൨. പവത്തിവാരവണ്ണനാ

൫൦-൨൦൫. മിസ്സകകാലഭേദേസു യമകേസു പദാനം ഭിന്നകാലത്താ സിയാ അത്ഥവിസേസോതി ആഹ ‘‘അമിസ്സകകാലഭേദേസു വാരേസു അത്ഥവിസേസാഭാവതോ’’തി. ഇദാനി തമേവത്ഥം ‘‘പുരിമസ്സ ഹീ’’തിആദിനാ വിവരതി. തേനാതി അത്ഥവിസേസാഭാവേന. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം പവത്തിവാരപാഠേ, ഏതിസ്സം വാ പവത്തിവാരവണ്ണനായം. ഛ ഏവ വുത്താ, ന നവാതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘അതീതേനാ’’തിആദി. ഏതേ പന തയോതി അത്തനാ വിസും അനന്തരം ദസ്സിതേ സന്ധായാഹ. യഥാദസ്സിതാതി അട്ഠകഥായം നിദ്ധാരേത്വാ ദസ്സിതബ്ബാകാരാ പച്ചുപ്പന്നേനാതീതാദയോ യേ പാളിയം ഉജുകമേവ ആഗതാ. ‘‘ന വിസും വിജ്ജന്തീ’’തി വുത്തമേവത്ഥം ‘‘തത്ഥ തത്ഥ ഹീ’’തിആദിനാ പാകടതരം കരോതി. തത്ഥ പടിലോമപുച്ഛാഹീതി ‘‘യസ്സ വാ പന വേദനാക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ഏവമാദികാഹി പഠമപദേ വുത്തസ്സ പടിലോമവസേന പവത്താഹി. തേനേവാതി നയതോ യോജേതും സക്കുണേയ്യത്താ ഏവ. മിസ്സകകാലഭേദേസു ചാതി ന കേവലം അമിസ്സകകാലഭേദേസുയേവ, അഥ ഖോ മിസ്സകകാലഭേദേസു ചാതി അത്ഥോ. ന യോജനാസുകരതായ ഏവ പുരിമേ അയോജനാ, അഥ ഖോ സുഖഗ്ഗഹണത്ഥമ്പീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അമിസ്സക…പേ… വുത്താനീ’’തി.

യേന കാരണേനാതി യേന ഏകപദദ്വയസങ്ഗഹിതാനം ഖന്ധാനം ഉപ്പാദസ്സ നിരോധസ്സ ലാഭസങ്ഖാതേന കാരണേന. യഥാക്കമം പുരേപഞ്ഹോ പച്ഛാപഞ്ഹോതി ച നാമം വുത്തം. ച-സദ്ദേന പുരേപച്ഛാപഞ്ഹോതി ച നാമം വുത്തന്തി നിദ്ധാരേത്വാ യോജേതബ്ബം. തത്ഥ പന ‘‘ഏകപദദ്വയസങ്ഗഹിതാന’’ന്തി ഇദം ഏകജ്ഝം കത്വാ ഗഹേതബ്ബം. തമേവത്ഥമ്പി വിവരതി ‘‘യസ്സ ഹീ’’തിആദിനാ. തത്ഥ യസ്സാതി യസ്സ പഞ്ഹസ്സ. ‘‘പഞ്ഹോ’’തി ചേത്ഥ പുച്ഛനവസേന പവത്തം വചനം വേദിതബ്ബം. തേനേവാഹ ‘‘പരിപൂരേത്വാ വിസ്സജ്ജേതബ്ബത്ഥസങ്ഗണ്ഹനതോ’’തി. തം സരൂപദസ്സനേന വിസ്സജ്ജനം തംവിസ്സജ്ജനം, തം വാ യഥാവുത്തം വിസ്സജ്ജനം ഏതസ്സാതി തംവിസ്സജ്ജനോ, തസ്സ തംവിസ്സജ്ജനസ്സ. പുരിമകോട്ഠാസേനാതി പുരിമേന ഉദ്ദേസപദേന. തേന ഹി വിസ്സജ്ജനപദസ്സ സമാനത്ഥതാ ഇധ സദിസത്ഥതാ. ഏകേന പദേനാതി ഏകേന പധാനാപ്പധാനേന യമകപദേന, ന പഠമപദേനേവാതി അത്ഥോ. ഉപ്പാദനിരോധലാഭസാമഞ്ഞമത്തേനാതി ഉപ്പാദസ്സ വാ നിരോധസ്സ വാ ലബ്ഭമാനതായ സമാനതാമത്തേന. സന്നിട്ഠാനപദ…പേ… യുത്തന്തി ഇദം അട്ഠകഥായം ‘‘യത്ഥ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജതീ’’തിആദിനാ പുരേപഞ്ഹസ്സ ദസ്സിതത്താ വുത്തം. യദിപി തത്ഥ ‘‘ഉപ്പജ്ജതീ’’തി വിസ്സജ്ജിതത്താ വേദനാക്ഖന്ധസ്സ ഉപ്പാദോ ലബ്ഭതീതി വുത്തം, യോ പന സന്നിട്ഠാനപദസങ്ഗഹിതോ രൂപക്ഖന്ധസ്സ അനുപ്പാദോ പാളിയം അനുഞ്ഞാതരൂപേന ഠിതോ, തസ്സ വസേന പുരേപഞ്ഹോ യുത്തോതി അധിപ്പായോ. ഏവഞ്ഹി പുരിമകോട്ഠാസേന സദിസത്ഥതാ ഹോതി.

