൧. പണ്ണത്തിവാരവണ്ണനാ

൧. സതിപി കുസലമൂലാദീനമ്പി വിഭത്തഭാവേ ഖന്ധാദിവിഭാഗോ തതോ സാതിസയോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഖന്ധാദയോ വിയ പുബ്ബേ അവിഭത്താ’’തി ആഹ. പകാരത്ഥോ വാ ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദോ ‘‘ഭൂവാദയോ’’തിആദീസു വിയാതി കുസലമൂലാദീനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. അവിഞ്ഞാതത്താ നിസാമേന്തേഹി. ഹേതുഅത്ഥോ വാ ഏത്ഥ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ അവിഞ്ഞാപിതത്താതി അത്ഥോ. യദിപി കായസങ്ഖാരാനം വികപ്പദ്വയേപി ഹേതുഫലഭാവോയേവ ഇച്ഛിതോ, സാമിവചനരൂപാവിഭൂതോ പന അത്ഥേവ അത്ഥഭേദോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘കായസ്സ…പേ… കത്തുഅത്ഥേ’’തി ആഹ. സോ പനാതി കത്തുഅത്ഥോ.

൨-൭. സുദ്ധികഏകേകപദവസേനാതി ‘‘കായോ സങ്ഖാരോ’’തിആദീസു ദ്വീസു ദ്വീസു പദേസു അഞ്ഞമഞ്ഞം അസമ്മിസ്സഏകേകപദവസേന. അത്ഥാഭാവതോതി യഥാധിപ്പേതത്ഥാഭാവതോ. അഞ്ഞഥാ കരജകായാദികോ അത്ഥോ അത്ഥേവ. തേനേവാഹ ‘‘പദസോധന…പേ… അവചനീയത്താ’’തി. ഇദാനി തമേവ അത്ഥാഭാവം ബ്യതിരേകവസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ’’തിആദിമാഹ. കസ്മാ പന ഉഭയത്ഥ സമാനേ സമാസപദഭാവേ തത്ഥ അത്ഥോ ലബ്ഭതി, ഇധ ന ലബ്ഭതീതി? ഭിന്നലക്ഖണത്താ. തത്ഥ ഹി രൂപക്ഖന്ധാദിപദാനി സമാനാധികരണാനീതി പദദ്വയാധിട്ഠാനോ ഏകോ അത്ഥോ ലബ്ഭതി, ഇധ പന കായസങ്ഖാരാദിപദാനി ഭിന്നാധികരണാനീതി തഥാരൂപോ അത്ഥോ ന ലബ്ഭതീതി. തേനാഹ ‘‘യഥാധിപ്പേതത്ഥാഭാവതോ’’തി.

വിസും അദീപേത്വാതി ‘‘കായസങ്ഖാരോ’’തിആദിനാ സഹ വുച്ചമാനോപി കായസങ്ഖാരസദ്ദോ വിസും വിസും അത്തനോ അത്ഥം അജോതേത്വാ ഏകം അത്ഥം യദി ദീപേതീതി പരികപ്പവസേന വദതി. തേന കായസങ്ഖാരസദ്ദാനം സമാനാധികരണതം ഉല്ലിങ്ഗേതി. ‘‘കായസങ്ഖാരസദ്ദോ കായസങ്ഖാരത്ഥേ വത്തമാനോ’’തി കസ്മാ വുത്തം, ‘‘സങ്ഖാരസദ്ദോ സങ്ഖാരത്ഥേവ വത്തമാനോ’’തി പന വത്തബ്ബം സിയാ. ഏവഞ്ഹി സതി ഖന്ധത്ഥേ വത്തമാനോ ഖന്ധസദ്ദോ വിയ രൂപസദ്ദേന കായസദ്ദേന വിസേസിതബ്ബോതി ഇദം വചനം യുജ്ജേയ്യ, കായസങ്ഖാരസദ്ദാനം പന സമാനാധികരണത്തേ ന കേവലം സങ്ഖാരസദ്ദോയേവ സങ്ഖാരത്ഥേ വത്തതി, അഥ ഖോ കായസദ്ദോപീതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘കായസങ്ഖാരസദ്ദോ കായസങ്ഖാരത്ഥേ വത്തമാനോ’’തി വുത്തം സിയാ, കായസദ്ദേന സമാനാധികരണേനാതി അധിപ്പായോ. ബ്യധികരണേന പന സങ്ഖാരസ്സ വിസേസിതബ്ബതാ അത്ഥേവാതി.

ഇമസ്സ വാരസ്സാതി സുദ്ധസങ്ഖാരവാരസ്സ. പദസോധനേന ദസ്സിതാനന്തി ഏത്തകേവ വുച്ചമാനേ തത്ഥ ദസ്സിതഭാവസാമഞ്ഞേന സുദ്ധകായാദീനമ്പി ഗഹണം ആപജ്ജേയ്യാതി തംനിവാരണത്ഥം ‘‘യഥാധിപ്പേതാനമേവാ’’തി ആഹ. കായാദിപദേഹി അഗ്ഗഹിതത്താതി സുദ്ധകായാദിപദേഹി അഗ്ഗഹിതത്താ. ഇധ പനാതി അട്ഠകഥായം. സുദ്ധസങ്ഖാരവാരം സന്ധായ വുത്തമ്പി സുദ്ധസങ്ഖാരവാരമേവേത്ഥ അനനുജാനന്തോ സകലസങ്ഖാരയമകവിസയന്തി ആഹ ‘‘ഇധ പന സങ്ഖാരയമകേ’’തി. അധിപ്പേതത്ഥപരിച്ചാഗോതി അസ്സാസപസ്സാസാദികസ്സ അധിപ്പേതത്ഥസ്സ അഗ്ഗഹണം ചേതനാകായഅഭിസങ്ഖരണസങ്ഖാരാദി അനധിപ്പേതത്ഥപരിഗ്ഗഹോ. യദി ‘‘കായോ സങ്ഖാരോ’’തിആദിനാ സുദ്ധസങ്ഖാരതംമൂലചക്കവാരാ അത്ഥാഭാവതോ ഇധ ന ഗഹേതബ്ബാ, അഥ കസ്മാ പവത്തിവാരമേവ അനാരഭിത്വാ അഞ്ഞഥാ ദേസനാ ആരദ്ധാതി ആഹ ‘‘പദസോധനവാരതംമൂലചക്കവാരേഹീ’’തിആദി. സംസയോ ഹോതി സങ്ഖാരസദ്ദവചനീയതാസാമഞ്ഞതോ കായസങ്ഖാരാദിപദാനം ബ്യധികരണഭാവതോ ച. തേനേവാഹ ‘‘അസമാനാധികരണേഹി…പേ… ദസ്സിതായാ’’തി.

പണ്ണത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.