ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရော
ဈာနင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ
ဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကော၊ ဝိတက္ကနံ ဝါ ဝိတက္ကော၊ ဦဟနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သွာယံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနလက္ခဏော. သော ဟိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အာရောပေတိ. ယထာ ဟိ ကောစိ ရာဇဝလ္လဘံ ဉာတိံ ဝါ မိတ္တံ ဝါ နိဿာယ ရာဇဂေဟံ အာရောဟတိ၊ ဧဝံ ဝိတက္ကံ နိဿာယ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတိ. တသ္မာ သော အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနလက္ခဏောတိ ဝုတ္တော. နာဂသေနတ္ထေရော ပနာဟ – အာကောဋနလက္ခဏော ဝိတက္ကော. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဘေရီ အာကောဋိတာ အထ ပစ္ဆာ အနုရဝတိ အနုသဒ္ဒါယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယထာ အာကောဋနာ ဧဝံ ဝိတက္ကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပစ္ဆာ အနုရဝနာ အနုသဒ္ဒါယနာ ဧဝံ ဝိစာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ (မိ. ပ. ၂.၃.၁၄ ထောကံ ဝိသဒိသံ). သွာယံ အာဟနနပရိယာဟနနရသော. တထာ ဟိ တေန ယောဂါဝစရော အာရမ္မဏံ ဝိတက္ကာဟတံ ဝိတက္ကပရိယာဟတံ ကရောတီတိ ဝုစ္စတိ. အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အာနယနပစ္စုပဋ္ဌာနော.
အာရမ္မဏေ တေန စိတ္တံ ဝိစရတီတိ ဝိစာရော၊ ဝိစရဏံ ဝါ ဝိစာရော. အနုသဉ္စရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သွာယံ အာရမ္မဏာနုမဇ္ဇနလက္ခဏော. တတ္ထ သဟဇာတာနုယောဇနရသော. စိတ္တဿ အနုပ္ပဗန္ဓပစ္စုပဋ္ဌာနော. သန္တေပိ စ နေသံ ကတ္ထစိ အဝိယောဂေ ဩဠာရိကဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန စ ဃဏ္ဋာဘိဃာတော ဝိယ အဘိနိရောပနဋ္ဌေန စ စေတသော ပဌမာဘိနိပါတော ဝိတက္ကော. သုခုမဋ္ဌေန အနုမဇ္ဇနသဘာဝဋ္ဌေန စ ဃဏ္ဋာနုရဝေါ ဝိယ အနုပ္ပဗန္ဓော ဝိစာရော. ဝိပ္ဖါရဝါ စေတ္ထ ဝိတက္ကော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိကာလေ ပရိပ္ဖန္ဒဘူတော စိတ္တဿ. အာကာသေ ဥပ္ပတိတုကာမဿ ပက္ခိနော ပက္ခဝိက္ခေပေါ ဝိယ. ပဒုမာဘိမုခပါတော ဝိယ စ ဂန္ဓာနုဗဒ္ဓစေတသော ဘမရဿ. သန္တဝုတ္တိ ဝိစာရော နာတိပရိပ္ဖန္ဒနဘာဝေါ စိတ္တဿ၊ အာကာသေ ဥပ္ပတိတဿ ပက္ခိနော ပက္ခပ္ပသာရဏံ ဝိယ၊ ပရိဗ္ဘမနံ ဝိယ စ ပဒုမာဘိမုခပတိတဿ ဘမရဿ ပဒုမဿ ဥပရိဘာဂေ.
အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အာကာသေ ဂစ္ဆတော မဟာသကုဏဿ ဥဘောဟိ ပက္ခေဟိ ဝါတံ ဂဟေတွာ ပက္ခေ သန္နိသီဒါပေတွာ ဂမနံ ဝိယ အာရမ္မဏေ စေတသော အဘိနိရောပနဘာဝေန ပဝတ္တော ဝိတက္ကော. သော ဟိ ဧကဂ္ဂေါ ဟုတွာ အပ္ပေတိ ဝါတဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပက္ခေ ဖန္ဒာပယမာနဿ ဂမနံ ဝိယ. အနုမဇ္ဇဘာဝေန ပဝတ္တော ဝိစာရော. သော ဟိ အာရမ္မဏံ အနုမဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ၊ တံ အနုပ္ပဗန္ဓနေန ပဝတ္တိယံ အတိဝိယ ယုဇ္ဇတိ. သော ပန နေသံ ဝိသေသော ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနေသု ပါကဋော ဟောတိ. အပိစ မလဂ္ဂဟိတံ ကံသဘာဇနံ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဣတရေန ဟတ္ထေန စုဏ္ဏတေလဝါလဏ္ဍုပကေန ပရိမဇ္ဇန္တဿ ဒဠှဂ္ဂဟဏဟတ္ထော ဝိယ ဝိတက္ကော၊ ပရိမဇ္ဇနဟတ္ထော ဝိယ ဝိစာရော. တထာ ကုမ္ဘကာရဿ ဒဏ္ဍပ္ပဟာရေန စက္ကံ ဘမယိတွာ ဘာဇနံ ကရောန္တဿ ဥပ္ပီဠနဟတ္ထော ဝိယ ဝိတက္ကော၊ ဣတော စိတော စ သဉ္စရဏဟတ္ထော ဝိယ ဝိစာရော. တထာ မဏ္ဍလံ ကရောန္တဿ မဇ္ဈေ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ဌိတကဏ္ဋကော ဝိယ အဘိနိရောပနော ဝိတက္ကော၊ ဗဟိပရိဗ္ဘမနကဏ္ဋကော ဝိယ အနုမဇ္ဇမာနော ဝိစာရော.
ပိဏယတီတိ ပီတိ. သာ သမ္ပိယာယနလက္ခဏာ. ကာယစိတ္တပီဏနရသာ၊ ဖရဏရသာ ဝါ. ဩဒဂျပစ္စုပဋ္ဌာနာ. သာ ပနေသာ ခုဒ္ဒိကာပီတိ၊ ခဏိကာပီတိ၊ ဩက္ကန္တိကာပီတိ၊ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ၊ ဖရဏာပီတီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ.
တတ္ထ ခုဒ္ဒိကာပီတိ သရီရေ လောမဟံသမတ္တမေဝ ကာတုံ သက္ကောတိ. ခဏိကာပီတိ ခဏေ ခဏေ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒသဒိသာ ဟောတိ. ဩက္ကန္တိကာပီတိ၊ သမုဒ္ဒတီရံ ဝီစိ ဝိယ၊ ကာယံ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ ဘိဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဗလဝတီ ဟောတိ၊ ကာယံ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသေ လင်္ဃာပနပ္ပမာဏပ္ပတ္တာ. တထာ ဟိ ပုဏ္ဏဝလ္လိကဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော ပုဏ္ဏမဒိဝသေ သာယံ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ စန္ဒာလောကံ ဒိသွာ မဟာစေတိယာဘိမုခေါ ဟုတွာ ‘ဣမာယ ဝတ ဝေလာယ စတဿော ပရိသာ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒန္တီ’တိ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏဝသေန ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ဥဗ္ဗေဂံ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ သုဓာတလေ ပဟဋစိတြဂေဏ္ဍုကော ဝိယ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ မဟာစေတိယင်္ဂဏေယေဝ အဋ္ဌာသိ.
တထာ ဂိရိကဏ္ဍကဝိဟာရဿ ဥပနိဿယေ ဝတ္တကာလကဂါမေ ဧကာ ကုလဓီတာပိ ဗလဝဗုဒ္ဓါရမ္မဏာယ ဥဗ္ဗေဂါယ ပီတိယာ အာကာသေ လင်္ဃေသိ. တဿာ ကိရ မာတာပိတရော သာယံ ဓမ္မသဝနတ္ထာယ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ ‘အမ္မ၊ တွံ ဂရုဘာရာ၊ အကာလေ ဝိစရိတုံ န သက္ကောသိ၊ မယံ တုယှံ ပတ္တိံ ကတွာ ဓမ္မံ သောဿာမာ’တိ အဂမံသု. သာ ဂန္တုကာမာပိ တေသံ ဝစနံ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တီ ဃရေ ဩဟီယိတွာ ဃရဒွါရေ ဌတွာ စန္ဒာလောကေန ဂိရိကဏ္ဍကေ အာကာသစေတိယင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တီ စေတိယဿ ဒီပပူဇံ အဒ္ဒသ. စတဿော စ ပရိသာ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ စေတိယပူဇံ ကတွာ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တိယော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂဏသဇ္ဈာယသဒ္ဒံ အဿောသိ. အထဿာ ‘ဓညာ ဝတိမေ မနုဿာ ယေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဧဝရူပေ စေတိယင်္ဂဏေ အနုသဉ္စရိတုံ ဧဝရူပဉ္စ မဓုရံ ဓမ္မကထံ သောတုံ လဘန္တီ’တိ မုတ္တရာသိသဒိသံ စေတိယံ ပဿန္တိယာ ဧဝ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဥဒပါဒိ. သာ အာကာသေ လင်္ဃိတွာ မာတာပိတူနံ ပုရိမတရံယေဝ အာကာသတော စေတိယင်္ဂဏေ ဩရုယှ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဓမ္မံ သုဏမာနာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ မာတာပိတရော အာဂန္တွာ ‘အမ္မ၊ တွံ ကတရေန မဂ္ဂေန အာဂတာသီ’တိ ပုစ္ဆိံသု. သာ ‘အာကာသေန အာဂတာမှိ၊ န မဂ္ဂေနာ’တိ ဝတွာ ‘အမ္မ၊ အာကာသေန နာမ ခီဏာသဝါ သဉ္စရန္တိ၊ တွံ ကထံ အာဂတာ’တိ ပုဋ္ဌာ အာဟ – ‘မယှံ စန္ဒာလောကေန စေတိယံ ဩလောကေန္တိယာ ဌိတာယ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာ ဗလဝပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အထာဟံ နေဝ အတ္တနော ဌိတဘာဝံ န နိသိန္နဘာဝံ အညာသိံ၊ ဂဟိတနိမိတ္တေနေဝ ပန အာကာသံ လင်္ဃိတွာ စေတိယင်္ဂဏေ ပတိဋ္ဌိတာမှီ’တိ. ဧဝံ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ အာကာသေ လင်္ဃာပနပ္ပမာဏာ ဟောတိ.