‘‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥാ’’തി ഏത്ഥ രൂപക്ഖന്ധസ്സ അനുപ്പന്നപുബ്ബതാപടിക്ഖേപമുഖേന ഇതരസ്സ പടിക്ഖിപീയതീതി രൂപക്ഖന്ധസ്സേവ യഥാവുത്തപടിക്ഖേപോ പധാനഭാവേന വുത്തോ. ഏസേവ നയോ അഞ്ഞേസുപി ഏദിസേസു ഠാനേസൂതി ആഹ ‘‘സന്നിട്ഠാനത്ഥസ്സേവ പടിക്ഖിപനം പടിക്ഖേപോ’’തി. ‘‘യസ്സ രൂപക്ഖന്ധോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ വേദനാക്ഖന്ധോ നിരുജ്ഝതീ’’തി ഏത്ഥ പന രൂപക്ഖന്ധസ്സ ഉപ്പാദലക്ഖണം കത്വാ വേദനാക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ പുച്ഛീയതീതി സോ ഏവ ‘‘നോ’’തി പടിസേധീയതി. ഏസ നയോ അഞ്ഞേസുപി ഏദിസേസു ഠാനേസൂതി വുത്തം ‘‘സംസയത്ഥനിവാരണം പടിസേധോ’’തി. ‘‘ന-കാരവിരഹിത’’ന്തി ഏതേന പടിസേധസ്സ പടിസേധിതമാഹ. യദി ഏവം പാളിഗതിപടിസേധവിസ്സജ്ജനാനം കോ വിസേസോതി ആഹ ‘‘തത്ഥ ഉപ്പത്തീ’’തിആദി.

തദേകദേസപക്ഖേപവസേനാതി തേസം ചതുന്നം പഞ്ഹാനം പഞ്ചന്നഞ്ച വിസ്സജ്ജനാനം ഏകദേസസ്സ പക്ഖിപനവസേന. തേനാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘പഠമേ ഠാനേ പരിപുണ്ണപഞ്ഹസ്സ പുരിമകോട്ഠാസേ സരൂപദസ്സനേനാ’’തിആദി. യോ പനേത്ഥ പഞ്ഹേസു വിസ്സജ്ജനേസു ച സത്തവീസതിയാ ഠാനേസു പക്ഖേപം ലഭതി, തം ദസ്സേതും ‘‘പരിപുണ്ണപഞ്ഹോ ഏവാ’’തിആദി വുത്തം. പാളിവവത്ഥാനദസ്സനാദിതോതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന പുച്ഛാവിഭങ്ഗോ വിസ്സജ്ജനാഠാനാനി ഏകസ്മിം പഞ്ഹേ യോജനാനയോതി ഇമേസം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ.

