൩. സമുച്ചയക്ഖന്ധകവണ്ണനാ

സുക്കവിസ്സട്ഠികഥാവണ്ണനാ

൯൭. ‘‘വേദയാമീതി ജാനാമി, ചിത്തേന സമ്പടിച്ഛിത്വാ സുഖം അനുഭവാമി, ന തപ്പച്ചയാ അഹം ദുക്ഖിതോതി അധിപ്പായോ’’തി ലിഖിതം. യസ്സ മാളകേ നാരോചിതം, തസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബം. യസ്സ ആരോചിതം, തസ്സ പുന ആരോചനകിച്ചം നത്ഥി, കേവലം നിക്ഖിപിതബ്ബമേവ. വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ വസന്തസ്സ ഉപചാരസീമാഗതാനം സബ്ബേസം ആരോചനകിച്ചം നത്ഥി. ദിട്ഠരൂപാനം സുതസദ്ദാനം ആരോചേതബ്ബം, അദിട്ഠഅസ്സുതാനമ്പി അന്തോദ്വാദസഹത്ഥഗതാനം ആരോചേതബ്ബം. ‘‘ഇദം വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ വസന്തസ്സ ലക്ഖണ’’ന്തി വുത്തം. ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപതോ’തിആദി കിഞ്ചാപി പാളിയം നത്ഥി, അഥ ഖോ അട്ഠകഥാചരിയാനം വചനേന തഥാ ഏവ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി ച വുത്തം. ‘‘അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി ദ്വാദസഹത്ഥേ ഉപചാരേ സല്ലക്ഖേത്വാ, അനിക്ഖിത്തവത്താനം ഉപചാരസീമായ ആഗതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാ സഹവാസാദികം വേദിതബ്ബ’’ന്തി ച വുത്തം. ‘‘നിക്ഖിപന്തേന ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബം, പയോജനം അത്ഥീ’’തി ച വുത്തം, ന പന തം പയോജനം ദസ്സിതം. ചിണ്ണമാനത്തോ ഭിക്ഖു അബ്ഭേതബ്ബോതി ചിണ്ണമാനത്തസ്സ ച അബ്ഭാനാരഹസ്സ ച നിന്നാനാകാരണത്താ അഞ്ഞഥാ ‘‘അബ്ഭാനാരഹോ അബ്ഭേതബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ. ഉക്ഖേപനീയകമ്മകതോപി അത്തനോ ലദ്ധിഗ്ഗഹണവസേന സഭാഗഭിക്ഖുമ്ഹി സതി തസ്സ അനാരോചാപേതും ന ലഭതി.

പരിവാസകഥാവണ്ണനാ

൧൦൨. ‘‘അനന്തരായികസ്സ പന അന്തരായികസഞ്ഞായ ഛാദയതോ അച്ഛന്നാവാ’’തി പാഠോ. അവേരിഭാവേന സഭാഗോ അവേരിസഭാഗോ. ‘‘സഭാഗസങ്ഘാദിസേസം ആപന്നസ്സ പന സന്തികേ ആവി കാതും ന വട്ടതീ’’തി പസങ്ഗതോ ഇധേവ പകാസിതം. ലഹുകേസു പടിക്ഖേപോ നത്ഥി. തത്ഥ ഞത്തിയാ ആവി കത്വാ ഉപോസഥം കാതും അനുഞ്ഞാതത്താ ലഹുകസഭാഗം ആവി കാതും വട്ടതീതി. സഭാഗസങ്ഘാദിസേസം പന ഞത്തിയാ ആരോചനം ന വട്ടതീതി കിര. ‘‘തസ്സ സന്തികേ തം ആപത്തിം പടികരിസ്സതീ’തി (മഹാവ. ൧൭൧) വുത്തത്താ ലഹുകസ്സേവായമനുഞ്ഞാതാ. ന ഹി സക്കാ സുദ്ധസ്സ ഏകസ്സ സന്തികേ സങ്ഘാദിസേസസ്സ പടികരണം കാതു’’ന്തി ലിഖിതം. ലഹുകേസുപി സഭാഗം ആവി കാതും ന വട്ടതീതി, തസ്മാ ഏവ ഹി ഞത്തിയാ ആവികരണം അനുഞ്ഞാതം, ഇതരഥാ തം നിരത്ഥകം സിയാ. അഞ്ഞമഞ്ഞാരോചനസ്സ വട്ടതി, തതോ ന വട്ടതീതി ദീപനത്ഥമേവ ഞത്തിയാ ആവികരണമനുഞ്ഞാതം, തേനേവ ഇധ ‘‘സഭാഗസങ്ഘാദിസേസം ആപന്നസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. അയമത്ഥോ ‘‘ഏത്താവതാ തേ ദ്വേ നിരാപത്തികാ ഹോന്തി, തേസം സന്തികേ സേസേഹി സഭാഗാപത്തിയോ ദേസേതബ്ബാ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) വചനേന കങ്ഖാവിതരണിയം പകാസിതോവ. സങ്ഘാദിസേസം പന ഞത്തിയാ ആരോചേത്വാ ഉപോസഥം കാതും വട്ടതി. തസ്സാ ഞത്തിയാ അയമത്ഥോ യദാ സുദ്ധം ഭിക്ഖും പസ്സിസ്സതി, തസ്സ സന്തികേ ആരോചനവസേന പടികരിസ്സതി. ഏവം പടികതേ ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, സാപത്തികേന പാതിമോക്ഖം സോതബ്ബം, യോ സുണേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൩൮൬) വുത്താപത്തിതോ മോക്ഖോ ഹോതീതി, തസ്മാ ‘‘ഗരുകം വാ ഹോതു ലഹുകം വാ, ഞത്തിയാ ആവി കാതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം, ഉഭോസു നയേസു യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബം.

