൧. കമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാ

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാവണ്ണനാ

൪. അസമ്മുഖാ കതം ഹോതീതിആദയോ തികാ കേവലം ദേസനാമത്തമേവ. ന ഹി തീഹി ഏവ അങ്ഗേഹി സമോധാനേഹി അധമ്മകമ്മം ഹോതി, ഏകേനപി ഹോതി ഏവ, അയമത്ഥോ ‘‘തിണ്ണം, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാളിയാ (ചൂളവ. ൬) സാധേതബ്ബോ. ‘‘അപ്പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതീ’’തി ലജ്ജിം സന്ധായ വുത്തം. കണ്ഹപക്ഖേ ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി സുക്കപക്ഖേ ‘‘ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി ഇദം ദ്വയം പരതോ ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തജ്ജനീയകമ്മം കരേയ്യ. അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതീ’’തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതി, അദേസനാഗാമിനിം ആപന്നോ ഹി ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’’തി വുച്ചതീതി. യുത്തമേതം, കത്തു അധിപ്പായോ ഏത്ഥ ചിന്തേതബ്ബോ. ഏത്ഥാഹ ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ‘‘തജ്ജനീയകമ്മസ്സ ഹി വിസേസേന ഭണ്ഡനകാരകത്തം അങ്ഗ’ന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം, തം പാളിയാ ആഗതനിദാനേന യുജ്ജതി, തസ്മാ സബ്ബത്തികേസുപി ഭണ്ഡനം ആരോപേത്വാ ഭണ്ഡനപച്ചയാ ആപന്നാപത്തിവസേന ഇദം കമ്മം കാതബ്ബം, തസ്മാ ‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’തി ഏത്ഥാപി പുബ്ബഭാഗേ വാ അപരഭാഗേ വാ ചോദനാസാരണാദികാലേ ഭണ്ഡനപച്ചയാ ആപന്നാപത്തിവസേനേവ കാരേതബ്ബം, ന കേവലം സങ്ഘാദിസേസപച്ചയാ കാതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാതി പാരാജികാപത്തിയാ’തി ഏത്തകമത്തം വത്വാ പരതോ ‘അധിസീലേ പാരാജികസങ്ഘാദിസേസേ അജ്ഝാചാരാ’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്ത’’ന്തി ലിഖിതം. ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’തി സങ്ഘാദിസേസം സന്ധായാ’’തി ഗണ്ഠിപദേ ലിഖിതം. ഇദം പോരാണഗണ്ഠിപദേ പുരിമവചനേന സമേതി, തസ്മാ തത്ഥ പച്ഛിമം പാരാജികപദം അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം സിയാ, അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാതി പാരാജികാപത്തിയാ വാ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയാ വാ’’തി വുത്തം, തത്ഥ പാരാജികാപത്തി അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്താ സിയാ. യതോ ഗണ്ഠിപദേ ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’തി സങ്ഘാദിസേസം സന്ധായാ’’തി ഏത്തകമേവ ലിഖിതം, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ ഗണ്ഠിപദേ സകലേന നയേന പാരാജികാപത്തിപച്ചയാ ഉപ്പന്നഭണ്ഡനഹേതു ന തജ്ജനീയകമ്മം കാതബ്ബം പയോജനാഭാവാ, സങ്ഘാദിസേസപച്ചയാ കാതബ്ബന്തി അയമത്ഥോ സിദ്ധോ ഹോതി. ന, സുക്കപക്ഖേ ‘‘ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി (ചൂളവ. ൫) വചനതോതി ചേ? ന, ഏകേന പരിയായേന സങ്ഘാദിസേസസ്സപി ദേസനാഗാമിനിവോഹാരസമ്ഭവതോ,

യേന കമ്മേന സന്തജ്ജനം കരീയതി, തം തജ്ജനീയകമ്മം നാമ. യേന കമ്മേന നിസ്സായ തേ വത്ഥബ്ബന്തി നിസ്സിയതി ഭജാപിയതി നിയസ്സോ, തം നിയസകമ്മം നാമ. യേന തതോ ആവാസതോ, ഗാമതോ ച പബ്ബാജേന്തി കുലദൂസകം, തം പബ്ബാജനീയകമ്മം നാമ. യേന കമ്മേന അക്കുട്ഠഗഹട്ഠസമഈപമേവ പടിസാരിയതി സോ അക്കോസകോ പച്ഛാ പേസിയതി, തം പടിസാരണീയകമ്മം നാമ. യേന സമാനസംവാസകഭൂമിതോ ഉക്ഖിപിയതി. ഛഡ്ഡീയതി സാതിസാരോ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന, തം കമ്മം ഉക്ഖേപനീയകമ്മം നാമാതി വേദിതബ്ബം.

൧൧. ‘‘നിസ്സായ തേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി ഗരുനിസ്സയം സന്ധായ വുത്തം, ന ഇതരന്തി.

