ကာမာဝစရကုသလံ နိဒ္ဒေသဝါရကထာ

၂. ဣဒါနိ တာနေဝ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ပါဠိအာရုဠှာနိ ဆပ္ပညာသ ပဒါနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတီ’တိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ.

တတ္ထ ပုစ္ဆာယ တာဝ အယမတ္ထော – ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ သောမနဿသဟဂတံ တိဟေတုကံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ ကတမော သော ဖဿောတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပုစ္ဆာသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယော တသ္မိံ သမယေ ဖဿောတိ တသ္မိံ သမယေ ယော ဖုသနကဝသေန ဥပ္ပန္နော ဖဿော၊ သော ဖဿောတိ. ဣဒံ ဖဿဿ သဘာဝဒီပနတော သဘာဝပဒံ နာမ. ဖုသနာတိ ဖုသနာကာရော. သမ္ဖုသနာတိ ဖုသနာကာရောဝ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တော. သမ္ဖုသိတတ္တန္တိ သမ္ဖုသိတဘာဝေါ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ယော တသ္မိံ သမယေ ဖုသနကဝသေန ဖဿော၊ ယာ တသ္မိံ သမယေ ဖုသနာ၊ ယာ တသ္မိံ သမယေ သမ္ဖုသနာ၊ ယံ တသ္မိံ သမယေ သမ္ဖုသိတတ္တံ၊ အထ ဝါ၊ ယော တသ္မိံ သမယေ ဖုသနဝသေန ဖဿော၊ အညေနာပိ ပရိယာယေန ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ၊ အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတီတိ. ဝေဒနာဒီနမ္ပိ နိဒ္ဒေသေသု ဣမိနာဝ နယေန ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အယံ ပနေတ္ထ သဗ္ဗသာဓာရဏော ဝိဘတ္တိဝိနိစ္ဆယော. ယာနိမာနိ ဘဂဝတာ ပဌမံ ကာမာဝစရံ ကုသလံ မဟာစိတ္တံ ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တေန အတိရေကပဏ္ဏာသပဒါနိ မာတိကာဝသေန ဌပေတွာ ပုန ဧကေကပဒံ ဂဟေတွာ ဝိဘတ္တိံ အာရောပိတာနိ၊ တာနိ ဝိဘတ္တိံ ဂစ္ဆန္တာနိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဘတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ နာနာ ဟောန္တာနိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာနာ ဘဝန္တိ. အပရဒီပနာ ပနေတ္ထ ဒွေ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ. ကထံ? ဧတာနိဟိ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝသေနာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဘတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ၊ ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တန္တိ ဧဝံ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝိဘတ္တိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဟိ ဧကောဝ ကောဓော ဗျဉ္ဇနဝသေန ဧဝံ ဝိဘတ္တိံ ဂတော. စာရော ဝိစာရော အနုဝိစာရော ဥပဝိစာရောတိ ဧဝံ ပန ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝိဘတ္တိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာတိ ဧဝံ အတ္ထဝသေန ဝိဘတ္တိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေသု ဖဿပဒနိဒ္ဒေသေ တာဝ ဣမာ တိဿောပိ ဝိဘတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ. ‘ဖဿော ဖုသနာ’တိ ဟိ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝိဘတ္တိဂမနံ ဟောတိ. ‘သမ္ဖုသနာ’တိ ဥပသဂ္ဂဝသေန. ‘သမ္ဖုသိတတ္တ’န္တိ အတ္ထဝသေန. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒနိဒ္ဒေသေသု ဝိဘတ္တိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နာနာ ဟောန္တာနိပိ ပန နာမနာနတ္တေန လက္ခဏနာနတ္တေန ကိစ္စနာနတ္တေန ပဋိက္ခေပနာနတ္တေနာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာနာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဗျာပါဒေါ ဟောတိ? ယော တသ္မိံ သမယေ ဒေါသော ဒုဿနာတိ (ဓ. သ. ၄၁၉) ဧတ္ထ ဗျာပါဒေါတိ ဝါ၊ ဒေါသောတိ ဝါ၊ ဒွေပိ ဧတေ ကောဓော ဧဝ၊ နာမေန နာနတ္တံ ဂတာတိ. ဧဝံ ‘နာမနာနတ္တေန’ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ရာသဋ္ဌေန စ ပဉ္စပိ ခန္ဓာ ဧကောဝ ခန္ဓော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန ရူပံ ရုပ္ပနလက္ခဏံ၊ ဝေဒနာ ဝေဒယိတလက္ခဏာ၊ သညာ သဉ္ဇာနနလက္ခဏာ၊ စေတနာ စေတယိတလက္ခဏာ၊ ဝိညာဏံ ဝိဇာနနလက္ခဏန္တိ ဣမိနာ လက္ခဏနာနတ္တေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ. ဧဝံ ‘လက္ခဏနာနတ္တေန’ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ – ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယ။ပေ။ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတီ’’တိ (ဝိဘ. ၃၉၀၊ ဒီ. နိ. ၂.၄၀၂) ဧကမေဝ ဝီရိယံ ကိစ္စနာနတ္တေန စတူသု ဌာနေသု အာဂတံ. ဧဝံ ‘ကိစ္စနာနတ္တေန’ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စတ္တာရော အသဒ္ဓမ္မာ – ကောဓဂရုတာ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ၊ မက္ခဂရုတာ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ၊ လာဘဂရုတာ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ၊ သက္ကာရဂရုတာ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာတိ၊ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၄.၄၄) ပန ‘ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန’ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမာနိ ပန စတ္တာရိ နာနတ္တာနိ န ဖဿေယေဝ လဗ္ဘန္တိ၊ သဗ္ဗေသုပိ ဖဿပဉ္စကာဒီသု လဗ္ဘန္တိ. ဖဿဿ ဟိ ဖဿောတိ နာမံ။ပေ။ စိတ္တဿ စိတ္တန္တိ. ဖဿော စ ဖုသနလက္ခဏော၊ ဝေဒနာ ဝေဒယိတလက္ခဏာ၊ သညာ သဉ္ဇာနနလက္ခဏာ၊ စေတနာ စေတယိတလက္ခဏာ၊ ဝိညာဏံ ဝိဇာနနလက္ခဏံ. တထာ ဖဿော ဖုသနကိစ္စော၊ ဝေဒနာ အနုဘဝနကိစ္စာ၊ သညာ သဉ္ဇာနနကိစ္စာ၊ စေတနာ စေတယိတကိစ္စာ၊ ဝိညာဏံ ဝိဇာနနကိစ္စန္တိ. ဧဝံ ကိစ္စနာနတ္တေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဋိက္ခေပနာနတ္တံ ဖဿပဉ္စမကေ နတ္ထိ. အလောဘာဒိနိဒ္ဒေသေ ပန အလောဘော အလုဗ္ဘနာ အလုဗ္ဘိတတ္တန္တိအာဒိနာ နယေန လဗ္ဘတီတိ ဧဝံ ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒနိဒ္ဒေသေသု လဗ္ဘမာနဝသေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပရဒီပနာ ပန ပဒတ္ထုတိ ဝါ ဟောတိ ဒဠှီကမ္မံ ဝါတိ ဧဝံ ဒွေ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ. ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တေန ဝိယ ဟိ သကိမေဝ ဖဿောတိ ဝုတ္တေ ဧတံ ပဒံ ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတဝိဘူသိတံ နာမ န ဟောတိ. ပုနပ္ပုနံ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝသေန ‘ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တ’န္တိ ဝုတ္တေ ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတဝိဘူသိတံ နာမ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဒဟရကုမာရံ နှာပေတွာ၊ မနောရမံ ဝတ္ထံ ပရိဒဟာပေတွာ ပုပ္ဖါနိ ပိဠန္ဓာပေတွာ အက္ခီနိ အဉ္ဇေတွာ အထဿ နလာဋေ ဧကမေဝ မနောသိလာဗိန္ဒုံ ကရေယျုံ၊ တဿ န ဧတ္တာဝတာ စိတ္တတိလကော နာမ ဟောတိ. နာနာဝဏ္ဏေဟိ ပန ပရိဝါရေတွာ ဗိန္ဒူသု ကတေသု စိတ္တတိလကော နာမ ဟောတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ‘ပဒတ္ထုတိ’ နာမ.

ဗျဉ္ဇနဝသေန ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝသေန စ ပုနပ္ပုနံ ဘဏနမေဝ ဒဠှီကမ္မံ နာမ. ယထာ ဟိ ‘အာဝုသော’တိ ဝါ ‘ဘန္တေ’တိ ဝါ ‘ယက္ခော’တိ ဝါ ‘သပ္ပေါ’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ဒဠှီကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ‘အာဝုသော အာဝုသော’‘ဘန္တေ ဘန္တေ’‘ယက္ခော ယက္ခော’‘သပ္ပေါ သပ္ပေါ’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒဠှီကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ဧဝမေဝ သကိဒေဝ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တေန ဝိယ ‘ဖဿော’တိ ဝုတ္တေ ပဒံ ဒဠှီကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ပုနပ္ပုနံ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဥပသဂ္ဂဝသေန အတ္ထဝသေန ‘ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တ’န္တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘ဒဠှီကမ္မံ’ နာမ ဟောတီတိ. ဧဝံ အပရဒီပနာ ဒွေ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ. ဧတဿာပိ ဝသေန လဗ္ဘမာနကပဒနိဒ္ဒေသေသု သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အယံ တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတီတိ ယသ္မိံ သမယေ ပဌမံ ကာမာဝစရံ မဟာကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ သမယေ အယံ ဖဿော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. အယံ တာဝ ဖဿပဒနိဒ္ဒေသဿ ဝဏ္ဏနာ. ဣတော ပရေသု ပန ဝေဒနာဒီနံ ပဒါနံ နိဒ္ဒေသေသု ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေသံ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃. ယံ တသ္မိံ သမယေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ကတမာ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနာ ဟောတီတိ အာရဒ္ဓံ၊ ‘သာတပဒဝသေန ပန ‘ယ’န္တိ ဝုတ္တံ. တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇန္တိ ဧတ္ထ ‘တဇ္ဇာ’ ဝုစ္စတိ တဿ သာတသုခဿ အနုစ္ဆဝိကာ သာရုပ္ပါ. အနုစ္ဆဝိကတ္ထောပိ ဟိ အယံ ‘တဇ္ဇာ’-သဒ္ဒေါ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘တဇ္ဇံ တဿာရုပ္ပံ ကထံ မန္တေတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၆). တေဟိ ဝါ ရူပါဒီဟိ အာရမ္မဏေဟိ ဣမဿ စ သုခဿ ပစ္စယေဟိ ဇာတာတိပိ တဇ္ဇာ. မနောဝိညာဏမေဝ နိဿတ္တဋ္ဌေန ဓာတူတိ မနောဝိညာဏဓာတု. သမ္ဖဿတော ဇာတံ၊ သမ္ဖဿေ ဝါ ဇာတန္တိ သမ္ဖဿဇံ. စိတ္တနိဿိတတ္တာ စေတသိကံ. မဓုရဋ္ဌေန သာတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တသ္မိံ သမယေ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန တဇ္ဇာယ မနောဝိညာဏဓာတုယာ သမ္ဖဿဇံ စေတသိကံ သာတံ၊ အယံ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနာ ဟောတီတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ စေတသိကံ သုခန္တိအာဒီသု စေတသိကပဒေန ကာယိကသုခံ ပဋိက္ခိပတိ၊ သုခပဒေန စေတသိကံ ဒုက္ခံ. စေတောသမ္ဖဿဇန္တိ စိတ္တသမ္ဖဿေ ဇာတံ. သာတံ သုခံ ဝေဒယိတန္တိ သာတံ ဝေဒယိတံ၊ န အသာတံ ဝေဒယိတံ၊ သုခံ ဝေဒယိတံ၊ န ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ. ပရတော တီဏိ ပဒါနိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တာနိ. သာတာ ဝေဒနာ၊ န အသာတာ၊ သုခါ ဝေဒနာ၊ န ဒုက္ခာတိ. အယမေဝ ပနေတ္ထ အတ္ထော.

