ကာမာဝစရကုသလံ ဒွါရကထာ
ကာယကမ္မဒွါရကထာ
ဣမဿ ပနတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဒွါရကထာ ကထိတာ. တတ္ထ တီဏိ ကမ္မာနိ၊ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ၊ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ၊ ပဉ္စ ဝိညာဏဒွါရာနိ၊ ဆ ဖဿာ၊ ဆ ဖဿဒွါရာနိ၊ အဋ္ဌ အသံဝရာ၊ အဋ္ဌ အသံဝရဒွါရာနိ၊ အဋ္ဌ သံဝရာ၊ အဋ္ဌ သံဝရဒွါရာနိ၊ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ၊ ဒသ အကုသလကမ္မပထာတိ၊ ဣဒံ ဧတ္တကံ ဒွါရကထာယ မာတိကာဌပနံ နာမ.
တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တီဏိ ကမ္မာနိ ပဌမံ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပန ဌပေတွာ အာဒိတော တာဝ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ ဘာဇေတွာ ဒဿိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယကမ္မဒွါရံ၊ ဝစီကမ္မဒွါရံ၊ မနောကမ္မဒွါရန္တိ.
တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော ကာယော – ဥပါဒိန္နကော၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနော၊ ဥတုသမုဋ္ဌာနော၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောတိ. တတ္ထ စက္ခာယတနာဒီနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယန္တာနိ အဋ္ဌ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပါနိပိ၊ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနေဝ စတဿော ဓာတုယော ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ အဋ္ဌ ဥပါဒိန္နကကာယော နာမ. တာနေဝ အဋ္ဌ အာဟာရဇာနိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ. အဋ္ဌ ဥတုဇာနိ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ. အဋ္ဌ စိတ္တဇာနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကကာယော နာမ.
တေသု ကာယကမ္မဒွါရန္တိ နေဝ ဥပါဒိန္နကကာယဿ နာမံ န ဣတရေသံ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနေသု ပန အဋ္ဌသု ရူပေသု ဧကာ ဝိညတ္တိ အတ္ထိ၊ ဣဒံ ကာယကမ္မဒွါရံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တိ? ယာ ကုသလစိတ္တဿ ဝါ၊ အကုသလစိတ္တဿ ဝါ၊ အဗျာကတစိတ္တဿ ဝါ၊ အဘိက္ကမန္တဿ ဝါ ပဋိက္ကမန္တဿ ဝါ၊ အာလောကေန္တဿ ဝါ ဝိလောကေန္တဿ ဝါ၊ သမိဉ္ဇေန္တဿ ဝါ ပသာရေန္တဿ ဝါ၊ ကာယဿ ထမ္ဘနာ သန္ထမ္ဘနာ သန္ထမ္ဘိတတ္တံ၊ ဝိညတ္တိ ဝိညာပနာ ဝိညာပိတတ္တံ၊ ဣဒံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ. သ. ၇၂၀). ‘အဘိက္ကမိဿာမိ ပဋိက္ကမိဿာမီ’တိ ဟိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ယာ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု တန္နိဿိတော ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ရူပကလာပါနံ အဗ္ဘန္တရေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု၊ သာ အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတိ သန္ဓာရေတိ စာလေတိ အဘိက္ကမာပေတိ ပဋိက္ကမာပေတိ.
တတ္ထ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိယံ သတ္တသု ဇဝနေသု ပဌမစိတ္တသမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ သက္ကောတိ၊ အပရာပရံ ပန စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သတ္တမစိတ္တေန ပန သမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု ဟေဋ္ဌာ ဆဟိ စိတ္တေဟိ သမုဋ္ဌိတံ ဝါယောဓာတုံ ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စယံ လဘိတွာ အတ္တနာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ စာလေတုံ အဘိက္ကမာပေတုံ ပဋိက္ကမာပေတုံ အာလောကာပေတုံ ဝိလောကာပေတုံ သမ္မိဉ္ဇာပေတုံ ပသာရာပေတုံ သက္ကောတိ. တေန ဂမနံ နာမ ဇာယတိ၊ အာဂမနံ နာမ ဇာယတိ၊ ဂမနာဂမနံ နာမ ဇာယတိ. ‘ယောဇနံ ဂတော ဒသယောဇနံ ဂတော’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇာပေတိ.
ယထာ ဟိ သတ္တဟိ ယုဂေဟိ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗေ သကဋေ ပဌမယုဂေ ယုတ္တဂေါဏာ ယုဂံ တာဝ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ သက္ကောန္တိ၊ စက္ကံ ပန နပဝဋ္ဋေန္တိ၊ ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော၊ သတ္တမယုဂေ ပန ဂေါဏေ ယောဇေတွာ ယဒါ ဆေကော သာရထိ ဓုရေ နိသီဒိတွာ ယောတ္တာနိ အာဒါယ သဗ္ဗပုရိမတော ပဋ္ဌာယ ပတောဒလဋ္ဌိယာ ဂေါဏေ အာကောဋေတိ၊ တဒါ သဗ္ဗေဝ ဧကဗလာ ဟုတွာ ဓုရဉ္စ သန္ဓာရေန္တိ စက္ကာနိ စ ပဝဋ္ဋေန္တိ. ‘သကဋံ ဂဟေတွာ ဒသယောဇနံ ဝီသတိယောဇနံ ဂတာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပါဒေန္တိ – ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
တတ္ထ ယော စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကကာယော န သော ဝိညတ္တိ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာယ ပန ဝါယောဓာတုယာ သဟဇာတံ ရူပကာယံ သန္ထမ္ဘေတုံ သန္ဓာရေတုံ စာလေတုံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထော ဧကော အာကာရဝိကာရော အတ္ထိ၊ အယံ ဝိညတ္တိ နာမ. သာ အဋ္ဌ ရူပါနိ ဝိယ န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ. ယထာ ပန အနိစ္စာဒိဘေဒါနံ ဓမ္မာနံ ဇရာမရဏတ္တာ၊ ‘‘ဇရာမရဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ သင်္ခတ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဝိညတ္တိတာယ သာပိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ နာမ ဟောတိ.
ဝိညာပနတ္တာ ပနေသာ ဝိညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ကိံ ဝိညာပေတီတိ? ဧကံ ကာယိကကရဏံ. စက္ခုပထသ္မိဉှိ ဌိတော ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဥက္ခိပတိ၊ သီသံ ဝါ ဘမုကံ ဝါ စာလေတိ၊ အယံ ဟတ္ထာဒီနံ အာကာရော စက္ခုဝိညေယျော ဟောတိ. ဝိညတ္တိ ပန န စက္ခုဝိညေယျာ မနောဝိညေယျာ ဧဝ. စက္ခုနာ ဟိ ဟတ္ထဝိကာရာဒိဝသေန ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏမေဝ ပဿတိ. ဝိညတ္တိံ ပန မနောဒွါရိကစိတ္တေန စိန္တေတွာ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဇာနာတိ.
ယထာ ဟိ အရညေ နိဒါဃသမယေ ဥဒကဋ္ဌာနေ မနုဿာ ‘ဣမာယ သညာယ ဣဓ ဥဒကဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနိဿန္တီ’တိ ရုက္ခဂ္ဂေ တာလပဏ္ဏာဒီနိ ဗန္ဓာပေန္တိ၊ သုရာပါနဒွါရေ ဓဇံ ဥဿာပေန္တိ၊ ဥစ္စံ ဝါ ပန ရုက္ခံ ဝါတော ပဟရိတွာ စာလေတိ၊ အန္တောဥဒကေ မစ္ဆေ စလန္တေ ဥပရိ ဗုဗ္ဗုဠကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ မဟောဃဿ ဂတမဂ္ဂပရိယန္တေ တိဏပဏ္ဏကသဋံ ဥဿာရိတံ ဟောတိ. တတ္ထ တာလပဏ္ဏဓဇသာခါစလနဗုဗ္ဗုဠကတိဏပဏ္ဏကသဋေ ဒိသွာ ယထာ စက္ခုနာ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘ဧတ္ထ ဥဒကံ ဘဝိဿတိ၊ သုရာ ဘဝိဿတိ၊ အယံ ရုက္ခော ဝါတေန ပဟတော ဘဝိဿတိ၊ အန္တောဥဒကေ မစ္ဆော ဘဝိဿတိ၊ ဧတ္တကံ ဌာနံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဩဃော ဂတော ဘဝိဿတီ’တိ မနောဝိညာဏေန ဇာနာတိ၊ ဧဝမေဝ ဝိညတ္တိပိ န စက္ခုဝိညေယျာ မနောဝိညေယျာဝ. စက္ခုနာ ဟိ ဟတ္ထဝိကာရာဒိဝသေန ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏမေဝ ပဿတိ. ဝိညတ္တိံ ပန မနောဒွါရိကစိတ္တေန စိန္တေတွာ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဇာနာတိ.
