ကမ္မကထာ
ဣဒါနိ ယာနိ တီဏိ ကမ္မာနိ ဌပေတွာ ဣမာနိ ကမ္မဒွါရာနိ ဒဿိတာနိ၊ တာနိ အာဒိံ ကတွာ အဝသေသဿ ဒွါရကထာယ မာတိကာဌပနဿ ဝိတ္ထာရကထာ ဟောတိ. တီဏိ ဟိ ကမ္မာနိ – ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ. ကိံ ပနေတံ ကမ္မံ နာမာတိ? စေတနာ စေဝ၊ ဧကစ္စေ စ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ. တတ္ထ စေတနာယ ကမ္မဘာဝေ ဣမာနိ သုတ္တာနိ –
‘‘စေတနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ဝဒါမိ၊ စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’ (အ. နိ. ၆.၆၃၊ ကထာ. ၅၃၉). ‘‘ကာယေ ဝါ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ ကာယသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ ဝါစာယ ဝါ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ ဝစီသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ၊ မနေ ဝါ၊ အာနန္ဒ၊ သတိ မနောသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ’’ (သံ. နိ. ၂.၂၅၊ အ. နိ. ၄.၁၇၁). ‘‘တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဒုက္ခုဒြယံ၊ ဒုက္ခဝိပါကံ၊ စတုဗ္ဗိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသဉ္စေတနာ။ပေ။ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာ အကုသလံ မနောကမ္မံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ ကုသလံ ကာယကမ္မံ သုခုဒြယံ သုခဝိပါကံ စတုဗ္ဗိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသဉ္စေတနာ။ပေ။ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာ၊ ကုသလံ မနောကမ္မံ သုခုဒြယံ သုခဝိပါကံ’’ (ကထာ. ၅၃၉၊ အ. နိ. ၁၀.၂၁၇ ထောကံ ဝိသဒိသံ). ‘‘သစာယံ၊ အာနန္ဒ၊ သမိဒ္ဓိ မောဃပုရိသော ပါဋလိပုတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရေယျ – သဉ္စေတနိယံ၊ အာဝုသော ပါဋလိပုတ္တ၊ ကမ္မံ ကတွာ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ၊ သုခဝေဒနီယံ သုခံ သော ဝေဒယတိ။ပေ။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ အဒုက္ခမသုခံ သော ဝေဒယတီတိ၊ ဧဝံ ဗျာကရမာနော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သမိဒ္ဓိ မောဃပုရိသော ပါဋလိပုတ္တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၀၊ ကထာ. ၅၃၉).
ဣမာနိ တာဝ စေတနာယ ကမ္မဘာဝေ သုတ္တာနိ. စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပန ကမ္မဘာဝေါ ကမ္မစတုက္ကေန ဒီပိတော. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ၊ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ (အ. နိ. ၄.၂၃၂-၂၃၃).။ ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ? ယဒိဒံ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ပေ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ (အ. နိ. ၄.၂၃၈).။ ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ – သေယျထိဒံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၃၇).
ဧဝံ ဣမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂပ္ပဘေဒတော ပန္နရသ ဓမ္မာ ကမ္မစတုက္ကေန ဒီပိတာ. အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ အနဘိဇ္ဈာ၊ အဗျာပါဒေါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
တတ္ထ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဘဇာပိယမာနော ကာယကမ္မာဒီနိ တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ. ယဉှိ ကာယေန ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော ကာယိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ဝါစာယ ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော ဝါစသိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ သမ္မာကမ္မန္တော ကာယကမ္မံ၊ သမ္မာဝါစာ ဝစီကမ္မံ. ဧတသ္မိံ ဒွယေ ဂဟိတေ သမ္မာအာဇီဝေါ တပ္ပက္ခိကတ္တာ ဂဟိတောဝ ဟောတိ. ယံ ပန မနေန ဒုဿီလျံ အဇ္ဈာစရတိ၊ တမှာ သံဝရော မာနသိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓိဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. အယံ ပဉ္စဝိဓောပိ မနောကမ္မံ နာမ. ဧဝံ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဘဇာပိယမာနော တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ.
ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒွါရသံသန္ဒနံ နာမ ဟောတိ. ကာယဝစီဒွါရေသု ဟိ စောပနံ ပတွာ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ မနောဒွါရေ စ သမုဒါစာရံ ပတွာ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ တံ ဂဟေတွာ တံတံဒွါရပက္ခိကမေဝ အကံသု.
တတြာယံ နယော – ယော ‘မိဂဝံ ဂမိဿာမီ’တိ ဓနုံ သဇ္ဇေတိ၊ ဇိယံ ဝဋ္ဋေတိ၊ သတ္တိံ နိသေတိ၊ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဝတ္ထံ ပရိဒဟတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ကာယဒွါရေ စောပနံ ပတ္တံ ဟောတိ. သော အရညေ ဒိဝသံ စရိတွာ အန္တမသော သသဗိဠာရမတ္တမ္ပိ န လဘတိ၊ ဣဒံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ န ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ကသ္မာ? ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တတာယ. ကေဝလံ ပန ကာယဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မစ္ဆဂ္ဂဟဏာဒီ သုပယောဂေသုပိ ဧသေဝ နယော.
ဝစီဒွါရေပိ ‘မိဂဝံ ဂမိဿာမိ’ ‘ဝေဂေန ဓနုအာဒီနိ သဇ္ဇေထာ’တိ အာဏာပေတွာ ပုရိမနယေနေဝ အရညေ ကိဉ္စိ အလဘန္တဿ ကိဉ္စာပိ ဝစီဒွါရေ စောပနံ ပတ္တံ၊ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တတာယ ပန ကာယကမ္မံ န ဟောတိ. ကေဝလံ ဝစီဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
မနောဒွါရေ ပန ဝဓကစေတနာယ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ဧဝ ကမ္မပထဘေဒေါဝ ဟောတိ. သော စ ခေါ ဗျာပါဒဝသေန န ပါဏာတိပါတဝသေန. အကုသလဉှိ ကာယကမ္မံ ကာယဝစီဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတိ၊ န မနောဒွါရေ၊ တထာ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ. အကုသလံ မနောကမ္မံ ပန တီသုပိ ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတိ၊ တထာ ကုသလာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ.
ကထံ? သဟတ္ထာ ဟိ ပါဏံ ဟနန္တဿ အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ မိစ္ဆာစာရံ စရန္တဿ ကမ္မံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတိ. ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ‘ဂစ္ဆ ဣတ္ထန္နာမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟိ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’တိ အာဏာပေန္တဿ ပန ကမ္မံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဧတ္တကာ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ နာမ.
ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေပိ သမုဋ္ဌာတီ’တိ. သော ‘တယော သင်္ဂဟေ အာရုဠှံ သုတ္တံ အာဟရာဟီ’တိ ဝုတ္တော ဣဒံ ကုလုမ္ဗသုတ္တံ နာမ အာဟရိ –
‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အညိဿာ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ ပါပကေန မနသာ အနုပေက္ခကော ဟောတိ – ‘အဟော ဝတာယံ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော န သောတ္ထိနာ အဘိနိက္ခမေယျာ’တိ. ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုလုမ္ဗဿ ဥပဃာတော ဟောတီ’’တိ.
ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘ဧဝံ စိန္တိတမတ္တေယေဝ မနသာ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယတိ. ဧတ္ထ ကုတော ကာယင်္ဂစောပနံ ဝါ ဝါစင်္ဂစောပနံ ဝါ? မနောဒွါရသ္မိံယေဝ ပန ဣဒံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ သမုဋ္ဌာတီ’တိ.