၄. သညာနိဒ္ဒေသေ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇာတိ တဿာကုသလသညာယ အနုစ္ဆဝိကာယ မနောဝိညာဏဓာတုယာ သမ္ဖဿမှိ ဇာတာ. သညာတိ သဘာဝနာမံ. သဉ္ဇာနနာတိ သဉ္ဇာနနာကာရော. သဉ္ဇာနိတတ္တန္တိ သဉ္ဇာနိတဘာဝေါ.

၅. စေတနာနိဒ္ဒေသေပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

စိတ္တနိဒ္ဒေသေ စိတ္တဝိစိတ္တတာယ စိတ္တံ. အာရမ္မဏံ မိနမာနံ ဇာနာတီတိ မနော. မာနသန္တိ မနော ဧဝ. ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁၊ မဟာဝ. ၃၃) ဟိ ဧတ္ထ ပန သမ္ပယုတ္တကဓမ္မော ‘မာနသော’တိ ဝုတ္တော.

‘‘ကထဉှိ ဘဂဝါ တုယှံ၊ သာဝကော သာသနေ ရတော၊

အပ္ပတ္တမာနသော သေက္ခော၊ ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၅၉)၊

ဧတ္ထ အရဟတ္တံ ‘မာနသ’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ‘မနောဝ’ မာနသံ. ဗျဉ္ဇနဝသေန ဟေတံ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ.

ဟဒယန္တိ စိတ္တံ. ‘‘စိတ္တံ ဝါ တေ ခိပိဿာမိ၊ ဟဒယံ ဝါ တေ ဖာလေဿာမီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇၊ သု. နိ. အာဠဝကသုတ္တ) ဧတ္ထ ဥရော ဟဒယန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဟဒယာ ဟဒယံ မညေ အညာယ တစ္ဆတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၃) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘ဝက္ကံ ဟဒယ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀) ဧတ္ထ ဟဒယဝတ္ထု. ဣဓ ပန စိတ္တမေဝ အဗ္ဘန္တရဋ္ဌေန ‘ဟဒယ’န္တိ ဝုတ္တံ. တမေဝ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ပဏ္ဍရံ. ဘဝင်္ဂံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယထာဟ – ‘‘ပဘဿရမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၄၉). တတော နိက္ခန္တတ္တာ ပန အကုသလမ္ပိ၊ ဂင်္ဂါယ နိက္ခန္တာ နဒီ ဂင်္ဂါ ဝိယ၊ ဂေါဓာဝရိတော နိက္ခန္တာ ဂေါဓာဝရီ ဝိယ စ၊ ပဏ္ဍရန္တွေဝ ဝုတ္တံ.

မနော မနာယတနန္တိ ဣဓ ပန မနောဂ္ဂဟဏံ မနဿေဝ အာယတနဘာဝဒီပနတ္ထံ. တေနေတံ ဒီပေတိ – ‘နယိဒံ ဒေဝါယတနံ ဝိယ မနဿ အာယတနတ္တာ မနာယတနံ၊ အထ ခေါ မနော ဧဝ အာယတနံ မနာယတန’န္တိ. တတ္ထ နိဝါသဌာနဋ္ဌေန အာကရဋ္ဌေန သမောသရဏဌာနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေန စ အာယတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ လောကေ ‘ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’န္တိအာဒီသု အာကရော. သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၃၈) သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော. ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၅၈) ကာရဏံ. ဣဓ ပန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန သမောသရဏဌာနဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေနာတိ တိဓာပိ ဝဋ္ဋတိ.

ဖဿာဒယော ဟိ ဓမ္မာ ဧတ္ထ သဉ္ဇာယန္တီတိ သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေနပိ ဧတံ အာယတနံ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ အာရမ္မဏဘာဝေနေတ္ထ ဩသရန္တီတိ သမောသရဏဌာနဋ္ဌေနပိ အာယတနံ. ဖဿာဒီနံ ပန သဟဇာတာဒိပစ္စယဋ္ဌေန ကာရဏတ္တာ ကာရဏဋ္ဌေနပိ အာယတနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မနိန္ဒြိယံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ ဝိညာဏမေဝ ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. တဿ ရာသိအာဒိဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ (အ. နိ. ၄.၅၁). ဧတ္ထ ဟိ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓော ဝုတ္တော. ‘‘သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅) ဂုဏဋ္ဌေန. ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၄၁) ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တဋ္ဌေန. ဣဓ ပန ရုဠှိတော ခန္ဓော ဝုတ္တော. ရာသဋ္ဌေန ဟိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဧကဒေသော ဧကံ ဝိညာဏံ. တသ္မာ ယထာ ရုက္ခဿ ဧကဒေသံ ဆိန္ဒန္တော ရုက္ခံ ဆိန္ဒတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမေဝ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဧကဒေသဘူတံ ဧကမ္ပိ ဝိညာဏံ ရုဠှိတော ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ဝုတ္တံ.

တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတူတိ တေသံ ဖဿာဒီနံ ဓမ္မာနံ အနုစ္ဆဝိကာ မနောဝိညာဏဓာတု. ဣမသ္မိဉှိ ပဒေ ဧကမေဝ စိတ္တံ မိနနဋ္ဌေန မနော၊ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ၊ သဘာဝဋ္ဌေန နိဿတ္တဋ္ဌေန ဝါ ဓာတူတိ တီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ဖဿပဉ္စမကေ ဖဿော တာဝ ယသ္မာ ဖဿော ဧဝ၊ န တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇော၊ စိတ္တဉ္စ ယသ္မာ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု ဧဝ၊ တသ္မာ ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ ‘တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇာ’တိ ပညတ္တိ န အာရောပိတာ. ဝိတက္ကပဒါဒီသု ပန လဗ္ဘမာနာပိ ဣဓ ပစ္ဆိန္နတ္တာ န ဥဒ္ဓဋာ.

ဣမေသဉ္စ ပန ဖဿပဉ္စမကာနံ ဓမ္မာနံ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ပညတ္တိံ ဥဒ္ဓရမာနေန ဘဂဝတာ ဒုက္ကရံ ကတံ. နာနာဥဒကာနဉှိ နာနာတေလာနံ ဝါ ဧကဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ ဒိဝသံ နိမ္မထိတာနံ ဝဏ္ဏ ဂန္ဓရသာနံ နာနတာယ ဒိသွာ ဝါ ဃာယိတွာ ဝါ သာယိတွာ ဝါ နာနာကရဏံ သက္ကာ ဘဝေယျ ဉာတုံ. ဧဝံ သန္တေပိ တံ ဒုက္ကရန္တိ ဝုတ္တံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ပညတ္တိံ ဥဒ္ဓရမာနေန အတိဒုက္ကရံ ကတံ. တေနာဟ အာယသ္မာ နာဂသေနတ္ထေရော –

‘‘ဒုက္ကရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ‘ကိံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဒုက္ကရံ ကတ’န္တိ. ‘ဒုက္ကရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ကတံ၊ ယံ ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာတံ – အယံ ဖဿော၊ အယံ ဝေဒနာ၊ အယံ သညာ၊ အယံ စေတနာ၊ ဣဒံ စိတ္တ’န္တိ. ‘ဩပမ္မံ၊ ဘန္တေ၊ ကရောဟီ’တိ. ‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော နာဝါယ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဟတ္ထပုဋေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ဇိဝှါယ သာယိတွာ ဇာနေယျ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သော ပုရိသော – ဣဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ၊ ဣဒံ ယမုနာယ ဥဒကံ၊ ဣဒံ အစိရဝတိယာ ဥဒကံ၊ ဣဒံ သရဘုယာ ဥဒကံ၊ ဣဒံ မဟိယာ ဥဒက’န္တိ? ‘ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနိတု’န္တိ. ‘တတော ဒုက္ကရတရံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ကတံ ယံ ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ။ပေ။ ဣဒံ စိတ္တ’’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၇.၁၆).

၇. ဝိတက္ကနိဒ္ဒေသေ တက္ကနဝသေန တက္ကော. တဿ တိတ္တကံ တက္ကေသိ ကုမ္ဘံ တက္ကေသိ သကဋံ တက္ကေသိ ယောဇနံ တက္ကေသိ အဒ္ဓယောဇနံ တက္ကေသီတိ ဧဝံ တက္ကနဝသေန ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒံ တက္ကဿ သဘာဝပဒံ. ဝိတက္ကနဝသေန ဝိတက္ကော. ဗလဝတရတက္ကဿေတံ နာမံ. သုဋ္ဌု ကပ္ပနဝသေန သင်္ကပ္ပေါ. ဧကဂ္ဂံ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ အပ္ပေတီတိ အပ္ပနာ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. ဗလဝတရာ ဝါ အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ. အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတိ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ စေတသော အဘိနိရောပနာ. ယာထာဝတာယ နိယျာနိကတာယ စ ကုသလဘာဝပ္ပတ္တော ပသတ္ထော သင်္ကပ္ပေါတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ.