ဖရဏပီတိယာ ပန ဥပ္ပန္နာယ သကလသရီရံ ဓမိတွာ ပူရိတဝတ္ထိ ဝိယ၊ မဟတာ ဥဒကောဃေန ပက္ခန္ဒပဗ္ဗတကုစ္ဆိ ဝိယ စ အနုပရိပ္ဖုဋံ ဟောတိ. သာ ပနေသာ ပဉ္စဝိဓာ ပီတိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓံ ပဿဒ္ဓိံ ပရိပူရေတိ – ကာယပဿဒ္ဓိဉ္စ စိတ္တပဿဒ္ဓိဉ္စ. ပဿဒ္ဓိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓံ သုခံ ပရိပူရေတိ – ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ. သုခံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ တိဝိဓံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ – ခဏိကသမာဓိံ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိန္တိ. တာသု ဌပေတွာ အပ္ပနာသမာဓိပူရိကံ ဣတရာ ဒွေပိ ဣဓ ယုဇ္ဇန္တိ.
သုခယတီတိ သုခံ၊ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ၊ ခနတိ စ ကာယစိတ္တာဗာဓန္တိ သုခံ. သောမနဿဝေဒနာယေတံ နာမံ. တဿ လက္ခဏာဒီနိ ဝေဒနာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
အပရော နယော – သာတလက္ခဏံ သုခံ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ ဥပဗြူဟနရသံ၊ အနုဂ္ဂဟဏပစ္စုပဋ္ဌာနံ. သတိပိ စ နေသံ ပီတိသုခါနံ ကတ္ထစိ အဝိပ္ပယောဂေ၊ ဣဋ္ဌာရမ္မဏပဋိလာဘတုဋ္ဌိ ပီတိ၊ ပဋိလဒ္ဓရသာနုဘဝနံ သုခံ. ယတ္ထ ပီတိ တတ္ထ သုခံ. ယတ္ထ သုခံ တတ္ထ န နိယမတော ပီတိ. သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ ပီတိ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတံ သုခံ. ကန္တာရခိန္နဿ ဝနန္တောဒကဒဿနသဝနေသု ဝိယ ပီတိ. ဝနစ္ဆာယာပဝေသနဥဒကပရိဘောဂေသု ဝိယ သုခံ.
ယထာ ဟိ ပုရိသော မဟာကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ဃမ္မပရေတော တသိတော ပိပါသိတော ပဋိပထေ ပုရိသံ ဒိသွာ ‘ကတ္ထ ပါနီယံ အတ္ထီ’တိ ပုစ္ဆေယျ. သော ‘အဋဝိံ ဥတ္တရိတွာ ဇာတဿရဝနသဏ္ဍော အတ္ထိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ လဘိဿသီ’တိ ဝဒေယျ. သော တဿ ကထံ သုတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဘဝေယျ. တတော ဂစ္ဆန္တော ဘူမိယံ ပတိတာနိ ဥပ္ပလဒလနာလပတ္တာဒီနိ ဒိသွာ သုဋ္ဌုတရံ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တော အလ္လဝတ္ထေ အလ္လကေသေ ပုရိသေ ပဿေယျ၊ ဝနကုက္ကုဋမောရာဒီနံ သဒ္ဒံ သုဏေယျ၊ ဇာတဿရပရိယန္တေ ဇာတံ မဏိဇာလသဒိသံ နီလဝနသဏ္ဍံ ပဿေယျ၊ သရေ ဇာတာနိ ဥပ္ပလပဒုမကုမုဒါဒီနိ ပဿေယျ၊ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ ဥဒကံ ပဿေယျ. သော ဘိယျော ဘိယျော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဟုတွာ ဇာတဿရံ ဩတရိတွာ ယထာရုစိ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထော ဘိသမုဠာလပေါက္ခရာဒီနိ ခါဒိတွာ နီလုပ္ပလာဒီနိ ပိဠန္ဓိတွာ မန္ဒာလကမူလာနိ ခန္ဓေ ကရိတွာ ဥတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ၊ ဥဒကသာဋကံ အာတပေ ကတွာ၊ သီတစ္ဆာယာယ မန္ဒမန္ဒေ ဝါတေ ပဟရန္တေ နိပန္နော ‘အဟော သုခံ၊ အဟော သုခ’န္တိ ဝဒေယျ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
တဿ ဟိ ပုရိသဿ ဇာတဿရဝနသဏ္ဍသဝနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဒကဒဿနာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌကာလော ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂါရမ္မဏေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရာ ပီတိ. နှတွာ စ ပိဝိတွာ စ သီတစ္ဆာယာယ မန္ဒမန္ဒေ ဝါတေ ပဟရန္တေ ‘အဟော သုခံ၊ အဟော သုခ’န္တိ ဝဒတော နိပန္နကာလော ဝိယ ဗလဝပ္ပတ္တံ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနာကာရသဏ္ဌိတံ သုခံ. တသ္မိံ တသ္မိံ သမယေ ပါကဋဘာဝတော စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ပန ပီတိ သုခမ္ပိ တတ္ထ အတ္ထီတိ ဝုတ္တမေဝေတံ.
စိတ္တဿေကဂ္ဂတာတိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝေါ၊ သမာဓိဿေတံ နာမံ. လက္ခဏာဒီသု ပနဿ အဋ္ဌကထာယံ တာဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ပါမောက္ခလက္ခဏော စ သမာဓိ အဝိက္ခေပလက္ခဏော စ’’. ယထာ ဟိ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာ သေသဒဗ္ဗသမ္ဘာရာနံ အာဗန္ဓနတော ပမုခါ ဟောတိ ဧဝမေဝ သဗ္ဗကုသလဓမ္မာနံ သမာဓိစိတ္တေန ဣဇ္ဈနတော သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဓမ္မာနံ သမာဓိ ပါမောက္ခော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကူဋာဂါရဿ ယာ ကာစိ ဂေါပါနသိယော သဗ္ဗာ တာ ကူဋင်္ဂမာ ဟောန္တိ၊ ကူဋနိန္နာ ကူဋသမောသရဏာ၊ ကူဋံ တာသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိနိန္နာ ဟောန္တိ၊ သမာဓိပေါဏာ၊ သမာဓိပဗ္ဘာရာ၊ သမာဓိ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၄).
ယထာ စ သေနင်္ဂံ ပတွာ ရာဇာ နာမ ယတ္ထ ယတ္ထ သေနာ ဩသီဒတိ တံ တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ သေနာ ပရိပူရတိ၊ ပရသေနာ ဘိဇ္ဇိတွာ ရာဇာနမေဝ အနုဝတ္တတိ၊ ဧဝမေဝ သဟဇာတဓမ္မာနံ ဝိက္ခိပိတုံ ဝိပ္ပကိရိတုံ အပ္ပဒါနတော သမာဓိ အဝိက္ခေပလက္ခဏော နာမ ဟောတီတိ.
အပရော ပန နယော – အယံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာသင်္ခါတော သမာဓိ နာမ အဝိသာရလက္ခဏော ဝါ အဝိက္ခေပလက္ခဏော ဝါ၊ သဟဇာတဓမ္မာနံ၊ သမ္ပိဏ္ဍနရသော နှာနိယစုဏ္ဏာနံ ဥဒကံ ဝိယ၊ ဥပသမပစ္စုပဋ္ဌာနော ဉာဏပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ. ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသတော သုခပဒဋ္ဌာနော၊ နိဝါတေ ဒီပစ္စီနံ ဌိတိ ဝိယ စေတသော ဌိတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ
သဒ္ဒဟန္တိ ဧတာယ၊ သယံ ဝါ သဒ္ဒဟတိ၊ သဒ္ဒဟနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သဒ္ဓါ. သာဝ အဿဒ္ဓိယဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. သဒ္ဓါဝ ဣန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. သာ ပနေသာ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ စ သဒ္ဓါ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ စ.
