൪. സമഥക്ഖന്ധകവണ്ണനാ

സമ്മുഖാവിനയകഥാവണ്ണനാ

൧൮൬-൧൮൭. യത്ഥ യത്ഥ കമ്മവാചായ ‘‘അയ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമേ’’തി വാ സമ്മുഖാനിദ്ദേസനിയമോ അത്ഥി, സബ്ബം തം കമ്മം സമ്മുഖാകരണീയമേവ, ന കേവലം തജ്ജനീയാദിപഞ്ചവിധമേവ. പഞ്ചവിധസ്സേവ പന ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സനം കമ്മക്ഖന്ധകേ താവ തസ്സേവ പാളിആരുള്ഹത്താ, ചതുവീസതിയാ പാരാജികേസു വിജ്ജമാനേസു പാരാജികകണ്ഡേ ആഗതാനംയേവ ചതുന്നം ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സനം വിയാതി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ‘‘പുഗ്ഗലസ്സ സമ്മുഖതാ ഹത്ഥപാസൂപഗമനമേവാ’’തി വുത്തം, തം കാരണം സമ്മുഖാകരണീയസ്സപി സമ്മുഖാനിദ്ദേസനിയമാഭാവതോ. കാമം അയമത്ഥോ കമ്മക്ഖന്ധകേയേവ ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തജ്ജനീയകമ്മം അധമ്മകമ്മഞ്ച ഹോതി…പേ… അസമ്മുഖാകതം ഹോതീ’’തി (ചൂളവ. ൪) വചനേനേവ സിദ്ധോ, തത്ഥ പന ആപത്തി ന ദസ്സിതാ. ഇധ ‘‘യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി തത്ഥ ഭവിതബ്ബാപത്തിദസ്സനത്ഥം ഇദം ആരദ്ധന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന വൂപസന്തമ്പി സമ്മുഖാവിനയേനേവ വൂപസന്തഗണനം ഗച്ഛതീതി ദസ്സേതും ‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ’തിആദി ആരദ്ധ’’ന്തി വുത്തം, ലിഖിതഞ്ച. ഏവം വൂപസന്തം സമ്മുഖാവിനയപതിരൂപകേന വൂപസന്തം നാമ ഹോതി, ന സമ്മുഖാവിനയേന ച അഞ്ഞേന കേനചീതി ദസ്സേതും ഇദമാരദ്ധന്തി ആചരിയോ.

സതിവിനയകഥാവണ്ണനാ

൧൯൫. ദബ്ബസ്സ കമ്മവാചായ ‘‘സങ്ഘോ ഇമം ആയസ്മന്തം ദബ്ബ’’ന്തി സമ്മുഖാനിദ്ദേസോ നത്ഥി, തഥാപി ‘‘പഠമം ദബ്ബോ യാചിതബ്ബോ’’തി വചനേന സമ്മുഖാകരണീയതാ തസ്സ സിദ്ധാ. തഥാ അഞ്ഞത്ഥാപി യഥാസമ്ഭവം ലേസോ വേദിതബ്ബോ. സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ ദാതബ്ബോ വിനയോ സതിവിനയോ.

അമൂള്ഹവിനയകഥാവണ്ണനാ

൧൯൬-൭. ‘‘യസ്സ ഉമ്മത്തകസ്സ തംതംവീതിക്കമതോ അനാപത്തി, താദിസസ്സേവ അമൂള്ഹവിനയം ദാതും വട്ടതീതി അമൂള്ഹസ്സ കത്തബ്ബവിനയോ അമൂള്ഹവിനയോ’’തി ലിഖിതം, തം യുത്തം ‘‘സങ്ഘോ ഗഗ്ഗസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹസ്സ അമൂള്ഹവിനയം ദേതീ’’തി വചനതോ. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മികാനി അമൂള്ഹവിനയസ്സ ദാനാനീ’’തി ഇമസ്സ വിഭങ്ഗേ ‘‘ന സരാമീ’’തി വചനം വീതിക്കമകാലം സന്ധായ തസ്സ വിഭങ്ഗസ്സ പവത്തത്താ. അമൂള്ഹവിനയദാനകാലേ പനസ്സ അമൂള്ഹതാ വിനിച്ഛിതബ്ബാ.