၈. ဝိစာရနိဒ္ဒေသေ အာရမ္မဏေ စရဏကဝသေန စာရော. ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ. ဝိစရဏဝသေန ဝိစာရော. အနုဂန္တွာ ဝိစရဏဝသေန အနုဝိစာရော. ဥပဂန္တွာ ဝိစရဏဝသေန ဥပဝိစာရောတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒါနိ ဝဍ္ဎိတာနိ. အာရမ္မဏေ စိတ္တံ၊ သရံ ဝိယ ဇိယာယ၊ အနုသန္ဒဟိတွာ ဌပနတော စိတ္တဿ အနုသန္ဓာနတာ. အာရမ္မဏံ အနုပေက္ခမာနော ဝိယ တိဋ္ဌတီတိ အနုပေက္ခနတာ. ဝိစရဏဝသေန ဝါ ဥပေက္ခနတာ အနုပေက္ခနတာ.

၉. ပီတိနိဒ္ဒေသေ ပီတီတိ သဘာဝပဒံ. ပမုဒိတဿ ဘာဝေါ ပါမောဇ္ဇံ. အာမောဒနာကာရော အာမောဒနာ. ပမောဒနာကာရော ပမောဒနာ. ယထာ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနံ ဝါ တေလာနံ ဝါ ဥဏှောဒကသီတောဒကာနံ ဝါ ဧကတောကရဏံ မောဒနာတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ပီတိ ဓမ္မာနံ ဧကတောကရဏေန မောဒနာ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ပန မဏ္ဍေတွာ အာမောဒနာ ပမောဒနာတိ ဝုတ္တာ. ဟာသေတီတိ ဟာသော. ပဟာသေတီတိ ပဟာသော. ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဝိတ္တီတိ ဝိတ္တံ၊ ဓနဿေတံ နာမံ. အယံ ပန သောမနဿပစ္စယတ္တာ ဝိတ္တိသရိက္ခတာယ ဝိတ္တိ. ယထာ ဟိ ဓနိနော ဓနံ ပဋိစ္စ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပီတိမတောပိ ပီတိံ ပဋိစ္စ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဝိတ္တီတိ ဝုတ္တာ. တုဋ္ဌိသဘာဝသဏ္ဌိတာယ ပီတိယာ ဧတံ နာမံ. ပီတိမာ ပန ပုဂ္ဂလော ကာယစိတ္တာနံ ဥဂ္ဂတတ္တာ အဗ္ဘုဂ္ဂတတ္တာ ဥဒဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ. ဥဒဂ္ဂဿ ဘာဝေါ ဩဒဂျံ. အတ္တနော မနတာ အတ္တမနတာ. အနဘိရဒ္ဓဿ ဟိ မနော ဒုက္ခပဒဋ္ဌာနတ္တာ အတ္တနော မနော နာမ န ဟောတိ၊ အဘိရဒ္ဓဿ ပန သုခပဒဋ္ဌာနတ္တာ အတ္တနော မနော နာမ ဟောတိ. ဣတိ အတ္တနော မနတာ အတ္တမနတာ၊ သကမနတာ. သကမနဿ ဘာဝေါတိ အတ္ထော. သာ ပန ယသ္မာ န အညဿ ကဿစိ အတ္တနော မနတာ၊ စိတ္တဿေဝ ပနေသော ဘာဝေါ၊ စေတသိကော ဓမ္မော၊ တသ္မာ အတ္တမနတာ စိတ္တဿာတိ ဝုတ္တာ.

၁၁. ဧကဂ္ဂတာနိဒ္ဒေသေ အစလဘာဝေန အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌတီတိ ဌိတိ. ပရတော ပဒဒွယံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. အပိစ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အာရမ္မဏမှိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ တိဋ္ဌတီတိ သဏ္ဌိတိ. အာရမ္မဏံ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ တိဋ္ဌတီတိ အဝဋ္ဌိတိ. ကုသလပက္ခသ္မိဉှိ စတ္တာရော ဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဩဂါဟန္တိ – သဒ္ဓါ သတိ သမာဓိ ပညာတိ. တေနေဝ သဒ္ဓါ ဩကပ္ပနာတိ ဝုတ္တာ၊ သတိ အပိလာပနတာတိ၊ သမာဓိ အဝဋ္ဌိတီတိ၊ ပညာ ပရိယောဂါဟနာတိ. အကုသလပက္ခေ ပန တယော ဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဩဂါဟန္တိ – တဏှာ ဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာတိ. တေနေဝ တေ ဩဃာတိ ဝုတ္တာ. စိတ္တေကဂ္ဂတာ ပနေတ္ထ န ဗလဝတီ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ရဇုဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ ဥဒကေန သိဉ္စိတွာ သမ္မဋ္ဌေ ထောကမေဝ ကာလံ ရဇော သန္နိသီဒတိ၊ သုက္ခန္တေ သုက္ခန္တေ ပုန ပကတိဘာဝေန ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝ အကုသလပက္ခေ စိတ္တေကဂ္ဂတာ န ဗလဝတီ ဟောတိ. ယထာ ပန တသ္မိံ ဌာနေ ဃဋေဟိ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ကုဒါလေန ခနိတွာ အာကောဋနမဒ္ဒနဃဋ္ဋနာနိ ကတွာ ဥပလိတ္တေ အာဒါသေ ဝိယ ဆာယာ ပညာယတိ၊ ဝဿသတာတိက္ကမေပိ တံမုဟုတ္တကတံ ဝိယ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ကုသလပက္ခေ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဟောတိ.

ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တဿ ဝိသာဟာရဿ ပဋိပက္ခတော အဝိသာဟာရော. ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေနေဝ ဂစ္ဆန္တံ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ နာမ. အယံ ပန တထာဝိဓော ဝိက္ခေပေါ န ဟောတီတိ အဝိက္ခေပေါ. ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေနေဝ စ စိတ္တံ ဝိသာဟဋံ နာမ ဟောတိ၊ ဣတော စိတော စ ဟရီယတိ. အယံ ပန ဧဝံ အဝိသာဟဋဿ မာနသဿ ဘာဝေါတိ အဝိသာဟဋမာနသတာ.

သမထောတိ တိဝိဓော သမထော – စိတ္တသမထော၊ အဓိကရဏသမထော၊ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ. တတ္ထ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စိတ္တေကဂ္ဂတာ စိတ္တသမထော နာမ. တဉှိ အာဂမ္မ စိတ္တစလနံ စိတ္တဝိပ္ဖန္ဒိတံ သမ္မတိ ဝူပသမ္မတိ၊ တသ္မာ သော စိတ္တသမထောတိ ဝုစ္စတိ. သမ္မုခါဝိနယာဒိသတ္တဝိဓော သမထော အဓိကရဏသမထော နာမ. တဉှိ အာဂမ္မ တာနိ တာနိ အဓိကရဏာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ၊ တသ္မာ သော အဓိကရဏသမထောတိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ၊ တသ္မာ တံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ စိတ္တသမထော အဓိပ္ပေတော. သမာဓိလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သမာဓိန္ဒြိယံ. ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတီတိ သမာဓိဗလံ. သမ္မာသမာဓီတိ ယာထာဝသမာဓိ နိယျာနိကသမာဓိ ကုသလသမာဓိ.

၁၂. သဒ္ဓိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာနံ သဒ္ဒဟနဝသေန သဒ္ဓါ. ဗုဒ္ဓါဒီနိ ဝါ ရတနာနိ သဒ္ဒဟတိ ပတ္တိယာယတီတိ သဒ္ဓါ. သဒ္ဒဟနာတိ သဒ္ဒဟနာကာရော. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဂုဏေ ဩဂါဟတိ၊ ဘိန္ဒိတွာ ဝိယ အနုပဝိသတီတိ ဩကပ္ပနာ. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဂုဏေသု ဧတာယ သတ္တာ အတိဝိယ ပသီဒန္တိ၊ သယံ ဝါ အဘိပ္ပသီဒတီတိ အဘိပ္ပသာဒေါ. ဣဒါနိ ယသ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ သမာသပဒါနံ ဝသေန အညသ္မိံ ပရိယာယေ အာရဒ္ဓေ အာဒိပဒံ ဂဟေတွာဝ ပဒဘာဇနံ ကရီယတိ – အယံ အဘိဓမ္မေ ဓမ္မတာ – တသ္မာ ပုန သဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဣန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ၊ န တထာ ဣဒံ. ဣဒံ ပန သဒ္ဓါဝ ဣန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယန္တိ. ဧဝံ သမာနာဓိကရဏဘာဝဉာပနတ္ထမ္ပိ ပုန သဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒနိဒ္ဒေသေသု အာဒိပဒဿ ပုန ဝစနေ ပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. အသဒ္ဓိယေ န ကမ္ပတီတိ သဒ္ဓါဗလံ.

၁၃. ဝီရိယိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ စေတသိကောတိ ဣဒံ ဝီရိယဿ နိယမတော စေတသိကဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ ဝီရိယံ ‘‘ယဒပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယိကံ ဝီရိယံ တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ယဒပိ စေတသိကံ ဝီရိယံ တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ. ဣတိဟိဒံ ဥဒ္ဒေသံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၃) ဧဝမာဒီသု သုတ္တေသု စင်္ကမာဒီနိ ကရောန္တဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘ကာယိက’န္တိ ဝုစ္စမာနမ္ပိ ကာယဝိညာဏံ ဝိယ ကာယိကံ နာမ နတ္ထိ၊ စေတသိကမေဝ ပနေတန္တိ ဒဿေတုံ ‘စေတသိကော’တိ ဝုတ္တံ. ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဝီရိယသင်္ခါတော အာရမ္ဘော. ဣမိနာ သေသာရမ္ဘေ ပဋိက္ခိပတိ. အယဉှိ ‘အာရမ္ဘ’-သဒ္ဒေါ ကမ္မေ အာပတ္တိယံ ကိရိယာယံ ဝီရိယေ ဟိံသာယ ဝိကောပနေတိ အနေကေသု အတ္ထေသု အာဂတော.

‘‘ယံကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ၊ သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာ၊

အာရမ္ဘာနံ နိရောဓေန၊ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ. (သု. နိ. ၇၄၉)၊

ဧတ္ထ ဟိ ကမ္မံ ‘အာရမ္ဘော’တိ အာဂတံ. ‘‘အာရမ္ဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၄၂၊ ပု. ပ. ၁၉၁) ဧတ္ထ အာပတ္တိ. ‘‘မဟာယညာ မဟာရမ္ဘာ န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၉၊ သံ. နိ. ၁.၁၂၀) ဧတ္ထ ယူပုဿာပနာဒိကိရိယာ. ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၅) ဧတ္ထ ဝီရိယံ. ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ အာရဘန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၅၁-၅၂) ဧတ္ထ ဟိံသာ. ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ မ. နိ. ၁.၂၉၃) ဧတ္ထ ဆေဒနဘဉ္ဇနာဒိကံ ဝိကောပနံ. ဣဓ ပန ဝီရိယမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေနာဟ – ‘ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဝီရိယသင်္ခါတော အာရမ္ဘော’တိ. ဝီရိယဉှိ အာရမ္ဘနကဝသေန အာရမ္ဘောတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ. ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမနဝသေန နိက္ကမော. ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနဝသေန ပရက္ကမော. ဥဂ္ဂန္တွာ ယမနဝသေန ဥယျာမော. ဗျာယမနဝသေန ဝါယာမော. ဥဿာဟနဝသေန ဥဿာဟော. အဓိမတ္တုဿာဟနဝသေန ဥဿောဠှီ. ထိရဘာဝဋ္ဌေန ထာမော. စိတ္တစေတသိကာနံ ဓာရဏဝသေန အဝိစ္ဆေဒတော ဝါ ပဝတ္တနဝသေန ကုသလသန္တာနံ ဓာရေတီတိ ဓိတိ.

