ဗာနီ’တိ. သကိစ္စကာ စေတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယထာလာဘနိယမေန ဒီပေတဗ္ဗာ. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈော ဟိ ဧကော မာနော အတ္ထိ၊ သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. သာ တံ မာနံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂသ္မိဉှိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ. သောတာပန္နဿ ပန သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ၊ သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ သာ တံ မာနံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. တဿေဝ သတ္တအကုသလစိတ္တသဟဇာတော သင်္ကပ္ပေါ အတ္ထိ. တေဟေဝ စိတ္တေဟိ ဝါစင်္ဂစောပနံ အတ္ထိ၊ ကာယင်္ဂစောပနံ အတ္ထိ၊ ပစ္စယပရိဘောဂေါ အတ္ထိ၊ သဟဇာတဝါယာမော အတ္ထိ၊ အသတိဘာဝေါ အတ္ထိ၊ သဟဇာတစိတ္တေကဂ္ဂတာ အတ္ထိ. ဧတေ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒယော နာမ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယော. တေသံ ပဟာနေန သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သကိစ္စကာနိ ကတွာ အာဂတာနိ. သကဒါဂါမိဿ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ. သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. တဿေဝ သတ္တဟိ စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ သင်္ကပ္ပါဒယော. တေသံ ပဟာနေန အနာဂါမိမဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သကိစ္စကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနာဂါမိဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ. သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ယာနိ ပနဿ ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ၊ တေဟိ သဟဇာတာ သင်္ကပ္ပါဒယော. တေသံ ပဟာနေန အရဟတ္တမဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သကိစ္စကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမေသု စတူသု မဂ္ဂေသု ပဌမမဂ္ဂေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒိဋ္ဌာနိ. ‘ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ ဒိဋ္ဌကမေဝ ပဿတိ၊ အဒိဋ္ဌကံ ပဿတီ’တိ ဒိဋ္ဌကမေဝ ပဿတီတိ အယံ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ ‘အဒိဋ္ဌံ ပဿတီ’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ပဌမမဂ္ဂေ ကတမံ ဣန္ဒြိယံ ဘာဇေသီ’တိ? ဇာနမာနော ‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ’န္တိ ဝက္ခတိ. ‘ဥပရိမဂ္ဂေသု ကတရ’န္တိ? ဝုတ္တေပိ ‘အညိန္ဒြိယ’န္တိ ဝက္ခတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘အဒိဋ္ဌသစ္စဒဿနေ သတိ ဥပရိမဂ္ဂေသုပိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယမေဝ ဘာဇေဟိ. ဧဝံ တေ ပဉှော သမေဿတီ’တိ. ‘ကိလေသေ ပန အညေ အညော ပဇဟတိ၊ ပဟီနေ ဧဝ ပဇဟတီ’တိ? ‘အညေ အညော ပဇဟတီ’တိ. ‘ယဒိ အညေ အညော၊ အပ္ပဟီနေ ကိလေသေ ပဇဟတိ. သစ္စာနိပိ အဒိဋ္ဌာနေဝ ပဿတီ’တိ ဧဝံဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘သစ္စာနိ နာမ ကတီ’တိ? ဇာနန္တော ‘စတ္တာရီ’တိ ဝက္ခတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘တဝ ဝါဒေ သောဠသ သစ္စာနိ အာပဇ္ဇန္တိ. တွံ ဗုဒ္ဓေဟိပိ အဒိဋ္ဌံ ပဿသိ. ဗဟုသစ္စကော နာမ တွံ. ဧဝံ မာ ဂဏှ. သစ္စဒဿနံ နာမ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ကိလေသေ ပန အပ္ပဟီနေ ပဇဟတီ’တိ.