န ကေဝလဉ္စေသာ ဝိညာပနတောဝ ဝိညတ္တိ နာမ. ဝိညေယျတောပိ ပန ဝိညတ္တိယေဝ နာမ. အယဉှိ ပရေသံ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ပါကဋာ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ သန္နိပတိတာ ဟိ သောဏသိင်္ဂါလကာကဂေါဏာဒယော ဒဏ္ဍံ ဝါ လေဍ္ဍုံ ဝါ ဂဟေတွာ ပဟရဏာကာရေ ဒဿိတေ ‘အယံ နော ပဟရိတုကာမော’တိ ဉတွာ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယန္တိ. ပါကာရကုဋ္ဋာဒိအန္တရိကဿ ပန ပရဿ အပါကဋကာလောပိ အတ္ထိ. ကိဉ္စာပိ တသ္မိံ ခဏေ အပါကဋာ သမ္မုခီဘူတာနံ ပန ပါကဋတ္တာ ဝိညတ္တိယေဝ နာမ ဟောတိ.
စိတ္တသမုဋ္ဌာနိကေ ပန ကာယေ စလန္တေ တိသမုဋ္ဌာနိကော စလတိ န စလတီတိ? သောပိ တထေဝ စလတိ. တံဂတိကော တဒနုဝတ္တကောဝ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဥဒကေ ဂစ္ဆန္တေ ဥဒကေ ပတိတာနိ သုက္ခဒဏ္ဍကတိဏပဏ္ဏာဒီနိပိ ဥဒကဂတိကာနေဝ ဘဝန္တိ၊ တသ္မိံ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တိ၊ တိဋ္ဌန္တေ တိဋ္ဌန္တိ – ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝမေသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနေသု ရူပေသု ဝိညတ္တိ ကာယကမ္မဒွါရံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ယာ ပန တသ္မိံ ဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ ယာယ ပါဏံ ဟနတိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ မိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမတိ၊ ဣဒံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဧဝံ ပရဝါဒိမှိ သတိ ကာယော ဒွါရံ၊ တမှိ ဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ ကာယကမ္မံ ‘ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ’တိ ဌပေတဗ္ဗံ. ပရဝါဒိမှိ ပန အသတိ ‘အဗျာကတံ ဝါ’တိ တိကံ ပူရေတွာဝ ဌပေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယထာ နဂရဒွါရံ ကတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ၊ အင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အပရာပရံ န သင်္ကမတိ၊ တေန တေန ပန ဒွါရေန မဟာဇနော သဉ္စရတိ၊ ဧဝမေဝ ဒွါရေ ဒွါရံ န သဉ္စရတိ၊ ကမ္မံ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စရတိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –
ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနိ၊ န ဒွါရာ ဒွါရစာရိနော၊
တသ္မာ ဒွါရေဟိ ကမ္မာနိ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ.
တတ္ထ ကမ္မေနာပိ ဒွါရံ နာမံ လဘတိ၊ ဒွါရေနာပိ ကမ္မံ. ယထာ ဟိ ဝိညာဏာဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ ဝိညာဏဒွါရံ ဖဿဒွါရံ အသံဝရဒွါရံ သံဝရဒွါရန္တိ နာမံ လဘန္တိ၊ ဧဝံ ကာယကမ္မဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ နာမံ လဘတိ. ဝစီမနောကမ္မဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သိမ္ဗလိဒေဝတာ ပလာသဒေဝတာ ပုစိမန္ဒဒေဝတာ ဖန္ဒနဒေဝတာတိ တေန တေန ရုက္ခေန နာမံ လဘတိ၊ ဧဝမေဝ ကာယဒွါရေန ကတံ ကမ္မမ္ပိ ကာယကမ္မန္တိ ဒွါရေန နာမံ လဘတိ. ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အညော ကာယော၊ အညံ ကမ္မံ၊ ကာယေန ပန ကတတ္တာ တံ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –
ကာယေန စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊
ကာယော စ ကာယကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.
သူစိယာ စေ ကတံ ကမ္မံ၊ သူစိကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊
သူစိ စ သူစိကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.
ဝါသိယာ စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ဝါသိကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊
ဝါသိ စ ဝါသိကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.
ပုရိသေန စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ပုရိသကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊
ပုရိသော စ ပုရိသကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ.
ဧဝမေဝံ.
ကာယေန စေ ကတံ ကမ္မံ၊ ကာယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ၊
ကာယော စ ကာယကမ္မဉ္စ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ.
ဧဝံ သန္တေ နေဝ ဒွါရဝဝတ္ထာနံ ယုဇ္ဇတိ၊ န ကမ္မဝဝတ္ထာနံ. ကထံ? ကာယဝိညတ္တိယဉှိ ‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီ’’တိ ဝစနတော ဝစီကမ္မမ္ပိ ပဝတ္တတိ၊ တေနဿာ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ ဝဝတ္ထာနံ န ယုတ္တံ. ကာယကမ္မဉ္စ ဝစီဝိညတ္တိယမ္ပိ ပဝတ္တတိ၊ တေနဿ ကာယကမ္မန္တိ ဝဝတ္ထာနံ န ယုဇ္ဇတီ’တိ. ‘နော န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယေဘုယျဝုတ္တိတာယ စေဝ တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိတာယ စ. ကာယကမ္မမေဝ ဟိ ယေဘုယျေန ကာယဝိညတ္တိယံ ပဝတ္တတိ န ဣတရာနိ၊ တသ္မာ ကာယကမ္မဿ ယေဘုယျေန ပဝတ္တိတော တဿာ ကာယကမ္မဒွါရဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ. ဗြာဟ္မဏဂါမအမ္ဗဝနနာဂဝနာဒီနံ ဗြာဟ္မဏဂါမာဒိဘာဝေါ ဝိယာတိ ဒွါရဝဝတ္ထာနံ ယုဇ္ဇတိ. ကာယကမ္မံ ပန ကာယဒွါရမှိယေဝ ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ အပ္ပံ ဝစီဒွါရေ. တသ္မာ ကာယဒွါရေ ဗဟုလံ ပဝတ္တိတော ဧတဿ ကာယကမ္မဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ၊ ဝနစရကထုလ္လကုမာရိကာဒိဂေါစရာနံ ဝနစရကာဒိဘာဝေါ ဝိယာတိ. ဧဝံ ကမ္မဝဝတ္ထာနမ္ပိ ယုဇ္ဇတီ’တိ.
ကာယကမ္မဒွါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ဝစီကမ္မဒွါရကထာ
ဝစီကမ္မဒွါရကထာယံ ပန စေတနာဝိရတိသဒ္ဒဝသေန တိဝိဓာ ဝါစာ နာမ. တတ္ထ ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သုဘာသိတာ ဟောတိ နော ဒုဗ္ဘာသိတာ၊ အနဝဇ္ဇာ စ အနနုဝဇ္ဇာ စ ဝိညူန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၃)၊ အယံ စေတနာဝါစာ နာမ. ယာ ‘‘စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ သမ္မာဝါစာ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၆)၊ အယံ ဝိရတိဝါစာ နာမ. ‘‘ဝါစာ ဂိရာ ဗျပ္ပထော ဥဒီရဏံ ဃောသော ဃောသကမ္မံ ဝါစာ ဝစီဘေဒေါ’’တိ (ဓ. သ. ၈၅၀)၊ အယံ သဒ္ဒဝါစာ နာမ. တာသု ဝစီကမ္မဒွါရန္တိ နေဝ စေတနာယ နာမံ န ဝိရတိယာ. သဟသဒ္ဒါ ပန ဧကာ ဝိညတ္တိ အတ္ထိ၊ ဣဒံ ဝစီကမ္မဒွါရံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ဝစီဝိညတ္တိ? ယာ ကုသလစိတ္တဿ ဝါ အကုသလစိတ္တဿ ဝါ အဗျာကတစိတ္တဿ ဝါ ဝါစာ ဂိရာ ဗျပ္ပထော ဥဒီရဏံ ဃောသော ဃောသကမ္မံ ဝါစာ ဝစီဘေဒေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဝါစာ. ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တိ ဝိညာပနာ ဝိညာပိတတ္တံ၊ ဣဒံ တံ ရူပံ ဝစီဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၆).
‘ဣဒံ ဝက္ခာမိ ဧတံ ဝက္ခာမီ’တိ ဟိ ဝိတက္ကယတော ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ န သောတဝိညေယျော မနောဝိညေယျောတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အာဂတော. အာဂမဋ္ဌကထာသု ပန ‘ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒ’န္တိ ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဝိပ္ပလပန္တာနံ သုတ္တပ္ပမတ္တာဒီနံ သဒ္ဒံ၊ ‘သုတွာ’တိ တံ သုတွာ၊ ယံ ဝိတက္ကယတော တဿ သော သဒ္ဒေါ ဥပ္ပန္နော၊ တဿ ဝသေန ‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော၊ ဣတ္ထမ္ပိ တေ မနော’တိ အာဒိသတီတိ ဝတွာ ဝတ္ထူနိပိ ကထိတာနိ. ပဋ္ဌာနေပိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ အာဂတံ. တသ္မာ ဝိနာ ဝိညတ္တိဃဋ္ဋနာယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အသောတဝိညေယျော ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါ နာမ နတ္ထိ. ‘ဣဒံ ဝက္ခာမိ ဧတံ ဝက္ခာမီ’တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပန စိတ္တံ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ. တေသံ အဗ္ဘန္တရေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ပထဝီဓာတု ဥပါဒိန္နကံ ဃဋ္ဋယမာနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဓာတုသင်္ဃဋ္ဋနေန သဟေဝ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အယံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒ္ဒေါ နာမ. အယံ န ဝိညတ္တိ. တဿာ ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနာယ ပထဝီဓာတုယာ ဥပါဒိန္နကဃဋ္ဋနဿ ပစ္စယဘူတော ဧကော အာကာရဝိကာရော အတ္ထိ၊ အယံ ဝစီဝိညတ္တိ နာမ. ဣတော ပရံ သာ အဋ္ဌ ရူပါနိ ဝိယ န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဣဓာပိ ဟိ ‘တိဿ၊ ဒတ္တ၊ မိတ္တာ’တိ ပက္ကောသန္တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ဝိညတ္တိံ မနောဒွါရိကစိတ္တေန စိန္တေတွာ ‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဇာနာတိ. ကာယဝိညတ္တိ ဝိယ စ အယမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ပါကဋာ ဟောတိ. ‘ဧဟိ၊ ယာဟီ’တိ ဟိ သဒ္ဒံ သုတွာ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ‘ဣဒံ နာမေသ ကာရေတိ မညေ’တိ ဉတွာ အာဂစ္ဆန္တိ စေဝ ဂစ္ဆန္တိ စ. တိသမုဋ္ဌာနိကကာယံ စာလေတိ န စာလေတီတိ၊ အယံ ပန ဝါရော ဣဓ န လဗ္ဘတိ. ပုရိမစိတ္တသမုဋ္ဌာနာယ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စမ္ပိ နတ္ထိ. ယာ ပန တသ္မိံ ဝစီဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ၊ ယာယ မုသာ ကထေတိ၊ ပေသုညံ ကထေတိ၊ ဖရုသံ ကထေတိ၊ သမ္ဖံ ပလပတိ၊ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမတိ၊ ဣဒံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ကမ္မဝဝတ္ထာနဉ္စ ဒွါရဝဝတ္ထာနဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.