നാമഞ്ചേവ ആപത്തി ചാതി ‘‘തേന തേന വീതിക്കമേനാപന്നാപത്തി ആപത്തി. നാമന്തി തസ്സാ ആപത്തിയാ നാമ’’ന്തി ലിഖിതം. ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ആരോചനം വത്തഭേദദുക്കടപഅഹരണപ്പയോജനന്തി വേദിതബ്ബം. അകാരണമേതന്തി ‘‘സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജി’’ന്തി വുത്തേ വുട്ഠാനതോ.

ദസസതം രത്തിസതന്തി ദസസതം ആപത്തിയോ രത്തിസതം ഛാദേത്വാതി യോജേതബ്ബം. അഗ്ഘസമോധാനോ നാമ സഭാഗവത്ഥുകായോ സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ ആപന്നസ്സ ബഹുരത്തിം പടിച്ഛാദിതാപത്തിയം നിക്ഖിപിത്വാ ദാതബ്ബോ, ഇതരോ നാനാവത്ഥുകാനം വസേനാതി അയമേതേസം വിസേസോതി.

പരിവാസകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

‘‘ഗാമസ്സാതി ന വുത്ത’’ന്തി വചനതോ കിര ഗാമൂപചാരേപി വട്ടതീതി അധിപ്പായോതി ലിഖിതം. വുത്തഞ്ച ‘‘അയം പന വിസേസോ’’തി. ‘‘ഏത്ഥ അട്ഠകഥാചരിയാവ പമാണം. യുത്തം ന ദിസ്സതീ’’തി ലിഖിതം. അനുഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘അയം പന വിസേസോ, ആഗന്തുകസ്സ…പേ… ഓക്കമിത്വാ ഗച്ഛതി, രത്തിച്ഛേദോ ഹോതിയേവാ’’തി വചനേ ഹേട്ഠാ ‘‘അന്തോഅരുണേ ഏവ നിക്ഖമിത്വാ ഗാമൂപചാരതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തിആദിനാ നയേന ഗരും കത്വാ വചനതോ, ഭിക്ഖുനീനം ഗരുകവസേനേവ തത്ഥ തത്ഥ സിക്ഖാപദാനം പഞ്ഞത്തത്താ ച തദനുരൂപവസേനേവ അട്ഠകഥാചരിയേന ഭിക്ഖുനീനം ഗരും കത്വാ മാനത്തചരണവിധിദസ്സനത്ഥം ‘‘യത്തകാ പുരേഭത്തം വാ’’തിആദി വുത്തം. കുരുന്ദിആദീസു വുത്തവചനേന കരോന്തസ്സപി ദോസോ നത്ഥീതി ദസ്സേതും കേവലം ലക്ഖണമത്തമേവ വുത്തം, തദുഭയമ്പി തേന തേന പരിയായേന യുജ്ജതി, വിനിച്ഛയേ പത്തേ ലക്ഖണേ ഏവ ഠാതബ്ബതോ കുരുന്ദിആദീസു വുത്തവചനം പച്ഛാ വുത്തം. പയോഗോ പന പുരിമോവ. യഥാ ചേത്ഥ, തഥാ സചേ കാചി ഭിക്ഖുനീ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അനതിക്കമിത്വാ അരുണം ഉട്ഠപേതി, ദോസോ നത്ഥി, തഥാപി സബ്ബട്ഠകഥാസു വുത്തത്താ ‘‘പുരിമമേവ ആചിണ്ണ’’ന്തി വുത്തം. പരിവാസവത്താദീനന്തി ‘‘പരിവാസനിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിആദീനം ഉപചാരസീമായ പരിച്ഛിന്നത്താ ഭിക്ഖുനുപസ്സയസ്സ ഉപചാരസീമാവ ഗഹേതബ്ബാ, ന ഗാമോ’’തി ലിഖിതം. ‘‘തസ്മിം ഗാമേ ഭിക്ഖാചാരോ സമ്പജ്ജതീ’തിആദി പവാരിതവസേന വുത്തം. ന ഹി തത്ഥ അന്തോഗാമേ വിഹാരോ അത്ഥീ’’തി ച ലിഖിതം, ‘‘തമ്പി തേന പരിയായേന യുജ്ജതി, ന അത്ഥതോ’’തി ച.

പടിച്ഛന്നപരിവാസാദികഥാവണ്ണനാ

൧൦൮. ‘‘വിസും മാനത്ഥം ചരിതബ്ബന്തി മൂലായ പടികസ്സനം അകത്വാ വിസും കമ്മവാചായാ’’തി ച ലിഖിതം. ‘‘സങ്ഘാദിസേസാപത്തീ’’തി വുത്തത്താ ഏകോവ, ഏകവത്ഥുമ്ഹി ആപന്നാ സങ്ഘാദിസേസാ ഥുല്ലച്ചയദുക്കടമിസ്സകാ നാമ. മക്ഖധമ്മോ നാമ ഛാദേതുകാമതാ.

൧൪൩. ധമ്മതാതി ധമ്മതായ, തഥാതായാതി അത്ഥോ ‘‘അലജ്ജിതാ’’തി ഏത്ഥ വിയ.

൧൪൮. പുരിമം ഉപാദായ ദ്വേ മാസാ പരിവസിതബ്ബാതി ഏത്ഥ ‘‘പരിവസിതദിവസാപി ഗണനൂപഗാ ഹോന്തീ’’തി ലിഖിതം.

൧൮൪. തസ്മിം ഭൂമിയന്തി തസ്സം ഭൂമിയം. സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജതി പരിമാണമ്പീതിആദി ജാതിവസേനേകവചനം.

സമുച്ചയക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.