൨. ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ

൧. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൯. ഫരസും നിഗ്ഗഹേതും അസക്കോന്തോതി ദസ്സിതഭാവം ജാനാപേതി. കസ്മാ അയം ഫരസും ഉഗ്ഗിരീതി ചേ? മനുസ്സാനന്തിആദി തസ്സ പരിഹാരോ. ‘‘ആകോടേസി ഛിന്ദീതി ച വചനതോ രുക്ഖദേവതാനം ഹത്ഥാനി ഛിജ്ജന്തി, ന ചാതുമഹാരാജികാദീനം വിയ അച്ഛേജ്ജാനീ’’തി വദന്തി.

൯൦-൯൨. ഭവന്തി അഹുവുഞ്ചാതി ദ്വികാലികോ ഭൂതസദ്ദോ. യദി ബീജതോ നിബ്ബത്തേന ബീജം ദസ്സിതം, തദേവ സന്തകം യദിദം. സോവ കുക്കുടോ മംസിമക്ഖിതോതി അയമേവ ഹി പരിഹാരോ. അട്ഠകഥാസുപി ഹി ‘‘ബീജേ ബീജസഞ്ഞീ’’തി ലിഖിതം. യം ബീജം ഭൂതഗാമോ നാമ ഹോതി, തസ്മിം ബീജേ ഭൂതഗാമബീജേതി യോജേത്വാ. അമൂലകത്താ കിര സമ്പുണ്ണഭൂതഗാമോ ന ഹോതി, ‘‘സമൂലപത്തോ ഏവ ഹി ഭൂതഗാമോ നാമാ’’തി കാരണം വദന്തി. ‘‘അഭൂതഗാമമൂലത്താതി ഭൂതഗാമതോ അനുപ്പന്നത്താ അഭൂതഗാമമൂലം, ഭൂതഗാമസ്സ അമൂലകത്താ വാ. ന ഹി തതോ അഞ്ഞോ ഭൂതഗാമോ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ദ്വിധാപി ലിഖിതം. പിയങ്ഗു അസനരുക്ഖോ വഡ്ഢനത്തചോ ഖജ്ജഫലോ, ‘‘പീതസാലോ’’തിപി വുച്ചതി. അമൂലകഭൂതഗാമേ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി നാളികേരസ്സേവായം. ഘടപിട്ഠിജാതത്താ, ബീജഗാമാനുലോമത്താ ച ദുക്കടവത്ഥു. ന വാസേതബ്ബം ‘‘ദുരൂപചിണ്ണത്താ’’തി ലിഖിതം, ‘‘യേസം രുക്ഖാനം സാഖാ രുഹതീതി വചനതോ യേസം ന രുഹതി, തേസം സാഖായ കപ്പിയകരണകിച്ചം നത്ഥീതി സിദ്ധ’’ന്തി വുത്തം. മുദ്ദതിണന്തി തസ്സ നാമം. ‘‘മുഞ്ജതിണന്തി പാഠോ’’തി ലിഖിതം.

സമണകപ്പേഹീതി സമണവോഹാരേഹി, തസ്മാ വത്തബ്ബം ഭിക്ഖുനാ ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി. തസ്സ ആണത്തിയാ കരോന്തേനാപി സാമണേരാദിനാ ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാവ അഗ്ഗിപരിജിതം കാതബ്ബന്തി സിദ്ധം. അഗ്ഗിപരിജിതാദീനി വിയ കപ്പിയത്താ അബീജനിബ്ബട്ടബീജാനിപി ‘‘പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹീ’’തി (ചൂളവ. ൨൫൦) ഏത്ഥ പവിട്ഠാനി, യഥാലാഭതോ വാ സമണകപ്പവചനം ഗഹേതബ്ബം. ‘‘കപ്പിയ’ന്തി വത്തുകാമോ ‘കപ്പ’ന്തി ചേ വദതി, ‘വട്ടതീ’തി വദന്തീ’’തി വുത്തം. ‘‘കപ്പിയ’ന്തി വചനം സകസകഭാസായപി വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ‘‘കപ്പിയന്തി വത്വാ’’തി വുത്തത്താ ഭിക്ഖുനാ ‘കപ്പിയം’ഇച്ചേവ വത്തബ്ബം, ‘‘ഇതരേന പന യായ കായചി ഭാസായാ’’തി വദന്തി, വീമംസിതബ്ബം. ‘‘ഉച്ഛും കപ്പിയം കരിസ്സാമീതി ദാരും വിജ്ഝതീ’’തി വചനതോ കപ്പിയം കാതബ്ബം സന്ധായ വിരദ്ധേതി വുത്തം ഹോതി, ആചരിയാ പന ‘‘കപ്പിയം കാരേതബ്ബം സന്ധായ കപ്പിയന്തി സിത്ഥാദിം കാരേതി, വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തസ്സ കാരണം വദന്താ കാതും വട്ടനഭാവേനേവ വിരജ്ഝിത്വാ കതേപി കപ്പിയം ജാതം. യദി ന വട്ടേയ്യ, സിത്ഥാദിമ്ഹി കതേ ന വട്ടേയ്യാതി, ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം. ഉട്ഠിതസേവാലഘടം ആതപേ നിക്ഖിപിതും വട്ടതി, വികോപേതുകാമതായ സതി ദുക്കടം യുത്തം വിയ. ‘‘പുപ്ഫരജ്ജുഭാജനഗതികാ, തസ്മാ ന വട്ടതി. നാളേ വാ ബദ്ധപുപ്ഫകലാപേ നാളസ്മിം കതേപി വട്ടതി തസ്മിം പുപ്ഫസ്സ അത്ഥിതായാ’’തി വദന്തി. പോരാണഗണ്ഠിപദേ ‘‘ബീജഗാമേന ഭൂതഗാമോ ദസ്സിതോ അനവസേസപരിയാദാനത്ഥ’’ന്തി വുത്തം.

ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൯൮-൯. അഞ്ഞം വദതീതി അഞ്ഞവാദകം, ‘‘വചനം കരേയ്യാ’’തി ലിഖിതം. ‘‘തുണ്ഹീഭൂതസ്സേതം നാമ’’ന്തി പാഠോ. ഉഗ്ഘാതേതുകാമോതി സമോഹനിതുകാമോ, അന്തരായം കത്തുകാമോതി പോരാണാ.

൧൦൦. ‘‘സുദിട്ഠോ ഭന്തേ, ന പനേസോ കഹാപണോതിആദീസു അനാരോപിതേ ദുക്കടേന മുസാവാദപാചിത്തിയം, അരോപിതേ പാചിത്തിയദ്വയം ഹോതീ’’തി വദന്തി, വീമംസിതബ്ബം.

൧൦൨. അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ ന കമ്മാരഹസ്സ വാതി ഏത്ഥ ‘‘മയി വുത്തേ മം വാ അഞ്ഞം വാ സങ്ഘോ അധമ്മേന വാ കമ്മം, വഗ്ഗേന വാ കമ്മം കരിസ്സതി, ന കമ്മാരഹസ്സ വാ മേ, അഞ്ഞസ്സ വാ കമ്മം കരിസ്സതീ’’തി ന കഥേതീതി യോജേതബ്ബം.

അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൦൩. ‘‘ഛന്ദായാ’’തി അക്ഖരക്ഖരായാതിആദി വിയ ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തം, ഛന്ദത്ഥന്തി വാ അത്ഥോ. യേസം സേനാസനാനി പഞ്ഞപേതി, തേസം അത്തനി ഛന്ദത്ഥന്തി അധിപ്പായോ.

൧൦൬. അനുപസമ്പന്നന്തിആദീസു കരണത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. അഞ്ഞം അനുപസമ്പന്നന്തി അഞ്ഞേന അനുപസമ്പന്നേന. തസ്സ വാതി അനുപസമ്പന്നസ്സ. ‘‘സമ്മുതികാലേ പഞ്ചങ്ഗവിരഹാദയോ അസമ്മതാ നാമാ’’തി, ‘‘ഉപസമ്പന്നേന ലദ്ധസമ്മുതി സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേന വിനസ്സതീ’’തി ച വുത്തം. സങ്ഘേനാതി സബ്ബേന സങ്ഘേന കമ്മവാചായ അസ്സാവേത്വാ ‘‘തവേസോ ഭാരോ’’തി കേവലം ആരോപിതഭാരോ. കേവല-സദ്ദോ ഹേത്ഥ കമ്മവാചായ അസ്സാവിതഭാവമത്തമേവ ദീപേതി. സയമേവാതി ഇതരേസം ഭിക്ഖൂനം അനുമതിയാ. അഭൂതേന ഖീയനകസ്സ ആദികമ്മികസ്സ കഥം അനാപത്തീതി ചേ? ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന. മുസാവാദേ ആപത്തിയേവ ദ്വേ പാചിത്തിയോ വുത്താ വിയ ദിസ്സന്തി പുബ്ബപയോഗേ രുക്ഖാദിഛിന്ദനാദീസു വിയ, വിചാരേതബ്ബം.

ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൦. ‘‘ഏവഞ്ചിദം ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം ഹോതീ’’തി വചനതോ, പരിവാരേ ‘‘ഏകാ പഞ്ഞത്തി, ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി (പരി. ൨൨൬) വചനതോ ച ഇധ അത്ഥി അനുപഞ്ഞത്തീതി സിദ്ധം. കിഞ്ചാപി സിദ്ധം, ‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥാ’’തിആദിനാ പന പഞ്ഞത്തിട്ഠാനം ന പഞ്ഞായതി, കേവലം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠമാസേ…പേ… നിക്ഖിപിതു’’ന്തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, തം കസ്മാതി ചേ? പഠമപഞ്ഞത്തിയം വുത്തനയേനേവ വത്തബ്ബതോ അവിസേസത്താ ന വുത്തം. യദി ഏവം കാ ഏത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തീതി? അജ്ഝോകാസേതി. അയമനുപഞ്ഞത്തി പഞ്ഞത്തിയമ്പി അത്ഥീതി ചേ? അത്ഥി, തം പന ഓകാസമത്തദീപനം, ദുതിയം ചാതുവസ്സികമാസസങ്ഖാതകാലദീപനം. യസ്മാ ഉഭയമ്പി ഏകം കാലോകാസം ഏകതോ കത്വാ ‘‘അജ്ഝോകാസേ’’തി വുത്തന്തി ദീപേന്തോ ഭഗവാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ…പേ… നിക്ഖിപിതു’’ന്തി ആഹാതി വേദിതബ്ബം. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘യത്ഥ ച യദാ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി, തം സബ്ബമിധ അജ്ഝോകാസസങ്ഖ്യമേവ ഗതന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി. ഹേമന്തകാലസ്സ അനാപത്തിസമയത്താ ഇദം സിക്ഖാപദം നിദാനാനപേക്ഖന്തി സിദ്ധം, തഥാ ഹി അജ്ഝോകാസപദസാമത്ഥിയേന അയം വിസേസോ – വസ്സാനകാലേ ഓവസ്സകട്ഠാനേ അജ്ഝോകാസേ, മണ്ഡപാദിമ്ഹി ച ന വട്ടതി. ഹേമന്തകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേ ന വട്ടതി, സബ്ബമിധ ഓവസ്സകേപി മണ്ഡപാദിമ്ഹി വട്ടതി, തഞ്ച ഖോ യത്ഥ ഹിമവസ്സേന സേനാസനം ന തേമേതി, ഗിമ്ഹകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേപി വട്ടതി, തഞ്ച ഖോ അകാലമേഘാദസ്സനേയേവാതി അയം വിസേസോ ‘‘അട്ഠ മാസേ’’തി ച ‘‘അവസ്സികസങ്കേതേ’’തി ച ഏതേസം ദ്വിന്നം പദാനം സാമത്ഥിയതോപി സിദ്ധോ.

കിഞ്ച ഭിയ്യോ – അട്ഠകഥായം സന്ദസ്സിതവിസേസോവ. ചമ്മാദിനാ ഓനദ്ധകോ വാ നവവായിമോ വാ ന സീഘം വിനസ്സതി. കായാനുഗതികത്താതി കായേ യത്ഥ, തത്ഥ ഗതത്താ. സങ്ഘികമഞ്ചാദിമ്ഹി കായം ഫുസാപേത്വാ വിഹരിതും ന വട്ടതീതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. ‘‘സങ്ഘികം പന ‘അജ്ഝോകാസപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജഥ, ഭന്തേ, യഥാസുഖ’ന്തി ദായകാ ദേന്തി സേനാസനം, ഏവരൂപേ അനാപത്തീ’’തി അന്ധകട്ഠകഥായം വചനതോ, ഇധ ച പടിക്ഖേപാഭാവതോ വട്ടതി. ‘‘അഞ്ഞഞ്ച ഏവരൂപന്തി അപരേ’’തി വുത്തം. ‘‘പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി നിസീദന്തസ്സ പാദപതനട്ഠാനാഭിമുഖാ’’തി ലിഖിതം. സമ്മജ്ജന്തസ്സ പാദട്ഠാനാഭിമുഖന്തി ആചരിയസ്സ തക്കോ.