പടിഞ്ഞാതകരണകഥാവണ്ണനാ

൨൦൦. ‘‘അപ്പടിഞ്ഞായ ഭിക്ഖൂനം കമ്മാനി കരോന്തീ’’തി ആരഭന്തസ്സ കാരണം വുത്തമേവ. പടിഞ്ഞാതേന കരണം പടിഞ്ഞാതകരണം.

തസ്സപാപിയസികാകഥാവണ്ണനാ

൨൦൭. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം തസ്സപാപിയസികാകമ്മ’’ന്തി ആരഭിത്വാ പഞ്ച അങ്ഗാനി ദസ്സേത്വാ പാളി ഗതാ, ‘‘സാ പേയ്യാലേന സങ്ഖിപിത്വാ ഗതാതി ഞാതബ്ബ’’ന്തി ലിഖിതം. തഥാ സുക്കപക്ഖേപി.

തിണവത്ഥാരകാദികഥാവണ്ണനാ

൨൧൪. ‘‘സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിതബ്ബ’’ന്തി ഛന്ദദാനസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ പവാരണക്ഖന്ധകട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘ഭിന്നസ്സ ഹി സങ്ഘസ്സ സമഗ്ഗകരണകാലേ, തിണവത്ഥാരകസമഥേ, ഇമസ്മിഞ്ച പവാരണസങ്ഗഹേതി ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ഛന്ദം ദാതും ന വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൪൧) വുത്തത്താ ഇധ ആഗന്ത്വാ വാ ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാതി ഇദം വിരുജ്ഝതി വിയ ഖായതീതി ചേ? ന ഖായതി അധിപ്പായഞ്ഞൂനം. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – വിസുജ്ഝിതുകാമേഹി സബ്ബേഹേവ സന്നിപതിതബ്ബം, അസന്നിപതിതസ്സ നത്ഥി സുദ്ധി ഛന്ദദായകസ്സ. കേവലം തം കമ്മം സന്നിപതിതാനം സമ്പജ്ജതി. അട്ഠകഥായം വിസുജ്ഝിതുകാമാനം ഛന്ദം ദാതും ന വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. ഇതരഥാ പാളിയാ ച വിരുജ്ഝതി. ‘‘ഠപേത്വാ യേ ന തത്ഥ ഹോതീ’’തി ഹി അയം പാളി സന്നിപാതം ആഗന്ത്വാ ഛന്ദം ദത്വാ ഠിതാനം അത്ഥിതം ദീപേതി. നിസ്സീമഗതേ സന്ധായ വുത്തം സിയാതി ചേ? നിസ്സീമഗതേ ഠപേത്വാ ഇധ കിം, തസ്മാ യോ സാമഗ്ഗീഉപോസഥേ ഛന്ദം ദത്വാ തിട്ഠതി ചേ, നാനാസംവാസകഭൂമിയംയേവ തിട്ഠതി, തസ്സ ഛന്ദദായകസ്സ പവാരണസങ്ഗഹോപി നത്ഥി. യോ ച തിണവത്ഥാരകകമ്മേ നാഗച്ഛതി, സോ താഹി ആപത്തീഹി ന സുജ്ഝതീതി വേദിതബ്ബം. യസ്സ ഏതം ന രുച്ചതി, തസ്സ പരിവാരേ വുത്തപരിസതോ കമ്മവിപത്തിലക്ഖണം വിരുജ്ഝതി, തത്ഥ ഹി കേവലം ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദോ അനാഹടോ ഹോതി സചേ, അകതം തബ്ബിപരീതേന സമ്പത്തിദീപനതോതി വുത്തം ഹോതി. തഥാ പത്തകല്ലലക്ഖണമ്പി വിരുജ്ഝതി. തേസു തീസു ഠാനേസു കമ്മപ്പത്തായേവ സബ്ബേ, ന തത്ഥ ഛന്ദാരഹോ അത്ഥീതി ചേ? ന, ചതുവഗ്ഗാദികരണവിഭാജനേ അവിസേസേത്വാ ഛന്ദാരഹസ്സ ആഗതത്താ, തം സാമഞ്ഞതോ വുത്തം. ഇദഞ്ച ആവേണികലക്ഖണം, തേനേവ സതിപി ദിട്ഠാവികമ്മേ ഇദം പടികുട്ഠകതം ന ഹോതീതി ചേ? ന, നാനത്തസഭാവതോ. ഇധ ഹി യേ പന ‘‘ന മേതം