ယထာ ဟိ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော ပင်္ကသေဝါလပဏကကဒ္ဒမံ သန္နိသီဒါပေတိ၊ ဥဒကံ အစ္ဆံ ကရောတိ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝမေဝ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ကိလေသေ သန္နိသီဒါပေတိ၊ စိတ္တံ ပသာဒေတိ၊ အနာဝိလံ ကရောတိ. ပသန္နေန စိတ္တေန ယောဂါဝစရော ကုလပုတ္တော ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ဘာဝနံ အာရဘတိ. ဧဝံ တာဝ သဒ္ဓါ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ အာယသ္မာ နာဂသေနော –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ပရိတ္တံ ဥဒကံ တရေယျ၊ တံ ဥဒကံ ဟတ္ထီဟိ စ အဿေဟိ စ ရထေဟိ စ ပတ္တီဟိ စ သင်္ခုဘိတံ ဘဝေယျ အာဝိလံ လုလိတံ ကလလီဘူတံ၊ ဥတ္တိဏ္ဏော စ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ မနုဿေ အာဏာပေယျ ‘ပါနီယံ ဘဏေ အာဟရထ၊ တံ ပိဝိဿာမီ’တိ. ရညော စ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ ဘဝေယျ. ‘ဧဝံ ဒေဝါ’တိ ခေါ တေ မနုဿာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပဋိဿုတွာ တံ ဥဒကပ္ပသာဒကံ မဏိံ ဥဒကေ ပက္ခိပေယျုံ. တသ္မိံ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ ပင်္ကသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆေယျ၊ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒေယျ၊ အစ္ဆံ ဘဝေယျ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ တတော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါနီယံ ဥပနာမေယျုံ – ‘ပိဝတု ဒေဝေါ ပါနီယ’န္တိ.
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ ဧဝံ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ တေ မနုဿာ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပင်္ကသေဝါလပဏကံ ကဒ္ဒမော စ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ ဧဝံ သဒ္ဓါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကေ မဏိမှိ ပက္ခိတ္တမတ္တေ ပင်္ကသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆတိ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒတိ၊ အစ္ဆံ ဘဝတိ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလ’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၀).
ယထာ ပန ကုမ္ဘိလမကရဂါဟရက္ခသာဒိကိဏ္ဏံ ပူရံ မဟာနဒိံ အာဂမ္မ ဘီရုကဇနော ဥဘောသု တီရေသု တိဋ္ဌတိ. သင်္ဂါမသူရော ပန မဟာယောဓော အာဂန္တွာ ‘ကသ္မာ ဌိတတ္ထာ’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘သပ္ပဋိဘယဘာဝေန ဩတရိတုံ န ဝိသဟာမာ’တိ ဝုတ္တေ သုနိသိတံ အသိံ ဂဟေတွာ ‘မမ ပစ္ဆတော ဧထ၊ မာ ဘာယိတ္ထာ’တိ ဝတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ အာဂတာဂတေ ကုမ္ဘိလာဒယော ပဋိဗာဟိတွာ ဩရိမတီရတော မနုဿာနံ သောတ္ထိဘာဝံ ကရောန္တော ပါရိမတီရံ နေတိ. ပါရိမတီရတောပိ သောတ္ထိနာ ဩရိမတီရံ အာနေတိ. ဧဝမေဝ ဒါနံ ဒဒတော သီလံ ရက္ခတော ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတော ဘာဝနံ အာရဘတော သဒ္ဓါ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပုရေစာရိကာ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ စ သဒ္ဓါ’တိ.
အပရော နယော – သဒ္ဒဟနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ၊ ဩကပ္ပနလက္ခဏာ ဝါ. ပသာဒနရသာ ဥဒကပ္ပသာဒကမဏိ ဝိယ၊ ပက္ခန္ဒနရသာ ဝါ ဩဃုတ္တရဏော ဝိယ. အကာလုသိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ. သဒ္ဓေယျဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနာ ဝါ၊ သာ ဟတ္ထဝိတ္တဗီဇာနိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယံ၊ ဝီရာနံ ဝါ ကမ္မံ ဝီရိယံ. ဝိဓိနာ ဝါ နယေန ဥပါယေန ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တယိတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ. တဒေဝ ကောသဇ္ဇဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. ဝီရိယမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ. တံ ပနေတံ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏဉ္စ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏဉ္စ. ယထာ ဟိ ဇိဏ္ဏဃရံ အာဂန္တုကေန ထူဏုပတ္ထမ္ဘေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘိတော ဟုတွာ သဗ္ဗကုသလဓမ္မေဟိ န ဟာယတိ၊ န ပရိဟာယတိ. ဧဝံ တာဝဿ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ထေရော နာဂသေနော –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဂေဟေ ပတန္တေ တမညေန ဒါရုနာ ဥပတ္ထမ္ဘေယျ၊ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္တံ ဧဝံ တံ ဂေဟံ န ပတေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ မဟာရာဇ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ဟာယန္တိ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၂).
ယထာ ဝါ ပန ခုဒ္ဒိကာယ စ မဟတိကာယ စ သေနာယ သင်္ဂါမေ ပဝတ္တေ ခုဒ္ဒိကာ သေနာ ဩလီယေယျ၊ တတော ရညော အာရောစေယျ၊ ရာဇာ ဗလဝါဟနံ ပေသေယျ၊ တေန ပဂ္ဂဟိတာ သကသေနာ ပရသေနံ ပရာဇေယျ၊ ဧဝမေဝ ဝီရိယံ သဟဇာတသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဩလီယိတုံ ဩသက္ကိတုံ န ဒေတိ၊ ဥက္ခိပတိ၊ ပဂ္ဂဏှာတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏဉ္စ ဝီရိယ’န္တိ.
အပရော နယော – ဥဿာဟလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ သဟဇာတာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ၊ အသံသီဒနဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ‘‘သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၁၃) ဝစနတော သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ ဝါ. သမ္မာ အာရဒ္ဓံ သဗ္ဗာသံ သမ္ပတ္တီနံ မူလံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
သရန္တိ ဧတာယ၊ သယံ ဝါ သရတိ၊ သရဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သတိ. သာဝ မုဋ္ဌဿစ္စဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ၊ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. သတိ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ. သာ ပနေသာ အပိလာပနလက္ခဏာ စ သတိ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ စ. ယထာ ဟိ ရညော ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဒသဝိဓံ ရတနံ ဂေါပယန္တော သာယံပါတံ ရာဇာနံ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ သလ္လက္ခာပေတိ သာရေတိ၊ ဧဝမေဝ သတိ ကုသလံ ဓမ္မံ သလ္လက္ခာပေတိ သရာပေတိ. တေနာဟ ထေရော –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ သာယံပါတံ ယသံ သရာပေတိ – ‘ဧတ္တကာ၊ ဒေဝ၊ ဟတ္ထီ၊ ဧတ္တကာ အဿာ၊ ဧတ္တကာ ရထာ၊ ဧတ္တကာ ပတ္တီ၊ ဧတ္တကံ ဟိရညံ၊ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ၊ ဧတ္တကံ သဗ္ဗံ သာပတေယျံ၊ တံ ဒေဝေါ သရတူ’တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ကုသလေ ဓမ္မေ အပိလာပေတိ – ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ အယံ သမထော၊ အယံ ဝိပဿနာ၊ အယံ ဝိဇ္ဇာ၊ အယံ ဝိမုတ္တိ၊ ဣမေ လောကုတ္တရာ ဓမ္မာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၃).
ယထာ ပန ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပရိဏာယကရတနံ ရညော အဟိတေ စ ဟိတေ စ ဉတွာ အဟိတေ အပယာပေတိ၊ ဟိတေ ဥပယာပေတိ၊ ဧဝမေဝ သတိ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသိတွာ ‘ဣမေ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော ဓမ္မာ အဟိတာ’တိ အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ‘ဣမေ ကာယသုစရိတာဒယော ဓမ္မာ ဟိတာ’တိ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. တေနာဟ ထေရော –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပရိဏာယကရတနံ ရညော ဟိတာဟိတေ ဇာနာတိ ‘ဣမေ ရညော ဟိတာ ဣမေ အဟိတာ၊ ဣမေ ဥပကာရာ ဣမေ အနုပကာရာ’တိ၊ တတော အဟိတေ အပနုဒေတိ ဟိတေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသတိ ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဟိတာ ဣမေ ဓမ္မာ အဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရာ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပကာရာ’တိ၊ တတော အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၃).
