൨. സാനുസയവാരവണ്ണനാ

൬൬-൧൩൧. ‘‘സാനുസയോ, പജഹതി, പരിജാനാതീ’’തി പുഗ്ഗലോ വുത്തോതി ‘‘കാമരാഗേന സാനുസയോ, കാമരാഗം പജഹതി, കാമരാഗം പരിജാനാതീ’’തിആദീസു അനുസയസമങ്ഗിഭാവേന പഹാനപരിഞ്ഞാകിരിയായ കത്തുഭാവേന ച പുഗ്ഗലോ വുത്തോ, ന ധമ്മോ. ഭവവിസേസേന വാതി കേവലേന ഭവവിസേസേന വാ. ഇതരേസൂതി പടിഘാനുസയാദീസു. ഭവാനുസയവിസേസേന വാതി കാമഭവാദിഭവവിസിട്ഠാനുസയവിസേസേന വാ. സാനുസയതാനിരനുസയതാദികാതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന പഹാനാപഹാനപരിഞ്ഞാപരിഞ്ഞാ സങ്ഗയ്ഹന്തി. നനു ച ഭവവിസേസേ കേസഞ്ചി അനുസയാനം അപ്പഹാനന്തി? ന തം അനുസയകതം, അഥ ഖോ പച്ചയവേകല്ലതോ അനോകാസതായ ചാതി നായം വിരോധോ. ദ്വീസു വേദനാസൂതി സുഖഉപേക്ഖാസു വേദനാസു ദുക്ഖായ വേദനായ കാമരാഗാനുസയേന നിരനുസയോതി യോജേതബ്ബം. ഇദമ്പി നത്ഥി പുഗ്ഗലവസേന വുച്ചമാനത്താ. തേനാഹ ‘‘ന ഹി പുഗ്ഗലസ്സ…പേ… അനുസയാന’’ന്തി. യദിപി പുഗ്ഗലസ്സ അനുസയനോകാസോ അനോകാസോ, തസ്സ പന സാനുസയതാദിഹേതു ഹോതീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘അനുസയസ്സ പനാ’’തിആദിമാഹ. നിരനുസയതാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന അപ്പഹാനാപരിഞ്ഞാ സങ്ഗണ്ഹാതി. പരിജാനനം സമതിക്കമനന്തി പരിഞ്ഞാവാരേപി ‘‘അപാദാനേ നിസ്സക്കവചന’’ന്തി വുത്തം.

അനുസയനട്ഠാനതോതി അനുസയനട്ഠാനഹേതു. ‘‘അനനുസയനട്ഠാനതോ’’തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. നിമിത്താപാദാനഭാവദസ്സനത്ഥന്തി സാനുസയവാരേ നിമിത്തഭാവദസ്സനത്ഥം, പജഹനപരിഞ്ഞാവാരേസു അപാദാനഭാവദസ്സനത്ഥഞ്ചാതി യോജേതബ്ബം. പജഹതീതി ഏത്ഥ ‘‘രൂപധാതുയാ അരൂപധാതുയാ തതോ മാനാനുസയം പജഹതീ’’തി പാളിപദം ആഹരിത്വാ യോജേതബ്ബം, ന പജഹതീതി ഏത്ഥ പന ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ തതോ കാമരാഗാനുസയം നപ്പജഹതീ’’തി. ഏവമാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന പരിഞ്ഞാവാരമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. ഭുമ്മനിദ്ദേസേനേവ ഹേതുഅത്ഥേനേവ നിദ്ദിട്ഠാതി അത്ഥോ.

