൨. വേദനാത്തികവണ്ണനാ

൧. വേദനാത്തികേ പടിച്ചാദിനിയമന്തി തികപദസമ്ബന്ധവസേന പടിച്ചവാരാദീസു വത്തബ്ബം പടിച്ചസഹജാതട്ഠാദിനിയമനം ന ലഭന്തി വേദനാരൂപനിബ്ബാനാനി. കസ്മാ? തികമുത്തകത്താ. തഥാ പച്ചയുപ്പന്നവചനം. ന ഹി സക്കാ വത്തും വേദനം രൂപം നിബ്ബാനഞ്ച സന്ധായ ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം ധമ്മം പടിച്ച സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി. തികധമ്മാനന്തി വേദനാത്തികധമ്മാനം. തത്ഥാതി ഹേതുപച്ചയാദീസു. യഥാനുരൂപതോതി വേദനാദീസു യോ യസ്സ വേദനായ സമ്പയുത്തധമ്മസ്സ ആരമ്മണാദിപച്ചയോ ഭവിതും യുത്തോ, തദനുരൂപതോ. ആരമ്മണാദീതി ആദി-സദ്ദേന ആരമ്മണാധിപതിആരമ്മണൂപനിസ്സയാദികേ സങ്ഗണ്ഹാതി.

൧൦. കുസലത്തികേപി പരിഹീനന്തി ഇദം പച്ചനീയം സന്ധായ വുത്തം. രൂപാരൂപധമ്മപരിഗ്ഗാഹകത്താതി ഇദം അനാദിഭൂതസ്സപി സഹജാതസ്സ ആദിമ്ഹി ഠപനേ കാരണവചനം. ആദി-സദ്ദേനാതി ‘‘സഹജാതാദയോ’’തി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന. യഥാരഹം ആരബ്ഭ ഉപ്പത്തിവസേന സബ്ബേ അരൂപധമ്മാ ആരമ്മണാദീനം പച്ചയുപ്പന്നാ ഹോന്തീതി വുത്തം ‘‘പച്ചയുപ്പന്നവസേന സബ്ബാരൂപധമ്മപരിഗ്ഗാഹകാനം ആരമ്മണാദീന’’ന്തി. ആദി-സദ്ദേന ആരമ്മണാധിപതിആരമ്മണൂപനിസ്സയാദികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. തേനാതി ‘‘സബ്ബാരൂപധമ്മപരിഗ്ഗാഹകാ പനാ’’തിആദിവചനേന. സബ്ബട്ഠാനികാനം…പേ… ദസ്സിതാ ഹോതി സഹജാതദസ്സനേനാതി അത്ഥോ. ഏകദേസപരിഹാനിദസ്സനേനേവ ഹി സമുദായപരിഹാനി ദസ്സിതാ ഹോതീതി. സഹജാതാദയോതി വാ ആദി-സദ്ദേന സബ്ബട്ഠാനികാ ചത്താരോപി ദസ്സിതാ ഹോന്തീതി. സഹജാതമൂലകാതി സഹജാതപച്ചയേ സതി ഭവന്താ ന സഹജാതം പുരതോ കത്വാ പാളിയം ആഗതാ. തേനാഹ ‘‘സഹജാതനിബന്ധനാ…പേ… വുത്തം ഹോതീ’’തി. സോ പച്ഛാജാതോ കസ്മാ പന ന പരിഹായതീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി യഥാവുത്തായ പരിഹാനിയം അപരിഹാനിയഞ്ച. സഹജാതനിബന്ധനേഹീതി സഹജാതധമ്മനിമിത്തേഹി പച്ചയഭാവേഹി ഇധ പച്ചയധമ്മഹേതുകോ വുത്തോ. ഏത്ഥേവാതി പരിഹാനിയംയേവ. സാ ഹി ഇധ അധികതാ. സഹജാതനിബന്ധനാനമേവ പരിഹാനീതി വുത്തേ ‘‘കിം സബ്ബേസംയേവ നേസം പരിഹാനീ’’തി ആസങ്കായ ആഹ ‘‘സഹജാത…പേ… ദസ്സിതമേത’’ന്തി.

൧൭. നയദസ്സനമേവ കരോതീതി യഥാ അഹേതുകകിരിയചേതനം സന്ധായ ‘‘നഹേതുപച്ചയാ നകമ്മപച്ചയാ’’തി വത്തും ലബ്ഭാ, ഏവം നവിപാകപച്ചയാതിപി ലബ്ഭാ. അഹേതുകമോഹം പന സന്ധായ ‘‘നഹേതുപച്ചയാ നവിപാകപച്ചയാ’’തി ലബ്ഭാ, ന ‘‘നകമ്മപച്ചയാ’’തി. തേനാഹ ‘‘ന ച പച്ചയപച്ചയുപ്പന്നധമ്മസാമഞ്ഞദസ്സന’’ന്തിആദി.