အပရော နယော – နိက္ကမော စေသော ကာမာနံ ပနုဒနာယ၊ ပရက္ကမော စေသော ဗန္ဓနစ္ဆေဒါယ၊ ဥယျာမော စေသော ဩဃနိတ္ထရဏာယ၊ ဝါယာမော စေသော ပါရင်္ဂမနဋ္ဌေန၊ ဥဿာဟော စေသော ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန၊ ဥဿောဠှီ စေသော အဓိမတ္တဋ္ဌေန၊ ထာမော စေသော ပလိဃုဂ္ဃါဋနတာယ၊ ဓိတိ စေသော အဝဋ္ဌိတိကာရိတာယာတိ.

‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၂၊ ၂၃၇၊ အ. နိ. ၂.၅၊ မဟာနိ. ၁၉၆၊ စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၅၄) ဧဝံ ပဝတ္တိကာလေ အသိထိလပရက္ကမဝသေန အသိထိလပရက္ကမတာ၊ ထိရပရက္ကမော၊ ဒဠှပရက္ကမောတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပနေတံ ဝီရိယံ ကုသလကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဆန္ဒံ န နိက္ခိပတိ၊ ဓုရံ န နိက္ခိပတိ၊ န ဩတာရေတိ၊ န ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ အနောသက္ကိတမာနသတံ အာဝဟတိ၊ တသ္မာ အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာတိ ဝုတ္တံ. ယထာ ပန တဇ္ဇာတိကေ ဥဒကသမ္ဘိန္နဋ္ဌာနေ ဓုရဝါဟဂေါဏံ ဂဏှထာတိ ဝဒန္တိ၊ သော ဇဏ္ဏုနာ ဘူမိံ ဥပ္ပီဠေတွာပိ ဓုရံ ဝဟတိ၊ ဘူမိယံ ပတိတုံ န ဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ဝီရိယံ ကုသလကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဓုရံ ဥက္ခိပတိ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဓုရသမ္ပဂ္ဂါဟောတိ ဝုတ္တံ. ပဂ္ဂဟလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ. ကောသဇ္ဇေ န ကမ္ပတီတိ ဝီရိယဗလံ. ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဝါယာမတာယ သမ္မာဝါယာမော.

၁၄. သတိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ သရဏကဝသေန သတိ. ဣဒံ သတိယာ သဘာဝပဒံ. ပုနပ္ပုနံ သရဏတော အနုဿရဏဝသေန အနုဿတိ. အဘိမုခံ ဂန္တွာ ဝိယ သရဏတော ပဋိသရဏဝသေန ပဋိဿတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ဝဍ္ဎိတမတ္တမေတံ. သရဏာကာရော သရဏတာ. ယသ္မာ ပန သရဏတာတိ တိဏ္ဏံ သရဏာနမ္ပိ နာမံ၊ တသ္မာ တံ ပဋိသေဓေတုံ ပုန သတိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. သတိသင်္ခါတာ သရဏတာတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. သုတပရိယတ္တဿ ဓာရဏဘာဝတော ဓာရဏတာ. အနုပဝိသနသင်္ခါတေန ဩဂါဟနဋ္ဌေန အပိလာပနဘာဝေါ အပိလာပနတာ. ယထာ ဟိ လာဗုကဋာဟာဒီနိ ဥဒကေ ပ္လဝန္တိ၊ န အနုပဝိသန္တိ၊ န တထာ အာရမ္မဏေ သတိ. အာရမ္မဏဉှေသာ အနုပဝိသတိ၊ တသ္မာ အပိလာပနတာတိ ဝုတ္တာ. စိရကတစိရဘာသိတာနံ အသမ္မုဿနဘာဝတော အသမ္မုဿနတာ. ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ ဇောတနလက္ခဏေ စ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. သတိသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ. ပမာဒေ န ကမ္ပတီတိ သတိဗလံ. ယာထာဝသတိ နိယျာနိကသတိ ကုသလသတီတိ သမ္မာသတိ.

၁၆. ပညိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ တဿ တဿ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏသင်္ခါတေန ပညာပနဋ္ဌေန ပညာ. တေန တေန ဝါ အနိစ္စာဒိနာ ပကာရေန ဓမ္မေ ဇာနာတီတိပိ ပညာ. ဣဒမဿာ သဘာဝပဒံ. ပဇာနနာကာရော ပဇာနနာ. အနိစ္စာဒီနိ ဝိစိနာတီတိ ဝိစယော. ပဝိစယောတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယော. အနိစ္စာဒီနံ သလ္လက္ခဏဝသေန သလ္လက္ခဏာ. သာယေဝ ပုန ဥပသဂ္ဂနာနတ္တေန ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာတိ ဝုတ္တာ. ပဏ္ဍိတဿ ဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ. ကုသလဿ ဘာဝေါ ကောသလ္လံ. နိပုဏဿ ဘာဝေါ နေပုညံ. အနိစ္စာဒီနံ ဝိဘာဝနဝသေန ဝေဘဗျာ. အနိစ္စာဒီနံ စိန္တနကဝသေန စိန္တာ. ယဿ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တံ အနိစ္စာဒီနိ စိန္တာပေတီတိပိ စိန္တာ. အနိစ္စာဒီနိ ဥပပရိက္ခတီတိ ဥပပရိက္ခာ. ဘူရီတိ ပထဝိယာ နာမံ. အယမ္ပိ သဏှဋ္ဌေန ဝိတ္ထဋဋ္ဌေန စ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘူရီ ဝုစ္စတိ ပထဝီ. တာယ ပထဝီသမာယ ဝိတ္ထဋာယ ဝိပုလာယ ပညာယ သမန္နာဂတောတိ ဘူရိပညောတိ (မဟာနိ. ၂၇). အပိစ ပညာယ ဧတံ အဓိဝစနံ ဘူရီ’’တိ. ဘူတေ အတ္ထေ ရမတီတိပိ ဘူရီ. အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ. ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ. ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တံ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓေ ပရိနေတီတိ ပရိဏာယိကာ. အနိစ္စာဒိဝသေန ဓမ္မေ ဝိပဿတီတိ ဝိပဿနာ. သမ္မာ ပကာရေဟိ အနိစ္စာဒီနိ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇညံ. ဥပ္ပထပဋိပန္နေ သိန္ဓဝေ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ပတောဒေါ ဝိယ ဥပ္ပထေ ဓာဝနကံ ကူဋစိတ္တံ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ဝိဇ္ဈတီတိ ပတောဒေါ ဝိယ ပတောဒေါ. ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. ကိလေသစ္ဆေဒနဋ္ဌေန ပညာဝ သတ္ထံ ပညာသတ္ထံ. အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပညာဝ ပါသာဒေါ ပညာပါသာဒေါ.

အာလောကနဋ္ဌေန ပညာဝ အာလောကော ပညာအာလောကော. ဩဘာသနဋ္ဌေန ပညာဝ ဩဘာသော ပညာဩဘာသော. ပဇ္ဇောတနဋ္ဌေန ပညာဝ ပဇ္ဇောတော ပညာပဇ္ဇောတော. ပညဝတော ဟိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကာလောကာ ဧကောဘာသာ ဧကပဇ္ဇောတာ ဟောတိ၊ တေနေတံ ဝုတ္တံ. ဣမေသု ပန တီသု ပဒေသု ဧကပဒေနပိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သိဒ္ဓေ၊ ယာနိ ပနေတာနိ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာလောကာ. ကတမေ စတ္တာရော? စန္ဒာလောကော သူရိယာလောကော အဂျာလောကော ပညာလောကော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာလောကာ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသံ စတုန္နံ အာလောကာနံ ယဒိဒံ ပညာလောကော’’. တထာ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩဘာသာ။ပေ။ စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇ္ဇောတာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၄၄) သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန သုတ္တာနိ ဒေသိတာနိ၊ တဒနုရူပေနေဝ ဣဓာပိ ဒေသနာ ကတာ. အတ္ထော ဟိ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနော သုဝိဘတ္တော ဟောတိ. အညထာ စ အညော ဗုဇ္ဈတိ၊ အညထာ စ အညောတိ.

ရတိကရဏဋ္ဌေန ပန ရတိဒါယကဋ္ဌေန ရတိဇနကဋ္ဌေန စိတ္တီကတဋ္ဌေန ဒုလ္လဘပါတုဘာဝဋ္ဌေန အတုလဋ္ဌေန အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန စ ပညာဝ ရတနံ ပညာရတနံ. န တေန သတ္တာ မုယှန္တိ၊ သယံ ဝါ အာရမ္မဏေ န မုယှတီတိ အမောဟော. ဓမ္မဝိစယပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကသ္မာ ပနေတံ ပုန ဝုတ္တန္တိ? အမောဟဿ မောဟပဋိပက္ခဘာဝဒီပနတ္ထံ. တေနေတံ ဒီပေတိ – ယွာယံ အမောဟော သော န ကေဝလံ မောဟတော အညော ဓမ္မော၊ မောဟဿ ပန ပဋိပက္ခော၊ ဓမ္မဝိစယသင်္ခါတော အမောဟော နာမ ဣဓ အဓိပ္ပေတောတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဒိဋ္ဌိ.