൨൧. അസ്സജിപുനബ്ബസുകവത്ഥുസ്മിം ‘‘തേസു വിബ്ഭന്തേസുപി കമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതും അനുഞ്ഞാതമ്പി സമ്മാവത്തന്താനംയേവാ’’തി ലിഖിതം. സമ്മുഖാ വുത്തമേവ ഗിഹിപടിസംയുത്തം നാമ. പരമ്മുഖാ വുത്തം ദേസനം ഗച്ഛതി.

൪൧. ഖമാപേന്തേന ‘‘ഖമാഹീ’’തി വത്തബ്ബമത്തമേവ, ന ഉക്കുടികാദിസാമീചിനാ പയോജനന്തി. അനുദൂതന്തി സഹായന്തി അത്ഥോ.

൫൦. അദസ്സനേയേവ ഉക്ഖേപനീയം കാതബ്ബം, ന അഞ്ഞഥാ. ‘‘തജ്ജനീയാദികരണകാലേ ആപത്തിം രോപേത്വാ തസ്സാ അദസ്സനേ, അപ്പടികമ്മേ വാ ഭണ്ഡനകാരകാദിഅങ്ഗേഹി കാതബ്ബ’’ന്തി ലിഖിതം.

തജ്ജനീയകമ്മാദീസു അയം പകിണ്ണകവിനിച്ഛയോതി വേദിതബ്ബോ. കിം തജ്ജനീയകമ്മം, തജ്ജനീയകമ്മസ്സ കിം മൂലം, കിം വത്ഥു, കിം പരിയോസാനം, കസ്മാ ‘‘തജ്ജനീയകമ്മ’’ന്തി വുച്ചതീതി? കിം തജ്ജനീയകമ്മന്തി വത്ഥുസ്മിം സതി കരണസമ്പത്തി. തജ്ജനീയകമ്മസ്സ കിം മൂലന്തി സങ്ഘോ മൂലം. തജ്ജനീയകമ്മസ്സ കിം വത്ഥൂതി കലഹജാതാപത്തിവത്ഥു. കിം പരിയോസാനന്തി ഭാവനാപരിയോസാനം. കസ്മാ തജ്ജനീയകമ്മന്തി വുച്ചതീതി സങ്ഘോ കലഹകാരകപുഗ്ഗലം കലഹേ ച ഭേദേ ച ഭയം ദസ്സേത്വാ ഖന്തിയാ ജനേതി, ഉപസമേ ജനേതി, തസ്മാ ‘‘തജ്ജനീയകമ്മ’’ന്തി വുച്ചതി. കഥം തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതി, കഥം അകതം. കിന്തി ച തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതി, കിന്തി ച അകതം. കേന ച തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതി, കേന ച അകതം. കത്ഥ ച തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതി, കത്ഥ ച അകതം. കായ വേലായ തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതി, കായ വേലായ അകതം ഹോതി? കഥം തജ്ജനീയകമ്മം കതം ഹോതീതി സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന. കഥം അകതം ഹോതീതി വഗ്ഗേന സങ്ഘേന ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന. കിന്തി ച കതം ഹോതീതി കരണസമ്പത്തിയാ. കിന്തി ച അകതം ഹോതീതി കരണവിപത്തിയാ. കേന ച കതം ഹോതീതി സങ്ഘേന. കേന ച അകതം ഹോതീതി ഗണേന പുഗ്ഗലേന. കത്ഥ ച കതം ഹോതീതി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സങ്ഘോ തജ്ജനീയകമ്മം കരോതി, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സമ്മുഖീഭൂതേ. കത്ഥ ച അകതം ഹോതീതി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സങ്ഘോ തജ്ജനീയകമ്മം കരോതി, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അസമ്മുഖീഭൂതേ. കായ വേലായ കതം ഹോതീതി യദാ കലഹജാതാപത്തി സംവിജ്ജതി. കായ വേലായ അകതം ഹോതീതി യദാ കലഹജാതാപത്തി ന സംവിജ്ജതി. കതിഹാകാരേഹി തജ്ജനീയകമ്മസ്സ പത്തകല്ലം ഹോതി, കതിഹാകാരേഹി അപത്തകല്ലം? സത്തഹാകാരേഹി തജ്ജനീയകമ്മസ്സ പത്തകല്ലം ഹോതി, സത്തഹാകാരേഹി അപത്തകല്ലം. കതമേഹി സത്തഹാകാരേഹി പത്തകല്ലം, കതമേഹി സത്തഹാകാരേഹി അപത്തകല്ലം ഹോതി? കലഹജാതാപത്തി ന സംവിജ്ജതി, സോ വാ പുഗ്ഗലോ അസമ്മുഖീഭൂതോ ഹോതി, സങ്ഘോ വാ വഗ്ഗോ ഹോതി, അസംവാസികോ വാ പുഗ്ഗലോ തസ്സം പരിസായം സംവിജ്ജതി, അചോദിതോ വാ ഹോതി അസാരിതോ വാ, ആപത്തിം വാ അനാരോപിതോ. ഇമേഹി സത്തഹാകാരേഹി തജ്ജനീയകമ്മസ്സ അപത്തകല്ലം ഹോതി, ഇതരേഹി സത്തഹാകാരേഹി പത്തകല്ലം ഹോതി. ഏവം സേസകമ്മേസൂതി.

കമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.