൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൧൯. സങ്ഖാരാനം പുഗ്ഗലാനഞ്ച ഓകാസത്താതി സമ്പയുത്താനം നിസ്സയപച്ചയതായ, സങ്ഖാരാനം സമാപജ്ജിതബ്ബതായ പുഗ്ഗലാനം ഝാനസ്സ ഓകാസതാ വേദിതബ്ബാ, ഭൂമി പന യദഗ്ഗേന പുഗ്ഗലാനം ഓകാസോ, തദഗ്ഗേന സങ്ഖാരാനമ്പി ഓകാസോ. ‘‘ദുതിയേ ഝാനേ തതിയേ ഝാനേ’’തിആദിനാ ഝാനം, ‘‘കാമാവചരേ രൂപാവചരേ’’തിആദിനാ ഭൂമി ച വിസും ഓകാസഭാവേന ഗഹിതാ. ഇതീതി ഹേതുഅത്ഥോ, യസ്മാ ഝാനമ്പി ഓകാസഭാവേന ഗഹിതം, തസ്മാതി അത്ഥോ. പുഗ്ഗലവാരേ ച ഓകാസവസേന പുഗ്ഗലഗ്ഗഹണേതി പുഗ്ഗലവാരേ ച യദാ പുഗ്ഗലോകാസസങ്ഖാരാദീനം ഓകാസഭാവേന ഗയ്ഹതി, തദാ തേസം ദ്വിന്നം ഓകാസാനം വസേന ഗയ്ഹനം ഹോതീതി യത്ഥ സോ പുഗ്ഗലോ, യഞ്ച തസ്മിം പുഗ്ഗലേ ഝാനം ഉപലബ്ഭതി, തേസം ദ്വിന്നം ഭൂമിഝാനസങ്ഖാതാനം ഓകാസാനം വസേന യഥാരഹം കായസങ്ഖാരാദീനം ഗഹണം കഥനം ഹോതീതി. തസ്മാതി യസ്മാ ഏതദേവ, തസ്മാ. ദുതിയതതിയജ്ഝാനോകാസവസേനാതി ദുതിയതതിയജ്ഝാനസങ്ഖാതഓകാസവസേന ഗഹിതാ. കഥം? ‘‘വിനാ വിതക്കവിചാരേഹി അസ്സാസപസ്സാസാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ’’തി ഏവം ഗഹിതാ പുഗ്ഗലാ വിസേസേത്വാ ദസ്സിതാ. കേന? തേനേവ വിതക്കവിചാരരഹിതഅസ്സാസപസ്സാസുപ്പാദക്ഖണേനാതി യോജേതബ്ബം.

പഠമകോട്ഠാസേ ഝാനോകാസവസേന പുഗ്ഗലദസ്സനം കതന്തി വുത്തം ‘‘പുന…പേ… ദസ്സേതീ’’തി. ഭൂമിഓകാസവസേന പുഗ്ഗലം ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ. ദ്വിപ്പകാരാനന്തി ഝാനഭൂമിഓകാസഭേദേന ദുവിധാനം. തേസന്തി പുഗ്ഗലാനം. ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപന്നാനം കാമാവചരാന’’ന്തി ച ഇദം നിവത്തേതബ്ബഗഹേതബ്ബസാധാരണവചനം, തസ്സ ച അവച്ഛേദകം ‘‘അസ്സാസപസ്സാസാനം ഉപ്പാദക്ഖണേ’’തി ഇദന്തി വുത്തം ‘‘വിസേസ…പേ… ഖണേ’’തി. തേന വിസേസനേന. കാമാവചരാനമ്പീതി പി-സദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. തേന ന കേവലം രൂപാരൂപാവചരേസു പഠമജ്ഝാനം സമാപന്നാനം, അഥ ഖോ കാമാവചരാനമ്പീതി വുത്തമേവത്ഥം സമ്പിണ്ഡേതി. കീദിസാനം കാമാവചരാനന്തി ആഹ ‘‘ഗബ്ഭഗതാദീന’’ന്തി. ആദി-സദ്ദേന ഉദകനിമുഗ്ഗവിസഞ്ഞിഭൂതാ സങ്ഗഹിതാ, ന മതചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപന്നനിരോധസമാപന്നാ. തേ ഹി അകാമാവചരതായ വിയ രൂപാരൂപഭവസമങ്ഗിനോ വിതക്കവിചാരുപ്പത്തിയാവ നിവത്തിതാ. ഏകന്തികത്താതി അസ്സാസപസ്സാസാഭാവസ്സ ഏകന്തികത്താ. നിദസ്സിതാതി രൂപാരൂപാവചരാ നിദസ്സനഭാവേന വുത്താ, ന തബ്ബിരഹിതാനം അഞ്ഞേസം അഭാവതോതി അധിപ്പായോ. പഠമജ്ഝാനോകാസാ അസ്സാസപസ്സാസവിരഹവിസിട്ഠാതി യോജനാ. പഠമഞ്ചേത്ഥ പഠമജ്ഝാനസമങ്ഗീനം രൂപാരൂപാവചരാനം ഗഹണം, ദുതിയം യഥാവുത്തഗബ്ഭഗതാദീനം. ഇമിനാ നയേനാതി യ്വായം ‘‘സങ്ഖാരാനം പുഗ്ഗലാനഞ്ചാ’’തിആദിനാ ഝാനോകാസഭൂമിഓകാസവസേന പുഗ്ഗലവിഭാഗനയോ വുത്തോ, ഇമിനാ നയേന ഉപായേന. സബ്ബത്ഥ സബ്ബപുച്ഛാസു.