တမေနံ ‘တဝ သုတ္တဿ အတ္ထံ တုလယိဿာမာ’တိ ဝတွာ ဧဝံ တုလယိံသု – ‘တွံ ဣဒ္ဓိယာ ပရူပဃာတံ ဝဒေသိ. ဣဒ္ဓိ နာမ စေသာ – အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ၊ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ၊ မနောမယိဒ္ဓိ၊ ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ၊ သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ၊ အရိယိဒ္ဓိ၊ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ၊ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ၊ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ၊ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓီတိ ဒသဝိဓာ (ပဋိ. မ. ၃.၁၀). တတ္ထ ကတရံ ဣဒ္ဓိံ ဝဒေသီ’တိ? ‘ဘာဝနာမယ’န္တိ. ‘ကိံ ပန ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတီ’တိ? ‘အာမ၊ ဧကစ္စေ အာစရိယာ ဧကဝါရံ ဟောတီ’တိ၊ ဝဒန္တိ ယထာ ဟိ ပရံ ပဟရိတုကာမေန ဥဒကဘရိတေ ဃဋေ ခိတ္တေ ဃဋောပိ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဥဒကမ္ပိ နဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ ဧကဝါရံ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သာ နဿတီတိ. အထ နံ ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာ နေဝ ဧကဝါရံ န ဒွေ ဝါရေ ပရူပဃာတကမ္မံ ဟောတီ’တိ ဝတွာ တံ သညတ္တိံ အာဂစ္ဆန္တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ ကိံ ကုသလာ၊ အကုသလာ၊ အဗျာကတာ? သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ? သဝိတက္ကသဝိစာရာ၊ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ၊ အဝိတက္ကအဝိစာရာ? ကာမာဝစရာ၊ ရူပါဝစရာ၊ အရူပါဝစရာ’တိ?
ဣမံ ပန ပဉှံ ယော ဇာနာတိ သော ဧဝံ ဝက္ခတိ – ‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ ကုသလာ ဝါ ဟောတိ၊ အဗျာကတာ ဝါ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယာ ဧဝ၊ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ဧဝ၊ ရူပါဝစရာ ဧဝါ’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ပါဏာတိပါတစေတနာ ကုသလာဒီသု ကတရံ ကောဋ္ဌာသံ ဘဇတီ’တိ? ဇာနန္တော ဝက္ခတိ – ‘ပါဏာတိပါတစေတနာ အကုသလာ ဧဝ၊ ဒုက္ခဝေဒနီယာ ဧဝ၊ သဝိတက္ကသဝိစာရာ ဧဝ ကာမာဝစရာ ဧဝါ’တိ. ‘ဧဝံ သန္တေ တဝ ပဉှော နေဝ ကုသလတ္တိကေန သမေတိ၊ န ဝေဒနာတ္တိကေန၊ န ဝိတက္ကတ္တိကေန၊ န ဘူမန္တရေနာ’တိ.
‘ကိံ ပန ဧဝံ မဟန္တံ သုတ္တံ နိရတ္ထက’န္တိ? ‘နော နိရတ္ထကံ၊ တွံ ပနဿ အတ္ထံ န ဇာနာသိ. ‘‘ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ နေဝ ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ၊ အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိ ပန အဓိပ္ပေတာ. သာ ဟိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနာ လဗ္ဘတိ. သာ ပန ကာယဝစီဒွါရာနိ မုဉ္စိတွာ ကာတုံ န သက္ကာ. အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိကာ ဟိ သတ္တာဟံ အလောဏကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒဗ္ဗေ အတ္ထရိတွာ ပထဝိယံ သယမာနာ တပံ စရိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သုသာနဘူမိံ သဇ္ဇေတွာ သတ္တမေ ပဒေ ဌတွာ ဟတ္ထံ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ မုခေန ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပန္တိ. အထ နေသံ ကမ္မံ သမိဇ္ဈတိ. ဧဝံ အယမ္ပိ ဣဒ္ဓိ ကာယဝစီဒွါရာနိ မုဉ္စိတွာ ကာတုံ န သက္ကာတိ. ‘န ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတီ’တိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.
ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ပန မုသာဝါဒါဒီနိ ကထေန္တဿ ကမ္မံ ဝစီကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မမ္ပိ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဝစီဘေဒံ ပန ကတွာ မုသာဝါဒါဒီနိ ကထေန္တဿ ကမ္မမ္ပိ ဝစီကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ဝစီဒွါရမေဝ. ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ ပန စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ. ဧတ္တကာ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ နာမ.
ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘အကုသလံ ဝစီကမ္မံ မနောဒွါရေပိ သမုဋ္ဌာတီ’တိ. သော ‘တယော သင်္ဂဟေ အာရုဠှံ သုတ္တံ အာဟရာဟီ’တိ ဝုတ္တော ဣဒံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကတော သုတ္တံ အာဟရိ –
‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ယာဝတတိယံ အနုဿာဝိယမာနေ သရမာနော သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄).
ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘ဧဝံ အာပတ္တိံ အနာဝိကရောန္တော တုဏှီဘူတောဝ အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္ထ ကုတော ကာယင်္ဂစောပနံ ဝါ ဝါစင်္ဂစောပနံ ဝါ? မနောဒွါရသ္မိံယေဝ ပန ဣဒံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ သမုဋ္ဌာတီ’တိ.
သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ကိံ ပနေတံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ ဥဒါဟု နီတတ္ထ’န္တိ? ‘နီတတ္ထမေဝ မယှံ သုတ္တ’န္တိ. သော ‘မာ ဧဝံ အဝစ၊ တုလယိဿာမဿ အတ္ထ’န္တိ ဝတွာ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ကိံ ဟောတီ’တိ? ဇာနန္တော ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော ‘ဝိနယဿ ဒွေ မူလာနိ – ကာယော စ ဝါစာ စ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သဗ္ဗာပတ္တိယော ဣမေသုယေဝ ဒွီသု ဒွါရေသု ပညတ္တာ၊ မနောဒွါရေ အာပတ္တိပညပနံ နာမ နတ္ထိ. တွံ အတိဝိယ ဝိနယေ ပကတညူ၊ ယော သတ္ထာရာ အပညတ္တေ ဌာနေ အာပတ္တိံ ပညပေသိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဗ္ဘာစိက္ခသိ၊ ဇိနစက္ကံ ပဟရသီ’တိအာဒိဝစနေဟိ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဥတ္တရိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ ဥဒါဟု အကိရိယတော’တိ? ဇာနန္တော ‘ကိရိယတော’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘အနာဝိကရောန္တော ကတရံ ကိရိယံ ကရောတီ’တိ? အဒ္ဓါ ဟိ ကိရိယံ အပဿန္တော ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇိဿတိ. တတော ဣမဿ သုတ္တဿ အတ္ထေန သညာပေတဗ္ဗော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယွာယံ ‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တော၊ သော အာပတ္တိတော ကိံ ဟောတိ? ‘ကတရာပတ္တိ ဟောတီ’တိ အတ္ထော. ‘ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတိ’. သာ စ ခေါ န မုသာဝါဒလက္ခဏေန၊ ဘဂဝတော ပန ဝစနေန ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘အနာလပန္တော မနုဇေန ကေနစိ၊
ဝါစာဂိရံ နော စ ပရေ ဘဏေယျ၊
အာပဇ္ဇေယျ ဝါစသိကံ န ကာယိကံ၊
ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပဋိ. ၄၇၉)၊
ဧဝံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ န မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.
ယဒါ ပန အဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စေတသာ ကာယင်္ဂံ စောပေန္တော ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒီနိ ကရောတိ၊ ဗျာပါဒသဟဂတေန စေတသာ ဒဏ္ဍပရာမာသာဒီနိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စေတသာ ‘ခန္ဒသိဝါဒယော သေဋ္ဌာ’တိ တေသံ အဘိဝါဒနအဉ္ဇလိကမ္မဘူတပီဌကပရိဘဏ္ဍာဒီနိ ကရောတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ.
ယဒါ ပန အဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စေတသာ ဝါစင်္ဂံ စောပေန္တော ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ၊ တံ မမဿာ’တိ ပရဝိတ္တူပကရဏံ အဘိဇ္ဈာယတိ၊ ဗျာပါဒသဟဂတေန စေတသာ ‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ၊ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ၊ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ၊ မာ ဝါ အဟေသု’န္တိ ဝဒတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စေတသာ ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌ’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ.