ഖമതീ’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠാവികമ്മം കരോന്തീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൧൪) വചനതോ ന സങ്ഘസ്സ ദിട്ഠാവികമ്മം കതം. തസ്മിം സതി പടികുട്ഠകതമേവ ഹോതി. അഞ്ഞഥാ പുബ്ബഭാഗാ താ ഞത്തിയോ നിരത്ഥികാ സിയും, ന ച പരിവാരട്ഠകഥായം ഛന്ദാരഹാധികാരേ നയോ ദിന്നോ. പവാരണക്ഖന്ധകട്ഠകഥായം ‘‘തീസു ഠാനേസു ഛന്ദം ദാതും ന വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൪൧) വുത്തത്താ വിരുജ്ഝതീതി ചേ? ന, അട്ഠകഥായ പമാണഭാവേ സതി ‘‘ഇധ ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാ’’തിആദി വചനേ സുദ്ധികാമതോ ഏവ ഗഹിതേ സബ്ബം ന വിരുജ്ഝതീതി ഏകേ. ‘‘ആഗന്ത്വാ വാ ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാ, തേ ആപത്തീഹി ന വുട്ഠഹന്തീ’’തി ഇദം ന വത്തബ്ബം. കസ്മാ? ഹേട്ഠാ ‘‘സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിതബ്ബ’’ന്തി ഛന്ദദാനസ്സ പടിക്ഖേപവചനതോ അട്ഠകഥായം ‘‘തീസു ഠാനേസു ഛന്ദം ദാതും ന വട്ടതീ’’തി വുത്തത്താ, അന്ധകട്ഠകഥായമ്പി തഥേവ വുത്തത്താ ചാതി? ന, ഏകജ്ഝമേവ കമ്മേ കരീയമാനേ യോ ഇധ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അമ്ഹാകം…പേ… ഗിഹിപടിസംയുത്ത’’ന്തി സാധാരണഞത്തിം ഠപേത്വാ പുന ‘‘സുണന്തു മേ, ആയസ്മന്താ’’തിആദിനാ അസാധാരണഞത്തിയോ ഠപേത്വാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അമ്ഹാകം…പേ… ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി ഏകതോപക്ഖികാനം സന്ധിയാ കതായ തദനന്തരേ കേനചി കരണീയേന ഛന്ദം ദത്വാ ഗച്ഛതി, തസ്സ ആപത്തീഹി വുട്ഠാനം നത്ഥി. അപരേസമ്പി ഏകതോപക്ഖികാനം അബ്ഭന്തരേ ഠിതത്താ വിഭൂതത്താ കരണസ്സ അയമത്ഥോവ വുത്തോ. സാധാരണവസേന ദുതിയായ ഞത്തിയാ ഠപിതായ യേ തസ്മിം ഖണേ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചാസു അനാരദ്ധാസു, അപരിയോസിതാസു വാ ഛന്ദം ദത്വാ ഗച്ഛന്തി, തേസമ്പി ന വുട്ഠാതി ഏവ. യേ ന തത്ഥ ഹോന്തീതി പദസ്സ ച യേ വുത്തപ്പകാരേന നയേന തത്ഥ ന ഹോന്തീതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. വുത്തപ്പകാരത്ഥദീപനത്ഥഞ്ച അട്ഠകഥായം ‘‘ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാ’’തി ഇദമേവ അവത്വാ ‘‘യേ പന തേഹി വാ സദ്ധിം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാപി തത്ഥ അനാഗതാ, ആഗന്ത്വാ വാ ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാ’’തി വുത്തം, ഏവം പുബ്ബേനാപരം സന്ധീയതി. ‘‘പാളിയാ ച തത്ഥ ദിട്ഠാവികമ്മേന കമ്മസ്സ അകുപ്പതാ വേദിതബ്ബാ’’തി വുത്തം.