တတ္ထ သစ္စဒဿနဿ အပုဗ္ဗာဘာဝေ ပေဠောပမံ နာမ ဂဟိတံ – ဧကဿ ကိရ စတ္တာရော ရတနပေဠာ သာရဂဗ္ဘေ ဌပိတာ. သော ရတ္တိဘာဂေ ပေဠာသု ဥပ္ပန္နကိစ္စော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ၊ ဒီပံ ဇာလေတွာ၊ ဒီပေန ဝိဟတေ အန္ဓကာရေ၊ ပေဠာသု ပါကဋဘာဝံ ဂတာသု၊ တာသု ကိစ္စံ ကတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဂတော. ပုန အန္ဓကာရံ အဝတ္ထရိ. ဒုတိယဝါရေပိ တတိယဝါရေပိ တထေဝ အကာသိ. စတုတ္ထဝါရေ ဒွါရေ ဝိဝဋေ အန္ဓကာရေ ပေဠာ န ပညာယန္တီတိ ဝီမံသန္တဿေဝ သူရိယော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ၊ သူရိယောဘာသေန ဝိဟတေ အန္ဓကာရေ ပေဠာသု ကိစ္စံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

တတ္ထ စတ္တာရော ပေဠာ ဝိယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တာသု ကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဒွါရဝိဝရဏကာလော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာဘိနီဟရဏကာလော. အန္ဓကာရံ ဝိယ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ. ဒီပေါ ဘာသော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါဘာသော. ဝိဟတေ အန္ဓကာရေ တဿ ပုရိသဿ ပေဠာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏဿ သစ္စာနံ ပါကဋဘာဝေါ. မဂ္ဂဉာဏဿ ပါကဋာနိ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ပုဂ္ဂလဿ ပါကဋာနေဝ ဟောန္တိ. ပေဠာသု ကိစ္စံ ကတွာ ဂတကာလော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟိတွာ နိရုဒ္ဓကာလော. ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈသစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ.

ဒုတိယဝါရေ ဒွါရဝိဝရဏကာလော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာဘိနီဟရဏကာလော. ဒီပေါဘာသော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါဘာသော. ပေဠာသု ကိစ္စံ ကတွာ ဂတကာလော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟိတွာ နိရုဒ္ဓကာလော. ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ ဥပရိမဂ္ဂဒွယဝဇ္ဈသစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ.

တတိယဝါရေ ဒွါရဝိဝရဏကာလော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာဘိနီဟရဏကာလော. ဒီပေါဘာသော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂေါဘာသော. ပေဠာသု ကိစ္စံ ကတွာ ဂတကာလော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟိတွာ နိရုဒ္ဓကာလော. ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ ဥပရိအရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈသစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမံ.

စတုတ္ထဝါရေ ဒွါရဝိဝရဏကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာဘိနီဟရဏကာလော. သူရိယုဂ္ဂမနံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂုပ္ပါဒေါ. အန္ဓကာရဝိဓမနံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမဝိနောဒနံ. ဝိဟတေ အန္ဓကာရေ တဿ ပေဠာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဿ စတုန္နံ သစ္စာနံ ပါကဋဘာဝေါ. ဉာဏဿ ပါကဋာနိ ပန ပုဂ္ဂလဿ ပါကဋာနေဝ ဟောန္တိ. ပေဠာသု ကိစ္စံ ကတွာ ဂတကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ သဗ္ဗကိလေသခေပနံ. သူရိယုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ အာလောကဿေဝ ပဝတ္တိကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုန သစ္စပဋိစ္ဆာဒကတမာဘာဝေါ. ဣဒံ တာဝ သစ္စဒဿနဿ အပုဗ္ဗာဘာဝေ ဩပမ္မံ.