൧൧൧. ‘‘പാദുദ്ധാരേനാതി ബഹിഉപചാരേ ഠിതത്താ’’തി ലിഖിതം. ഗച്ഛന്തി, ദുക്കടം ധമ്മകഥികസ്സ വിയ. കസ്മാ ന പാചിത്തിയം? പച്ഛാ ആഗതേഹി വുഡ്ഢതരേഹി ഉട്ഠാപേത്വാ ഗഹേതബ്ബതോ. ധമ്മകഥികസ്സ പന അനുട്ഠപേതബ്ബത്താ. ‘‘അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തിയമ്പി തസ്സ ഭാരോ’’തി വുത്തം.

൧൧൨. പരിഹരണേയേവാതി ഏത്ഥ ഗഹേത്വാ വിചാരണേതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. അത്തനോ സന്തകകരണേതി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ. ബീജനീപത്തകം ചതുരസ്സബീജനീ.

൧൧൩. ‘‘യോ ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ…പേ… ലജ്ജീ ഹോതീ’തി വുത്തത്താ അലജ്ജിം ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. പാഠേ ‘‘കേനചി പലിബുദ്ധം ഹോതീ’’തി ച അട്ഠകഥായം ‘‘പലിബുദ്ധ’’ന്തി ച സേനാസനംയേവ സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ തഥാപി അത്ഥീതി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘അനാപുച്ഛം വാ’’തി പാഠോ.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൬-൭. ഏത്തകമേവ വുത്തമട്ഠകഥാസു, തഥാപി പദട്ഠാദയോപി ലബ്ഭന്തി ഏവ. അനുഗണ്ഠിപദേ ‘‘അഞ്ഞം അത്ഥരണാദി അകപ്പിയത്താ ന വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ‘‘മഞ്ചം വാ പീഠം വാ വിഹാരേ വാ വിഹാരൂപചാരേ വാ’തി ഇമിനാപി സംസന്ദനത്ഥം ‘കിഞ്ചാപി വുത്തോ, അഥ ഖോ’തിആദി ആരദ്ധ’’ന്തി ച വുത്തം. ഉപചാരമത്തഞ്ചേതം ‘‘രുക്ഖമൂലേ’’തി, തത്ഥ വത്തബ്ബം നത്ഥി.

൧൧൮. അനാപുച്ഛിത്വാപി ഗന്തും വട്ടതീതി അസതിയാ ഗച്ഛതോപി അനാപത്തി, ആപുച്ഛനം പന വത്തം സഞ്ചിച്ച അനാപുച്ഛതോ വത്തഭേദദുക്കടത്താ. പുഗ്ഗലികസേനാസനേ സങ്ഘികസേയ്യം, സങ്ഘികസേനാസനേ വാ പുഗ്ഗലികസേയ്യം അത്ഥരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം യുത്തം വിയ. കസ്മാ? ‘‘സേയ്യാമത്തമേവ നസ്സേയ്യാ’’തി വുത്തത്താ. ഇധ പന ‘‘പലിബുദ്ധം പലിബുദ്ധോ’’തി ദുവിധമ്പി അത്ഥി.

ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൧. ഛബ്ബഗ്ഗിയേസുയേവ ഥേരാ ഭിക്ഖൂതി കേചി. പാദേ ധോവിത്വാതിആദിമ്ഹി പവിസന്തസ്സ വാ പാദധോവനപാസാണതോ യാവ മഞ്ചപീഠം പസ്സാവത്ഥായ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ യാവ പസ്സാവട്ഠാനന്തി യോജനാ കാതബ്ബാ. ഏവം സന്തേ ‘‘പസ്സാവത്ഥായ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ’’തി ന വത്തബ്ബം, ‘‘പസ്സാവട്ഠാനതോ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ’’തി വത്തബ്ബം. പസ്സാവട്ഠാനന്തി കത്ഥചി പോത്ഥകേ. തഥാ ഹി മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘പവിസന്തസ്സ പാദധോവനപാസാണതോ യാവ മഞ്ചപീഠം നിക്ഖമന്തസ്സ മഞ്ചപീഠതോ യാവ പസ്സാവട്ഠാനം, താവ ഉപചാരോ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ‘‘പാദേ ധോവിത്വാ പവിസന്തസ്സ, പസ്സാവത്ഥായ നിക്ഖമന്തസ്സ ച ദ്വാരേ നിക്ഖിത്തപാദധോവനപാസാണതോ, പസ്സാവട്ഠാനതോ ച മഞ്ചപീഠ’’ന്തി കത്ഥചി പോത്ഥകേ പാഠോ, സോ അപാഠോ. കസ്മാ? മഞ്ചപീഠാനം ഉപചാരസ്സ വുത്തത്താ. പവിസന്തസ്സ യാവ മഞ്ചപീഠാനം ഉപചാരോ, നിക്ഖമന്തസ്സ തതോ പട്ഠായ യാവ പസ്സാവട്ഠാനം വച്ചകുടിചങ്കമട്ഠാനന്തി ഇമിനാ അത്ഥേന യഥാ സംസന്ദതി, തഥാവിധോ പാഠോതി ആചരിയോ.