അധികരണകഥാവണ്ണനാ

൨൨൦. ചിത്തുപ്പാദോ വിവാദോ. വിവാദസദ്ദോപി കാരണൂപചാരേന കുസലാദിസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. തം സന്ധായ ‘‘സമഥേഹി ച അധികരണീയതായ അധികരണ’’ന്തി വുത്തം. അഥ വാ വിവാദഹേതുഭൂതസ്സ ചിത്തുപ്പാദസ്സ വൂപസമേന സമ്ഭവസ്സ സദ്ദസ്സപി വൂപസമോ ഹോതീതി ചിത്തുപ്പാദസ്സപി സമഥേഹി അധികരണീയതാ പരിയായോ സമ്ഭവതി. ‘‘കുസലചിത്താ വിവദന്തീ’’തി വുത്തവിവാദേപി ‘‘വിപച്ചതായ വോഹാരോ’’തി വുത്തം, ന വുത്തവചനഹേതുവസേനാതി വേദിതബ്ബം.

൨൨൨. ‘‘ആപത്തിഞ്ഹി ആപജ്ജന്തോ കുസലചിത്തോ വാ’’തി വചനതോ കുസലമ്പി സിയാതി ചേ? ന തം ആപത്താധികരണം സന്ധായ വുത്തം, യോ ആപത്തിം ആപജ്ജതി, സോ തീസു ചിത്തേസു അഞ്ഞതരചിത്തസമങ്ഗീ ഹുത്വാ ആപജ്ജതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘യം കുസലചിത്തോ ആപജ്ജതീ’’തിആദി വുത്തം. യോ ‘‘പഞ്ഞത്തിമത്തം ആപത്താധികരണ’’ന്തി വദേയ്യ, തസ്സ അകുസലാദിഭാവോപി ആപത്താധികരണസ്സ ന യുജ്ജതേവ വിവാദാധികരണാദീനം വിയാതി ചേ? ന, ‘‘നത്ഥാപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി ഇമിനാ വിരോധസമ്ഭവതോ. അനുഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘ആപത്താധികരണം നാമ തഥാപവത്തമാനഅകഉസലചിത്തുപ്പാദരൂപക്ഖന്ധാനമേതം അധിവചനം. അവസിട്ഠേസു കുസലാബ്യാകതപഞ്ഞത്തീസു ‘ആപത്താധികരണം സിയാ അകുസലം സിയാ അബ്യാകത’ന്തി വചനതോ പഞ്ഞത്തിതാവ പടിസിദ്ധാ കുസലത്തികേ അപരിയാപന്നത്താ. കുസലപടിസേധേനേവ തേന സമാനഗതികത്താ കിരിയാബ്യാകതാനമ്പി പടിസേധോ വേദിതബ്ബോ, കിരിയാബ്യാകതാനം വിയ അനുഗമനതോ വിപാകാബ്യാകതാനമ്പി പടിസേധോ കതോവ ഹോതി, തഥാപി അബ്യാകതസാമഞ്ഞതോ രൂപക്ഖന്ധേന സദ്ധിം വിപാകകിരിയാബ്യാകതാനമ്പി അധിവചനന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘കുസലചിത്തം അങ്ഗം ഹോതീ’’തി