ယဒါ ပန ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ ရဟော နိသိန္နော အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တဒါ ကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ ဒွါရမ္ပိ မနောဒွါရမေဝ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာပိ မနောဒွါရေယေဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ. ဧဝံ အကုသလံ မနောကမ္မံ တီသုပိ ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘တထာ ကုသလာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနီ’တိ၊ တတြာယံ နယော – ယဒါ ဟိ ကေနစိ ကာရဏေန ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ‘ပါဏာတိပါတာ အဒိန္နာဒါနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရမာမီ’တိ ဣမာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရမေဝ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
ယဒါ ပန တာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
ယဒါ ပန တေသု သိက္ခာပဒေသု ဒိယျမာနေသု ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ မနသာဝ ‘ပါဏာတိပါတာ အဒိန္နာဒါနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရမာမီ’တိ ဂဏှာတိ၊ တဒါ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ ဒွါရံ ပန မနောဒွါရံ ဟောတိ. ဧဝံ ကုသလံ ကာယကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. တေဟိ စိတ္တေဟိ သဟဂတာ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
‘မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ’အာဒီနိ ပန စတ္တာရိ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာယာဒီဟိ ဂဏှန္တဿ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ တီသု ဒွါရေသု သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ အနဘိဇ္ဈာဒယော စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ၊ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ.
အနဘိဇ္ဈာဒိသဟဂတေဟိ ပန စိတ္တေဟိ ကာယင်္ဂံ စောပေတွာ စေတိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနဂန္ဓမာလာဒိပူဇနစေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ကရောန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ကာယဒွါရံ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ. အနဘိဇ္ဈာသဟဂတေန စိတ္တေန ဝါစင်္ဂံ စောပေတွာ ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ ဝိတ္တူပကရဏံ န တံ မမဿာ’တိ အနဘိဇ္ဈာယတော အဗျာပါဒသဟဂတေန စိတ္တေန ‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ အဗျာဗဇ္ဈာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’တိ ဝဒန္တဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟဂတေန စိတ္တေန ‘အတ္ထိ ဒိန္န’န္တိအာဒီနိ ဥဒါဟရန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ ဟောတိ၊ ဒွါရံ ပန ဝစီဒွါရံ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ ဝစီဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာ. ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ ပန အစောပေတွာ ရဟော နိသိန္နဿ မနသာဝ အနဘိဇ္ဈာဒိသဟဂတာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ ဒွါရမ္ပိ မနောဒွါရမေဝ. ဧဝံ ကုသလံ မနောကမ္မံ မနောဒွါရေ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာပိ မနောဒွါရေယေဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ.
တတ္ထ အာဏတ္တိသမုဋ္ဌိတေသု ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနေသု ကမ္မမ္ပိ ကာယကမ္မံ ဒွါရမ္ပိ ကမ္မဝသေနေဝ ကာယဒွါရန္တိ ဝဒန္တော ကမ္မံ ရက္ခတိ၊ ဒွါရံ ဘိန္ဒတိ နာမ. ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သမုဋ္ဌိတေသု မုသာဝါဒါဒီသု ဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရံ၊ ကမ္မမ္ပိ ဒွါရဝသေနေဝ ကာယကမ္မန္တိ ဝဒန္တော ဒွါရံ ရက္ခတိ ကမ္မံ ဘိန္ဒတိ နာမ. တသ္မာ ‘ကမ္မံ ရက္ခာမီ’တိ ဒွါရံ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ၊ ‘ဒွါရံ ရက္ခာမီ’တိ ကမ္မံ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တေနေဝ ပန နယေန ကမ္မဉ္စ ဒွါရဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကထေန္တော ဟိ နေဝ ကမ္မံ န ဒွါရံ ဘိန္ဒတီတိ.
ကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.