၁၉. ဇီဝိတိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ ယော တေသံ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ အာယူတိ တေသံ သမ္ပယုတ္တကာနံ အရူပဓမ္မာနံ ယော အာယာပနဋ္ဌေန အာယု၊ တသ္မိဉှိ သတိ အရူပဓမ္မာ အယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ အာယူတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ. ယသ္မာ ပနေတေ ဓမ္မာ အာယုသ္မိံယေဝ သတိ တိဋ္ဌန္တိ ယပေန္တိ ယာပေန္တိ ဣရိယန္တိ ဝတ္တန္တိ ပါလယန္တိ၊ တသ္မာ ဌိတီတိအာဒီနိ ဝုတ္တာနိ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – ဧတာယ တိဋ္ဌန္တီတိ ဌိတိ. ယပေန္တီတိ ယပနာ. တထာ ယာပနာ. ဧဝံ ဗုဇ္ဈန္တာနံ ပန ဝသေန ပုရိမပဒေ ရဿတ္တံ ကတံ. ဧတာယ ဣရိယန္တီတိ ဣရိယနာ. ဝတ္တန္တီတိ ဝတ္တနာ. ပါလယန္တီတိ ပါလနာ. ဇီဝန္တိ ဧတေနာတိ ဇီဝိတံ. အနုပါလနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ.

၃၀. ဟိရိဗလနိဒ္ဒေသေ ယံ တသ္မိံ သမယေတိ ယေန ဓမ္မေန တသ္မိံ သမယေ. လိင်္ဂဝိပလ္လာသံ ဝါ ကတွာ ယော ဓမ္မော တသ္မိံ သမယေတိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟိရိယိတဗ္ဗေနာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ဟိရိယိတဗ္ဗယုတ္တကံ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဓမ္မံ ဟိရိယတိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ. သမာပတ္တိယာတိ ဣဒမ္ပိ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ. တေသံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိံ ပဋိလာဘံ သမင်္ဂီဘာဝံ ဟိရိယတိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

၃၁. ဩတ္တပ္ပဗလနိဒ္ဒေသေ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေနာတိ ဟေတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗယုတ္တကေန ဩတ္တပ္ပဿ ဟေတုဘူတေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ စ သမာပတ္တိယာ ဩတ္တပ္ပဿ ဟေတုဘူတာယ ဩတ္တပ္ပတိ၊ ဘာယတီတိ အတ္ထော.

၃၂. အလောဘနိဒ္ဒေသေ အလုဗ္ဘနကဝသေန အလောဘော. န လုဗ္ဘတီတိပိ အလောဘော. ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ. အလုဗ္ဘနာတိ အလုဗ္ဘနာကာရော. လောဘသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော လုဗ္ဘိတော နာမ. န လုဗ္ဘိတော အလုဗ္ဘိတော. အလုဗ္ဘိတဿ ဘာဝေါ အလုဗ္ဘိတတ္တံ. သာရာဂပဋိပက္ခတော န သာရာဂေါတိ အသာရာဂေါ. အသာရဇ္ဇနာတိ အသာရဇ္ဇနာကာရော. အသာရဇ္ဇိတဿ ဘာဝေါ အသာရဇ္ဇိတတ္တံ. န အဘိဇ္ဈာယတီတိ အနဘိဇ္ဈာ. အလောဘော ကုသလမူလန္တိ အလောဘသင်္ခါတံ ကုသလမူလံ. အလောဘော ဟိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ ပစ္စယဋ္ဌေနာတိ ကုသလမူလံ. ကုသလဉ္စ တံ ပစ္စယဋ္ဌေန မူလဉ္စာတိပိ ကုသလမူလံ.

၃၃. အဒေါသနိဒ္ဒေသေ အဒုဿနကဝသေန အဒေါသော. န ဒုဿတီတိပိ အဒေါသော. ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ. အဒုဿနာတိ အဒုဿနာကာရော. အဒုဿိတဿ ဘာဝေါ အဒုဿိတတ္တံ. ဗျာပါဒပဋိပက္ခတော န ဗျာပါဒေါတိ အဗျာပါဒေါ. ကောဓဒုက္ခပဋိပက္ခတော န ဗျာပဇ္ဇောတိ အဗျာပဇ္ဇော. အဒေါသသင်္ခါတံ ကုသလမူလံ အဒေါသော ကုသလမူလံ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

၄၀-၄၁. ကာယပဿဒ္ဓိနိဒ္ဒေသာဒီသု ယသ္မာ ကာယောတိ တယော ခန္ဓာ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဿမ္ဘန္တိ ဧတာယ တေ ဓမ္မာ၊ ဝိဂတဒရထာ ဘဝန္တိ၊ သမဿာသပ္ပတ္တာတိ ပဿဒ္ဓိ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. ပဿမ္ဘနာတိ ပဿမ္ဘနာကာရော. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. ပဿဒ္ဓိသမင်္ဂိတာယ ပဋိပ္ပဿမ္ဘိတဿ ခန္ဓတ္တယဿ ဘာဝေါ ပဋိပ္ပဿမ္ဘိတတ္တံ. သဗ္ဗပဒေဟိပိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ကိလေသဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဧဝ ကထိတာ. ဒုတိယနယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ကထိတာ.

၄၂-၄၃. လဟုတာတိ လဟုတာကာရော. လဟုပရိဏာမတာတိ လဟုပရိဏာမော ဧတေသံ ဓမ္မာနန္တိ လဟုပရိဏာမာ၊ တေသံ ဘာဝေါ လဟုပရိဏာမတာ၊ သီဃံ သီဃံ ပရိဝတ္တနသမတ္ထတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဒန္ဓနတာတိ ဂရုဘာဝပဋိက္ခေပဝစနမေတံ၊ အဘာရိယတာတိ အတ္ထော. အဝိတ္ထနတာတိ မာနာဒိကိလေသဘာရဿ အဘာဝေန အထဒ္ဓတာ. ဧဝံ ပဌမေန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ လဟုတာကာရော ကထိတော. ဒုတိယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ လဟုတာကာရော ကထိတော.

၄၄-၄၅. မုဒုတာတိ မုဒုဘာဝေါ. မဒ္ဒဝတာတိ မဒ္ဒဝံ ဝုစ္စတိ သိနိဒ္ဓံ၊ မဋ္ဌံ၊ မဒ္ဒဝဿ ဘာဝေါ မဒ္ဒဝတာ. အကက္ခဠတာတိ အကက္ခဠဘာဝေါ. အကထိနတာတိ အကထိနဘာဝေါ. ဣဓာပိ ပုရိမနယေန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ ပစ္ဆိမနယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ မုဒုတာကာရောဝ ကထိတော.

၄၆-၄၇. ကမ္မညတာတိ ကမ္မနိ သာဓုတာ၊ ကုသလကိရိယာယ ဝိနိယောဂက္ခမတာတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယံ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. ပဒဒွယေနာပိ ဟိ ပုရိမနယေန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ ပစ္ဆိမနယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ကမ္မနိယာကာရောဝ ကထိတော.

၄၈-၄၉. ပဂုဏတာတိ ပဂုဏဘာဝေါ၊ အနာတုရတာ နိဂ္ဂိလာနတာတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယံ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝဍ္ဎိတံ. ဣဓာပိ ပုရိမနယေန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ ပစ္ဆိမနယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ နိဂ္ဂိလာနာကာရောဝ ကထိတော.

၅၀-၅၁. ဥဇုကတာတိ ဥဇုကဘာဝေါ၊ ဥဇုကေနာကာရေန ပဝတ္တနတာတိ အတ္ထော. ဥဇုကဿ ခန္ဓတ္တယဿ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ စ ဘာဝေါ ဥဇုကတာ. အဇိမှတာတိ ဂေါမုတ္တဝင်္ကဘာဝပဋိက္ခေပေါ. အဝင်္ကတာတိ စန္ဒလေခါဝင်္ကဘာဝပဋိက္ခေပေါ. အကုဋိလတာတိ နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကဘာဝပဋိက္ခေပေါ.

ယော ဟိ ပါပံ ကတွာဝ ‘န ကရောမီ’တိ ဘာသတိ၊ သော ဂန္တွာ ပစ္စောသက္ကနတာယ ‘ဂေါမုတ္တဝင်္ကော’ နာမ ဟောတိ. ယော ပါပံ ကရောန္တောဝ ‘ဘာယာမဟံ ပါပဿာ’တိ ဘာသတိ၊ သော ယေဘုယျေန ကုဋိလတာယ ‘စန္ဒလေခါဝင်္ကော’ နာမ ဟောတိ. ယော ပါပံ ကရောန္တောဝ ‘ကော ပါပဿ န ဘာယေယျာ’တိ ဘာသတိ၊ သော နာတိကုဋိလတာယ ‘နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကော’ နာမ ဟောတိ. ယဿ ဝါ တီဏိပိ ကမ္မဒွါရာနိ အသုဒ္ဓါနိ၊ သော ‘ဂေါမုတ္တဝင်္ကော’ နာမ ဟောတိ. ယဿ ယာနိ ကာနိစိ ဒွေ၊ သော ‘စန္ဒလေခါဝင်္ကော’ နာမ. ယဿ ယံကိဉ္စိ ဧကံ၊ သော ‘နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကော နာမ.

ဒီဃဘာဏကာ ပနာဟု – ဧကစ္စော ဘိက္ခု သဗ္ဗဝယေ ဧကဝီသတိယာ အနေသနာသု၊ ဆသု စ အဂေါစရေသု စရတိ၊ အယံ ‘ဂေါမုတ္တဝင်္ကော’ နာမ. ဧကော ပဌမဝယေ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပရိပူရေတိ၊ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ၊ မဇ္ဈိမဝယပစ္ဆိမဝယေသု ပုရိမသဒိသော၊ အယံ ‘စန္ဒလေခါဝင်္ကော’ နာမ. ဧကော ပဌမဝယေ မဇ္ဈိမဝယေပိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပူရေတိ၊ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမဝယေ ပုရိမသဒိသော. အယံ ‘နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကော’ နာမ.

တဿ ကိလေသဝသေန ဧဝံ ဝင်္ကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘာဝေါ ဇိမှတာ ဝင်္ကတာ ကုဋိလတာတိ ဝုစ္စတိ. တာသံ ပဋိက္ခေပဝသေန အဇိမှတာဒိကာ ဝုတ္တာ. ခန္ဓာဓိဋ္ဌာနာဝ ဒေသနာ ကတာ. ခန္ဓာနဉှိ ဧတာ အဇိမှတာဒိကာ၊ နော ပုဂ္ဂလဿာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပုရိမနယေန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ၊ ပစ္ဆိမနယေန ဝိညာဏက္ခန္ဓဿာတိ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ နိက္ကိလေသတာယ ဥဇုတာကာရောဝ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒါနိ ယွာယံ ယေဝါပနာတိ အပ္ပနာဝါရော ဝုတ္တော၊ တေန ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ဒဿိတာနံ ‘ယေဝါပနကာနံ’ယေဝ သင်္ခေပတော နိဒ္ဒေသော ကထိတော ဟောတီတိ.