ဝစီကမ္မဒွါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.
မနောကမ္မဒွါရကထာ
မနောကမ္မဒွါရကထာယံ ပန ကာမာဝစရာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော မနော မနော နာမ. တတ္ထ ကာမာဝစရော စတုပညာသဝိဓော ဟောတိ၊ ရူပါဝစရော ပန္နရသဝိဓော၊ အရူပါဝစရော ဒွါဒသဝိဓော၊ လောကုတ္တရော အဋ္ဌဝိဓောတိ သဗ္ဗောပိ ဧကူနနဝုတိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ အယံ နာမ မနော မနောဒွါရံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာ ဟိ အယံ နာမ စေတနာ ကမ္မံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အန္တမသော ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာပိ ဟိ စေတနာ မဟာပကရဏေ ကမ္မန္တွေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ဧဝမေဝ အယံ နာမ မနော မနောဒွါရံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော.
ဧတ္ထာဟ – ကမ္မံ နာမေတံ ကိံ ကရောတီတိ? အာယူဟတိ၊ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ပိဏ္ဍံ ကရောတိ၊ စေတေတိ၊ ကပ္ပေတိ၊ ပကပ္ပေတီတိ. ဧဝံ သန္တေ ပဉ္စဝိညာဏစေတနာ ကိံ အာယူဟတိ၊ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ပိဏ္ဍံ ကရောတိ၊ စေတေတိ၊ ကပ္ပေတိ၊ ပကပ္ပေတီတိ?. သဟဇာတဓမ္မေ. သာပိ ဟိ သဟဇာတေ သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓေ အာယူဟတိ အဘိသင်္ခရောတိ ပိဏ္ဍံ ကရောတိ စေတေတိ ကပ္ပေတိ ပကပ္ပေတီတိ. ကိံ ဝါ ဣမိနာ ဝါဒေန? သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ – တေဘူမကကုသလာကုသလော ဧကူနတိံသဝိဓော မနော မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ယာ ပန တသ္မိံ မနောဒွါရေ သိဒ္ဓါ စေတနာ ယာယ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒဿနာနိ စေဝ အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒဿနာနိ စ ဂဏှာတိ၊ ဣဒံ မနောကမ္မံ နာမ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ကမ္မဝဝတ္ထာနဉ္စ ဒွါရဝဝတ္ထာနဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. ဣမာနိ တီဏိ ကမ္မဒွါရာနိ နာမ.
မနောကမ္မဒွါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ကမ္မကထာ
ဣဒါနိ ယာနိ တီဏိ ကမ္မာနိ ဌပေတွာ ဣမာနိ ကမ္မဒွါရာနိ ဒဿိတာနိ၊ တာနိ အာဒိံ ကတွာ အဝသေသဿ ဒွါရကထာယ မာတိကာဌပနဿ ဝိတ္ထာရကထာ ဟောတိ. တီဏိ ဟိ ကမ္မာနိ – ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ. ကိံ ပနေတံ ကမ္မံ နာမာတိ? စေတနာ စေဝ၊ ဧကစ္စေ စ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ. တတ္ထ စေတနာယ ကမ္မဘာဝေ ဣမာနိ သုတ္တာနိ –
‘‘စေတနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ဝဒါမိ၊ စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’ (အ. နိ. ၆.၆၃၊ ကထာ. ၅၃၉). ‘‘ကာယေ ဝါ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ ကာယသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ ဝါစာယ ဝါ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ ဝစီသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ မနေ ဝါ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ မနောသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ’’ (သံ. နိ. ၂.၂၅၊ အ. နိ. ၄.၁၇၁). ‘‘တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဒုက္ခုဒြယံ၊ ဒုက္ခဝိပါကံ၊ စတုဗ္ဗိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသဉ္စေတနာ။ပေ။ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာ အကုသလံ မနောကမ္မံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ ကုသလံ ကာယကမ္မံ သုခုဒြယံ သုခဝိပါကံ စတုဗ္ဗိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသဉ္စေတနာ။ပေ။ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာ၊ ကုသလံ မနောကမ္မံ သုခုဒြယံ သုခဝိပါကံ’’ (ကထာ. ၅၃၉၊ အ. နိ. ၁၀.၂၁၇ ထောကံ ဝိသဒိသံ). ‘‘သစာယံ၊ အာနန္ဒ၊ သမိဒ္ဓိ မောဃပုရိသော ပါဋလိပုတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရေယျ – သဉ္စေတနိယံ၊ အာဝုသော ပါဋလိပုတ္တ၊ ကမ္မံ ကတွာ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ၊ သုခဝေဒနီယံ သုခံ သော ဝေဒယတိ။ပေ။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ အဒုက္ခမသုခံ သော ဝေဒယတီတိ၊ ဧဝံ ဗျာကရမာနော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သမိဒ္ဓိ မောဃပုရိသော ပါဋလိပုတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၀၊ ကထာ. ၅၃၉).
ဣမာနိ တာဝ စေတနာယ ကမ္မဘာဝေ သုတ္တာနိ. စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပန ကမ္မဘာဝေါ ကမ္မစတုက္ကေန ဒီပိတော. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ (အ. နိ. ၄.၂၃၂-၂၃၃).။ ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ? ယဒိဒံ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ (အ. နိ. ၄.၂၃၈).။ ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ – သေယျထိဒံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၃၇).
ဧဝံ ဣမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂပ္ပဘေဒတော ပန္နရသ ဓမ္မာ ကမ္မစတုက္ကေန ဒီပိတာ. အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ အနဘိဇ္ဈာ၊ အဗျာပါဒေါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
တတ္ထ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဘဇာပိယမာနော ကာယကမ္မာဒီနိ တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ. ယဉှိ ကာယေန ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော ကာယိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ဝါစာယ ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော ဝါစသိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ သမ္မာကမ္မန္တော ကာယကမ္မံ၊ သမ္မာဝါစာ ဝစီကမ္မံ. ဧတသ္မိံ ဒွယေ ဂဟိတေ သမ္မာအာဇီဝေါ တပ္ပက္ခိကတ္တာ ဂဟိတောဝ ဟောတိ. ယံ ပန မနေန ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော မာနသိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓိဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. အယံ ပဉ္စဝိဓောပိ မနောကမ္မံ နာမ. ဧဝံ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဘဇာပိယမာနော တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ.
ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒွါရသံသန္ဒနံ နာမ ဟောတိ. ကာယဝစီဒွါရေသု ဟိ စောပနံ ပတွာ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ မနောဒွါရေ စ သမုဒါစာရံ ပတွာ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ တံ ဂဟေတွာ တံတံဒွါရပက္ခိကမေဝ အကံသု.
တတြာယံ နယော – ယော ‘မိဂဝံ ဂမိဿာမီ’တိ ဓနုံ သဇ္ဇေတိ၊ ဇိယံ ဝဋ္ဋေတိ၊ သတ္တိံ နိသေတိ၊ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဝတ္ထံ ပရိဒဟတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ကာယဒွါရေ စောပနံ ပတ္တံ ဟောတိ. သော အရညေ ဒိဝသံ စရိတွာ အန္တမသော သသဗိဠာရမတ္တမ္ပိ န လဘတိ၊ ဣဒံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ န ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ကသ္မာ? ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တတာယ. ကေဝလံ ပန ကာယဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မစ္ဆဂ္ဂဟဏာဒီ သုပယောဂေသုပိ ဧသေဝ နယော.