အပရော နယော – အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ၊ အသမ္မောသနရသာ၊ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝိသယာဘိမုခီဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ထိရသညာပဒဋ္ဌာနာ၊ ကာယာဒိသတိပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာ ဝါ၊ အာရမ္မဏေ ဒဠှံ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ပန ဧသိကာ ဝိယ၊ စက္ခုဒွါရာဒိရက္ခဏတော ဒေါဝါရိကော ဝိယ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမ္မာ အဓိယတိ ဌပေတီတိ သမာဓိ. သောဝ ဝိက္ခေပဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. အဝိက္ခေပလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. သမာဓိယေဝ ဣန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ. လက္ခဏာဒီနိ ပနဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
ပဇာနာတီတိ ပညာ. ကိံ ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိအာဒိနာ နယေန အရိယသစ္စာနိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘ပညာပေတီတိ ပညာ’တိ ဝုတ္တံ. ကိန္တိ ပညာပေတီတိ? အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပညာပေတိ. သာဝ အဝိဇ္ဇာယ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. ဒဿနလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. ပညာဝ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. သာ ပနေသာ ဩဘာသနလက္ခဏာ စ ပညာ ပဇာနနလက္ခဏာ စ. ယထာ ဟိ စတုဘိတ္တိကေ ဂေဟေ ရတ္တိဘာဂေ ဒီပေ ဇလိတေ အန္ဓကာရော နိရုဇ္ဈတိ အာလောကော ပါတုဘဝတိ၊ ဧဝမေဝ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ. ပညောဘာသသမော ဩဘာသော နာမ နတ္ထိ. ပညဝတော ဟိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကာလောကာ ဟောတိ. တေနာဟ ထေရော –
‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အန္ဓကာရေ ဂေဟေ ပဒီပံ ပဝေသေယျ၊ ပဝိဋ္ဌော ပဒီပေါ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေတိ၊ ဩဘာသံ ဇနေတိ၊ အာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ ပါကဋာနိ စ ရူပါနိ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေတိ၊ ဝိဇ္ဇောဘာသံ ဇနေတိ၊ ဉာဏာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ ပါကဋာနိ စ အရိယသစ္စာနိ ကရောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၅).
ယထာ ပန ဆေကော ဘိသက္ကော အာတုရာနံ သပ္ပါယာသပ္ပါယာနိ ဘောဇနာနိ ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလေ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗေ ဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂအပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ ပဇာနာတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ – ‘‘ပဇာနာတိ ပဇာနာတီတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ပညဝါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၄၉) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဧဝမဿာ ပဇာနနလက္ခဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
အပရော နယော – ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ. ဝိသယောဘာသရသာ ပဒီပေါ ဝိယ. အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ.
မနတီတိ မနော၊ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပနာဟု – နာဠိယာ မိနမာနော ဝိယ၊ မဟာတုလာယ ဓာရယမာနော ဝိယ စ၊ အာရမ္မဏံ မိနတိ ပဇာနာတီတိ မနောတိ. တဒေဝ မနနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. မနောဝ ဣန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တစိတ္တဿေဝေတံ ဝေဝစနံ.
ပီတိသောမနဿသမ္ပယောဂတော သောဘနံ မနော အဿာတိ သုမနော. သုမနဿ ဘာဝေါ သောမနဿံ. သာတလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. သောမနဿမေဝ ဣန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝေဒနာယေဝေတံ ဝေဝစနံ.
ဇီဝန္တိ တေန တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာတိ ဇီဝိတံ. အနုပါလနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ. ဇီဝိတမေဝ ဣန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. တံ ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျံ ဟောတိ. လက္ခဏာဒီဟိ ပန အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အနုပါလနလက္ခဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ တေသံ ပဝတ္တနရသံ၊ တေသံယေဝ ဌပနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ယာပယိတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနံ. သန္တေပိ စ အနုပါလနလက္ခဏာဒိမှိ ဝိဓာနေ အတ္ထိက္ခဏေယေဝ တံ တေ ဓမ္မေ အနုပါလေတိ ဥဒကံ ဝိယ ဥပ္ပလာဒီနိ၊ ယထာသကံပစ္စယုပ္ပန္နေပိ စ ဓမ္မေ ပါလေတိ ဓာတီ ဝိယ ကုမာရံ၊ သယံပဝတ္တိတဓမ္မသမ္ဗန္ဓေနေဝ စ ပဝတ္တတိ နိယာမကော ဝိယ၊ န ဘင်္ဂတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တယတိ အတ္တနော စ ပဝတ္တယိတဗ္ဗာနဉ္စ အဘာဝါ၊ န ဘင်္ဂက္ခဏေ ဌပေတိ သယံ ဘိဇ္ဇမာနတ္တာ ခီယမာနော ဝိယ ဝဋ္ဋိသိနေဟော ဒီပသိခံ. န စ အနုပါလနပဝတ္တနဋ္ဌပနာနုဘာဝဝိရဟိတံ ယထာဝုတ္တက္ခဏေ တဿ တဿ သာဓနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
မဂ္ဂင်္ဂရာသိဝဏ္ဏနာ
သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီသု ဒဿနဋ္ဌေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အဘိနိရောပနဋ္ဌေန သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ ပဂ္ဂဟနဋ္ဌေန သမ္မာဝါယာမော၊ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန သမ္မာသတိ၊ အဝိက္ခေပနဋ္ဌေန သမ္မာသမာဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝစနတ္ထတော ပန သမ္မာ ပဿတိ၊ သမ္မာ ဝါ တာယ ပဿန္တီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. သမ္မာ သင်္ကပ္ပေတိ၊ သမ္မာ ဝါ တေန သင်္ကပ္ပေန္တီတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. သမ္မာ ဝါယာမေတိ၊ သမ္မာ ဝါ တေန ဝါယမန္တီတိ သမ္မာဝါယာမော. သမ္မာ သရတိ၊ သမ္မာ ဝါ တာယ သရန္တီတိ သမ္မာသတိ. သမ္မာ သမာဓိယတိ၊ သမ္မာ ဝါ တေန သမာဓိယန္တီတိ သမ္မာသမာဓိ. အပိစ၊ ပသတ္ထာ သုန္ဒရာ ဝါ ဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ. ဣမိနာပိ နယေန တေသံ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. လက္ခဏာဒီနိ ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနေဝ.
ဗလရာသိဝဏ္ဏနာ
သဒ္ဓါဗလာဒီသုပိ သဒ္ဓါဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အကမ္ပိယဋ္ဌေန ပန ဗလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝမေတေသု အဿဒ္ဓိယေ န ကမ္ပတီတိ သဒ္ဓါဗလံ. ကောသဇ္ဇေ န ကမ္ပတီတိ ဝီရိယဗလံ. မုဋ္ဌဿစ္စေ န ကမ္ပတီတိ သတိဗလံ. ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတီတိ သမာဓိဗလံ. အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. အဟိရိကေ န ကမ္ပတီတိ ဟိရိဗလံ. အနောတ္တပ္ပေ န ကမ္ပတီတိ ဩတ္တပ္ပဗလန္တိ. အယံ ဥဘယပဒဝသေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ.
တတ္ထ ပုရိမာနိ ပဉ္စ ဟေဋ္ဌာ လက္ခဏာဒီဟိ ပကာသိတာနေဝ. ပစ္ဆိမဒွယေ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဟိရိယတီတိ ဟိရီ၊ လဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ. တေဟိ ဧဝ ဩတ္တပ္ပတီတိ ဩတ္တပ္ပံ၊ ပါပတော ဥဗ္ဗေဂဿေတံ အဓိဝစနံ. တေသံ နာနာကရဏဒီပနတ္ထံ ‘သမုဋ္ဌာနံ အဓိပတိ လဇ္ဇာ ဘယလက္ခဏေန စာ’တိ ဣမံ မာတိကံ ဌပေတွာ အယံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝုတ္တာ.
အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ နာမ၊ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ. အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ၊ လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ. လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ နာမ၊ ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ. သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ နာမ၊ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ.
တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဟိရိံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သမုဋ္ဌာပေတိ – ဇာတိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ သူရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဗာဟုသစ္စံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ. ကထံ? ‘ပါပကရဏံ နာမေတံ န ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကမ္မံ၊ ဟီနဇစ္စာနံ ကေဝဋ္ဋာဒီနံ ဣဒံ ကမ္မံ. မာဒိသဿ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’န္တိ၊ ဧဝံ တာဝ ဇာတိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘ပါပကရဏံ နာမေတံ ဒဟရေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ၊ မာဒိသဿ ဝယေ ဌိတဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’န္တိ၊ ဧဝံ ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘ပါပကမ္မံ နာမေတံ ဒုဗ္ဗလဇာတိကာနံ ကမ္မံ၊ န သူရဘာဝါနံ. မာဒိသဿ သူရဘာဝသမ္ပန္နဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’န္တိ၊ ဧဝံ သူရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘ပါပကမ္မံ နာမေတံ အန္ဓဗာလာနံ ကမ္မံ၊ န ပဏ္ဍိတာနံ. မာဒိသဿ ပဏ္ဍိတဿ ဗဟုဿုတဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’န္တိ၊ ဧဝံ ဗာဟုသစ္စံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနဟိရိံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သမုဋ္ဌာပေတိ. သမုဋ္ဌာပေတွာ စ ပန အတ္တနော စိတ္တေ ဟိရိံ ပဝေသေတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ နာမ ဟောတိ.
ကထံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ? သစေ တွံ ပါပကမ္မံ ကရိဿသိ စတူသု ပရိသာသု ဂရဟပ္ပတ္တော ဘဝိဿသိ.
ဂရဟိဿန္တိ တံ ဝိညူ၊ အသုစိံ နာဂရိကော ယထာ၊
ဝဇ္ဇိတော သီလဝန္တေဟိ၊ ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီတိ.
ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဟိ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌိတေန ဩတ္တပ္ပေန ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ ဟောတိ.
ကထံ အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော အတ္တာနံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ‘မာဒိသဿ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ ဗဟုဿုတဿ ဓုတင်္ဂဓရဿ န ယုတ္တံ ပါပကမ္မံ ကာတု’န္တိ ပါပံ န ကရောတိ. ဧဝံ အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သော အတ္တာနံယေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကရိတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၀).
ကထံ လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော လောကံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ယထာဟ – ‘‘မဟာ ခေါ ပနာယံ လောကသန္နိဝါသော. မဟန္တသ္မိံ ခေါ ပန လောကသန္နိဝါသေ သန္တိ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော၊ တေ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ၊ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ၊ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ၊ တေပိမံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ၊ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ. သန္တိ ဒေဝတာ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော. တာ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ၊ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ၊ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ၊ တာပိ မံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ၊ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ။ သော လောကံယေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၄၆). ဧဝံ လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ ဟောတိ.
လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ၊ ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပန္တိ. ဧတ္ထ ပန လဇ္ဇာတိ လဇ္ဇနာကာရော၊ တေန သဘာဝေန သဏ္ဌိတာ ဟိရီ. ဘယန္တိ အပါယဘယံ၊ တေန သဘာဝေန သဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. တဒုဘယမ္ပိ ပါပပရိဝဇ္ဇနေ ပါကဋံ ဟောတိ. ဧကစ္စော ဟိ၊ ယထာ နာမ ဧကော ကုလပုတ္တော ဥစ္စာရပဿာဝါဒီနိ ကရောန္တော လဇ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဧကံ ဒိသွာ လဇ္ဇနာကာရပ္ပတ္တော ဘဝေယျ ဟီဠိတော၊ ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တံ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧကစ္စော အပါယဘယဘီတော ဟုတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ.
တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ယထာ ဟိ ဒွီသု အယောဂုဠေသု ဧကော သီတလော ဘဝေယျ ဂူထမက္ခိတော၊ ဧကော ဥဏှော အာဒိတ္တော. တတ္ထ ပဏ္ဍိတော သီတလံ ဂူထမက္ခိတတ္တာ ဇိဂုစ္ဆန္တော န ဂဏှာတိ၊ ဣတရံ ဍာဟဘယေန. တတ္ထ သီတလဿ ဂူထမက္ခနဇိဂုစ္ဆာယ အဂဏှနံ ဝိယ အဇ္ဈတ္တံ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ ပါပဿ အကရဏံ. ဥဏှဿ ဍာဟဘယေန အဂဏှနံ ဝိယ အပါယဘယေန ပါပဿ အကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ၊ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပန္တိ. ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ပါပပရိဝဇ္ဇနေ ဧဝ ပါကဋံ ဟောတိ. ဧကစ္စော ဟိ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သဗြဟ္မစာရီမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏံ ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ. ဧကစ္စော အတ္တာနုဝါဒဘယံ ပရာနုဝါဒဘယံ ဒဏ္ဍဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ. တတ္ထ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာဒီနိ စေဝ အတ္တာနုဝါဒဘယာဒီနိ စ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ.
မူလရာသိဝဏ္ဏနာ
န လုဗ္ဘန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ န လုဗ္ဘတိ၊ အလုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ အလောဘော. အဒေါသာမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. တေသု အလောဘော အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဂေဓလက္ခဏော၊ အလဂ္ဂဘာဝလက္ခဏော ဝါ ကမလဒလေ ဇလဗိန္ဒု ဝိယ. အပရိဂ္ဂဟဏရသော မုတ္တဘိက္ခု ဝိယ. အနလ္လီနဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော အသုစိမှိ ပတိတပုရိသော ဝိယ. အဒေါသော အစဏ္ဍိက္ကလက္ခဏော၊ အဝိရောဓလက္ခဏော ဝါ အနုကူလမိတ္တော ဝိယ. အာဃာတဝိနယရသော ပရိဠာဟဝိနယရသော ဝါ စန္ဒနံ ဝိယ. သောမ္မဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ. အမောဟော လက္ခဏာဒီဟိ ဟေဋ္ဌာ ပညိန္ဒြိယပဒေ ဝိဘာဝိတော ဧဝ.
ဣမေသု ပန တီသု အလောဘော မစ္ဆေရမလဿ ပဋိပက္ခော၊ အဒေါသော ဒုဿီလျမလဿ၊ အမောဟော ကုသလေသု ဓမ္မေသု အဘာဝနာယ ပဋိပက္ခော. အလောဘော စေတ္ထ ဒါနဟေတု၊ အဒေါသော သီလဟေတု၊ အမောဟော ဘာဝနာဟေတု. တေသု စ အလောဘေန အနဓိကံ ဂဏှာတိ၊ လုဒ္ဓဿ အဓိကဂ္ဂဟဏတော. အဒေါသေန အနူနံ၊ ဒုဋ္ဌဿ ဦနဂ္ဂဟဏတော. အမောဟေန အဝိပရီတံ၊ မူဠှဿ ဝိပရီတဂ္ဂဟဏတော.
အလောဘေန စေတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနံ ဒေါသံ ဒေါသတော ဓာရေန္တော ဒေါသေ ပဝတ္တတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဟိ ဒေါသံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. အဒေါသေန ဝိဇ္ဇမာနံ ဂုဏံ ဂုဏတော ဓာရေန္တော ဂုဏေ ပဝတ္တတိ၊ ဒုဋ္ဌော ဟိ ဂုဏံ မက္ခေတိ. အမောဟေန ယာထာဝသဘာဝံ ယာထာဝသဘာဝတော ဓာရေန္တော ယာထာဝသဘာဝေ ပဝတ္တတိ. မူဠှော ဟိ ‘တစ္ဆံ အတစ္ဆန္တိ အတစ္ဆံ စ တစ္ဆ’န္တိ ဂဏှာတိ. အလောဘေန စ ပိယဝိပ္ပယောဂဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ လုဒ္ဓဿ ပိယသဘာဝတော ပိယဝိပ္ပယောဂါသဟနတော စ. အဒေါသေန အပ္ပိယသမ္ပယောဂဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ ဒုဋ္ဌဿ ဟိ အပ္ပိယသဘာဝတော အပ္ပိယသမ္ပယောဂါသဟနတော စ. အမောဟေန ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ အမူဠှဿ ဟိ ‘တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’တိဧဝမာဒိပစ္စဝေက္ခဏသမ္ဘဝတော (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၊ အ. နိ. ၉.၃၀).
အလောဘေန စေတ္ထ ဇာတိဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ အလောဘဿ တဏှာပဋိပက္ခတော တဏှာမူလကတ္တာ စ ဇာတိဒုက္ခဿ. အဒေါသေန ဇရာဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ တိက္ခဒေါသဿ ခိပ္ပံ ဇရာသမ္ဘဝတော. အမောဟေန မရဏဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ သမ္မောဟမရဏဉှိ ဒုက္ခံ၊ န စေတံ အမူဠှဿ ဟောတိ. အလောဘေန စ ဂဟဋ္ဌာနံ၊ အမောဟေန ပဗ္ဗဇိတာနံ၊ အဒေါသေန ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ သုခသံဝါသတာ ဟောတိ.
ဝိသေသတော စေတ္ထ အလောဘေန ပေတ္တိဝိသယေ ဥပပတ္တိ န ဟောတိ. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ တဏှာယ ပေတ္တိဝိသယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တဏှာယ စ ပဋိပက္ခော အလောဘော. အဒေါသေန နိရယေ ဥပပတ္တိ န ဟောတိ. ဒေါသေန ဟိ စဏ္ဍဇာတိတာယ ဒေါသသဒိသံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဒေါသဿ စ ပဋိပက္ခော အဒေါသော. အမောဟေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ. မောဟေန ဟိ နိစ္စသမ္မူဠှံ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. မောဟဿ ပဋိပက္ခော စ အမောဟော. ဧတေသု စ အလောဘော ရာဂဝသေန ဥပဂမနဿ အဘာဝကရော၊ အဒေါသော ဒေါသဝသေန အပဂမနဿ၊ အမောဟော မောဟဝသေန အမဇ္ဈတ္တဘာဝဿ.