နိဒ္ဒေသဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ဧတ္တာဝတာ ပုစ္ဆာ သမယနိဒ္ဒေသော ဓမ္မုဒ္ဒေသော အပ္ပနာတိ ဥဒ္ဒေသဝါရေ စတူဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ၊ ပုစ္ဆာ သမယနိဒ္ဒေသော ဓမ္မုဒ္ဒေသော အပ္ပနာတိ နိဒ္ဒေသဝါရေ စတူဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟီတိ အဋ္ဌပရိစ္ဆေဒပဋိမဏ္ဍိတော ဓမ္မဝဝတ္ထာနဝါရော နိဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ.

ကောဋ္ဌာသဝါရော

၅၈-၁၂၀. ဣဒါနိ တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဟောန္တီတိ သင်္ဂဟဝါရော အာရဒ္ဓေါ. သော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာနံ ဝသေန တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ စတ္တာရော ခန္ဓာ’တိ ဧဝမာဒိကော ဥဒ္ဒေသော. ကတမေ တသ္မိံ သမယေ စတ္တာရော ခန္ဓာ’တိအာဒိကော နိဒ္ဒေသော. ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနာက္ခန္ဓောတိအာဒိကော ပဋိနိဒ္ဒေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ ဥဒ္ဒေသဝါရေ စတ္တာရော ခန္ဓာတိအာဒယော တေဝီသတိ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. တေသံ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ပဌမံ မဟာကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယေ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပန္နာ၊ ဌပေတွာ ယေဝါပနကေ၊ ပါဠိအာရုဠှာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ သင်္ဂယှမာနာ ရာသဋ္ဌေန စတ္တာရောဝ ခန္ဓာ ဟောန္တိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန အာယတနဋ္ဌေန ဒွေ အာယတနာနိ ဟောန္တိ. သဘာဝဋ္ဌေန သုညတဋ္ဌေန နိဿတ္တဋ္ဌေန ဒွေဝ ဓာတုယော ဟောန္တိ. ပစ္စယသင်္ခါတေန အာဟာရဋ္ဌေန တယောဝေတ္ထ ဓမ္မာ အာဟာရာ ဟောန္တိ. အဝသေသာ နော အာဟာရာ.

‘ကိံ ပနေတေ အညမညံ ဝါ တံသမုဋ္ဌာနရူပဿ ဝါ ပစ္စယာ န ဟောန္တီ’တိ? ‘နော န ဟောန္တိ. ဣမေ ပန တထာ စ ဟောန္တိ၊ အညထာ စာတိ သမာနေပိ ပစ္စယတ္တေ အတိရေကပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ. ကထံ? ဧတေသု ဟိ ဖဿာဟာရော၊ ယေသံ ဓမ္မာနံ အဝသေသာ စိတ္တစေတသိကာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေသဉ္စ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တိဿော စ ဝေဒနာ အာဟရတိ. မနောသဉ္စေတနာဟာရော တေသဉ္စ ပစ္စယော ဟောတိ တယော စ ဘဝေ အာဟရတိ. ဝိညာဏာဟာရော တေသဉ္စ ပစ္စယော ဟောတိ ပဋိသန္ဓိနာမရူပဉ္စ အာဟရတီ’တိ. ‘နနု စ သော ဝိပါကောဝ ဣဒံ ပန ကုသလဝိညာဏ’န္တိ? ‘ကိဉ္စာပိ ကုသလဝိညာဏံ၊ တံသရိက္ခတာယ ပန ဝိညာဏာဟာရော’တွေဝ ဝုတ္တံ. ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဝါ ဣမေ တယော အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ. ဣမေ ဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ၊ ကဗဠီကာရာဟာရော ဝိယ ရူပကာယဿ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅).

အပရော နယော – အဇ္ဈတ္တိကသန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ ကဗဠီကာရာဟာရော စ ဣမေ စ တယော ဓမ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ. ဝိသေသပစ္စယော ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ နာမကာယေ ဝေဒနာယ ဖဿော၊ ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ၊ နာမရူပဿ ဝိညာဏံ. ယထာဟ –

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော၊ အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ’’ (သံ. နိ. ၅.၁၈၃). တထာ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ (သံ. နိ. ၂.၁).

အဓိပတိယဋ္ဌေန ပန အဋ္ဌေဝ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ၊ န အဝသေသာ. တေန ဝုတ္တံ – အဋ္ဌိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တီတိ. ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ပဉ္စေဝ ဓမ္မာ ဈာနင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ပဉ္စင်္ဂိကံ ဈာနံ ဟောတီတိ.

နိယျာနဋ္ဌေန စ ဟေတွဋ္ဌေန စ ပဉ္စေဝ ဓမ္မာ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယမဂ္ဂေါ၊ လောကိယစိတ္တေ ပန ဧကက္ခဏေ တိဿော ဝိရတိယော န လဗ္ဘန္တိ၊ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောတိ ဝုတ္တော. ‘နနု စ ‘‘ယထာဂတမဂ္ဂေါတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယဿေတံ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၄၅) ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘ယထေဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကော၊ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာမဂ္ဂေါပိ တထေဝ အဋ္ဌင်္ဂိကော’တိ ယထာဂတဝစနေန ဣမဿတ္ထဿ ဒီပိတတ္တာ၊ လောကိယမဂ္ဂေနာပိ အဋ္ဌင်္ဂိကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န ဘဝိတဗ္ဗံ. အယဉှိ သုတ္တန္တိကဒေသနာ နာမ ပရိယာယဒေသနာ. တေနာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ သုပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၄၃၁). အယံ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနာ. လောကိယစိတ္တသ္မိဉှိ တိဿော ဝိရတိယော ဧကက္ခဏေ န လဗ္ဘန္တိ၊ တသ္မာ ‘ပဉ္စင်္ဂိကော’ဝ ဝုတ္တောတိ.

အကမ္ပိယဋ္ဌေန ပန သတ္တေဝ ဓမ္မာ ဗလာနိ ဟောန္တိ. မူလဋ္ဌေန တယောဝ ဓမ္မာ ဟေတူ. ဖုသနဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော ဖဿော. ဝေဒယိတဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော ဝေဒနာ. သဉ္ဇာနနဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော သညာ. စေတယနဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော စေတနာ. စိတ္တဝိစိတ္တဋ္ဌေန ဧကောဝ ဓမ္မော စိတ္တံ. ရာသဋ္ဌေန စေဝ ဝေဒယိတဋ္ဌေန စ ဧကောဝ ဓမ္မော ဝေဒနာက္ခန္ဓော. ရာသဋ္ဌေန စ သဉ္ဇာနနဋ္ဌေန စ ဧကောဝ ဓမ္မော သညာက္ခန္ဓော. ရာသဋ္ဌေန စ အဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန စ ဧကောဝ ဓမ္မော သင်္ခါရက္ခန္ဓော. ရာသဋ္ဌေန စ စိတ္တဝိစိတ္တဋ္ဌေန စ ဧကောဝ ဓမ္မော ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဝိဇာနနဋ္ဌေန စေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တအာယတနဋ္ဌေန စ ဧကမေဝ မနာယတနံ. ဝိဇာနနဋ္ဌေန စ အဓိပတိယဋ္ဌေန စ ဧကမေဝ မနိန္ဒြိယံ. ဝိဇာနနဋ္ဌေန စ သဘာဝသုညတနိဿတ္တဋ္ဌေန စ ဧကောဝ ဓမ္မော မနောဝိညာဏဓာတု နာမ ဟောတိ၊ န အဝသေသာ. ဌပေတွာ ပန စိတ္တံ၊ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန အဝသေသာ သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ ဧကံ ဓမ္မာယတနမေဝ၊ ဧကာ စ ဓမ္မဓာတုယေဝ ဟောတီတိ.

ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ သမယေတိ ဣမိနာ ပန အပ္ပနာဝါရေန ဣဓာပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ ယေဝါပနကာဝ သင်္ဂဟိတာ. ယထာ စ ဣဓ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ဣတော ပရဉှိ ဧတ္တကမ္ပိ န ဝိစာရယိဿာမ. နိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသဝါရေသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

သင်္ဂဟဝါရော နိဋ္ဌိတော.

ကောဋ္ဌာသဝါရောတိပိ ဧတဿေဝ နာမံ.

သုညတဝါရော

၁၂၁-၁၄၅. ဣဒါနိ တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ သုညတဝါရော အာရဒ္ဓေါ. သော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝသေန ဒွိဓာ ဝဝတ္ထိတော. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသဝါရေ ‘ဓမ္မာ ဟောန္တီ’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ စတုဝီသတိ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု စ ‘စတ္တာရော ဒွေ တယော’တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ န ဝုတ္တော. ကသ္မာ? သင်္ဂဟဝါရေ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. တတ္ထ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မာယေဝ ဟိ ဣဓာပိ ဝုတ္တာ. န ဟေတ္ထ သတ္တော ဝါ ဘာဝေါ ဝါ အတ္တာ ဝါ ဥပလဗ္ဘတိ. ဓမ္မာဝ ဧတေ ဓမ္မမတ္တာ အသာရာ အပရိဏာယကာတိ ဣမိဿာ သုညတာယ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ပဌမံ မဟာကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပန္နာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ သဘာဝဋ္ဌေန ဓမ္မာ ဧဝ ဟောန္တိ. န အညော ကောစိ သတ္တော ဝါ ဘာဝေါ ဝါ ပေါသော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဟောတီတိ. တထာ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓာဝ ဟောန္တီတိ. ဧဝံ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပန ဈာနတော အညံ ဈာနင်္ဂံ၊ မဂ္ဂတော ဝါ အညံ မဂ္ဂင်္ဂံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဣဓ ‘ဈာနံ ဟောတိ၊ မဂ္ဂေါ ဟောတိ’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဟိ ဈာနမေဝ ဟေတွဋ္ဌေန မဂ္ဂေါဝ ဟောတိ. န အညော ကောစိ သတ္တော ဝါ ဘာဝေါ ဝါတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. နိဒ္ဒေသဝါရော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝါတိ.

သုညတဝါရော နိဋ္ဌိတော.

နိဋ္ဌိတာ စ တီဟိ မဟာဝါရေဟိ မဏ္ဍေတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ

ပဌမစိတ္တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ.