ဒိဋ္ဌကမေဝ ဟိ ပဿတိ. ‘ကိလေသေ ပန အညေ အညော ပဇဟတီ’တိ ဧတ္ထ ခါရောပမံ နာမ ဂဟိတံ. ဧကော ပုရိသော ကိလိဋ္ဌံ ဝတ္ထံ ရဇကဿ အဒါသိ. ရဇကော ဦသခါရံ ဆာရိကခါရံ ဂေါမယခါရန္တိ တယော ခါရေ ဒတွာ ခါရေဟိ ခါဒိတဘာဝံ ဉတွာ ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတွာ ဩဠာရိကောဠာရိကံ မလံ ပဝါဟေသိ. တတော န တာဝ ပရိသုဒ္ဓန္တိ ဒုတိယမ္ပိ တထေဝ ခါရေ ဒတွာ၊ ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတွာ၊ တတော နာတိသဏှတရံ မလံ ပဝါဟေသိ. တတော န တာဝ ပရိသုဒ္ဓန္တိ တတိယမ္ပိ တေ ခါရေ ဒတွာ ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတွာ တတော သဏှတရံ မလံ ပဝါဟေသိ. တတော န တာဝ ပရိသုဒ္ဓန္တိ စတုတ္ထမ္ပိ တေ ခါရေ ဒတွာ၊ ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတွာ အံသုအဗ္ဘန္တရဂတမ္ပိ နိဿေသံ မလံ ပဝါဟေတွာ သာမိကဿ အဒါသိ. သော ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ ပက္ခိပိတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတကာလေ ပရိဒဟတိ.

တတ္ထ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ ဝိယ ကိလေသာနုဂတံ စိတ္တံ. တိဝိဓခါရဒါနကာလော ဝိယ တီသု အနုပဿနာသု ကမ္မဿ ပဝတ္တနကာလော. ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတွာ ဩဠာရိကောဠာရိကမလပ္ပဝါဟနံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဉ္စကိလေသခေပနံ. ဒုတိယမ္ပိ တေသံ ခါရာနံ အနုပ္ပဒါနံ ဝိယ ‘န တာဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဣဒံ စိတ္တ’န္တိ တာသုယေဝ တီသု အနုပဿနာသု ကမ္မပ္ပဝတ္တနံ. တတော နာတိသဏှတရမလပ္ပဝါဟနံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန ဩဠာရိကသံယောဇနဒွယခေပနံ. တတော ‘န တာဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထ’န္တိ ပုန ခါရတ္တယဒါနံ ဝိယ ‘န တာဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဣဒံ စိတ္တ’န္တိ တာသုယေဝ တီသု အနုပဿနာသု ကမ္မပ္ပဝတ္တနံ. တတော သဏှတရမလပ္ပဝါဟနံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အဏုသဟဂတသံယောဇနဒွယခေပနံ. ‘န တာဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထ’န္တိ ပုန ခါရတ္တယဒါနံ ဝိယ ‘န တာဝ ပရိသုဒ္ဓံ ဣဒံ စိတ္တ’န္တိ တာသုယေဝ တီသု အနုပဿနာသု ကမ္မပ္ပဝတ္တနံ. တတော ဝိက္ခာလနေန အံသုအဗ္ဘန္တရဂတေ မလေ ပဝါဟေတွာ ပရိသုဒ္ဓဿ ရဇတပဋ္ဋသဒိသဿ ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ နိက္ခိတ္တဿ ဝတ္ထဿ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဒဟနံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဋ္ဌန္နံ ကိလေသာနံ ခေပိတတ္တာ ပရိသုဒ္ဓဿ ခီဏာသဝစိတ္တဿ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဝီတိနာမနံ. ဣဒံ ‘အညေ အညော ကိလေသေ ပဇဟတီ’တိ ဧတ္ထ ဩပမ္မံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ဝတ္ထံ သံကိလိဋ္ဌံ မလဂ္ဂဟိတံ၊ တမေနံ သာမိကာ ရဇကဿ အနုပဒဇ္ဇေယျုံ. တမေနံ ရဇကော ဦသေ ဝါ ခါရေ ဝါ ဂေါမယေ ဝါ သမ္မဒ္ဒိတွာ အစ္ဆေ ဥဒကေ ဝိက္ခာလေတိ. ကိဉ္စာပိ တံ ဟောတိ ဝတ္ထံ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ၊ အထ ခွဿ ဟောတိယေဝ ‘အဏုသဟဂတော ဦသဂန္ဓော ဝါ ခါရဂန္ဓော ဝါ ဂေါမယဂန္ဓော ဝါ အသမူဟတော’. တမေနံ ရဇကော သာမိကာနံ ဒေတိ. တမေနံ သာမိကာ ဂန္ဓပရိဘာဝိတေ ကရဏ္ဍကေ နိက္ခိပန္တိ. ယောပိဿ ဟောတိ အဏုသဟဂတော ဦသဂန္ဓော ဝါ ခါရဂန္ဓော ဝါ ဂေါမယဂန္ဓော ဝါ အသမူဟတော၊ သောပိ သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကိဉ္စာပိ အရိယသာဝကဿ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ၊ အထ ခွဿ ဟောတိယေဝ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အဏုသဟဂတော ‘အသ္မီ’တိ မာနော၊ ‘အသ္မီ’တိ ဆန္ဒော၊ ‘အသ္မီ’တိ အနုသယော အသမူဟတော၊ သော အပရေန သမယေန ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီ ဝိဟရတိ – ‘ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဣတိ ဝေဒနာ ဣတိ သညာ ဣတိ သင်္ခါရာ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ. တဿိမေသု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနော ဝိဟရတော ယောပိဿ ဟောတိ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အဏုသဟဂတော ‘အသ္မီ’တိ မာနော၊ ‘အသ္မီ’တိ ဆန္ဒော၊ ‘အသ္မီ’တိ အနုသယော အသမူဟတော၊ သောပိ သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၉).