സുദ്ധാവാസാനന്തിആദി പാളിയാ പദം ഉദ്ധരിത്വാ അത്ഥദസ്സനത്ഥം ആരദ്ധം. ‘‘യസ്സ യത്ഥ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥ, തസ്സ തത്ഥ വേദനാക്ഖന്ധോ നുപ്പജ്ജിത്ഥാ’’തി ഇമസ്സ വിസ്സജ്ജനം ഹോതി ‘‘സുദ്ധാവാസാനം തേസം തത്ഥാ’’തി. തത്ഥ ഏകഭൂമിയം ദുതിയാ ഉപപത്തി നത്ഥീതി ഏകിസ്സാ ഭൂമിയാ ഏകസ്സ അരിയപുഗ്ഗലസ്സ ദുതിയവാരം പടിസന്ധിഗ്ഗഹണം നത്ഥീതി അത്ഥോ. തതിയവാരാദീസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. സ്വായമത്ഥോ യഥാ ഞാപിതോ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘പടിസന്ധിതോ പഭുതി ഹി…പേ… പവത്താ’’തി വുത്തം. തേന അദ്ധാപച്ചുപ്പന്നവസേനായം ദേസനാ പവത്താതി ദസ്സേതി. ആദാനനിക്ഖേപപരിച്ഛിന്നം കമ്മജസന്താനം ഏകത്തേന ഗഹേത്വാ തസ്സ വസേന ഉപ്പാദനിരോധേസു വുച്ചമാനേസു അകമ്മജേസു കുസലാദീസു കഥന്തി ചോദനായം തേപി ഇധ തംനിസ്സിതാ ഏവ കതാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തസ്മിഞ്ഹി…പേ… ദസ്സിതാ’’തി. തേനേവാതി കമ്മജസന്താനേനേവ. തസ്മാതി ഏകകമ്മനിബ്ബത്തസ്സ വിപാകസന്താനസ്സ ഏകത്തേന ഗഹിതത്താ. തസ്സാതി കമ്മജസന്താനസ്സ. പഞ്ചസു സുദ്ധാവാസേസു യഥാ പച്ചേകം ‘‘ഏകിസ്സാ ഭൂമിയാ ദുതിയാ ഉപപത്തി നത്ഥീ’’തി യഥാവുത്തപാളിയാ വിഞ്ഞായതി, ഏവം ‘‘സുദ്ധാവാസാന’’ന്തി അവിസേസവചനതോ സകലേപി സുദ്ധാവാസേ സാ നത്ഥീതി തായ കസ്മാ ന വിഞ്ഞായതീതി ചോദനം സമുട്ഠാപേത്വാ സയമേവ പരിഹരിതും ‘‘കസ്മാ പനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുദ്ധാവാസേസു ഹേട്ഠാഭൂമികസ്സ അസതി ഇന്ദ്രിയപരിപാകേ ഉപരിഭൂമിസമുപ്പത്തി ന സക്കാ പടിസേധേതും ഉദ്ധംസോതവചനതോ. ഉദ്ധമസ്സ തണ്ഹാസോതം വട്ടസോതഞ്ചാതി ഹി ഉദ്ധംസോതോ. തേനാഹ ‘‘ഉദ്ധംസോതപാളിസബ്ഭാവാ’’തി. സംസന്ദേതബ്ബാതി യഥാ ന വിരുജ്ഝന്തി, ഏവം നേതബ്ബാ. തഥാ ചേവ സംവണ്ണിതം.

ഏതേന സന്നിട്ഠാനേനാതി അങ്കിതോകാസഭാവിരൂപുപ്പാദസന്നിസ്സയേന നിച്ഛയേന. വിസേസിതാ തഥാഭാവിരൂപഭാവിനോ. അസഞ്ഞസത്താപീതി ന കേവലം പഞ്ചവോകാരാ ഏവ, അഥ ഖോ അസഞ്ഞസത്താപി. തേ ഏവ അസഞ്ഞസത്തേ ഏവ ഗഹേത്വാ പുരിമകോട്ഠാസേതി അധിപ്പായോ. തേന യേ സന്നിട്ഠാനേന വജ്ജിതാതി തേന യഥാവുത്തസന്നിട്ഠാനേന യേ വിരഹിതാ, തേ തഥാ ന വത്തബ്ബാതി അത്ഥോ. ഇദാനി ‘‘തേ തതോ’’തിആദിനാ ദസ്സേതി. തതോതി അസഞ്ഞാഭവതോ. പച്ഛിമഭവികാനന്തി ഏത്ഥ പച്ഛിമഭവം സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘കിം പഞ്ചവോകാരാദീ’’തിആദി വുത്തം. അപച്ഛിമഭവികാനമ്പി അരൂപാനം അരൂപഭവേ യഥാ രൂപക്ഖന്ധോ നുപ്പാദി, ഏവം തത്ഥ പച്ഛിമഭവികാനം വേദനാക്ഖന്ധോപീതി ആഹ ‘‘ഏതേന സന്നിട്ഠാനേന സങ്ഗഹിതത്താ’’തി. തേനാഹ ‘‘തേസം…പേ… ആഹാ’’തി. തത്ഥ തേസന്തി പച്ഛിമഭവികാനം. തത്ഥാതി അരൂപഭവേ. ഇതരാനുപ്പത്തിഭാവഞ്ചാതി ഇതരസ്സ വേദനാക്ഖന്ധസ്സ അനുപ്പജ്ജനസബ്ഭാവമ്പി. സപ്പടിസന്ധികാനമ്പി സുദ്ധാവാസാനം ഖന്ധഭേദസ്സ പരിനിബ്ബാനപരിയായോ ഓളാരികദോസപ്പഹാനതോ കിലേസൂപസമസാമഞ്ഞേന വുത്തോതി വേദിതബ്ബം.

സബ്ബേസഞ്ഹി തേസന്തി തംതംഭൂമിയം ഠിതാനം സബ്ബേസം സുദ്ധാവാസാനം. യഥാ പനാതിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം പാകടതരം കരോതി. അനന്താ ലോകധാതുയോതി ഇദം ഓകാസസ്സ പരിച്ഛേദാഭാവംയേവ ദസ്സേതും വുത്തം. പുഗ്ഗലവസേന സമാനാധാരതായ സമാനകാലത്തേന അസമ്ഭവന്തോ ഓകാസവസേന പന സമ്ഭവന്തോ സംകിണ്ണാ വിയ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘സംകിണ്ണതാ ഹോതീ’’തി.

പവത്തിവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.