ဒုတိယစိတ္တံ

၁၄၆. ဣဒါနိ ဒုတိယစိတ္တာဒီနိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တေသု သဗ္ဗေသုပိ ပဌမစိတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ တယော တယော မဟာဝါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ကေဝလဉ္စ မဟာဝါရာ ဧဝ၊ ပဌမစိတ္တေ ဝုတ္တသဒိသာနံ သဗ္ဗပဒါနံ အတ္ထောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတော ပရမ္ပိ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံယေဝ ကရိဿာမ. ဣမသ္မိံ တာဝ ဒုတိယစိတ္တနိဒ္ဒေသေ သသင်္ခါရေနာတိ ဣဒမေဝ အပုဗ္ဗံ. တဿတ္ထော – သဟ သင်္ခါရေနာတိ သသင်္ခါရော. တေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန သဥပါယေန ပစ္စယဂဏေနာတိ အတ္ထော. ယေန ဟိ အာရမ္မဏာဒိနာ ပစ္စယဂဏေန ပဌမံ မဟာစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေနေဝ သပ္ပယောဂေန သဥပါယေန ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တဿေဝံ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝသမာနော စေတိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနဝေလာယ ဝါ ထေရုပဋ္ဌာနဝေလာယ ဝါ သမ္ပတ္တာယ၊ ဓမ္မသဝနဒိဝသေ ဝါ သမ္ပတ္တေ ‘မယှံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆတော အတိဒူရံ ဘဝိဿတိ၊ န ဂမိဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ ပုန စိန္တေတိ – ‘ဘိက္ခုဿ နာမ စေတိယင်္ဂဏံ ဝါ ထေရုပဋ္ဌာနံ ဝါ ဓမ္မသဝနံ ဝါ အဂန္တုံ အသာရုပ္ပံ၊ ဂမိဿာမီ’တိ ဂစ္ဆတိ. တဿေဝံ အတ္တနော ပယောဂေန ဝါ၊ ပရေန ဝါ ဝတ္တာဒီနံ အကရဏေ စ အာဒီနဝံ ကရဏေ စ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဩဝဒိယမာနဿ၊ နိဂ္ဂဟဝသေနေဝ ဝါ ‘ဧဟိ၊ ဣဒံ ကရောဟီ’တိ ကာရိယမာနဿ ဥပ္ပန္နံ ကုသလစိတ္တံ သသင်္ခါရေန ပစ္စယဂဏေန ဥပ္ပန္နံ နာမ ဟောတီတိ.

ဒုတိယစိတ္တံ.

တတိယစိတ္တံ

၁၄၇-၁၄၈. တတိယေ ဉာဏေန ဝိပ္ပယုတ္တန္တိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ. ဣဒမ္ပိ ဟိ အာရမ္မဏေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌံ ဟောတိ ပရိစ္ဆိန္ဒကဉာဏံ ပနေတ္ထ န ဟောတိ. တသ္မာ ဣဒံ ဒဟရကုမာရကာနံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘အယံ ထေရော မယှ’န္တိ ဝန္ဒနကာလေ၊ တေနေဝ နယေန စေတိယဝန္ဒနဓမ္မသဝနကာလာဒီသု စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ပနေတ္ထ သတ္တသု ဌာနေသု ပညာ ပရိဟာယတိ. သေသံ ပါကတိကမေဝါတိ.

တတိယစိတ္တံ.

စတုတ္ထစိတ္တံ

၁၄၉. စတုတ္ထစိတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ပန သသင်္ခါရေနာတိ ဝစနတော ယဒါ မာတာပိတရော ဒဟရကုမာရကေ သီသေ ဂဟေတွာ စေတိယာဒီနိ ဝန္ဒာပေန္တိ တေ စ အနတ္ထိကာ သမာနာပိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာဝ ဝန္ဒန္တိ. ဧဝရူပေ ကာလေ လဗ္ဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စတုတ္ထစိတ္တံ.

ပဉ္စမစိတ္တံ

၁၅၀. ပဉ္စမေ ဥပေက္ခာသဟဂတန္တိ ဥပေက္ခာဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ. ဣဒဉှိ အာရမ္မဏေ မဇ္ဈတ္တံ ဟောတိ. ပရိစ္ဆိန္ဒကဉာဏံ ပနေတ္ထ ဟောတိယေဝ. ပါဠိယံ ပနေတ္ထ ဈာနစတုက္ကေ ဥပေက္ခာ ဟောတီတိ ဣန္ဒြိယဋ္ဌကေ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝတွာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝေဒနာဒိပဒါနံ နိဒ္ဒေသေ သာတာသာတသုခဒုက္ခပဋိက္ခေပဝသေန ဒေသနံ ကတွာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ ကထိတာ. တဿာ မဇ္ဈတ္တလက္ခဏေ ဣန္ဒတ္တကရဏဝသေန ဥပေက္ခိန္ဒြိယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒပဋိပါဋိယာ စ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပီတိ ပရိဟီနာ. တသ္မာ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပါဠိအာရုဠှာ ပဉ္စပဏ္ဏာသေဝ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသံ ဝသေန သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု သဗ္ဗဝါရေသု စ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပဉ္စမစိတ္တံ.

ဆဋ္ဌစိတ္တာဒိ

၁၅၆-၉. ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမာနိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကေဝလဉှိ ဣမေသု ဝေဒနာပရိဝတ္တနဉ္စေဝ ပီတိပရိဟာနဉ္စ ဟောတိ. သေသံ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပတ္တိနယေန တာဒိသမေဝ. ကရုဏာမုဒိတာ ပရိကမ္မကာလေပိ ဟိ ဣမေသံ ဥပ္ပတ္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အနုညာတာ ဧဝ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ နာမ.

ပုညကိရိယဝတ္ထာဒိကထာ

တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဒသဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ ဒီပေတဗ္ဗာနိ. ကထံ? ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု၊ သီလမယံ။ ဘာဝနာမယံ။ အပစိတိသဟဂတံ။ ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ။ ပတ္တာနုပ္ပဒါနံ။ အဗ္ဘနုမောဒနံ။ ဒေသနာမယံ။ သဝနမယံ။ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ ပုညကိရိယဝတ္ထူတိ ဣမာနိ ဒသ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ နာမ. တတ္ထ ဒါနမေဝ ဒါနမယံ. ပုညကိရိယာ စ သာ တေသံ တေသံ အာနိသံသာနံ ဝတ္ထု စာတိ ပုညကိရိယဝတ္ထု. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု၊ ရူပါဒီသု ဝါ ဆသု အာရမ္မဏေသု၊ အန္နာဒီသု ဝါ ဒသသု ဒါနဝတ္ထူသု၊ တံ တံ ဒေန္တဿ တေသံ တေသံ ဥပ္ပါဒနတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ၊ ပရိစ္စာဂကာလေ၊ ပစ္ဆာ သောမနဿစိတ္တေန အနုဿရဏကာလေ စာတိ တီသု ကာလေသု ပဝတ္တာ စေတနာ ‘ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ.

ပဉ္စသီလံ အဋ္ဌသီလံ ဒသသီလံ သမာဒိယန္တဿ၊ ‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ၊ ပဗ္ဗဇန္တဿ၊ ‘မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝတ’မှိ၊ ‘သာဓု သာဓူ’တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ၊ ပါတိမောက္ခံ သံဝရန္တဿ၊ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ၊ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု စက္ခုဒွါရာဒီနိ သံဝရန္တဿ၊ အာဇီဝံ သောဓေန္တဿ စ ပဝတ္တာ စေတနာ ‘သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ.

ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တေန ဝိပဿနာမဂ္ဂေန စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဘာဝေန္တဿ။ပေ။ မနံ။ ရူပေ။ပေ။ ဓမ္မေ။ စက္ခုဝိညာဏံ။ပေ။ မနောဝိညာဏံ၊။ စက္ခုသမ္ဖဿံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿံ၊ စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ၊ ။ပေ။ ရူပသညံ။ပေ။ ဇရာမရဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဘာဝေန္တဿ ပဝတ္တာ စေတနာ၊ အဋ္ဌတိံသာယ ဝါ အာရမ္မဏေသု အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာ သဗ္ဗာပိ စေတနာ ‘ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ.

မဟလ္လကံ ပန ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနပတ္တစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏအဘိဝါဒနမဂ္ဂသမ္ပဒါနာဒိဝသေန ‘အပစိတိသဟဂတံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝုဍ္ဎတရာနံ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိကရဏဝသေန ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါမေ ဘိက္ခံ သမာဒပေတွာ ဥပသံဟရဏဝသေန၊ ‘ဂစ္ဆ ဘိက္ခူနံ ပတ္တံ အာဟရာ’တိ သုတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပတ္တာဟရဏာဒိဝသေန စ ကာယဝေယျာဝဋိကကာလေ ‘ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒါနံ ဒတွာ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇံ ကတွာ ‘အသုကဿ နာမ ပတ္တိ ဟောတူ’တိ ဝါ၊ ‘သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟောတူ’တိ ဝါ ပတ္တိံ ဒဒတော ‘ပတ္တာနုပ္ပဒါနံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိံ ပနေဝံ ပတ္တိံ ဒဒတော ပုညက္ခယော ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ယထာ ပန ဧကံ ဒီပံ ဇာလေတွာ တတော ဒီပသဟဿံ ဇာလေန္တဿ ပဌမဒီပေါ ခီဏောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ပုရိမာလောကေန ပန သဒ္ဓိံ ပစ္ဆိမာလောကော ဧကတော ဟုတွာ အတိမဟာ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ပတ္တိံ ဒဒတော ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထိ. ဝုဍ္ဎိယေဝ ပန ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပရေဟိ ဒိန္နာယ ပတ္တိယာ ဝါ အညာယ ဝါ ပုညကိရိယာယ ‘သာဓု သာဓူ’တိ အနုမောဒနဝသေန ‘အဗ္ဘနုမောဒနံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧကော ‘ဧဝံ မံ ဓမ္မကထိကောတိ မံ ဇာနိဿန္တီ’တိ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ လာဘဂရုကော ဟုတွာ ဒေသေတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ. ဧကော အတ္တနော ပဂုဏံ ဓမ္မံ အပစ္စာသီသမာနော ဝိမုတ္တာယတနသီသေန ပရေသံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ ‘ဒေသနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ.

ဧကော သုဏန္တော ‘ဣတိ မံ သဒ္ဓေါတိ ဇာနိဿန္တီ’တိ သုဏာတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ. ဧကော ‘ဧဝံ မေ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’တိ ဟိတဖရဏေန မုဒုစိတ္တေန ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ ဣဒံ ‘သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ.

ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောန္တဿ ‘ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ. ဒီဃဘာဏကာ ပနာဟု – ‘ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ သဗ္ဗေသံ နိယမလက္ခဏံ၊ ယံကိဉ္စိ ပုညံ ကရောန္တဿ ဟိ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုကဘာဝေနေဝ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’တိ.