တတ္ထ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ သဒ္ဓိံ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပါပဓမ္မေဟိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တာနိ တနုကာနိ ဘဝန္တိ သဒ္ဓိံ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပါပဓမ္မေဟိ. အနာဂါမိမဂ္ဂေန တာနိယေဝ ပဟီယန္တိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီယန္တိ သဒ္ဓိံ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပါပဓမ္မေဟိ. ဣမေသံ ဒွါဒသန္နံ အကုသလစိတ္တာနံ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ ခီဏာသဝဿ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပုန ပစ္ဆတောပဝတ္တနကကိလေသော နာမ န ဟောတိ.

တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ဧကော ကိရ မဟာရာဇာ ပစ္စန္တေ အာရက္ခံ ဒတွာ မဟာနဂရေ ဣဿရိယံ အနုဘဝန္တော ဝသတိ. အထဿ ပစ္စန္တော ကုပ္ပိ. တသ္မိံ သမယေ ဒွါဒသ စောရဇေဋ္ဌကာ အနေကေဟိ ပုရိသသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ရဋ္ဌံ ဝိလုမ္ပန္တိ. ပစ္စန္တဝါသိနော မဟာမတ္တာ ‘ပစ္စန္တော ကုပိတော’တိ ရညော ပဟိဏိံသု. ရာဇာ ‘ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှထ၊ အဟံ တုမှာကံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’တိ သာသနံ ပဟိဏိ. တေ ပဌမသမ္ပဟာရေနေဝ အနေကေဟိ ပုရိသသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စ စောရဇေဋ္ဌကေ ဃာတယိံသု. သေသာ သတ္တ ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော ပရိဝါရေ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗတံ ပဝိသိံသု. အမစ္စာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော ပေသယိံသု.

ရာဇာ ‘တုမှာကံ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တံ အဟံ ဇာနိဿာမိ၊ တေပိ ဂဏှထာ’တိ ဓနံ ပဟိဏိ. တေ ဒုတိယသမ္ပဟာရေန ဒွေ စောရဇေဋ္ဌကေ ပဟရိံသု၊ ပရိဝါရေပိ တေသံ ဒုဗ္ဗလေ အကံသု. တေ သဗ္ဗေပိ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗတံ ပဝိသိံသု. တမ္ပိ ပဝတ္တိံ အမစ္စာ ရညော ပေသယိံသု.

ပုန ရာဇာ ‘ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှန္တူ’တိ ဓနံ ပဟိဏိ. တေ တတိယသမ္ပဟာရေန သဒ္ဓိံ သဟာယပုရိသေဟိ ဒွေ စောရဇေဋ္ဌကေ ဃာတယိတွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော ပေသယိံသု.