വിനയേ അപകതഞ്ഞുനോ സന്ധായ വുത്തം അപ്പഹരിതകരണാദികേ സതി. തസ്മാതി യസ്മാ ‘‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി വത്തും ന സക്കാ, തസ്മാ കുസലചിത്തം അങ്ഗം ന ഹോതീതി അത്ഥോ. യദി ഏവം കസ്മാ ‘‘തിചിത്തം തിവേദന’’ന്തി വുച്ചതീതി ചേ? തം ദസ്സേതും ‘‘നയിദ’’ന്തിആദി ആരദ്ധന്തി ഏകേ. ആപത്തിസമുട്ഠാപകചിത്തം അങ്ഗപ്പഹോനകചിത്തം നാമ. ‘‘ഏകന്തതോതി യേഭുയ്യേനാതി അത്ഥോ, ഇതരഥാ വിരുജ്ഝതി. കസ്മാ? ‘യസ്സാ സചിത്തകപക്ഖേ ചിത്തം അകുസലമേവ ഹോതീ’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ) വുത്തത്താ’’തി വദന്തി. തേന കിം? വിപാകോ നത്ഥി, കസ്മാ? ഏകന്താകുസലത്താ, തസ്മാ കഥാവ തത്ഥ നത്ഥി. യത്ഥ പന അത്ഥി, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘യം പന പണ്ണത്തിവജ്ജ’’ന്തിആദിമാഹ. അസഞ്ചിച്ച പന കിഞ്ചി അജാനന്തസ്സ…പേ… അബ്യാകതം ഹോതീതി ഭിക്ഖുമ്ഹി കമ്മട്ഠാനഗതചിത്തേന നിപന്നേ, നിദ്ദായന്തേ വാ മാതുഗാമോ ചേ സേയ്യം കപ്പേതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിജ്ജമാനമ്പി കുസലചിത്തം ആപത്തിയാ അങ്ഗം ന ഹോതി, തസ്മാ തസ്മിം ഖണേ സേയ്യാകാരേന വത്തമാനരൂപമേവ ആപത്താധികരണം നാമ. ഭവങ്ഗചിത്തേ വിജ്ജമാനേപി ഏസേവ നയോ. തസ്മിഞ്ഹി ഖണേ ഉട്ഠാതബ്ബേ ജാതേ അനുട്ഠാനതോ രൂപക്ഖന്ധോവ ആപത്തി നാമ, ന വിപാകേന സദ്ധിം. സചേ പന വദേയ്യ, തസ്സ ഏവംവാദിനോ അചിത്തകാനം കുസലചിത്തം ആപജ്ജേയ്യ. കിം വുത്തം ഹോതി? ഏളകലോമം ഗഹേത്വാ കമ്മട്ഠാനമനസികാരേന തിയോജനം അതിക്കമന്തസ്സ, പണ്ണത്തിം അജാനിത്വാ പദസോ ധമ്മം വാചേന്തസ്സ ച ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിയാ കുസലചിത്തം ആപജ്ജേയ്യാതി. ആപജ്ജതിയേവാതി ചേ? നാപജ്ജതി. കസ്മാ? ‘‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി വചനതോ.