ဣဒါနိ ‘ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ ပဉ္စဝိညာဏဒွါရာနီ’တိအာဒီသု စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ နာမ. စက္ခုဝိညာဏဒွါရံ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယဝိညာဏဒွါရန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဝိညာဏဒွါရာနိ နာမ. ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဒွါရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နာ စေတနာ နေဝ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ န ဝစီကမ္မံ၊ မနောကမ္မမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ခုသမ္ဖဿော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယ။ မနောသမ္ဖဿောတိ ဣမေ ပန ဆ သမ္ဖဿာ နာမ. စက္ခုသမ္ဖဿဒွါရံ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ကာယ။ မနောသမ္ဖဿဒွါရန္တိ ဣမာနိ ဆ သမ္ဖဿဒွါရာနိ နာမ.
စက္ခုအသံဝရော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယအသံဝရော ဝါစာအသံဝရော မနောအသံဝရောတိ – ဣမေ အဋ္ဌ အသံဝရာ နာမ. တေ အတ္ထတော ‘ဒုဿီလျံ မုဋ္ဌဿစ္စံ အညာဏံ အက္ခန္တိ ကောသဇ္ဇ’န္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသု ဧကဓမ္မောပိ ပဉ္စဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနေသု စိတ္တေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဇဝနက္ခဏေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနေ ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စဒွါရေ အသံဝရောတိ ဝုစ္စတိ.
စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓော အသံဝရော နတ္ထိ. သမ္ပဋိစ္ဆနသဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထာပိ အသံဝရော နတ္ထိ. သန္တီရဏဝေါဋ္ဌဗ္ဗနေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဇဝနသဟဇာတော ပန ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ အသံဝရော စက္ခုအသံဝရော နာမ ဟောတိ. သောတဃာနဇိဝှါပသာဒကာယဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယဒါ ပန ရူပါဒီသု အညတရာရမ္မဏံ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဝိနာ ဝစီဒွါရေန သုဒ္ဓံ ကာယဒွါရသင်္ခါတံ စောပနံ ပါပယမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ ကာယကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ၊ စောပနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ မနောဒွါရန္တိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္ထ အသံဝရော စောပနကာယအသံဝရော နာမ. ယဒါ တာဒိသံယေဝ ဇဝနံ ဝိနာ ကာယဒွါရေန သုဒ္ဓံ ဝစီဒွါရသင်္ခါတံ စောပနံ ပါပယမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ ဝစီကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ၊ စောပနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ မနောဒွါရန္တိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္ထ အသံဝရော ဝါစာအသံဝရော နာမ. ယဒါ ပန တာဒိသံ ဇဝနစိတ္တံ ဝိနာ ကာယဝစီဒွါရေဟိ သုဒ္ဓံ မနောဒွါရမေဝ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တေန စိတ္တေန သဟဇာတော ဖဿော မနောသမ္ဖဿော နာမ၊ စေတနာ မနောကမ္မံ နာမ၊ တံ ပန စိတ္တံ မနောကမ္မဒွါရံ နာမ. ဧတ္ထ အသံဝရော မနောအသံဝရော နာမ. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ အသံဝရာနံ ဝသေန စက္ခုအသံဝရဒွါရံ၊ သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယ။ ဝါစာ။ မနောအသံဝရဒွါရန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ အသံဝရဒွါရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.
စက္ခုသံဝရော သောတ။ ဃာန။ ဇိဝှါ။ ပသာဒကာယ။ စောပနကာယ။ ဝါစာ။ မနောသံဝရောတိ ဣမေ ပန အဋ္ဌ သံဝရာ နာမ. တေ အတ္ထတော ‘သီလံ သတိ ဉာဏံ ခန္တိ ဝီရိယ’န္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. တေသုပိ ဧကဓမ္မောပိ ပဉ္စဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနေသု စိတ္တေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနက္ခဏေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဇဝနေ ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စဒွါရေ သံဝရောတိ ဝုစ္စတိ. တဿ သဗ္ဗဿာပိ စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿောတိအာဒိနာ အသံဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ သံဝရာနံ ဝသေန စက္ခုသံဝရဒွါရံ။ပေ။ မနောသံဝရဒွါရန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ သံဝရဒွါရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.