൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൦. ‘‘ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതീ’’തി വചനതോ, പരിവാരേ ‘‘ഏകാ പഞ്ഞത്തി, ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി (പരി. ൨൨൬) വചനതോ ച ഇധ അത്ഥി അനുപഞ്ഞത്തീതി സിദ്ധം. കിഞ്ചാപി സിദ്ധം, ‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥാ’’തിആദിനാ പന പഞ്ഞത്തിട്ഠാനം ന പഞ്ഞായതി, കേവലം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠമാസേ…പേ… നിക്ഖിപിതു’’ന്തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, തം കസ്മാതി ചേ? പഠമപഞ്ഞത്തിയം വുത്തനയേനേവ വത്തബ്ബതോ അവിസേസത്താ ന വുത്തം. യദി ഏവം കാ ഏത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തീതി? അജ്ഝോകാസേതി. അയമനുപഞ്ഞത്തി പഞ്ഞത്തിയമ്പി അത്ഥീതി ചേ? അത്ഥി, തം പന ഓകാസമത്തദീപനം, ദുതിയം ചാതുവസ്സികമാസസങ്ഖാതകാലദീപനം. യസ്മാ ഉഭയമ്പി ഏകം കാലോകാസം ഏകതോ കത്വാ ‘‘അജ്ഝോകാസേ’’തി വുത്തന്തി ദീപേന്തോ ഭഗവാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ…പേ… നിക്ഖിപിതു’’ന്തി ആഹാതി വേദിതബ്ബം. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘യത്ഥ ച യദാ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി, തം സബ്ബമിധ അജ്ഝോകാസസങ്ഖ്യമേവ ഗതന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി. ഹേമന്തകാലസ്സ അനാപത്തിസമയത്താ ഇദം സിക്ഖാപദം നിദാനാനപേക്ഖന്തി സിദ്ധം, തഥാ ഹി അജ്ഝോകാസപദസാമത്ഥിയേന അയം വിസേസോ – വസ്സാനകാലേ ഓവസ്സകട്ഠാനേ അജ്ഝോകാസേ, മണ്ഡപാദിമ്ഹി ച ന വട്ടതി. ഹേമന്തകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേ ന വട്ടതി, സബ്ബമിധ ഓവസ്സകേപി മണ്ഡപാദിമ്ഹി വട്ടതി, തഞ്ച ഖോ യത്ഥ ഹിമവസ്സേന സേനാസനം ന തേമേതി, ഗിമ്ഹകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേപി വട്ടതി, തഞ്ച ഖോ അകാലമേഘാദസ്സനേയേവാതി അയം വിസേസോ ‘‘അട്ഠ മാസേ’’തി ച ‘‘അവസ്സികസങ്കേതേ’’തി ച ഏതേസം ദ്വിന്നം പദാനം സാമത്ഥിയതോപി സിദ്ധോ.

കിഞ്ച ഭിയ്യോ – അട്ഠകഥായം സന്ദസ്സിതവിസേസോവ. ചമ്മാദിനാ ഓനദ്ധകോ വാ നവവായിമോ വാ ന സീഘം വിനസ്സതി. കായാനുഗതികത്താതി കായേ യത്ഥ, തത്ഥ ഗതത്താ. സങ്ഘികമഞ്ചാദിമ്ഹി കായം ഫുസാപേത്വാ വിഹരിതും ന വട്ടതീതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. ‘‘സങ്ഘികം പന ‘അജ്ഝോകാസപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ, യഥാസുഖ’ന്തി ദായകാ ദേന്തി സേനാസനം, ഏവരൂപേ അനാപത്തീ’’തി അന്ധകട്ഠകഥായം വചനതോ, ഇധ ച പടിക്ഖേപാഭാവതോ വട്ടതി. ‘‘അഞ്ഞഞ്ച ഏവരൂപന്തി അപരേ’’തി വുത്തം. ‘‘പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി നിസീദന്തസ്സ പാദപതനട്ഠാനാഭിമുഖാ’’തി ലിഖിതം. സമ്മജ്ജന്തസ്സ പാദട്ഠാനാഭിമുഖന്തി ആചരിയസ്സ തക്കോ.

൧൧൧. ‘‘പാദുദ്ധാരേനാതി ബഹിഉപചാരേ ഠിതത്താ’’തി ലിഖിതം. ഗച്ഛന്തി, ദുക്കടം ധമ്മകഥികസ്സ വിയ. കസ്മാ ന പാചിത്തിയം? പച്ഛാ ആഗതേഹി വുഡ്ഢതരേഹി ഉട്ഠാപേത്വാ ഗഹേതബ്ബതോ. ധമ്മകഥികസ്സ പന അനുട്ഠപേതബ്ബത്താ. ‘‘അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തിയമ്പി തസ്സ ഭാരോ’’തി വുത്തം.

൧൧൨. പരിഹരണേയേവാതി ഏത്ഥ ഗഹേത്വാ വിചാരണേതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. അത്തനോ സന്തകകരണേതി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ. ബീജനീപത്തകം ചതുരസ്സബീജനീ.

൧൧൩. ‘‘യോ ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ…പേ… ലജ്ജീ ഹോതീ’തി വുത്തത്താ അലജ്ജിം ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. പാഠേ ‘‘കേനചി പലിബുദ്ധം ഹോതീ’’തി ച അട്ഠകഥായം ‘‘പലിബുദ്ധ’’ന്തി ച സേനാസനംയേവ സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ തഥാപി അത്ഥീതി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘അനാപുച്ഛം വാ’’തി പാഠോ.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.