ചലിതോ കായോ, പവത്താ വാചാ, അഞ്ഞതരമേവ അങ്ഗന്തി അഞ്ഞതരമേവ ആപത്തീതി അത്ഥോ. കേവലം പഞ്ഞത്തിയാ അകുസലാദിഭാവാസമ്ഭവതോ ആപത്തിതാ ന യുജ്ജതി. ആപത്തിം ആപജ്ജന്തോ തീസു അഞ്ഞതരസമങ്ഗീ ഹുത്വാ ആപജ്ജതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘യം കുസലചിത്തോ’’തിആദി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – പഥവീഖണനാദീസു കുസലചിത്തക്ഖണേ വീതിക്കമവസേന പവത്തരൂപസമ്ഭവതോ കുസലചിത്തോ വാ അബ്യാകതാപത്തിം ആപജ്ജതി. തഥാ അബ്യാകതചിത്തോ വാ അബ്യാകതരൂപസങ്ഖാതം അബ്യാകതാപത്തിം ആപജ്ജതി, പാണാതിപാതാദീസു അകുസലചിത്തോ വാ അകുസലാപത്തിം ആപജ്ജതി, രൂപം പനേത്ഥ അബ്ബോഹാരികം. സുപിനപസ്സനകാലാദീസു പാണാതിപാതാദിം കരോന്തോ സഹസേയ്യാദിവസേന ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിം ആപജ്ജന്തോ അകുസലചിത്തോ അബ്യാകതാപത്തിം ആപജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ. ഇദം വുച്ചതി ആപത്താധികരണം അകുസലന്തി അകുസലചിത്തുപ്പാദോ. പോരാണഗണ്ഠിപദേസു പന ‘‘പുഥുജ്ജനോ കല്യാണപുഥുജ്ജനോ സേക്ഖോ അരഹാതി ചത്താരോ പുഗ്ഗലേ ദസ്സേത്വാ തേസു അരഹതോ ആപത്താധികരണം അബ്യാകതമേവ, തഥാ സേക്ഖാനം, തഥാ കല്യാണപുഥുജ്ജനസ്സ അസഞ്ചിച്ച വീതിക്കമകാലേ അബ്യാകതമേവ. ഇതരസ്സ അകുസലമ്പി ഹോതി അബ്യാകതമ്പി. യസ്മാ ചസ്സ സഞ്ചിച്ച വീതിക്കമകാലേ അകുസലമേവ ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം ‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’ന്തി. സബ്ബത്ഥ അബ്യാകതം നാമ തസ്സ വിപാകാഭാവമത്തം സന്ധായ ഏവംനാമകം ജാത’’ന്തി ലിഖിതം, വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

൨൨൪. വിവാദോ വിവാദാധികരണന്തി യോ കോചി വിവാദോ, സോ സബ്ബോ കിം വിവാദാധികരണം നാമ ഹോതീതി ഏകപുച്ഛാ. ‘‘വിവാദോ അധികരണന്തി വിവാദാധികരണമേവ വിവാദോ ച അധികരണഞ്ചാതി പുച്ഛതി. തദുഭയം വിവാദാധികരണമേവാതി പുച്ഛതീതി വുത്തം ഹോതീ’’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. കേസുചി പോത്ഥകേസു അയം പുച്ഛാ നത്ഥി. യദി ഏവം ഇമായ ന ഭവിതബ്ബം വിവാദോ വിവാദാധികരണം, വിവാദാധികരണം വിവാദോ, വിവാദാധികരണം വിവാദോ ചേവ അധികരണഞ്ചാതി പഞ്ചപഞ്ഹാഹി ഭവിതബ്ബം സിയാ. കേസുചി പോത്ഥകേസു തിസ്സോ, കേസുചി ചതസ്സോ, പഞ്ച നത്ഥി. തത്ഥ ദ്വേ വിഭത്താ. ഇതരാസു അധികരണം വിവാദോതി യം കിഞ്ചി അധികരണം, വിവാദസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതി, വിവാദോ അധികരണന്തി യോ കോചി വിവാദോ, സോ സബ്ബോ അധികരണസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീതി പുച്ഛതി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ.

൨൨൮. സമ്മുഖാവിനയസ്മിന്തി സമ്മുഖാവിനയഭാവേ.

൨൩൦. ‘‘അന്തരേനാതി കാരണേനാ’’തി ലിഖിതം.

൨൩൩. ഉബ്ബാഹികായ ഖിയ്യനകേ പാചിത്തി ന വുത്താ തത്ഥ ഛന്ദദാനസ്സ നത്ഥിതായ.

൨൩൬. തസ്സ ഖോ ഏതന്തി ഏസോതി അത്ഥോ ‘‘ഏതദഗ്ഗ’’ന്തി ഏത്ഥ വിയ.

൨൩൮. ‘‘കാ ച തസ്സ പാപിയസികാ’’തി കിര പാഠോ.

൨൪൨. ‘‘കിച്ചമേവ കിച്ചാധികരണ’’ന്തി വചനതോ അപലോകനകമ്മാദീനമേതം അധിവചനം, തം വിവാദാധികരണാദീനി വിയ സമഥേഹി സമേതബ്ബം ന ഹോതി, കിന്തു സമ്മുഖാവിനയേന സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

സമഥക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.