൧൨൨. ഉപചാരം ഠപേത്വാതി ഇധ വുത്തഉപചാരം ഠപേത്വാ. ‘‘ദസ്സനസവനൂപചാരേപി സന്ഥരന്തസ്സാ’’തി ലിഖിതം.

അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൬-൭. ഛസത്തകോട്ഠകാനി വാതി ഏത്ഥ ദ്വാരകോട്ഠകം അധിപ്പേതം. ‘‘നിക്ഖമാ’’തി വചനം സുത്വാപി അത്തനോ രുചിയാ നിക്ഖമതി, അനാപത്തി; ഇധ അഗ്ഗിസാലാദി ഏവ ഉപചാരോതി.

നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൯. ‘‘പമാണമജ്ഝിമസ്സ ഗലപ്പമാണേ ദിന്നതുലാപി വേഹാസകുടിയേവാ’’തി ലിഖിതം, ‘‘ന സാ ഇധ അധിപ്പേതാ’’തി വുത്തം.

വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൩൫. യാവ ദ്വാരകോസാതി ദ്വാരസമീപാ, യാവ ഭിത്തീതി അത്ഥോ, തം സുവുത്തം. കവാടവിത്ഥാരപ്പമാണോതി ഹത്ഥപാസസ്സാധിപ്പേതത്താ, സമന്താ കവാടവിത്ഥാരപ്പമാണഉപചാരസ്സ ഗഹിതത്താ അപരിപൂരഉപചാരാപി ഹോതി. ആലോകം കരോതീതി ആലോകം സന്ധേതി പിധേതീതി സന്ധി ഏവ ആലോകസന്ധിനാമകാ ഹോന്തി. വാതപാനകവാടലേപകമ്മേ അപ്പഹരിതട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥി.

൧൩൬. ഇട്ഠകാതി ഛദനകപാലാസിലാദിഇട്ഠകാ. ഛദനൂപരീതി ഏത്ഥ പഠമം താവ ഏകവാരം അപരിസേസം ഛാദേത്വാ പുന ഛാദനദണ്ഡകേ ബന്ധിത്വാ ദുതിയവാരം തഥേവ ഛാദേതബ്ബം. ‘‘തതിയവാരചതുത്ഥവാരേ സമ്പത്തേ ദ്വേ മഗ്ഗേ അധിട്ഠഹിത്വാ തതിയമഗ്ഗം ആണാപേത്വാ പക്കമിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, തം ‘‘പുനപ്പുനം ഛാദാപേതീ’’തി ഇമിനാ യുജ്ജതി.

പോരാണാ പന ‘‘പഠമവാരേയേവ തയോ മഗ്ഗേ അധിട്ഠാതും വട്ടതി, ചതുത്ഥതോ പട്ഠായ ആപത്തി പാചിത്തിയം, ചതുത്ഥലേപതോ പട്ഠായ ആപത്തീ’’തി വദന്തി. തത്ഥ ഛദനേ വുത്തവിധിനിദാനേന സമേതി, ലേപേ വുത്തവിധിതികച്ഛേദേന സമേതി. തഥാപി സോ ന യുത്തോവ. നിദാനേ, അട്ഠകഥായഞ്ച സിദ്ധലേപത്താ സബ്ബസോവാപി അച്ഛന്നേ, ഛന്നേവാപി അനേകസോ പരിയായസ്സ തതിയസ്സേവ അധിട്ഠാനന്തി നോ സമേതീതി ആചരിയോ. ‘‘ദ്വേ മഗ്ഗേ’’തി, ‘‘ദ്വേ ഛദനേ’’തി ച ‘‘തതിയവാരതോ പട്ഠായ ഏവം ഛാദാപേഹീ’തി ആണാപേത്വാ പക്കമിതബ്ബ’’ന്തി ച ഉപതിസ്സത്ഥേരോ വദതി കിര.

മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. സപ്പാണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൦. സപ്പാണകസിക്ഖാപദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ ദുതിയോ.