൨൫-൩൭. യഥാ കുസലത്തികം, ഏവം ഗണേതബ്ബന്തി ഇദം യം സന്ധായ പാളിയം നിക്ഖിത്തം, തം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഹേതുമൂലകാനം…പേ… നഗണനസാമഞ്ഞ’’ന്തി. ന ഹി കുസലത്തികേ അനുലോമപച്ചനീയേ ഗണനാഹി വേദനാത്തികേ താ സമാനാ. പരിവത്തേത്വാപി യോജിതാതി ഏത്ഥ ‘‘നഹേതുപച്ചയാ നപുരേജാതപച്ചയാ ആരമ്മണേ ഏക’’ന്തി ആരമ്മണം പഠമം വത്വാ വത്തബ്ബമ്പി പുരേജാതം പരിവത്തേത്വാ പഠമം വുത്തന്തി വദന്തി. തഥാ നഹേതുപച്ചയാ കമ്മേ തീണീതി ഇദമേവ പദം പരിവത്തേത്വാ ‘‘നകമ്മപച്ചയാ ഹേതുയാ തീണീതി വുത്ത’’ന്തിപി വദന്തി.

൩൯. തംസമ്പയുത്തേതി തേന ദോമനസ്സേന സമ്പയുത്തേ. ദോമനസ്സസീസേന സമ്പയുത്തധമ്മാ വുത്താ. സദ്ധാപഞ്ചകേസൂതി സദ്ധാസീലസുതചാഗപഞ്ഞാസു. കത്തബ്ബന്തി വാ യോജനാ കാതബ്ബാതി അത്ഥോ. അവസേസേസൂതി രാഗാദീസു. പാളിഗതിദസ്സനത്ഥന്തി ‘‘ഏവം പാളി പവത്താ’’തി പാളിയാ പവത്തിദസ്സനത്ഥം. രാഗാദീഹി ഉപനിസ്സയഭൂതേഹി. അനുപ്പത്തിതോതി ന ഉപ്പജ്ജനതോ. തം പാളിഗതിം തികന്തരപാളിയാ ദസ്സേന്തോ ‘‘കുസലത്തികേപിഹീ’’തിആദിമാഹ. ഇധാപീതി ഇമസ്മിം വേദനാത്തികേപി.

൬൨. അനഞ്ഞത്തന്തി അഭേദം. സുഖവേദനാസമ്പയുത്തോ ഹി ധമ്മോ സുഖവേദനാസമ്പയുത്തസ്സേവ ധമ്മസ്സ ഹേതുപച്ചയേന പച്ചയോ, ന ഇതരേസം. ഏസ നയോ സേസപദേസു സേസേസു ച ‘‘തീണീ’’തി ആഗതട്ഠാനേസു. തേന വുത്തം ‘‘സബ്ബാനി തീണി സുദ്ധാനം തിണ്ണം പദാനം വസേന വേദിതബ്ബാനീ’’തി. ‘‘പച്ഛാജാതാ അരൂപധമ്മാനം പച്ചയോ ന ഹോന്തീ’’തി യുത്തമേതം, പുരേജാതാ പന അരൂപധമ്മാനം പച്ചയാ ന ഹോന്തീതി കഥമിദം ഗഹേതബ്ബന്തി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘പുരേജാതാ’’തിആദി, പുരേജാതാ ഹുത്വാ പച്ചയോ ന ഹോന്തീതി അത്ഥോ. പുരിമതരം ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഠിതാ ഹി രൂപധമ്മാ പച്ഛാ ഉപ്പന്നാനം അരൂപധമ്മാനം പുരേജാതപച്ചയോ ഹോന്തി, ന ചായം നയോ അരൂപധമ്മേസു ലബ്ഭതി. തേന വുത്തം ‘‘പുരേജാതത്താഭാവതോ’’തി. തഥാ പച്ഛാജാതത്താഭാവതോതി യഥാ ഇമസ്മിം തികേ കസ്സചി ധമ്മസ്സ പുരേജാതത്താഭാവതോ പുരേജാതപച്ചയോ ന ഹോന്തീതി വുത്തം, തഥാ പച്ഛാജാതത്താഭാവതോ പച്ഛാജാതാ ഹുത്വാ പച്ചയോ ന ഹോന്തി, പച്ഛാജാതപച്ചയോ ന ഹോന്തീതി അത്ഥോ. ന ഹി ഏകസ്മിം സന്താനേ കേസുചി അരൂപധമ്മേസു പഠമതരം ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഠിതേസു പച്ഛാ കേചി അരൂപധമ്മാ ഉപ്പജ്ജന്തി, യതോ തേ തേസം പച്ഛാജാതപച്ചയോ ഭവേയ്യും.

൮൩-൮൭. അവസേസേസു അട്ഠസൂതി ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ ധമ്മോ’’തിആദിനാ ഏകമൂലകേകാവസാനാ യേ നവ നവ വാരാ ആരമ്മണപച്ചയാദീസു ലബ്ഭന്തി, തേസു യഥാവുത്തമേകം വജ്ജേത്വാ സേസേസു അട്ഠസു. തീസ്വേവാതി സുദ്ധേസു തീസ്വേവ സഹജാതകമ്മപച്ചയോ ലബ്ഭതി.

വേദനാത്തികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.