൩. പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ

൪൩൫-൪൮൨. ലോകിയഅബ്യാകതേഹീതി ഫലധമ്മനിബ്ബാനവിനിമുത്തേഹി അബ്യാകതേഹി. താനി ഉപാദായാതി താനി ലോകിയഅബ്യാകതാനി ഉപാദായ. തംസമാനഗതികാനം മനിന്ദ്രിയാദീനം ‘‘സോ വേദനാക്ഖന്ധം പരിജാനാതീതി? ആമന്താ’’തിആദിനാ (യമ. ൧.ഖന്ധയമക.൨൦൬) വേദനാക്ഖന്ധാദീനം വിയ പരിഞ്ഞേയ്യതാ വുത്താ. യഞ്ഹി പരിജാനിതബ്ബം, തദേവ പരിജാനാതീതിആദിനാ വുത്തം. ഏവമവിപരീതേ അത്ഥേ സിദ്ധേപി ചോദകോ ‘‘മിസ്സകത്താ’’തി ഏത്ഥ ലബ്ഭമാനം ലേസം ഗഹേത്വാ ചോദേതി ‘‘യദി പരിഞ്ഞേയ്യമിസ്സകത്താ’’തിആദിനാ. തസ്സത്ഥോ – യഥാ ഇധ പരിഞ്ഞേയ്യമിസ്സകാനം പരിഞ്ഞേയ്യതാ വുത്താ, ഏവമഞ്ഞത്ഥാപി സാ തേസം വത്തബ്ബാ, തഥാ ഭാവേതബ്ബമിസ്സകാനം ഭാവേതബ്ബതാതി. തേനാഹ ‘‘കസ്മാ ധമ്മയമകേ’’തിആദി. കുസലാകുസലേസു ഭാവനാപഹാനാഭിനിവേസോ ഹോതി, യേന വുത്തം ‘‘സോ തം അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതീ’’തിആദി. ന അബ്യാകതഭാവന്തി ഏകേന യഥാ ഫസ്സദ്വാരതോ വിയ വിഞ്ഞാണദ്വാരതോ കുസലാദീനം ഉപ്പത്തിപരിയായോ, ഏവം വേദനാക്ഖന്ധാദീനം വിയ ന അബ്യാകതാദീനം പരിഞ്ഞേയ്യതാപരിയായോതി ദസ്സേതി.

കുസലാകുസലഭാവേന അഗ്ഗഹിതാതി സമുദയസഭാവേന അഗ്ഗഹിതാതി അത്ഥോ. കുസലാകുസലാപീതി കുസലാകുസലഭാവാപി സമാനാ. ഭാവേതബ്ബപഹാതബ്ബഭാവേഹി വിനാപി ഹോതി, യോ ന മഗ്ഗസമുദയസച്ചപക്ഖിയോ. യഥാ ‘‘അനിച്ചം രൂപ’’ന്തി ഏത്ഥ ‘‘അനിച്ചമേവ രൂപം, ന നിച്ച’’ന്തി പടിയോഗിവിനിവത്തനമേവ ഏവ-കാരേന കരീയതി, ന തസ്സ ദുക്ഖാനത്തതാദയോ നിവാരിതാ ഹോന്തി, ഏവം ‘‘പഹാതബ്ബമേവാ’’തി ഏത്ഥ ഏവ-സദ്ദേന പടിയോഗിഭൂതം അപ്പഹാതബ്ബമേവ നിവത്തീയതി, ന തതോ അഞ്ഞവിസേസാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏതേന പഹാതബ്ബമേവാ’’തിആദി. ഭാവേതബ്ബഭാവോ ഏവ തസ്സ അഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ഗഹിതോ ഉക്കംസഗതിവിജാനനതോ. ‘‘പരതോ ലിഖിതബ്ബം ഉപ്പടിപാടിയാ ലിഖിത’’ന്തി കസ്മാ വുത്തം. ദ്വേ പുഗ്ഗലാതി ഹി ആദി അനുലോമേ ആഗതം ഉദ്ധടം, ചക്ഖുന്ദ്രിയം ന പരിജാനാതീതിആദി പന പടിലോമേ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന പജഹന്തി നാമാതി ഇദം ‘‘നോ ച ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം പജഹന്തീ’’തി പാളിപദസ്സ അത്ഥവചനം. യം പന ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയമൂലകം അതിക്കമിത്വാ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയമൂലകേ ഇദം വുത്ത’’ന്തി വുത്തം, പടിലോമേ ആഗതം സന്ധായ വുത്തത്താ തം ന യുത്തം, ന തം അട്ഠകഥാചരിയാ പഠമം ആഗതം പദം ലങ്ഘിത്വാ താദിസസ്സേവ പച്ഛാ ആഗതപദസ്സ അത്ഥവണ്ണനം കരോന്തി. പദാനുക്കമതോ ഏവ ഹി അട്ഠകഥായം അത്ഥവണ്ണനാ ആരദ്ധാ, പരിയോസാപിതാ ച, തസ്മാ അനുപടിപാടിയാവ ലിഖിതം, ന ഉപ്പടിപാടിയാതി ദട്ഠബ്ബം ‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ’’തിആദികസ്സ അനുലോമേ ആഗതസ്സ ഉദ്ധടത്താ.

ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം പരിഞ്ഞാവാരേ. ഛ പുഗ്ഗലാതി പുഥുജ്ജനേന സദ്ധിം യാവ അനാഗാമിമഗ്ഗട്ഠാ ഛ പുഗ്ഗലാ. അഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതോ തത്ഥ ഭബ്ബാഭബ്ബാനം കിച്ചവിസേസസ്സ അഗ്ഗഹിതത്താ. യത്ഥ പന സതി പുഥുജ്ജനഗ്ഗഹണസാമഞ്ഞേ ഭബ്ബാനം കിച്ചം ഗഹിതം, യത്ഥ ച അഭബ്ബാനം, തത്ഥ തേ ഏവ ഭിന്ദിത്വാ വുത്താ ഹോന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യേ ച പുഥുജ്ജനാ മഗ്ഗം പടിലഭിസ്സന്തി, യേ ച പുഥുജ്ജനാ മഗ്ഗം ന പടിലഭിസ്സന്തീ’’തി ച ആദിമാഹ. അരഹാതി അരിയോ, അയമേവ വാ പാഠോ. പഠമമഗ്ഗഫലസമങ്ഗീതി പുരിമമഗ്ഗഫലസമങ്ഗീ. ഇതരോതി അരഹാ. ഏവം പുഗ്ഗലഭേദം ഞത്വാതി ഇധ പുഥുജ്ജനോ സോ ച അഭബ്ബോതി ഗഹിതോ, ഇധ ഭബ്ബോ ഇധ അരിയാ, യേ ച പഠമമഗ്ഗഫലസമങ്ഗിനോ യാവ അഗ്ഗമഗ്ഗഫലസമങ്ഗിനോതി ഏവം യഥാവുത്തം പുഗ്ഗലവിഭാഗം ഞത്വാ. തത്ഥ തത്ഥാതി തേസം ദ്വേ പുഥുജ്ജനാ അട്ഠ അരിയാതി ഇമേസം യഥാവുത്തപുഗ്ഗലാനം ഭേദതോ അഭേദതോ ച ഗഹണവസേന ആഗതേ തസ്മിം തസ്മിം പാഠപദേസേ. സന്നിട്ഠാനേനാതി സന്നിട്ഠാനപദവസേന, നിച്ഛയവസേനേവ വാ. നിദ്ധാരേത്വാതി നീഹരിത്വാ. വിസ്സജ്ജനം യോജേതബ്ബന്തി വിസ്സജ്ജനവസേന പവത്തപാളിയാ യഥാവുത്തഅത്ഥദസ്സനേന സമ്ബന്ധതോ വിഭാവേതബ്ബോതി.

പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇന്ദ്രിയയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

യമകപകരണ-അനുടീകാ സമത്താ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