ဝစီဒွါရေပိ ‘မိဂဝံ ဂမိဿာမိ’ ‘ဝေဂေန ဓနုအာဒီနိ သဇ္ဇေထာ’တိ အာဏာပေတွာ ပုရိမနယေနေဝ အရညေ ကိဉ္စိ အလဘန္တဿ ကိဉ္စာပိ ဝစီဒွါရေ စောပနံ ပတ္တံ၊ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တတာယ ပန ကာယကမ္မံ န ဟောတိ. ကေဝလံ ဝစီဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
မနောဒွါရေ ပန ဝဓကစေတနာယ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ဧဝ ကမ္မပထဘေဒေါဝ ဟောတိ. သော စ ခေါ ဗျာပါဒဝသေန န ပါဏာတိပါတဝသေန. အကုသလဉှိ ကာယကမ္မံ ကာယဝစီဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတိ၊ န မနောဒွါရေ၊ တထာ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ. အကုသလံ မနောကမ္မံ ပန တီသုပိ ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတိ၊ တထာ ကုသလာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ.
ကထံ? သဟတ္ထာ ဟိ ပါဏံ ဟနန္တဿ အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ မိစ္ဆာစာရံ စရန္တဿ ကမ္မံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ. ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ‘ဂစ္ဆ ဣတ္ထန္နာမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟိ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’တိ အာဏာပေန္တဿ ပန ကမ္မံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဧတ္တကာ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ နာမ.
ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေပိ သမုဋ္ဌာတီ’တိ. သော ‘တယော သင်္ဂဟေ အာရုဠှံ သုတ္တံ အာဟရာဟီ’တိ ဝုတ္တော ဣဒံ ကုလုမ္ဗသုတ္တံ နာမ အာဟရိ –
‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အညိဿာ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ ပါပကေန မနသာ အနုပေက္ခကော ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာယံ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော န သောတ္ထိနာ အဘိနိက္ခမေယျာ’တိ. ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုလုမ္ဗဿ ဥပဃာတော ဟောတီ’’တိ.
ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘ဧဝံ စိန္တိတမတ္တေယေဝ မနသာ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယတိ. ဧတ္ထ ကုတော ကာယင်္ဂစောပနံ ဝါ ဝါစင်္ဂစောပနံ ဝါ? မနောဒွါရသ္မိံယေဝ ပန ဣဒံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ သမုဋ္ဌာတီ’တိ.
တမေနံ ‘တဝ သုတ္တဿ အတ္ထံ တုလယိဿာမာ’တိ ဝတွာ ဧဝံ တုလယိံသု – ‘တွံ ဣဒ္ဓိယာ ပရူပဃာတံ ဝဒေသိ. ဣဒ္ဓိ နာမ စေသာ – အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ၊ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ၊ မနောမယိဒ္ဓိ၊ ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ၊ သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ၊ အရိယိဒ္ဓိ၊ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ၊ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ၊ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓီတိ ဒသဝိဓာ (ပဋိ. မ. ၃.၁၀). တတ္ထ ကတရံ ဣဒ္ဓိံ ဝဒေသီ’တိ? ‘ဘာဝနာမယ’န္တိ. ‘ကိံ ပန ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတီ’တိ? ‘အာမ၊ ဧကစ္စေ အာစရိယာ ဧကဝါရံ ဟောတီ’တိ၊ ဝဒန္တိ ယထာ ဟိ ပရံ ပဟရိတုကာမေန ဥဒကဘရိတေ ဃဋေ ခိတ္တေ ဃဋောပိ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဥဒကမ္ပိ နဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ ဧကဝါရံ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သာ နဿတီတိ. အထ နံ ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ နေဝ ဧကဝါရံ န ဒွေ ဝါရေ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတီ’တိ ဝတွာ တံ သညတ္တိံ အာဂစ္ဆန္တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ ကိံ ကုသလာ၊ အကုသလာ၊ အဗျာကတာ? သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ? သဝိတက္ကသဝိစာရာ၊ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ၊ အဝိတက္ကအဝိစာရာ? ကာမာဝစရာ၊ ရူပါဝစရာ၊ အရူပါဝစရာ’တိ?
ဣမံ ပန ပဉှံ ယော ဇာနာတိ သော ဧဝံ ဝက္ခတိ – ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ ကုသလာ ဝါ ဟောတိ၊ အဗျာကတာ ဝါ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယာ ဧဝ၊ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ဧဝ၊ ရူပါဝစရာ ဧဝါ’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ပါဏာတိပါတစေတနာ ကုသလာဒီသု ကတရံ ကောဋ္ဌာသံ ဘဇတီ’တိ? ဇာနန္တော ဝက္ခတိ – ‘ပါဏာတိပါတစေတနာ အကုသလာ ဧဝ၊ ဒုက္ခဝေဒနီယာ ဧဝ၊ သဝိတက္ကသဝိစာရာ ဧဝ ကာမာဝစရာ ဧဝါ’တိ. ‘ဧဝံ သန္တေ တဝ ပဉှော နေဝ ကုသလတ္တိကေန သမေတိ၊ န ဝေဒနာတ္တိကေန၊ န ဝိတက္ကတ္တိကေန၊ န ဘူမန္တရေနာ’တိ.
‘ကိံ ပန ဧဝံ မဟန္တံ သုတ္တံ နိရတ္ထက’န္တိ? ‘နော နိရတ္ထကံ၊ တွံ ပနဿ အတ္ထံ န ဇာနာသိ. ‘‘ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ နေဝ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ၊ အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိ ပန အဓိပ္ပေတာ. သာ ဟိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနာ လဗ္ဘတိ. သာ ပန ကာယဝစီဒွါရာနိ မုဉ္စိတွာ ကာတုံ န သက္ကာ. အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိကာ ဟိ သတ္တာဟံ အလောဏကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒဗ္ဗေ အတ္ထရိတွာ ပထဝိယံ သယမာနာ တပံ စရိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သုသာနဘူမိံ သဇ္ဇေတွာ သတ္တမေ ပဒေ ဌတွာ ဟတ္ထံ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ မုခေန ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပန္တိ. အထ နေသံ ကမ္မံ သမိဇ္ဈတိ. ဧဝံ အယမ္ပိ ဣဒ္ဓိ ကာယဝစီဒွါရာနိ မုဉ္စိတွာ ကာတုံ န သက္ကာတိ. ‘န ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတီ’တိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.
ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ပန မုသာဝါဒါဒီနိ ကထေန္တဿ ကမ္မံ ဝစီကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မမ္ပိ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဝစီဘေဒံ ပန ကတွာ မုသာဝါဒါဒီနိ ကထေန္တဿ ကမ္မမ္ပိ ဝစီကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ဝစီဒွါရမေဝ. ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဧတ္တကာ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ နာမ.
ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘အကုသလံ ဝစီကမ္မံ မနောဒွါရေပိ သမုဋ္ဌာတီ’တိ. သော ‘တယော သင်္ဂဟေ အာရုဠှံ သုတ္တံ အာဟရာဟီ’တိ ဝုတ္တော ဣဒံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကတော သုတ္တံ အာဟရိ –
‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ယာဝတတိယံ အနုဿာဝိယမာနေ သရမာနော သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄).
ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘ဧဝံ အာပတ္တိံ အနာဝိကရောန္တော တုဏှီဘူတောဝ အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္ထ ကုတော ကာယင်္ဂစောပနံ ဝါ ဝါစင်္ဂစောပနံ ဝါ? မနောဒွါရသ္မိံယေဝ ပန ဣဒံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ သမုဋ္ဌာတီ’တိ.
သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ကိံ ပနေတံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ ဥဒါဟု နီတတ္ထ’န္တိ? ‘နီတတ္ထမေဝ မယှံ သုတ္တ’န္တိ. သော ‘မာ ဧဝံ အဝစ၊ တုလယိဿာမဿ အတ္ထ’န္တိ ဝတွာ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ကိံ ဟောတီ’တိ? ဇာနန္တော ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော ‘ဝိနယဿ ဒွေ မူလာနိ – ကာယော စ ဝါစာ စ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သဗ္ဗာပတ္တိယော ဣမေသုယေဝ ဒွီသု ဒွါရေသု ပညတ္တာ၊ မနောဒွါရေ အာပတ္တိပညပနံ နာမ နတ္ထိ. တွံ အတိဝိယ ဝိနယေ ပကတညူ၊ ယော သတ္ထာရာ အပညတ္တေ ဌာနေ အာပတ္တိံ ပညပေသိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဗ္ဘာစိက္ခသိ၊ ဇိနစက္ကံ ပဟရသီ’တိအာဒိဝစနေဟိ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဥတ္တရိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ ဥဒါဟု အကိရိယတော’တိ? ဇာနန္တော ‘ကိရိယတော’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘အနာဝိကရောန္တော ကတရံ ကိရိယံ ကရောတီ’တိ? အဒ္ဓါ ဟိ ကိရိယံ အပဿန္တော ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇိဿတိ. တတော ဣမဿ သုတ္တဿ အတ္ထေန သညာပေတဗ္ဗော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယွာယံ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တော၊ သော အာပတ္တိတော ကိံ ဟောတိ? ‘ကတရာပတ္တိ ဟောတီ’တိ အတ္ထော. ‘ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတိ’. သာ စ ခေါ န မုသာဝါဒလက္ခဏေန၊ ဘဂဝတော ပန ဝစနေန ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘အနာလပန္တော မနုဇေန ကေနစိ၊
ဝါစာဂိရံ နော စ ပရေ ဘဏေယျ၊
အာပဇ္ဇေယျ ဝါစသိကံ န ကာယိကံ၊
ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပဋိ. ၄၇၉)၊
ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ န မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.