ဧတေသု ပန ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒါနမယံ တာဝ ‘ဒါနံ ဒဿာမီ’တိ စိန္တေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒါနံ ဒဒတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘ဒိန္နံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပုဗ္ဗစေတနံ မုဉ္စနစေတနံ အပရစေတနန္တိ တိဿောပိ စေတနာ ဧကတော ကတွာ ‘ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ ဟောတိ. သီလမယမ္ပိ ‘သီလံ ပူရေဿာမီ’တိ စိန္တေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သီလပူရဏကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘ပူရိတံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာ သဗ္ဗာပိ ဧကတော ကတွာ ‘သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ ဟောတိ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မမ္ပိ ‘ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုကံ ကရိဿာမီ’တိ စိန္တေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘ဒိဋ္ဌိ မေ ဥဇုကာ ကတာ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာ သဗ္ဗာပိ ဧကတော ကတွာ ‘ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ ပုညကိရိယဝတ္ထု’ နာမ ဟောတိ.

သုတ္တေ ပန တီဏိယေဝ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ အာဂတာနိ. တေသု ဣတရေသမ္ပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပစိတိဝေယျာဝစ္စာနိ ဟိ သီလမယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ပတ္တာနုပ္ပဒါနအဗ္ဘနုမောဒနာနိ ဒါနမယေ. ဒေသနာသဝနဒိဋ္ဌိဇုကမ္မာနိ ဘာဝနာမယေ. ယေ ပန ‘ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ သဗ္ဗေသံ နိယမလက္ခဏ’န္တိ ဝဒန္တိ တေသံ တံ တီသုပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေတာနိ သင်္ခေပတော တီဏိ ဟုတွာ ဝိတ္ထာရတော ဒသ ဟောန္တိ.

တေသု ‘ဒါနံ ဒဿာမီ’တိ စိန္တေန္တော အဋ္ဌန္နံ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနံ အညတရေနေဝ စိန္တေတိ၊ ဒဒမာနောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ဒေတိ၊ ‘ဒါနံ မေ ဒိန္န’န္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘သီလံ ပူရေဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ သီလံ ပူရေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပူရေတိ၊ ‘သီလံ မေ ပူရိတ’န္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ဘာဝနံ ဘာဝေဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ ဘာဝေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ဘာဝေတိ၊ ‘ဘာဝနာ မေ ဘာဝိတာ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ.

‘ဇေဋ္ဌာပစိတိကမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ ကရောန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ကရောတိ၊ ‘ကတံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ကာယဝေယျာဝဋိကကမ္မံ ကရိဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ၊ ကရောန္တောပိ၊ ‘ကတံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ပတ္တိံ ဒဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ၊ ဒဒန္တောပိ၊ ‘ဒိန္နံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ၊ ‘ပတ္တိံ ဝါ သေသကုသလံ ဝါ အနုမောဒိဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ အနုမောဒန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန အနုမောဒတိ၊ ‘အနုမောဒိတံ မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ ဒေသေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ဒေသေတိ၊ ‘ဒေသိတော မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ဓမ္မံ သောဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ သုဏန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန သုဏာတိ၊ ‘သုတော မေ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ. ‘ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုကံ ကရိဿာမီ’တိ စိန္တေန္တောပိ တေသံယေဝ အညတရေန စိန္တေတိ၊ ဥဇုံ ကရောန္တော ပန စတုန္နံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနံ အညတရေန ကရောတိ၊ ‘ဒိဋ္ဌိ မေ ဥဇုကာ ကတာ’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌန္နံ အညတရေန ပစ္စဝေက္ခတိ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ စတ္တာရိ အနန္တာနိ နာမ ဂဟိတာနိ. စတ္တာရိ ဟိ အနန္တာနိ – အာကာသော အနန္တော၊ စက္ကဝါဠာနိ အနန္တာနိ၊ သတ္တနိကာယော အနန္တော၊ ဗုဒ္ဓညာဏံ အနန္တံ. အာကာသဿ ဟိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဝါ ပစ္ဆိမုတ္တရဒက္ခိဏာသု ဝါ ဧတ္တကာနိ ဝါ ယောဇနသတာနိ ဧတ္တကာနိ ဝါ ယောဇနသဟဿာနီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. သိနေရုမတ္တမ္ပိ အယောကူဋံ ပထဝိံ ဒွိဓာ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ခိတ္တံ ဘဿေထေဝ၊ နော ပတိဋ္ဌံ လဘေထ၊ ဧဝံ အာကာသံ အနန္တံ နာမ.

စက္ကဝါဠာနမ္ပိ သတေဟိ ဝါ သဟဿေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. သစေပိ ဟိ အကနိဋ္ဌဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဒဠှထာမဓနုဂ္ဂဟဿ လဟုကေန သရေန တိရိယံ တာလစ္ဆာယံ အတိက္ကမနမတ္တေန ကာလေန စက္ကဝါဠသတသဟဿံ အတိက္ကမနသမတ္ထေန ဇဝေန သမန္နာဂတာ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော ‘စက္ကဝါဠပရိယန္တံ ပဿိဿာမာ’တိ တေန ဇဝေန ဓာဝေယျုံ၊ စက္ကဝါဠပရိယန္တံ အဒိသွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျုံ၊ ဧဝံ စက္ကဝါဠာနိ အနန္တာနိ နာမ.

ဧတ္တကေသု ပန စက္ကဝါဠေသု ဥဒကဋ္ဌကထလဋ္ဌကသတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ. ဧဝံ သတ္တနိကာယော အနန္တော နာမ. တတောပိ ဗုဒ္ဓဉာဏံ အနန္တမေဝ.

ဧဝံ အပရိမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ကာမာဝစရသောမနဿသဟဂတဉာဏသမ္ပယုတ္တအသင်္ခါရိကကုသလစိတ္တာနိ ဧကဿ ဗဟူနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗဟူနမ္ပိ ဗဟူနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ကာမာဝစရဋ္ဌေန သောမနဿသဟဂတဋ္ဌေန ဉာဏသမ္ပယုတ္တဋ္ဌေန အသင်္ခါရိကဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧကမေဝ သောမနဿသဟဂတံ တိဟေတုကံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တံ ဟောတိ. တထာ သသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တံ။ပေ။ တထာ ဥပေက္ခာသဟဂတံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ ဒွိဟေတုကံ သသင်္ခါရိကစိတ္တန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ အပရိမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟာတုလာယ တုလယမာနော ဝိယ၊ တုမ္ဗေ ပက္ခိပိတွာ မိနမာနော ဝိယ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘အဋ္ဌေဝေတာနီ’တိ သရိက္ခဋ္ဌေန အဋ္ဌေဝ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒဿေသိ.

ပုန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဆဗ္ဗိဓေန ပုညာယူဟနံ နာမ ဂဟိတံ. ပုညဉှိ အတ္ထိ သယံကာရံ အတ္ထိ ပရံကာရံ၊ အတ္ထိ သာဟတ္ထိကံ အတ္ထိ အာဏတ္တိကံ၊ အတ္ထိ သမ္ပဇာနကတံ အတ္ထိ အသမ္ပဇာနကတန္တိ.

တတ္ထ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကတံ ‘သယံကာရံ’ နာမ. ပရံ ကရောန္တံ ဒိသွာ ကတံ ‘ပရံကာရံ’ နာမ. သဟတ္ထေန ကတံ ‘သာဟတ္ထိကံ’ နာမ. အာဏာပေတွာ ကာရိတံ ‘အာဏတ္တိကံ’ နာမ. ကမ္မဉ္စ ဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ ကတံ ‘သမ္ပဇာနကတံ’ နာမ. ကမ္မမ္ပိ ဖလမ္ပိ အဇာနိတွာ ကတံ ‘အသမ္ပဇာနကတံ’ နာမ. တေသု သယံကာရံ ကရောန္တောပိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ကုသလစိတ္တာနံ အညတရေနေဝ ကရောတိ. ပရံကာရံ ကရောန္တောပိ၊ သဟတ္ထေန ကရောန္တောပိ၊ အာဏာပေတွာ ကရောန္တောပိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ကုသလစိတ္တာနံ အညတရေနေဝ ကရောတိ. သမ္ပဇာနကရဏံ ပန စတူဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေဟိ ဟောတိ. အသမ္ပဇာနကရဏံ စတူဟိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေဟိ.

အပရာပိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စတဿော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယော ဂဟိတာ – ပစ္စယာနံ ဓမ္မိကတာ၊ စေတနာမဟတ္တံ၊ ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ၊ ဂုဏာတိရေကတာတိ. တတ္ထ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နာ ပစ္စယာ ‘ဓမ္မိကာ’ နာမ. သဒ္ဒဟိတွာ ဩကပ္ပေတွာ ဒဒတော ပန ‘စေတနာမဟတ္တံ’ နာမ ဟောတိ. ခီဏာသဝဘာဝေါ ‘ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ’ နာမ. ခီဏာသဝဿေဝ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတဘာဝေါ ‘ဂုဏာတိရေကတာ’ နာမ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သမောဓာနေတွာ ဒါတုံ သက္ကောန္တဿ ကာမာဝစရံ ကုသလံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. ပုဏ္ဏကသေဋ္ဌိကာကဝလိယသုမနမာလာကာရာဒီနံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၂၂၅ ပုဏ္ဏဒါသီဝတ္ထု) (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၆၇ သုမနမာလာကာရဝတ္ထု) ဝိယ.

သင်္ခေပတော ပနေတံ သဗ္ဗမ္ပိ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တံ ‘စိတ္တ’န္တိ ကရိတွာ စိတ္တဝိစိတ္တဋ္ဌေန ဧကမေဝ ဟောတိ. ဝေဒနာဝသေန သောမနဿသဟဂတံ ဥပေက္ခာသဟဂတန္တိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. ဉာဏဝိဘတ္တိဒေသနာဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တဉှိ ဥပေက္ခာသဟဂတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တဉ္စ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဋ္ဌေန အသင်္ခါရိကဋ္ဌေန စ ဧကမေဝ ဟောတိ. တထာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ သသင်္ခါရိကံ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ အသင်္ခါရိကံ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ သသင်္ခါရိကဉ္စာတိ. ဧဝံ ဉာဏဝိဘတ္တိဒေသနာဝသေန စတုဗ္ဗိဓေ ပနေတသ္မိံ အသင်္ခါရသသင်္ခါရဝိဘတ္တိတော စတ္တာရိ အသင်္ခါရိကာနိ စတ္တာရိ သသင်္ခါရိကာနီတိ အဋ္ဌေဝ ကုသလစိတ္တာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ယာထာဝတော ဉတွာ ဘဂဝါ သဗ္ဗညူ ဂဏီဝရော မုနိသေဋ္ဌော အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတီတိ.

အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယ

ကာမာဝစရကုသလနိဒ္ဒေသော သမတ္တော.