ചതുത്ഥപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനേനാതി ‘‘യതോ വാ പന മാനാനുസയേന സാനുസയോ, തതോ കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോ’’തി ഏതസ്സ പഞ്ഹസ്സ വിസ്സജ്ജനേന. തത്ഥ ഹി ‘‘രൂപധാതുയാ അരൂപധാതുയാ’’തിആദിനാ സരൂപതോ അനുസയനട്ഠാനാനി ദസ്സിതാനി. തദത്ഥേതി തം അനുസയനട്ഠാനദസ്സനം അത്ഥോ ഏതസ്സാതി തദത്ഥോ, തസ്മിം തദത്ഥേ. ‘‘അനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിട്ഠാനദസ്സനത്ഥം അയം വാരോ ആരദ്ധോ’’തിആദിനാ ‘‘യതോ’’തി ഏതേന അനുസയനട്ഠാനം വുത്തന്തി ഇമമത്ഥം വിഭാവേത്വാ. പമാദലിഖിതം വിയ ദിസ്സതി ഉപ്പന്ന-സദ്ദേന വത്തമാനുപ്പന്നേ വുച്ചമാനേ. യഥാ പന ഉപ്പജ്ജനവാരേ ഉപ്പജ്ജതി-സദ്ദേന ഉപ്പത്തിയോഗദീപകത്താ ഉപ്പത്തിരഹാ വുച്ചന്തി, ഏവമിധാപി ഉപ്പത്തിഅരഹേ വുച്ചമാനേ ന കോചി വിരോധോ. യം പന വക്ഖതി ‘‘ന ഹി അപരിയാപന്നാനം അനുസയുപ്പത്തിരഹട്ഠാനതാ’’തി, സോപി ന ദോസോ. യത്ഥ യത്ഥ ഹി അനുസയാ ഉപ്പത്തിരഹാ, തദേവ ഏകജ്ഝം ഗഹേത്വാ ‘‘സബ്ബത്ഥാ’’തി വുത്തന്തി. തഥേവ ദിസ്സതീതി തം പമാദലിഖിതം വിയ ദിസ്സതീതി അത്ഥോ.

യതോ ഉപ്പന്നേന ഭവിതബ്ബന്തി യതോ അനുസയനട്ഠാനതോ കാമഗാരാനുസയേന ഉപ്പന്നേന ഭവിതബ്ബം, തേന കാമരാഗാനുസയേന ഉപ്പത്തിരഹട്ഠാനേ നിസ്സക്കവചനം കതം ‘‘യതോ’’തി. തഥാതി ഏത്ഥ തഥാ-സദ്ദോ യഥാ ‘‘യതോ ഉപ്പന്നേനാ’’തി ഏത്ഥ ഉപ്പത്തിരഹട്ഠാനതോ അനുസയസ്സ ഉപ്പത്തിരഹതാ വുത്താ, തഥാ ‘‘ഉപ്പജ്ജനകേനാ’’തി ഏത്ഥാപി സാ ഏവ വുച്ചതീതി ദീപേതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബധമ്മേസു…പേ… ആപന്നേനാ’’തി. തത്ഥ ‘‘ഉപ്പജ്ജനകോ’’തി വുത്തേ അനുപ്പജ്ജനകോ ന ഹോതീതി അയമത്ഥോ വിഞ്ഞായതി, തഥാ ച സതി തേന അനുപ്പത്തി നിച്ഛിതാതി ഉപ്പന്നസഭാവതാ ച പകാസിതാ ഹോതീതി. തേനാഹ ‘‘സബ്ബധമ്മേസു…പേ… അപനേതീ’’തി. ‘‘യോ യതോ കാമരാഗാനുസയേന നിരനുസയോ, സോ തതോ മാനാനുസയേന നിരനുസയോ’’തി പുച്ഛായ ‘‘യതോ തതോ’’തി ആഗതത്താ വിസ്സജ്ജനേ ‘‘സബ്ബത്ഥാ’’തി പദസ്സ നിസ്സക്കവസേനേവ സക്കാ യോജേതുന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘സബ്ബത്ഥാതി…പേ… ന ന സമ്ഭവതീ’’തി ആഹ. ഭുമ്മതോ അഞ്ഞത്ഥാപി സദ്ദവിദൂ ഇച്ഛന്തി, യതോ സബ്ബേസം പാദകം ‘‘സബ്ബത്ഥപാദക’’ന്തി വുച്ചതി, ഇധ പന നിസ്സക്കവസേന വേദിതബ്ബം.

സാനുസയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.