ယဒါ ပန အဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စေတသာ ကာယင်္ဂံ စောပေန္တော ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒီနိ ကရောတိ၊ ဗျာပါဒသဟဂတေန စေတသာ ဒဏ္ဍပရာမာသာဒီနိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စေတသာ ‘ခန္ဒသိဝါဒယော သေဋ္ဌာ’တိ တေသံ အဘိဝါဒနအဉ္ဇလိကမ္မဘူတပီဌကပရိဘဏ္ဍာဒီနိ ကရောတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ.
ယဒါ ပန အဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စေတသာ ဝါစင်္ဂံ စောပေန္တော ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ၊ တံ မမဿာ’တိ ပရဝိတ္တူပကရဏံ အဘိဇ္ဈာယတိ၊ ဗျာပါဒသဟဂတေန စေတသာ ‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ၊ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ၊ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ၊ မာ ဝါ အဟေသု’န္တိ ဝဒတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စေတသာ ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌ’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ.
ယဒါ ပန ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ ရဟော နိသိန္နော အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ ဒွါရမ္ပိ မနောဒွါရမေဝ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာပိ မနောဒွါရေယေဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ တီသုပိ ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘တထာ ကုသလာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနီ’တိ၊ တတြာယံ နယော – ယဒါ ဟိ ကေနစိ ကာရဏေန ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ‘ပါဏာတိပါတာ အဒိန္နာဒါနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရမာမီ’တိ ဣမာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရမေဝ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
ယဒါ ပန တာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
ယဒါ ပန တေသု သိက္ခာပဒေသု ဒိယျမာနေသု ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ မနသာဝ ‘ပါဏာတိပါတာ အဒိန္နာဒါနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရမာမီ’တိ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန မနောဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
‘မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ’အာဒီနိ ပန စတ္တာရိ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာယာဒီဟိ ဂဏှန္တဿ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ တီသု ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
အနဘိဇ္ဈာဒိသဟဂတေဟိ ပန စိတ္တေဟိ ကာယင်္ဂံ စောပေတွာ စေတိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနဂန္ဓမာလာဒိပူဇနစေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ကရောန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ. အနဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စိတ္တေန ဝါစင်္ဂံ စောပေတွာ ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ ဝိတ္တူပကရဏံ န တံ မမဿာ’တိ အနဘိဇ္ဈာယတော အဗျာပါဒသဟဂတေန စိတ္တေန ‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ အဗျာဗဇ္ဈာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’တိ ဝဒန္တဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စိတ္တေန ‘အတ္ထိ ဒိန္န’န္တိအာဒီနိ ဥဒါဟရန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ. ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ ပန အစောပေတွာ ရဟော နိသိန္နဿ မနသာဝ အနဘိဇ္ဈာဒိသဟဂတာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ ဒွါရမ္ပိ မနောဒွါရမေဝ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာပိ မနောဒွါရေယေဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ.
တတ္ထ အာဏတ္တိသမုဋ္ဌိတေသု ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနေသု ကမ္မမ္ပိ ကာယကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ကမ္မဝသေနေဝ ကာယဒွါရန္တိ ဝဒန္တော ကမ္မံ ရက္ခတိ၊ ဒွါရံ ဘိန္ဒတိ နာမ. ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သမုဋ္ဌိတေသု မုသာဝါဒါဒီသု ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရံ၊ ကမ္မမ္ပိ ဒွါရဝသေနေဝ ကာယကမ္မန္တိ ဝဒန္တော ဒွါရံ ရက္ခတိ ကမ္မံ ဘိန္ဒတိ နာမ. တသ္မာ ‘ကမ္မံ ရက္ခာမီ’တိ ဒွါရံ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ၊ ‘ဒွါရံ ရက္ခာမီ’တိ ကမ္မံ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တေနေဝ ပန နယေန ကမ္မဉ္စ ဒွါရဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကထေန္တော ဟိ နေဝ ကမ္မံ န ဒွါရံ ဘိန္ဒတီတိ.
ကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ဣဒါနိ ‘ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ ပဉ္စဝိညာဏဒွါရာနီ’တိအာဒီသု စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ နာမ. စက္ခုဝိညာဏဒွါရံ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယဝိညာဏဒွါရန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝိညာဏဒွါရာနိ နာမ. ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဒွါရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နာ စေတနာ နေဝ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ န ဝစီကမ္မံ၊ မနောကမ္မမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ခုသမ္ဖဿော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယ။ မနောသမ္ဖဿောတိ ဣမေ ပန ဆ သမ္ဖဿာ နာမ. စက္ခုသမ္ဖဿဒွါရံ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယ။ မနောသမ္ဖဿဒွါရန္တိ ဣမာနိ ဆ သမ္ဖဿဒွါရာနိ နာမ.
စက္ခုအသံဝရော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယအသံဝရော ဝါစာအသံဝရော မနောအသံဝရောတိ – ဣမေ အဋ္ဌ အသံဝရာ နာမ. တေ အတ္ထတော ‘ဒုဿီလျံ မုဋ္ဌဿစ္စံ အညာဏံ အက္ခန္တိ ကောသဇ္ဇ’န္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသု ဧကဓမ္မောပိ ပဉ္စဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနေသု စိတ္တေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဇဝနက္ခဏေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနေ ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စဒွါရေ အသံဝရောတိ ဝုစ္စတိ.
စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓော အသံဝရော နတ္ထိ. သမ္ပဋိစ္ဆနသဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထာပိ အသံဝရော နတ္ထိ. သန္တီရဏဝေါဋ္ဌဗ္ဗနေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဇဝနသဟဇာတော ပန ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ အသံဝရော စက္ခုအသံဝရော နာမ ဟောတိ. သောတဃာနဇိဝှါပသာဒကာယဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယဒါ ပန ရူပါဒီသု အညတရာရမ္မဏံ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဝိနာ ဝစီဒွါရေန သုဒ္ဓံ ကာယဒွါရသင်္ခါတံ စောပနံ ပါပယမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ ကာယကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ၊ စောပနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ မနောဒွါရန္တိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္ထ အသံဝရော စောပနကာယအသံဝရော နာမ. ယဒါ တာဒိသံယေဝ ဇဝနံ ဝိနာ ကာယဒွါရေန သုဒ္ဓံ ဝစီဒွါရသင်္ခါတံ စောပနံ ပါပယမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ ဝစီကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ၊ စောပနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ မနောဒွါရန္တိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္ထ အသံဝရော ဝါစာအသံဝရော နာမ. ယဒါ ပန တာဒိသံ ဇဝနစိတ္တံ ဝိနာ ကာယဝစီဒွါရေဟိ သုဒ္ဓံ မနောဒွါရမေဝ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ အသံဝရော မနောအသံဝရော နာမ. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ အသံဝရာနံ ဝသေန စက္ခုအသံဝရဒွါရံ၊ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယ။ ဝါစာ။ မနောအသံဝရဒွါရန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ အသံဝရဒွါရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
စက္ခုသံဝရော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယ။ ဝါစာ။ မနောသံဝရောတိ ဣမေ ပန အဋ္ဌ သံဝရာ နာမ. တေ အတ္ထတော ‘သီလံ သတိ ဉာဏံ ခန္တိ ဝီရိယ’န္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသုပိ ဧကဓမ္မောပိ ပဉ္စဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနေသု စိတ္တေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနက္ခဏေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနေ ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စဒွါရေ သံဝရောတိ ဝုစ္စတိ. တဿ သဗ္ဗဿာပိ စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿောတိအာဒိနာ အသံဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ သံဝရာနံ ဝသေန စက္ခုသံဝရဒွါရံ။ပေ။ မနောသံဝရဒွါရန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ သံဝရဒွါရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
အကုသလကမ္မပထကထာ
ပါဏာတိပါတော၊ အဒိန္နာဒါနံ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော၊ မုသာဝါဒေါ၊ ပိသုဏဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာ၊ သမ္ဖပ္ပလာပေါ၊ အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ ပန ဒသ အကုသလကမ္မပထာ နာမ.
တတ္ထ ပါဏဿ အတိပါတော ပါဏာတိပါတော နာမ၊ ပါဏဝဓော၊ ပါဏဃာတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏောတိ စေတ္ထ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. တသ္မိံ ပန ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ ပါဏာတိပါတော. သော ဂုဏဝိရဟိတေသု တိရစ္ဆာနဂတာဒီသု ပါဏေသု ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာသရီရေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကသ္မာ? ပယောဂမဟန္တတာယ. ပယောဂသမတ္တေပိ ဝတ္ထုမဟန္တတာယ. ဂုဏဝန္တေသု မနုဿာဒီသု အပ္ပဂုဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာဂုဏေ မဟာသာဝဇ္ဇော. သရီရဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပါဏော၊ ပါဏသညိတာ၊ ဝဓကစိတ္တံ၊ ဥပက္ကမော၊ တေန မရဏန္တိ. ဆ ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကော၊ အာဏတ္တိကော၊ နိဿဂ္ဂိယော၊ ထာဝရော၊ ဝိဇ္ဇာမယော၊ ဣဒ္ဓိမယောတိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ အတိပပဉ္စော ဟောတိ. တသ္မာ တံ န ဝိတ္ထာရယာမ. အညဉ္စ ဧဝရူပံ အတ္ထိကေဟိ ပန သမန္တပါသာဒိကံ ဝိနယဋ္ဌကထံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၂) ဩလောကေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.