ပုန ရာဇာ ‘အဝသေသေ ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှန္တူ’တိ ဓနံ ပဟိဏိ. တေ စတုတ္ထသမ္ပဟာရေန သပရိဝါရေ ပဉ္စ စောရဇေဋ္ဌကေ ဃာတယိံသု. ဒွါဒသန္နံ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဃာတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကောစိ စောရော နာမ နတ္ထိ. ခေမာ ဇနပဒါ ဥရေ ပုတ္တေ နစ္စေန္တာ မညေ ဝိဟရန္တိ. ရာဇာ ဝိဇိတသင်္ဂါမေဟိ ယောဓေဟိ ပရိဝုတော ဝရပါသာဒဂတော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ.

တတ္ထ မဟန္တော ရာဇာ ဝိယ ဓမ္မရာဇာ. ပစ္စန္တဝါသိနော အမစ္စာ ဝိယ ယောဂါဝစရာ ကုလပုတ္တာ. ဒွါဒသ စောရဇေဋ္ဌကာ ဝိယ ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တာနိ. တေသံ သဟာယာ အနေကသဟဿပုရိသာ ဝိယ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပါပဓမ္မာ. ရညော ပစ္စန္တော ကုပိတောတိ ပဟိတကာလော ဝိယ အာရမ္မဏေ ကိလေသေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘ဘန္တေ၊ ကိလေသော မေ ဥပ္ပန္နော’တိ သတ္ထု အာရောစနကာလော. ‘ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှန္တူ’တိ ဓနဒါနံ ဝိယ ‘ကိလေသေ နိဂ္ဂဏှ ဘိက္ခူ’တိ ဓမ္မရညော ကမ္မဋ္ဌာနာစိက္ခနံ. သပရိဝါရာနံ ပဉ္စန္နံ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဃာတိတကာလော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန သမ္ပယုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ အကုသလစိတ္တာနံ ပဟာနံ.

ပုန ရညော ပဝတ္တိပေသနံ ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပဋိလဒ္ဓဂုဏာရောစနံ. ‘သေသကေ စ ဂဏှန္တူ’တိ ပုန ဓနဒါနံ ဝိယ ဘဂဝတော သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာစိက္ခနံ. ဒုတိယသမ္ပဟာရေန သပရိဝါရာနံ ဒွိန္နံ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဒုဗ္ဗလီကရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန သသမ္ပယုတ္တာနံ ဒွိန္နံ ဒေါမနဿစိတ္တာနံ တနုဘာဝကရဏံ.

ပုန ရညော ပဝတ္တိပေသနံ ဝိယ သတ္ထု ပဋိလဒ္ဓဂုဏာရောစနံ. ‘ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှန္တူ’တိ ပုန ဓနဒါနံ ဝိယ ဘဂဝတော အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာစိက္ခနံ. တတိယသမ္ပဟာရေန သပရိဝါရာနံ ဒွိန္နံ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဃာတနံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သသမ္ပယုတ္တာနံ ဒွိန္နံ ဒေါမနဿစိတ္တာနံ ပဟာနံ.

ပုန ရညော ပဝတ္တိပေသနံ ဝိယ တထာဂတဿ ပဋိလဒ္ဓဂုဏာရောစနံ. ‘ဝိဿဋ္ဌာ ဂဏှန္တူ’တိ ပုန ဓနဒါနံ ဝိယ ဘဂဝတော အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာစိက္ခနံ. စတုတ္ထသမ္ပဟာရေန သပရိဝါရာနံ ပဉ္စန္နံ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဃာတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇနပဒဿ ခေမကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သသမ္ပယုတ္တေသု ပဉ္စသု အကုသလစိတ္တေသု ပဟီနေသု ဒွါဒသန္နံ အကုသလစိတ္တာနံ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုန စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ အကုသလဓမ္မဿ အဘာဝေါ. ရညော ဝိဇိတသင်္ဂါမဿ အမစ္စဂဏပရိဝုတဿ ဝရပါသာဒေ မဟာသမ္ပတ္တိအနုဘဝနံ ဝိယ ခီဏာသဝပရိဝုတဿ ဓမ္မရညော သုညတအနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတဘေဒေသု သမာပတ္တိသုခေသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ကုသလာ ဓမ္မာတိပဒဿ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.