တီဟိပိ စေတေဟိ ယထာပဋိပါဋိယာ နေက္ခမ္မသညာ အဗျာပါဒသညာ အဝိဟိံသာသညာတိ ဣမာ တိဿော. အသုဘသညာ အပ္ပမာဏသညာ ဓာတုသညာတိ ဣမာ စ တိဿော သညာယော ဟောန္တိ. အလောဘေန ပန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအန္တဿ၊ အဒေါသေန အတ္တကိလမထာနုယောဂအန္တဿ ပရိဝဇ္ဇနံ ဟောတိ၊ အမောဟေန မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပဇ္ဇနံ. တထာ အလောဘေန အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထဿ ပဘေဒနံ ဟောတိ၊ အဒေါသေန ဗျာပါဒကာယဂန္ထဿ၊ အမောဟေန သေသဂန္ထဒွယဿ. ပုရိမာနိ စ ဒွေ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ အာနုဘာဝေန၊ ပစ္ဆိမာနိ ပစ္ဆိမဿေဝ အာနုဘာဝေန ဣဇ္ဈန္တိ.
အလောဘော စေတ္ထ အာရောဂျဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အလုဒ္ဓေါ ဟိ လောဘနီယမ္ပိ အသပ္ပါယံ န သေဝတိ၊ တေန ခေါ အရောဂေါ ဟောတိ. အဒေါသော ယောဗ္ဗနဿ၊ အဒုဋ္ဌော ဟိ ဝလိပလိတာဝဟေန ဒေါသဂ္ဂိနာ အဍယှမာနော ဒီဃရတ္တံ ယုဝါ ဟောတိ. အမောဟော ဒီဃာယုကတာယ၊ အမူဠှော ဟိ ဟိတာဟိတံ ဉတွာ အဟိတံ ပရိဝဇ္ဇန္တော ဟိတဉ္စ ပဋိသေဝမာနော ဒီဃာယုကော ဟောတိ.
အလောဘော စေတ္ထ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အလုဒ္ဓဿ ဟိ စာဂေန ဘောဂပဋိလာဘော. အဒေါသော မိတ္တသမ္ပတ္တိယာ၊ မေတ္တာယ မိတ္တာနံ ပဋိလာဘတော စေဝ အပရိဟာနတော စ. အမောဟော အတ္တသမ္ပတ္တိယာ၊ အမူဠှော ဟိ အတ္တနော ဟိတမေဝ ကရောန္တော အတ္တာနံ သမ္ပာဒေတိ. အလောဘော စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဒေါသော ဗြဟ္မဝိဟာရဿ၊ အမောဟော အရိယဝိဟာရဿ.
အလောဘေန စေတ္ထ သကပက္ခေသု သတ္တသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗုတော ဟောတိ၊ တေသံ ဝိနာသေန အဘိသင်္ဂဟေတုကဿ ဒုက္ခဿ အဘာဝါ၊ အဒေါသေန ပရပက္ခေသု၊ အဒုဋ္ဌဿ ဟိ ဝေရီသုပိ ဝေရိသညာယ အဘာဝတော၊ အမောဟေန ဥဒါသီနပက္ခေသု၊ အမူဠှဿ သဗ္ဗာဘိသင်္ဂတာယ အဘာဝတော.
အလောဘေန စ အနိစ္စဒဿနံ ဟောတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဟိ ဥပဘောဂါသာယ အနိစ္စေပိ သင်္ခါရေ အနိစ္စတော န ပဿတိ. အဒေါသေန ဒုက္ခဒဿနံ၊ အဒေါသဇ္ဈာသယော ဟိ ပရိစ္စတ္တအာဃာတဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟော သင်္ခါရေယေဝ ဒုက္ခတော ပဿတိ. အမောဟေန အနတ္တဒဿနံ၊ အမူဠှော ဟိ ယာထာဝဂဟဏကုသလော အပရိဏာယကံ ခန္ဓပဉ္စကံ အပရိဏာယကတော ဗုဇ္ဈတိ. ယထာ စ ဧတေဟိ အနိစ္စဒဿနာဒီနိ ဧဝမေတေပိ အနိစ္စဒဿနာဒီဟိ ဟောန္တိ. အနိစ္စဒဿနေန ဟိ အလောဘော ဟောတိ၊ ဒုက္ခဒဿနေန အဒေါသော၊ အနတ္တဒဿနေန အမောဟော ဟောတိ. ကော ဟိ နာမ ‘အနိစ္စမိဒ’န္တိ သမ္မာ ဉတွာ တဿတ္ထာယ ပိဟံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ သင်္ခါရေ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဇာနန္တော အပရမ္ပိ အစ္စန္တတိခိဏံ ကောဓဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ အတ္တသုညတဉ္စ ဗုဇ္ဈိတွာ ပုန သမ္မောဟမာပဇ္ဇေယျာတိ?
ကမ္မပထရာသိဝဏ္ဏနာ
နာဘိဇ္ဈာယတီတိ အနဘိဇ္ဈာ. ကာယိကစေတသိကသုခံ ဣဓလောကပရလောကဟိတံ ဂုဏာနုဘာဝပဋိလဒ္ဓံ ကိတ္တိသဒ္ဒဉ္စ န ဗျာပါဒေတီတိ အဗျာပါဒေါ. သမ္မာ ပဿတိ၊ သောဘနာ ဝါ ဒိဋ္ဌီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အလောဘာဒီနံယေဝ တာနိ နာမာနိ. ဟေဋ္ဌာ ပနေတေ ဓမ္မာ မူလဝသေန ဂဟိတာ၊ ဣဓ ကမ္မပထဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
လောကပါလဒုကဝဏ္ဏနာ
ဟိရောတ္တပ္ပါနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဗလဝသေန ဂဟိတာနိ၊ ဣဓ လောကပါလဝသေန. လောကဉှိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ပါလယန္တိ. ယထာဟ –
‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုံ၊ နယိဓ ပညာယေထ မာတာတိ ဝါ၊ မာတုစ္ဆာတိ ဝါ၊ မာတုလာနီတိ ဝါ၊ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ၊ ဂရူနံ ဒါရာတိ ဝါ. သမ္ဘေဒံ လောကော အဂမိဿ ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ၊ တသ္မာ ပညာယတိ မာတာတိ ဝါ မာတုစ္ဆာတိ ဝါ မာတုလာနီတိ ဝါ အာစရိယဘရိယာတိ ဝါ ဂရူနံ ဒါရာတိ ဝါ’’တိ (အ. နိ. ၂.၉).
ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလဝဏ္ဏနာ
ကာယဿ ပဿမ္ဘနံ ကာယပဿဒ္ဓိ. စိတ္တဿ ပဿမ္ဘနံ စိတ္တပဿဒ္ဓိ. ကာယောတိ စေတ္ထ ဝေဒနာဒယော တယော ခန္ဓာ. ဥဘောပိ ပနေတာ ဧကတော ကတွာ ကာယစိတ္တဒရထဝူပသမလက္ခဏာ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိယော၊ ကာယစိတ္တဒရထနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ကာယစိတ္တာနံ အပရိပ္ဖန္ဒသီတိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တာနံ အဝူပသမကရဥဒ္ဓစ္စာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ကာယဿ လဟုဘာဝေါ ကာယလဟုတာ. စိတ္တဿ လဟုဘာဝေါ စိတ္တလဟုတာ. တာ ကာယစိတ္တဂရုဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တဂရုဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ကာယစိတ္တာနံ အဒန္ဓတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တာနံ ဂရုဘာဝကရထိနမိဒ္ဓါဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ကာယဿ မုဒုဘာဝေါ ကာယမုဒုတာ. စိတ္တဿ မုဒုဘာဝေါ စိတ္တမုဒုတာ. တာ ကာယစိတ္တထဒ္ဓဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တထဒ္ဓဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ အပ္ပဋိဃာတပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တာနံ ထဒ္ဓဘာဝကရဒိဋ္ဌိမာနာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ကာယဿ ကမ္မညဘာဝေါ ကာယကမ္မညတာ. စိတ္တဿ ကမ္မညဘာဝေါ စိတ္တကမ္မညတာ. တာ ကာယစိတ္တအကမ္မညဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ကာယစိတ္တာနံ အာရမ္မဏကရဏသမ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညဘာဝကရာဝသေသနီဝရဏပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တာ ပသာဒနီယဝတ္ထူသု ပသာဒါဝဟာ၊ ဟိတကိရိယာသု ဝိနိယောဂက္ခေမဘာဝါဝဟာ သုဝဏ္ဏဝိသုဒ္ဓိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ကာယဿ ပါဂုညဘာဝေါ ကာယပါဂုညတာ. စိတ္တဿ ပါဂုညဘာဝေါ စိတ္တပါဂုညတာ. တာ ကာယစိတ္တာနံ အဂေလညဘာဝလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တဂေလညနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ နိရာဒီနဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တဂေလညကရအဿဒ္ဓိယာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ကာယဿ ဥဇုကဘာဝေါ ကာယုဇုကတာ. စိတ္တဿ ဥဇုကဘာဝေါ စိတ္တုဇုကတာ. တာ ကာယစိတ္တာနံ အဇ္ဇဝလက္ခဏာ၊ ကာယစိတ္တကုဋိလဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ အဇိမှတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ. ကာယစိတ္တာနံ ကုဋိလဘာဝကရမာယာသာဌေယျာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
သရတီတိ သတိ. သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္ပဇညံ၊ သမန္တတော ပကာရေဟိ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. သာတ္ထကသမ္ပဇညံ သပ္ပါယသမ္ပဇညံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ ပနဿ ဝသေန ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. လက္ခဏာဒီနိ စ တေသံ သတိန္ဒြိယပညိန္ဒြိယေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝေတံ ဓမ္မဒွယံ ပုန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥပကာရဝသေန ဂဟိတံ.
ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော. အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ. ပညာဝေသာ အတ္ထတော. ဣမေသမ္ပိ ဒွိန္နံ လက္ခဏာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနေဝ. ဣဓ ပနေတေ ယုဂနဒ္ဓဝသေန ဂဟိတာ.
သဟဇာတဓမ္မေ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ပဂ္ဂါဟော. ဥဒ္ဓစ္စသင်္ခါတဿ ဝိက္ခေပဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော န ဝိက္ခေပေါတိ အဝိက္ခေပေါ. ဧတေသမ္ပိ လက္ခဏာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနေဝ. ဣဓ ပနေတံ ဒွယံ ဝီရိယသမာဓိယောဇနတ္ထာယ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ယေဝါပနကဝဏ္ဏနာ
ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ သမယေ အညေပိ အတ္ထိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ အရူပိနော ဓမ္မာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ‘ဖဿော ဟောတိ။ပေ။ အဝိက္ခေပေါ ဟောတီ’တိ န ကေဝလံ ပဒပဋိပါဋိယာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဣမေ ပရောပဏ္ဏာသဓမ္မာ ဧဝ၊ အထ ခေါ ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ တိဟေတုကံ သောမနဿသဟဂတံ ပဌမံ အသင်္ခါရိကံ မဟာစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ သမယေ ယေ ဝါ ပန အညေပိ တေဟိယေဝ ဖဿာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနာ အတ္ထိ၊ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ သမုပ္ပန္နာ ရူပါဘာဝေန အရူပိနော၊ သဘာဝတော ဥပလဗ္ဘမာနာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ.
ဧတ္တာဝတာ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပါဠိယံ အာရုဠှေ ပရောပဏ္ဏာသဓမ္မေ ဒီပေတွာ ယေဝါပနကဝသေန အပရေပိ နဝ ဓမ္မေ ဓမ္မရာဇာ ဒီပေတိ. တေသု တေသု ဟိ သုတ္တပဒေသု ‘ဆန္ဒော အဓိမောက္ခော မနသိကာရော တတြမဇ္ဈတ္တတာ ကရုဏာ မုဒိတာ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ မိစ္ဆာဇီဝဝိရတီ’တိ ဣမေ နဝ ဓမ္မာ ပညာယန္တိ. ဣမသ္မိဉ္စာပိ မဟာစိတ္တေ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒော အတ္ထိ၊ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပန ပါဠိယံ န အာရုဠှော. သော ဣဓ ယေဝါပနကဝသေန ဂဟိတော.
အဓိမောက္ခော အတ္ထိ၊ မနသိကာရော အတ္ထိ၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ အတ္ထိ. မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ၊ သော အဒေါသေ ဂဟိတေ ဂဟိတော ဧဝ ဟောတိ. ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ၊ မုဒိတာပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ. ဥပေက္ခာပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ၊ သော ပန တတြမဇ္ဈတ္တတာယ ဂဟိတာယ ဂဟိတောဝ ဟောတိ. သမ္မာဝါစာ အတ္ထိ၊ သမ္မာကမ္မန္တော အတ္ထိ. သမ္မာအာဇီဝေါ အတ္ထိ၊ စိတ္တင်္ဂဝသေန ပန ပါဠိယံ န အာရုဠှော. သောပိ ဣဓ ယေဝါပနကဝသေန ဂဟိတော.
ဣမေသု ပန နဝသု ဆန္ဒော အဓိမောက္ခော မနသိကာရော တတြမဇ္ဈတ္တတာတိ ဣမေ စတ္တာရောဝ ဧကက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ၊ သေသာ နာနာက္ခဏေ. ယဒါ ဟိ ဣမိနာ စိတ္တေန မိစ္ဆာဝါစံ ပဇဟတိ၊ ဝိရတိဝသေန သမ္မာဝါစံ ပူရေတိ၊ တဒါ ဆန္ဒာဒယော စတ္တာရော၊ သမ္မာဝါစာ စာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဧကက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ. ယဒါ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဇဟတိ၊ ဝိရတိဝသေန သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ။ပေ။ မိစ္ဆာအာဇီဝံ ပဇဟတိ၊ ဝိရတိဝသေန သမ္မာအာဇီဝံ ပူရေတိ။ပေ။ ယဒါ ကရုဏာယ ပရိကမ္မံ ကရောတိ။ပေ။ ယဒါ မုဒိတာယ ပရိကမ္မံ ကရောတိ၊ တဒါ ဆန္ဒာဒယော စတ္တာရော၊ မုဒိတာပုဗ္ဗဘာဂေါ စာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဧကက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ. ဣတော ပန မုဉ္စိတွာ၊ ဒါနံ ဒေန္တဿ သီလံ ပူရေန္တဿ ယောဂေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စတ္တာရိ အပဏ္ဏကင်္ဂါနေဝ လဗ္ဘန္တိ.
ဧဝမေတေသု နဝသု ယေဝါပနကဓမ္မေသု ‘ဆန္ဒော’တိ ကတ္တုကမျတာယေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ သော ကတ္တုကမျတာလက္ခဏော ဆန္ဒော၊ အာရမ္မဏပရိယေသနရသော၊ အာရမ္မဏေန အတ္ထိကတာပစ္စုပဋ္ဌာနော. တဒေဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အာရမ္မဏဿ ဂဟဏေ စာယံ စေတသော ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
အဓိမုစ္စနံ ‘အဓိမောက္ခော’. သော သန္နိဋ္ဌာနလက္ခဏော၊ အသံသပ္ပနရသော၊ နိစ္ဆယပစ္စုပဋ္ဌာနော သန္နိဋ္ဌာတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနော. အာရမ္မဏေ နိစ္စလဘာဝေန ဣန္ဒခီလော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
ကိရိယာ ကာရော၊ မနသ္မိံ ကာရော ‘မနသိကာရော’. ပုရိမမနတော ဝိသဒိသံ မနံ ကရောတီတိပိ မနသိကာရော. သွာယံ အာရမ္မဏပဋိပါဒကော ဝီထိပဋိပါဒကော ဇဝနပဋိပါဒကောတိ တိပ္ပကာရော. တတ္ထ အာရမ္မဏပဋိပါဒကော မနသ္မိံ ကာရောတိ မနသိကာရော. သော သာရဏလက္ခဏော၊ သမ္ပယုတ္တာနံ အာရမ္မဏေ သမ္ပယောဇနရသော၊ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော. အာရမ္မဏပဋိပါဒကတ္တေန သမ္ပယုတ္တာနံ သာရထိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝီထိပဋိပါဒကောတိ ပန ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဇဝနပဋိပါဒကောတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿ. န တေ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ.
တေသု ဓမ္မေသု မဇ္ဈတ္တတာ ‘တတြမဇ္ဈတ္တတာ’. သာ စိတ္တစေတသိကာနံ သမဝါဟိတလက္ခဏာ၊ ဦနာဓိကနိဝါရဏရသာ၊ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာ ဝါ၊ မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. စိတ္တစေတသိကာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန သမပ္ပဝတ္တာနံ အာဇာနေယျာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနသာရထိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
‘ကရုဏာမုဒိတာ’ ဗြဟ္မဝိဟာရနိဒ္ဒေသေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ကေဝလဉှိ တာ အပ္ပနပ္ပတ္တာ ရူပါဝစရာ၊ ဣဓ ကာမာဝစရာတိ အယမေဝ ဝိသေသော.
ကာယဒုစ္စရိတတော ဝိရတိ ‘ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိ’. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. လက္ခဏာဒိတော ပနေတာ တိဿောပိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထူနံ အဝီတိက္ကမလက္ခဏာ၊ အမဒ္ဒနလက္ခဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထုတော သင်္ကောစနရသာ၊ အကိရိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သဒ္ဓါဟိရောတ္တပ္ပအပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏပဒဋ္ဌာနာ. ပါပကိရိယတော စိတ္တဿ ဝိမုခီဘာဝဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
ဣတိ ဖဿာဒီနိ ဆပ္ပညာသ ယေဝါပနကဝသေန ဝုတ္တာနိ နဝါတိ သဗ္ဗာနိပိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရေ ပဉ္စသဋ္ဌိ ဓမ္မပဒါနိ ဘဝန္တိ. တေသု ဧကက္ခဏေ ကဒါစိ ဧကသဋ္ဌိ ဘဝန္တိ၊ ကဒါစိ သမသဋ္ဌိ. တာနိ ဟိ သမ္မာဝါစာပူရဏာဒိဝသေန. ဥပ္ပတ္တိယံ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဧကသဋ္ဌိ ဘဝန္တိ. တေဟိ မုတ္တေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သမသဋ္ဌိ ဘဝန္တိ. ဌပေတွာ ပန ယေဝါပနကေ ပါဠိယံ ယထာရုတဝသေန ဂယှမာနာနိ ဆပ္ပညာသာဝ ဟောန္တိ. အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပနေတ္ထ ဖဿပဉ္စကံ၊ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဟိရိဗလံ ဩတ္တပ္ပဗလန္တိ ဒွေ ဗလာနိ၊ အလောဘော အဒေါသောတိ ဒွေ မူလာနိ၊ ကာယပဿဒ္ဓိစိတ္တပဿဒ္ဓိအာဒယော ဒွါဒသ ဓမ္မာတိ သမတိံသ ဓမ္မာ ဟောန္တိ.