အဒိန္နဿ အာဒါနံ ‘အဒိန္နာဒါနံ’၊ ပရဿဟရဏံ၊ ထေယျံ၊ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ. တသ္မိံ ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ. တံ ဟီနေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ. ဝတ္ထုသမတ္တေ သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ. တံတံဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ.
တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ၊ ထေယျစိတ္တံ၊ ဥပက္ကမော၊ တေန ဟရဏန္တိ. ဆ ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကာဒယောဝ. တေ စ ခေါ ယထာနုရူပံ ထေယျာဝဟာရော၊ ပသယှာဝဟာရော၊ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော၊ ပရိကပ္ပါဝဟာရော၊ ကုသာဝဟာရောတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၈) ဝုတ္တော.
‘ကာမေသု မိစ္ဆာစာရော’တိ ဧတ္ထ ပန ‘ကာမေသူ’တိ မေထုနသမာစာရေသု၊ ‘မိစ္ဆာစာရော’တိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော. လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော.
တတ္ထ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ – ပုရိသာနံ တာဝ မာတုရက္ခိတာ၊ ပိတုရက္ခိတာ၊ မာတာပိတုရက္ခိတာ၊ ဘာတုရက္ခိတာ၊ ဘဂိနိရက္ခိတာ၊ ဉာတိရက္ခိတာ၊ ဂေါတ္တရက္ခိတာ၊ ဓမ္မရက္ခိတာ၊ သာရက္ခာ၊ သပရိဒဏ္ဍာတိ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ၊ ဓနက္ကီတာ၊ ဆန္ဒဝါသိနီ၊ ဘောဂဝါသိနီ၊ ပဋဝါသိနီ၊ ဩဒပတ္တကိနီ၊ ဩဘဋစုမ္ဗဋာ၊ ဒါသီ စ ဘရိယာ၊ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ၊ ဓဇာဟဋာ၊ မုဟုတ္တိကာတိ ဧတာ ဓနက္ကီတာဒယော ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော. ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ၊ ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ ဣတ္ထီနံ အညေ ပုရိသာ ဣဒံ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ.
သော ပနေသ မိစ္ဆာစာရော သီလာဒိဂုဏရဟိတေ အဂမနီယဋ္ဌာနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အဂမနီယဝတ္ထု၊ တသ္မိံ သေဝနစိတ္တံ၊ သေဝနပ္ပယောဂေါ၊ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိအဓိဝါသနန္တိ. ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကော ဧဝ.
‘မုသာ’တိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇကော ဝစီပယောဂေါ၊ ကာယပယောဂေါ ဝါ. ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. အပရော နယော – ‘မုသာ’တိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု. ‘ဝါဒေါ’တိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ. လက္ခဏတော ပန အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. အပိစ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ ‘နတ္ထီ’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော. သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနတ္ထံ ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော. ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပါယေန ‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော. အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ဒိဋ္ဌန္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော.
တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – အတထံ ဝတ္ထု၊ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ၊ တဇ္ဇော ဝါယာမော၊ ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ. ဧကော ပယောဂေါ – သာဟတ္ထိကောဝ. သော စ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပရဝိသံဝါဒကကိရိယာကရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တာယ စေ ကိရိယာယ ပရော တမတ္ထံ ဇာနာတိ၊ အယံ ကိရိယသမုဋ္ဌာပိကစေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ. ယသ္မာ ပန ယထာ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဝါစာဟိ ပရံ ဝိသံဝါဒေတိ၊ တထာ ဣမဿ ‘ဣမံ ဘဏာဟီ’တိ အာဏာပေန္တောပိ၊ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ပုရတော နိဿဇ္ဇန္တောပိ၊ ‘အယမတ္ထော ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’တိ ကုဋ္ဋာဒီသု လိခိတွာ ဌပေန္တောပိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ အာဏတ္တိကနိဿဂ္ဂိယထာဝရာပိ ပယောဂါ ယုဇ္ဇန္တိ. အဋ္ဌကထာသု ပန အနာဂတတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ.
‘ပိသုဏဝါစာ’တိအာဒီသု ယာယ ဝါစာယ ယဿ တံ ဝါစံ ဘာသတိ တဿ ဟဒယေ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ကရောတိ၊ သာ ပိသုဏဝါစာ. ယာယ ပန အတ္တာနမ္ပိ ပရမ္ပိ ဖရုသံ ကရောတိ၊ ယာ ဝါစာ သယမ္ပိ ဖရုသာ နေဝ ကဏ္ဏသုခါ၊ န ဟဒယင်္ဂမာ၊ အယံ ‘ဖရုသဝါစာ’. ယေန သမ္ဖံ ပလပတိ၊ နိရတ္ထကံ၊ သော ‘သမ္ဖပ္ပလာပေါ’. တေသံ မူလဘူတာ စေတနာပိ ပိသုဏဝါစာဒိနာမမေဝ လဘတိ. သာ ဧဝ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ.
တတ္ထ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ပရေသံ ဝါ ဘေဒါယ အတ္တနော ပိယကမျတာယ ဝါ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပိသုဏဝါစာ နာမ. သာ ယဿ ဘေဒံ ကရောတိ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ.
တဿာ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – ‘ဘိန္ဒိတဗ္ဗော ပရော’ ဣတိ ‘ဣမေ နာနာ ဘဝိဿ’န္တိ ဝိနာ ဘဝိဿန္တီတိ ဘေဒပုရေက္ခာရတာ ဝါ၊ ‘ဣတိ အဟံ ပိယော ဘဝိဿာမိ ဝိဿာသိကော’တိ ပိယကမျတာ ဝါ၊ တဇ္ဇော ဝါယာမော၊ တဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ. ပရေ ပန အဘိန္နေ ကမ္မပထဘေဒေါ နတ္ထိ၊ ဘိန္နေ ဧဝ ဟောတိ.
ပရဿ မမ္မစ္ဆေဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဧကန္တဖရုသစေတနာ ‘ဖရုသဝါစာ’. တဿာ အာဝိဘာဝတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဒါရကော မာတု ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အရညံ ဂစ္ဆတိ. တံ မာတာ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တီ ‘စဏ္ဍာ တံ မဟိံသီ အနုဗန္ဓတူ’တိ အက္ကောသိ. အထဿ တထေဝ အရညေ မဟိံသီ ဥဋ္ဌာသိ. ဒါရကော ‘ယံ မမ မာတာ မုခေန ကထေသိ တံ မာ ဟောတု၊ ယံ စိတ္တေန စိန္တေသိ တံ ဟောတူ’တိ သစ္စကိရိယံ အကာသိ. မဟိံသီ တတ္ထေဝ ဗဒ္ဓါ ဝိယ အဋ္ဌာသိ. ဧဝံ မမ္မစ္ဆေဒကောပိ ပယောဂေါ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ. မာတာပိတရော ဟိ ကဒါစိ ပုတ္တကေ ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တိ – ‘စောရာ ဝေါ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကရောန္တူ’တိ၊ ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ စ နေသံ ဥပရိ ပတန္တံ န ဣစ္ဆန္တိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ ကဒါစိ နိဿိတကေ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘ကိံ ဣမေ အဟိရိကာ အနောတ္တပ္ပိနော စရန္တိ၊ နိဒ္ဓမထ နေ’တိ၊ အထ စ နေသံ အာဂမာဓိဂမသမ္ပတ္တိံ ဣစ္ဆန္တိ. ယထာ စ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝစနသဏှတာယ အဖရုသဝါစာပိ န ဟောတိ. န ဟိ မာရာပေတုကာမဿ ‘ဣမံ သုခံ သယာပေထာ’တိ ဝစနံ အဖရုသဝါစာ ဟောတိ. စိတ္တဖရုသတာယ ပနေသာ ဖရုသဝါစာဝ. သာ ယံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတာ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ. တဿာ တယော သမ္ဘာရာ – အက္ကောသိတဗ္ဗော ပရော၊ ကုပိတစိတ္တံ၊ အက္ကောသနန္တိ.
အနတ္ထဝိညာပိကာ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ အကုသလစေတနာ ‘သမ္ဖပ္ပလာပေါ’. သော အာသေဝနမန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော. အာသေဝနမဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ ဒွေ သမ္ဘာရာ – ဘာရတယုဒ္ဓသီတာဟရဏာဒိနိရတ္ထကကထာပုရေက္ခာရတာ၊ တထာရူပီကထာကထနဉ္စာတိ. ပရေ ပန တံ ကထံ အဂဏှန္တေ ကမ္မပထဘေဒေါ နတ္ထိ၊ ပရေန သမ္ဖပ္ပလာပေ ဂဟိတေယေဝ ဟောတိ.
အဘိဇ္ဈာယတီတိ ‘အဘိဇ္ဈာ’. ပရဘဏ္ဍာဘိမုခီ ဟုတွာ တန္နိန္နတာယ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သာ ‘အဟော တဝ ဣဒံ မမဿာ’တိ ဧဝံ ပရဘဏ္ဍာဘိဇ္ဈာယနလက္ခဏာ. အဒိန္နာဒါနံ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ မဟာသာဝဇ္ဇာ စ. တဿာ ဒွေ သမ္ဘာရာ – ပရဘဏ္ဍံ၊ အတ္တနော ပရိဏာမနဉ္စာတိ. ပရဘဏ္ဍဝတ္ထုကေ ဟိ လောဘေ ဥပ္ပန္နေပိ န တာဝ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ ယာဝ န ‘အဟော ဝတ ဣဒံ မမဿာ’တိ အတ္တနော ပရိဏာမေတိ.
