ကုသလကမ္မပထကထာ

ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရတိယော အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိယော စာတိ ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ နာမ. တတ္ထ ပါဏာတိပါတာဒယော ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဧတာယ ဝိရမန္တိ၊ သယံ ဝါ ဝိရမတိ၊ ဝိရမဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဝိရတိ. ယာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ပါဏာတိပါတာ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉-၃၀၁) ဧဝံ ဝုတ္တာ ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ၊ သာ ပဘေဒတော တိဝိဓာ ဟောတိ – သမ္ပတ္တဝိရတိ၊ သမာဒါနဝိရတိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိရတီတိ.

တတ္ထ အသမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ အတ္တနော ဇာတိဝယဗာဟုသစ္စာဒီနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘အယုတ္တံ အမှာကံ ဧဝရူပံ ပါပံ ကာတု’န္တိ သမ္ပတ္တံ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ ‘သမ္ပတ္တဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – သီဟဠဒီပေ စက္ကနဥပါသကဿ ဝိယ. တဿ ကိရ ဒဟရကာလေယေဝ မာတုယာ ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဝေဇ္ဇေန စ ‘အလ္လသသမံသံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တံ. တတော စက္ကနဿ ဘာတာ ‘ဂစ္ဆ၊ တာတ၊ ခေတ္တံ အာဟိဏ္ဍာဟီ’တိ စက္ကနံ ပေသေသိ. သော တတ္ထ ဂတော. တသ္မိဉ္စ သမယေ ဧကော သသော တရုဏသဿံ ခါဒိတုံ အာဂတော ဟောတိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဝေဂေန ဓာဝန္တော ဝလ္လိယာ ဗဒ္ဓေါ ‘ကိရိ ကိရီ’တိ သဒ္ဒမကာသိ. စက္ကနော တေန သဒ္ဒေန ဂန္တွာ တံ ဂဟေတွာ စိန္တေသိ – ‘မာတု ဘေသဇ္ဇံ ကရောမီ’တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘န မေတံ ပတိရူပံ ယွာဟံ မာတု ဇီဝိတကာရဏာ ပရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ’န္တိ. အထ နံ ‘ဂစ္ဆ၊ အရညေ သသေဟိ သဒ္ဓိံ တိဏောဒကံ ပရိဘုဉ္ဇာ’တိ မုဉ္စိ. ဘာတရာ စ ‘ကိံ တာတ သသော လဒ္ဓေါ’တိ ပုစ္ဆိတော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. တတော နံ ဘာတာ ပရိဘာသိ. သော မာတုသန္တိကံ ဂန္တွာ ‘ယတော အဟံ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ’တိ သစ္စံ ဝတွာ အဋ္ဌာသိ. တာဝဒေဝဿ မာတာ အရောဂါ အဟောသိ.

သမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ ပန သိက္ခာပဒသမာဒါနေ စ တတုတ္တရိဉ္စ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ ‘သမာဒါနဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥတ္တရဝဍ္ဎမာနပဗ္ဗတဝါသီဥပါသကဿ ဝိယ. သော ကိရ အမ္ဗရိယဝိဟာရဝါသိနော ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ ကသတိ. အထဿ ဂေါဏော နဋ္ဌော. သော တံ ဂဝေသန္တော ဥတ္တရဝဍ္ဎမာနပဗ္ဗတံ အာရုဟိ. တတြ နံ မဟာသပ္ပေါ အဂ္ဂဟေသိ. သော စိန္တေသိ – ‘ဣမာယဿ တိခိဏဝါသိယာ သီသံ ဆိန္ဒာမီ’တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘န မေတံ ပတိရူပံ ယွာဟံ ဘာဝနီယဿ ဂရုနော သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ ဘိန္ဒေယျ’န္တိ ဧဝံ ယာဝတတိယံ စိန္တေတွာ ‘ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ၊ န သိက္ခာပဒ’န္တိ အံသေ ဌပိတံ တိခိဏဒဏ္ဍဝါသိံ အရညေ ဆဍ္ဍေသိ. တာဝဒေဝ နံ မဟာဝါဠော မုဉ္စိတွာ အဂမာသီတိ.

အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ပန ဝိရတိ ‘သမုစ္ဆေဒဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယဿာ ဥပ္ပတ္တိတော ပဘုတိ ‘ပါဏံ ဃာတေဿာမီ’တိ အရိယပုဂ္ဂလာနံ စိတ္တမ္ပိ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ.

ဣဒါနိ ယထာ အကုသလာနံ ဧဝံ ဣမေသမ္ပိ ကုသလကမ္မပထာနံ ဓမ္မတော ကောဋ္ဌာသတော အာရမ္မဏတော ဝေဒနာတော မူလတောတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော –

တတ္ထ ‘ဓမ္မတော’တိ ဧတေသု ဟိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဝိရတိယောပိ၊ အန္တေ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တာဝ.

‘ကောဋ္ဌာသတော’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကမ္မပထာ ဧဝ၊ နော မူလာနိ. အန္တေ တယော ကမ္မပထာ စေဝ မူလာနိ စ. အနဘိဇ္ဈာ ဟိ မူလံ ပတွာ ‘အလောဘော ကုသလမူလံ’ ဟောတိ. အဗျာပါဒေါ ‘အဒေါသော ကုသလမူလံ’၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ‘အမောဟော ကုသလမူလံ’.

‘အာရမ္မဏတော’တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ အာရမ္မဏာနေဝ ဧတေသံ အာရမ္မဏာနိ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတောယေဝ ဟိ ဝေရမဏီ နာမ ဟောတိ. ယထာ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ ဧဝံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာပေတေ ကမ္မပထာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘ဝေဒနာတော’တိ သဗ္ဗေ သုခဝေဒနာ ဝါ ဟောန္တိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာ ဝါ. ကုသလံ ပတွာ ဟိ ဒုက္ခဝေဒနာ နာမ နတ္ထိ.

‘မူလတော’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကမ္မပထာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟဝသေန တိမူလာ ဟောန္တိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ ဒွိမူလာ. အနဘိဇ္ဈာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ ဒွိမူလာ ဟောတိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဧကမူလာ. အလောဘော ပန အတ္တနာဝ အတ္တနော မူလံ န ဟောတိ. အဗျာပါဒေပိ ဧသေဝ နယော. သမ္မာဒိဋ္ဌိ အလောဘာဒေါသဝသေန ဒွိမူလာဝ ဟောတိ. ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ နာမ.