တေသု သမတိံသာယ ဓမ္မေသု အဋ္ဌာရသ ဓမ္မာ အဝိဘတ္တိကာ ဟောန္တိ၊ ဒွါဒသ သဝိဘတ္တိကာ. ကတမေ အဋ္ဌာရသ? ဖဿော သညာ စေတနာ ဝိစာရော ပီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ကာယပဿဒ္ဓိအာဒယော ဒွါဒသ ဓမ္မာတိ ဣမေ အဋ္ဌာရသ အဝိဘတ္တိကာ. ဝေဒနာ စိတ္တံ ဝိတက္ကော စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ၊ ဟိရိဗလံ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ အလောဘော အဒေါသောတိ ဣမေ ဒွါဒသ ဓမ္မာ သဝိဘတ္တိကာ. တေသု သတ္တ ဓမ္မာ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ၊ ဧကော တီသု၊ ဒွေ စတူသု၊ ဧကော ဆသု၊ ဧကော သတ္တသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.
ကထံ? စိတ္တံ ဝိတက္ကော သဒ္ဓါ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပံ အလောဘော အဒေါသောတိ ဣမေ သတ္တ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ.
ဧတေသု ဟိ စိတ္တံ တာဝ ဖဿပဉ္စကံ ပတွာ စိတ္တံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ မနိန္ဒြိယန္တိ. ဝိတက္ကော ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ ဝိတက္ကော ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါတိ. သဒ္ဓါ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ ဗလာနိ ပတွာ သဒ္ဓါဗလန္တိ. ဟိရီ ဗလာနိ ပတွာ ဟိရိဗလံ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ လောကပါလဒုကံ ပတွာ ဟိရီတိ. ဩတ္တပ္ပေပိ ဧသေဝ နယော. အလောဘော မူလံ ပတွာ အလောဘော ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ ကမ္မပထံ ပတွာ အနဘိဇ္ဈာတိ. အဒေါသော မူလံ ပတွာ အဒေါသော ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ ကမ္မပထံ ပတွာ အဗျာပါဒေါတိ. ဣမေ သတ္တ ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ.
ဝေဒနာ ပန ဖဿပဉ္စကံ ပတွာ ဝေဒနာ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ သုခန္တိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သောမနဿိန္ဒြိယန္တိ. ဧဝံ ဧကော ဓမ္မော တီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.
ဝီရိယံ ပန ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ သမ္မာဝါယာမောတိ၊ ဗလာနိ ပတွာ ဝီရိယဗလန္တိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ ပဂ္ဂါဟောတိ. သတိပိ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သတိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ သမ္မာသတီတိ၊ ဗလာနိ ပတွာ သတိဗလန္တိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ သတိ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ. ဧဝံ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ စတူသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တာ.
သမာဓိ ပန ဈာနင်္ဂါနိ ပတွာ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဟောတီတိ ဝုတ္တော၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ သမာဓိန္ဒြိယန္တိ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ သမ္မာသမာဓီတိ. ဗလာနိ ပတွာ သမာဓိဗလန္တိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ သမထော အဝိက္ခေပေါတိ. ဧဝမယံ ဧကော ဓမ္မော ဆသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.
ပညာ ပန ဣန္ဒြိယာနိ ပတွာ ပညိန္ဒြိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ၊ ဗလာနိ ပတွာ ပညာဗလန္တိ၊ မူလာနိ ပတွာ အမောဟောတိ၊ ကမ္မပထံ ပတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ၊ ပိဋ္ဌိဒုကံ ပတွာ သမ္ပဇညံ ဝိပဿနာတိ. ဧဝံ ဧကော ဓမ္မော သတ္တသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တော.
သစေ ပန ကောစိ ဝဒေယျ – ‘ဧတ္ထ အပုဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှိတွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ပဒံ ပူရိတံ၊ အနနုသန္ဓိကာ ကထာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ စောရေဟိ အာဘတဘဏ္ဍသဒိသာ၊ ဂေါယူထေန ဂတမဂ္ဂေ အာလုလိတတိဏသဒိသာ အဇာနိတွာ ကထိတာ’တိ၊ သော ‘မာဟေဝ’န္တိ ပဋိသေဓေတွာ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာ အနနုသန္ဓိကာ နာမ နတ္ထိ၊ သာနုသန္ဓိကာ ဝ ဟောတိ. အဇာနိတွာ ကထိတာပိ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗာ ဇာနိတွာ ကထိတာယေဝ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ကိစ္စံ ဇာနာတိ၊ တံ ဉတွာ ကိစ္စဝသေန ဝိဘတ္တိံ အာရောပေန္တော အဋ္ဌာရသ ဓမ္မာ ဧကေကကိစ္စာတိ ဉတွာ ဧကေကသ္မိံ ဌာနေ ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ. သတ္တ ဓမ္မာ ဒွေဒွေကိစ္စာတိ ဉတွာ ဒွီသု ဒွီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ. ဝေဒနာ တိကိစ္စာတိ ဉတွာ တီသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ. ဝီရိယသတီနံ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကိစ္စာနီတိ ဉတွာ စတူသု စတူသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ. သမာဓိ ဆကိစ္စောတိ ဉတွာ ဆသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ. ပညာ သတ္တကိစ္စာတိ ဉတွာ သတ္တသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တိံ အာရောပေသိ’.
တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ဧကော ကိရ ပဏ္ဍိတော ရာဇာ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘ဣမံ ရာဇကုလသန္တကံ န ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ သိပ္ပါနုစ္ဆဝိကံ ဝေတနံ ဝဍ္ဎေဿာမီ’တိ. သော သဗ္ဗေ သိပ္ပိကေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘ဧကေကသိပ္ပဇာနနကေ ပက္ကောသထာ’တိ အာဟ. ဧဝံ ပက္ကောသိယမာနာ အဋ္ဌာရသ ဇနာ ဥဋ္ဌဟိံသု. တေသံ ဧကေကံ ပဋိဝီသံ ဒါပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ‘ဒွေ ဒွေ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ပန သတ္တ ဇနာ အာဂမံသု. တေသံ ဒွေ ဒွေ ပဋိဝီသေ ဒါပေသိ. ‘တီဏိ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ဧကောဝ အာဂစ္ဆိ. တဿ တယော ပဋိဝီသေ ဒါပေသိ. ‘စတ္တာရိ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ဒွေ ဇနာ အာဂမံသု. တေသံ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ပဋိဝီသေ ဒါပေသိ. ‘ပဉ္စ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ဧကောပိ နာဂစ္ဆိ. ‘ဆ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ဧကောဝ အာဂစ္ဆိ. တဿ ဆ ပဋိဝီသေ ဒါပေသိ. ‘သတ္တ သိပ္ပါနိ ဇာနန္တာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တေ ဧကောဝ အာဂစ္ဆိ. တဿ သတ္တ ပဋိဝီသေ ဒါပေသိ.
တတ္ထ ပဏ္ဍိတော ရာဇာ ဝိယ အနုတ္တရော ဓမ္မရာဇာ. သိပ္ပဇာနနကာ ဝိယ စိတ္တစိတ္တင်္ဂဝသေန ဥပ္ပန္နာ ဓမ္မာ. သိပ္ပါနုစ္ဆဝိကဝေတနဝဍ္ဎနံ ဝိယ ကိစ္စဝသေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဝိဘတ္တိအာရောပနံ.
သဗ္ဗေပိ ပနေတေ ဓမ္မာ ဖဿပဉ္စကဝသေန ဈာနင်္ဂဝသေန ဣန္ဒြိယဝသေန မဂ္ဂဝသေန ဗလဝသေန မူလဝသေန ကမ္မပထဝသေန လောကပါလဝသေန ပဿဒ္ဓိဝသေန လဟုတာဝသေန မုဒုတာဝသေန ကမ္မညတာဝသေန ပါဂုညတာဝသေန ဥဇုကတာဝသေန သတိသမ္ပဇညဝသေန သမထဝိပဿနာဝသေန ပဂ္ဂါဟာဝိက္ခေပဝသေနာတိ သတ္တရသ ရာသယော ဟောန္တီတိ.
ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.