ဟိတသုခံ ဗျာပါဒယတီတိ ‘ဗျာပါဒေါ’. သော ပရဝိနာသာယ မနောပဒေါသလက္ခဏော. ဖရုသဝါစာ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော မဟာသာဝဇ္ဇော စ. တဿ ဒွေ သမ္ဘာရာ – ပရသတ္တော စ၊ တဿ စ ဝိနာသစိန္တာတိ. ပရသတ္တဝတ္ထုကေ ဟိ ကောဓေ ဥပ္ပန္နေပိ န တာဝ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ ယာဝ ‘အဟော ဝတာယံ ဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ ဝိနဿေယျာ’တိ တဿ ဝိနာသနံ န စိန္တေသိ.
ယထာဘုစ္စဂဟဏာဘာဝေန မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’. သာ ‘နတ္ထိ ဒိန္န’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝိပရီတဒဿနလက္ခဏာ. သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဝိယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ မဟာသာဝဇ္ဇာ စ. အပိစ အနိယတာ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ နိယတာ မဟာသာဝဇ္ဇာ. တဿာ ဒွေ သမ္ဘာရာ – ဝတ္ထုနော စ ဂဟိတာကာရဝိပရီတတာ၊ ယထာ စ တံ ဂဏှာတိ တထာဘာဝေန တဿုပဋ္ဌာနန္တိ. တတ္ထ နတ္ထိကာဟေတုကအကိရိယဒိဋ္ဌီဟိ ဧဝ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ၊ န အညဒိဋ္ဌီဟိ.
ဣမေသံ ပန ဒသန္နံ အကုသလကမ္မပထာနံ ဓမ္မတော ကောဋ္ဌာသတော အာရမ္မဏတော ဝေဒနာတော မူလတော စာတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော –
တတ္ထ ‘ဓမ္မတော’တိ ဧတေသု ဟိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာဓမ္မာဝ ဟောန္တိ၊ အဘိဇ္ဈာဒယော တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တာ.
‘ကောဋ္ဌာသတော’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ကမ္မပထာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ နော မူလာနိ. အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ ကမ္မပထာ စေဝ မူလာနိ စ. အဘိဇ္ဈာ ဟိ မူလံ ပတွာ ‘လောဘော အကုသလမူလံ’ ဟောတိ၊ ဗျာပါဒေါ ‘ဒေါသော အကုသလမူလံ’.
‘အာရမ္မဏတော’တိ ပါဏာတိပါတော ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏော ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏံ ဝါ ဟောတိ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဝါ. မိစ္ဆာစာရော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏော ဟောတိ၊ သတ္တာရမ္မဏောတိပိ ဧကေ. မုသာဝါဒေါ သတ္တာရမ္မဏော ဝါ၊ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ. တထာ ပိသုဏဝါစာ. ဖရုသဝါစာ သတ္တာရမ္မဏာဝ. သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေန သတ္တာရမ္မဏော ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ. တထာ အဘိဇ္ဈာ. ဗျာပါဒေါ သတ္တာရမ္မဏောဝ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တေဘူမကဓမ္မဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏာဝ.
‘ဝေဒနာတော’တိ ပါဏာတိပါတော ဒုက္ခဝေဒနော ဟောတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ရာဇာနော စောရံ ဒိသွာ ဟသမာနာပိ ‘ဂစ္ဆထ နံ ဃာတေထာ’တိ ဝဒန္တိ၊ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန နေသံ ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တာဝ ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနံ တိဝေဒနံ. တဉှိ ပရဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌဿ ဂဏှတော သုခဝေဒနံ ဟောတိ၊ ဘီတတသိတဿ ဂဏှတော ဒုက္ခဝေဒနံ. တထာ ဝိပါကနိဿန္ဒဖလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. ဂဟဏကာလေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌိတဿ ပန ဂဏှတော အဒုက္ခမသုခဝေဒနံ ဟောတီတိ. မိစ္ဆာစာရော သုခမဇ္ဈတ္တဝသေန ဒွိဝေဒနော. သန္နိဋ္ဌာပကစိတ္တေ ပန မဇ္ဈတ္တဝေဒနော န ဟောတိ. မုသာဝါဒေါ အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ တိဝေဒနော၊ တထာ ပိသုဏဝါစာ. ဖရုသဝါစာ ဒုက္ခဝေဒနာ. သမ္ဖပ္ပလာပေါ တိဝေဒနော. ပရေသု ဟိ သာဓုကာရံ ဒေန္တေသု စေလုက္ခေပါဒီနိ ခိပန္တေသု ဟဋ္ဌတုဋ္ဌဿ သီတာဟရဏဘာရတယုဒ္ဓါဒီနိ ကထနကာလေ သော သုခဝေဒနော ဟောတိ. ပဌမံ ဒိန္နဝေတနေန ဧကေန ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကထေဟီ’တိ ဝုတ္တေ ‘အနနုသန္ဓိကံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေဿာမိ နု ခေါ နော’တိ ဒေါမနဿိတဿ ကထနကာလေ ဒုက္ခဝေဒနော ဟောတိ၊ မဇ္ဈတ္တဿ ကထယတော အဒုက္ခမသုခဝေဒနော ဟောတိ. အဘိဇ္ဈာ သုခမဇ္ဈတ္တဝသေန ဒွိဝေဒနာ၊ တထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ဗျာပါဒေါ ဒုက္ခဝေဒနော.
‘မူလတော’တိ ပါဏာတိပါတော ဒေါသမောဟဝသေန ဒွိမူလကော ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနံ ဒေါသမောဟဝသေန ဝါ လောဘမောဟဝသေန ဝါ. မိစ္ဆာစာရော လောဘမောဟဝသေန. မုသာဝါဒေါ ဒေါသမောဟဝသေန ဝါ လောဘမောဟဝသေန ဝါ၊ တထာ ပိသုဏဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ စ. ဖရုသဝါစာ ဒေါသမောဟဝသေန. အဘိဇ္ဈာ မောဟဝသေန ဧကမူလာ၊ တထာ ဗျာပါဒေါ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ လောဘမောဟဝသေန ဒွိမူလာတိ.
အကုသလကမ္မပထကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ကုသလကမ္မပထကထာ
ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရတိယော အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိယော စာတိ ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ နာမ. တတ္ထ ပါဏာတိပါတာဒယော ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဧတာယ ဝိရမန္တိ၊ သယံ ဝါ ဝိရမတိ၊ ဝိရမဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဝိရတိ. ယာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ပါဏာတိပါတာ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉-၃၀၁) ဧဝံ ဝုတ္တာ ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ၊ သာ ပဘေဒတော တိဝိဓာ ဟောတိ – သမ္ပတ္တဝိရတိ၊ သမာဒါနဝိရတိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိရတီတိ.
တတ္ထ အသမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ အတ္တနော ဇာတိဝယဗာဟုသစ္စာဒီနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘အယုတ္တံ အမှာကံ ဧဝရူပံ ပါပံ ကာတု’န္တိ သမ္ပတ္တံ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ ‘သမ္ပတ္တဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – သီဟဠဒီပေ စက္ကနဥပါသကဿ ဝိယ. တဿ ကိရ ဒဟရကာလေယေဝ မာတုယာ ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဝေဇ္ဇေန စ ‘အလ္လသသမံသံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တံ. တတော စက္ကနဿ ဘာတာ ‘ဂစ္ဆ၊ တာတ၊ ခေတ္တံ အာဟိဏ္ဍာဟီ’တိ စက္ကနံ ပေသေသိ. သော တတ္ထ ဂတော. တသ္မိဉ္စ သမယေ ဧကော သသော တရုဏသဿံ ခါဒိတုံ အာဂတော ဟောတိ. သော တံ ဒိသွာဝ ဝေဂေန ဓာဝန္တော ဝလ္လိယာ ဗဒ္ဓေါ ‘ကိရိ ကိရီ’တိ သဒ္ဒမကာသိ. စက္ကနော တေန သဒ္ဒေန ဂန္တွာ တံ ဂဟေတွာ စိန္တေသိ – ‘မာတု ဘေသဇ္ဇံ ကရောမီ’တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘န မေတံ ပတိရူပံ ယွာဟံ မာတု ဇီဝိတကာရဏာ ပရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ’န္တိ. အထ နံ ‘ဂစ္ဆ၊ အရညေ သသေဟိ သဒ္ဓိံ တိဏောဒကံ ပရိဘုဉ္ဇာ’တိ မုဉ္စိ. ဘာတရာ စ ‘ကိံ တာတ သသော လဒ္ဓေါ’တိ ပုစ္ဆိတော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. တတော နံ ဘာတာ ပရိဘာသိ. သော မာတုသန္တိကံ ဂန္တွာ ‘ယတော အဟံ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ’တိ သစ္စံ ဝတွာ အဋ္ဌာသိ. တာဝဒေဝဿ မာတာ အရောဂါ အဟောသိ.
သမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ ပန သိက္ခာပဒသမာဒါနေ စ တတုတ္တရိဉ္စ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ ‘သမာဒါနဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥတ္တရဝဍ္ဎမာနပဗ္ဗတဝါသီဥပါသကဿ ဝိယ. သော ကိရ အမ္ဗရိယဝိဟာရဝါသိနော ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ ကသတိ. အထဿ ဂေါဏော နဋ္ဌော. သော တံ ဂဝေသန္တော ဥတ္တရဝဍ္ဎမာနပဗ္ဗတံ အာရုဟိ. တတြ နံ မဟာသပ္ပေါ အဂ္ဂဟေသိ. သော စိန္တေသိ – ‘ဣမာယဿ တိခိဏဝါသိယာ သီသံ ဆိန္ဒာမီ’တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘န မေတံ ပတိရူပံ ယွာဟံ ဘာဝနီယဿ ဂရုနော သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ ဘိန္ဒေယျ’န္တိ ဧဝံ ယာဝတတိယံ စိန္တေတွာ ‘ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ၊ န သိက္ခာပဒ’န္တိ အံသေ ဌပိတံ တိခိဏဒဏ္ဍဝါသိံ အရညေ ဆဍ္ဍေသိ. တာဝဒေဝ နံ မဟာဝါဠော မုဉ္စိတွာ အဂမာသီတိ.
အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ပန ဝိရတိ ‘သမုစ္ဆေဒဝိရတီ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယဿာ ဥပ္ပတ္တိတော ပဘုတိ ‘ပါဏံ ဃာတေဿာမီ’တိ အရိယပုဂ္ဂလာနံ စိတ္တမ္ပိ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ.
ဣဒါနိ ယထာ အကုသလာနံ ဧဝံ ဣမေသမ္ပိ ကုသလကမ္မပထာနံ ဓမ္မတော ကောဋ္ဌာသတော အာရမ္မဏတော ဝေဒနာတော မူလတောတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော –
တတ္ထ ‘ဓမ္မတော’တိ ဧတေသု ဟိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဝိရတိယောပိ၊ အန္တေ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တာဝ.
‘ကောဋ္ဌာသတော’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကမ္မပထာ ဧဝ၊ နော မူလာနိ. အန္တေ တယော ကမ္မပထာ စေဝ မူလာနိ စ. အနဘိဇ္ဈာ ဟိ မူလံ ပတွာ ‘အလောဘော ကုသလမူလံ’ ဟောတိ. အဗျာပါဒေါ ‘အဒေါသော ကုသလမူလံ’၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ‘အမောဟော ကုသလမူလံ’.
‘အာရမ္မဏတော’တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ အာရမ္မဏာနေဝ ဧတေသံ အာရမ္မဏာနိ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတောယေဝ ဟိ ဝေရမဏီ နာမ ဟောတိ. ယထာ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ ဧဝံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာပေတေ ကမ္မပထာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
‘ဝေဒနာတော’တိ သဗ္ဗေ သုခဝေဒနာ ဝါ ဟောန္တိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာ ဝါ. ကုသလံ ပတွာ ဟိ ဒုက္ခဝေဒနာ နာမ နတ္ထိ.
‘မူလတော’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကမ္မပထာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟဝသေန တိမူလာ ဟောန္တိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ ဒွိမူလာ. အနဘိဇ္ဈာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ ဒွိမူလာ ဟောတိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဧကမူလာ. အလောဘော ပန အတ္တနာဝ အတ္တနော မူလံ န ဟောတိ. အဗျာပါဒေပိ ဧသေဝ နယော. သမ္မာဒိဋ္ဌိ အလောဘာဒေါသဝသေန ဒွိမူလာဝ ဟောတိ. ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ နာမ.
ကမ္မပထသံသန္ဒနကထာ
ဣဒါနိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ နာမ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန ဟိ ဥပ္ပန္နော အသံဝရော အကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ. မနောဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော တီဏိပိ ကမ္မာနိ ဟောန္တိ – သော ဟိ ကာယဒွါရေ စောပနပ္ပတ္တော အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ ဝစီဒွါရေ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ၊ ဥဘယတ္ထ စောပနံ အပ္ပတ္တော အကုသလံ မနောကမ္မံ. ပဉ္စအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နောပိ အကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ. စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ ဝါစာအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ မနောအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ. တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ အကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ.
ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော သံဝရောပိ ကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ. မနောဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော ပန အယမ္ပိ၊ အသံဝရော ဝိယ၊ တီဏိပိ ကမ္မာနိ ဟောန္တိ. ပဉ္စသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နောပိ ကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ စောပနကာယသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော ကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ ဝါစာသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော ကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ မနောသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော ကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ. တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ ကုသလံ မနောကမ္မမေဝ ဟောတိ.
အကုသလံ ကာယကမ္မံ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ မနောဖဿဒွါရဝသေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ. အကုသလံ မနောကမ္မံ ပန ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တံ အကုသလံ ကာယဝစီကမ္မံ ဟောတိ၊ စောပနံ အပ္ပတ္တံ အကုသလံ မနောကမ္မမေဝ. ယထာ စ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန၊ ဧဝံ ပဉ္စအသံဝရဒွါရဝသေနပိ အကုသလံ ကာယကမ္မံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ပန ဝါစာအသံဝရဒွါရဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မနောအသံဝရဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ. အကုသလံ ဝစီကမ္မမ္ပိ ပဉ္စအသံဝရဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ စောပနကာယဝါစာအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ မနောအသံဝရဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ. အကုသလံ မနောကမ္မံ အဋ္ဌအသံဝရဒွါရဝသေနပိ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ. ကုသလကာယကမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.
အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ အကုသလကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ မနောအသံဝရဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န တထာ ဧတာနိ. ဧတာနိ ပန ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂံ အစောပေတွာ သိက္ခာပဒါနိ ဂဏှန္တဿ မနောသံဝရဒွါရေပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧဝ. တတ္ထ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပဉ္စဝိညာဏဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘ယမိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ၊ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ’တိ ဣမိနာ ပန နယေန ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဋ္ဌအသံဝရဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဋ္ဌသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒသအကုသလကမ္မပထဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဣဒမ္ပိ စိတ္တံ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဟောတု၊ ဆဖဿဒွါရဝသေန ဝါ၊ အဋ္ဌသံဝရဒွါရဝသေန ဝါ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန ဝါ. ‘‘ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ။ပေ။ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ.
ဒွါရကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ အယံ ယောဇနာ – ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု ရူပါရမ္မဏံ ဝါ အာရဗ္ဘ၊ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ အတ္ထော. သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဧတဿ စိတ္တဿ ဧတေသု အာရမ္မဏေသု ယံကိဉ္စိ ဧကမေဝ အာရမ္မဏံ အနုညာတသဒိသံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ ဧကသ္မိံ သမယေ ဧကဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ရူပါရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ပုန အညသ္မိံ သမယေ အညဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ သဒ္ဒါဒီသုပိ အညတရံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝ. ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ စဿ ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဌမံ ရူပါရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိ ဟောတိ၊ ပစ္ဆာ သဒ္ဒါရမ္မဏန္တိ အယမ္ပိ ကမော နတ္ထိ. ရူပါဒီသု စာပိ ပဌမံ နီလာရမ္မဏံ ပစ္ဆာ ပီတာရမ္မဏန္တိ အယမ္ပိ နိယမော နတ္ထိ. ဣတိ ဣမံ သဗ္ဗာရမ္မဏတဉ္စေဝ၊ ကမာဘာဝဉ္စ၊ ကမာဘာဝေပိ စ နီလပီတာဒီသု နိယမာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘာ’တိ အာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေသု ရူပါဒီသု န ယံကိဉ္စိ ဧကမေဝ၊ အထ ခေါ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ. ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ စ ‘ပဌမံ ရူပါရမ္မဏံ ပစ္ဆာ သဒ္ဒါရမ္မဏံ အာရဗ္ဘာ’တိ ဧဝမ္ပိ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ ‘ပဋိလောမတော ဝါ အနုလောမတော ဝါ၊ ဧကန္တရိကဒွန္တရိကာဒိနယေန ဝါ၊ ရူပါရမ္မဏာဒီသု ယံ ဝါ တံ ဝါ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’တိ အတ္ထော. ရူပါရမ္မဏေသုပိ စ ‘ပဌမံ နီလာရမ္မဏံ ပစ္ဆာ ပီတာရမ္မဏ’န္တိ ဣမိနာပိ နိယမေန အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ ‘နီလပီတကာဒီသု ရူပါရမ္မဏေသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ရူပါရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’တိ အတ္ထော. သဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ တာဝ ဧကာ ယောဇနာ.
အယံ ပန အပရာ – ရူပံ အာရမ္မဏံ ဧတဿာတိ ရူပါရမ္မဏံ။ပေ။ ဓမ္မော အာရမ္မဏံ ဧတဿာတိ ဓမ္မာရမ္မဏံ. ဣတိ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ဝတွာ ပုန ‘ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘာ’တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ဧတေသု ရူပါဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယံ ဝါ တံ ဝါ ပန အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ယေဝါပနကေ အဘိနဝံ နတ္ထိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ ဂဟိတ’န္တိ ဝတွာ ‘ရူပံ ဝါ အာရဗ္ဘ။ပေ။ ဓမ္မံ ဝါ အာရဗ္ဘ၊ ဣဒံ ဝါ ဣဒံ ဝါ အာရဗ္ဘာတိ ကထေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တ’န္တိ ဧတ္တကမေဝ အာဂတံ.