൨൧. ഏതസ്മിം പന അത്ഥേ സതീതി യ്വായം ഉപ്പത്തിഭൂമിയാ ഝാനം വിസേസേത്വാ അത്ഥോ വുത്തോ, ഏതസ്മിം അത്ഥേ ഗയ്ഹമാനേ അഞ്ഞത്ഥപി ഉപ്പത്തിഭൂമിയാ ഝാനം വിസേസിതബ്ബം ഭവേയ്യ, തഥാ ച അനിട്ഠം ആപജ്ജതീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനേ’’തിആദിമാഹ. കിം പന തം അനിട്ഠന്തി ആഹ ‘‘ഭൂമീനം ഓകാസഭാവസ്സേവ അഗ്ഗഹിതതാപത്തിതോ’’തി. യത്ഥ യത്ഥ ഹി ഝാനം ഗയ്ഹതി, തത്ഥ തത്ഥ തം ഉപ്പത്തിഭൂമിയാ വിസേസിതബ്ബം ഹോതി. തഥാ സതി ഝാനോകാസോവ ഗഹിതോ സിയാ, ന ഭൂമിഓകാസോ ഗുണഭൂതത്താ. കിഞ്ച ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനേ രൂപാവചരേ അരൂപാവചരേ’’തി ഏത്ഥ രൂപാരൂപഭൂമിയാ ചതുത്ഥജ്ഝാനേ വിസേസിയമാനേ തദേകദേസോവ ഓകാസവസേന ഗഹിതോ സിയാ, ന സബ്ബം ചതുത്ഥജ്ഝാനം. തേനാഹ ‘‘സബ്ബചതുത്ഥജ്ഝാനസ്സ ഓകാസവസേന അഗ്ഗഹിതതാപത്തിതോ ചാ’’തി. ഝാനഭൂമോകാസാനന്തി ഝാനോകാസഭൂമിഓകാസാനം.

നനു ച ഝാനഭൂമിഓകാസേ അസങ്കരതോ യോജിയമാനേ ന സബ്ബസ്മിം പഠമജ്ഝാനോകാസേ കായസങ്ഖാരോ വചീസങ്ഖാരോ ച അത്ഥി, തഥാ സബ്ബസ്മിം കാമാവചരോകാസേതി ചോദനുപ്പത്തിം സന്ധായ തസ്സ പരിഹാരം വത്തും ‘‘യദിപീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥാതി പഠമജ്ഝാനോകാസേ കാമാവചരോകാസേ ച. തംദ്വയുപ്പത്തീതി തസ്സ കായവചീസങ്ഖാരദ്വയസ്സ ഉപ്പത്തി. ഓകാസദ്വയസ്സ അസങ്കരതോ ഗഹണേ അയഞ്ച ഗുണോ ലദ്ധോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘വിസും…പേ… ന വത്തബ്ബം ഹോതീ’’തി. തത്ഥ അങ്ഗമത്തവസേനാതി വിതക്കാദിഝാനങ്ഗമത്തവസേന. തത്ഥ വത്തബ്ബം അട്ഠകഥായം വുത്തമേവ. വിതക്കരഹിതോപി വിചാരോ വചീസങ്ഖാരോയേവാതി ആഹ ‘‘അവിതക്ക…പേ… ഗച്ഛതീ’’തി. മുദ്ധഭൂതം ദുതിയജ്ഝാനന്തി ചതുക്കനയേ ദുതിയജ്ഝാനമാഹ. തഞ്ഹി സകലക്ഖോഭകരധമ്മവിഗമേന വിതക്കേകങ്ഗപ്പഹായികതോ സാതിസയത്താ ‘‘മുദ്ധഭൂത’’ന്തി വത്തബ്ബതം ലഭതി. അസഞ്ഞസത്താ വിയാതി ഇദം വിസദിസുദാഹരണം ദട്ഠബ്ബം.

൩൭. ആവജ്ജനതോ പുബ്ബേ പവത്തം സബ്ബം ചിത്തം പടിസന്ധിചിത്തേന സമാനഗതികത്താ ഏകം കത്വാ വുത്തം ‘‘പഠമതോ’’തി. തേനാഹ ‘‘അവിതക്കഅവിചാരതോ’’തിആദി. ചിത്തസങ്ഖാരസ്സ ആദിദസ്സനത്ഥന്തി സുദ്ധാവാസേ ചിത്തസങ്ഖാരസ്സ ആദിദസ്സനത്ഥം. തഥാ ‘‘വചീസങ്ഖാരസ്സ ആദിദസ്സനത്ഥ’’ന്തി ഏത്ഥാപി.

പവത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സങ്ഖാരയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.