൩. ഓവാദവഗ്ഗോ

൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൪. കഥാനുസാരേനാതി യോ ഭിക്ഖുനോവാദകത്ഥികോ കിംസീലോ കിംസമാചാരോ കതരകുലാ പബ്ബജിതോതിആദി കഥാനുസാരേനാതി അത്ഥോ. സഗ്ഗമഗ്ഗഗമനേപീതി അപി-സദ്ദേന മോക്ഖഗമനേപി. ‘‘ലക്ഖണപ്പടിവേധപടിസംയുത്തോ’’തി അട്ഠഗരുധമ്മാനുസാരേന വത്തബ്ബം ധമ്മകഥം സന്ധായ വുത്തം.

൧൪൫-൧൪൭. നിസ്സീമന്തി വിഹാരേ ബദ്ധസീമതോ അഞ്ഞം അബദ്ധസീമം, ഗാമസീമാദിന്തി അത്ഥോ. ‘‘സുപിനന്തേനപീ’’തി ന സബ്ബേസന്തി ഇധ ബാഹുല്ലനയേന വുത്തം. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഹി കേചി വീസതിവസ്സാപി അത്ഥി അതിരേകവീസതിവസ്സാപീതി ഇമിനാ ഇമം മജ്ഝിമബോധികാലേ പഞ്ഞത്തന്തി വിഞ്ഞായതി. ‘‘സീലവാ ഹോതീ’’തി വത്വാ തസ്സ ചതുബ്ബിധത്താ ഇധ അധിപ്പേതസീലമേവ ദസ്സേതും ‘‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’’തിആദി വുത്തം. ഗണ്ഠാനുഗണ്ഠിപദേസു ‘‘സതിസംവരാദയോ ഇധ നാധിപ്പേതാ, തേന വിഭങ്ഗപാഠം ദസ്സേതി അട്ഠകഥാചരിയോ’’തി വുത്തം. അത്ഥതോതി പാളിഅത്ഥതോ. കാരണതോതി കാരണൂപപത്തിതോ, അട്ഠകഥാതോതി അധിപ്പായോ. അഥ വാ കാരണതോതി ധമ്മതോ, തേന അത്ഥതോ ധമ്മതോതി വുത്തം ഹോതി. അഥ വാ അത്ഥതോതി ഫലതോ. ‘‘കാരണതോതി ഹേതുതോ. ധമ്മപദമ്പി ജാതകേന സഹാ’’തി ലിഖിതം. പഞ്ഹം കഥേതുന്തി ‘‘പഞ്ഹം പുട്ഠോ കഥേതീ’’തി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനിയാ പുട്ഠേന ‘‘ന ജാനാമീ’’തി ന സക്കാ കഥേതും. ‘‘ന ഖോ പന തം ഭഗവന്ത’’ന്തി പാഠോ. ‘‘ന ഖോ പനേത’’ന്തി ച ലിഖന്തി, തം ന സുന്ദരം. ‘‘കാസായവത്ഥവസനായാ’’തി വചനതോ പാരാജികായപി ന വട്ടതി. ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗമേവ വുത്തം. മേഥുനേന ഹി ഭിക്ഖുനീദൂസകോ ഹോതി.

൧൪൮-൯. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നാ നാമ പരിവത്തലിങ്ഗാ, പഞ്ചസതാ സാകിയാനിയോ വാ. ‘‘ധമ്മദേസനാപത്തിമോചനത്ഥം പനാ’’തി വചനതോ മാതുഗാമഗ്ഗഹണേന സബ്ബത്ഥ ഭിക്ഖുനീസങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി സിദ്ധം. ഭിക്ഖുനിഗ്ഗഹണേന പന മാതുഗാമോ തിരിയം തരണസിക്ഖാപദേ (പാചി. ൧൮൭-൧൯൦) സങ്ഗഹിതോ, ന അഞ്ഞത്ഥ. ‘‘ഓസാരേതബ്ബാ’’തി പാളിപാഠോ, പാളി ഓസാരേതബ്ബാതി അത്ഥോ. ‘‘ഓസാരേതബ്ബ’’ന്തി അട്ഠകഥാപാളി. ഏകസ്മിം ഠാനേ വന്ദിതേ ദോസാഭാവതോ ബഹൂസു ഏകായ വന്ദിതേ വട്ടതീതി ചേ? ഭിക്ഖൂഹി കത്തബ്ബം നത്ഥി, ഭിക്ഖുനിയായേവ കത്തബ്ബം, തസ്മാ ന വട്ടതി. ‘‘യത്ഥ കത്ഥചി നിസിന്നായാതി അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ നിസിന്നായാ’’തി വദന്തി. ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാതി നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാ ഭിക്ഖൂ ഇധ നാധിപ്പേതാ, വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാവ അധിപ്പേതാതി അത്ഥോ. യതോ പനാതി ഭിക്ഖുനീവിഹാരതോ. തത്ഥാതി ഭിക്ഖുനീവിഹാരേ. കിഞ്ചാപി ‘‘ഓവാദദായകാ ഭിക്ഖൂ’’തി വചനതോ ഓവാദദായകേഹേവ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഹോതി, ന സബ്ബേഹീതി ആപന്നോ, തഥാപി അസതി ഭിക്ഖുനോവാദകേ ഓവാദസംവാസാനം അത്ഥായ യാചനത്ഥായ അവസ്സം ഗന്തബ്ബത്താ അഞ്ഞേഹിപി ഭിക്ഖൂഹി സഭിക്ഖുകോപി സഭിക്ഖുകോ ഏവാതി വേദിതബ്ബോ. സാ രക്ഖിതബ്ബാതി വസ്സച്ഛേദാപത്തി രക്ഖിതബ്ബാ. കസ്മാ? ആപദാസു ഹീതിആദി. ‘‘അയം ഉപോസഥോ ചാതുദ്ദസികോതി പുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, തമ്പി തേരസിയംയേവ, ഏതരഹി പന ഭിക്ഖുനിയോ ചാതുദ്ദസിയംയേവ ഗന്ത്വാ ‘‘കദാ അയ്യ ഉപോസഥോ’’തി പുച്ഛന്തി. ‘‘ജായായോ വാ ജാരിയോ വാ’’തി അധിപ്പായേന വുത്തം കിര. ‘‘ഗച്ഛേയ്യ ചേ, ആപത്തീ’’തി പാഠോ. ദ്വേ തിസ്സോതി ദ്വീഹി തീഹി. ഏകതോ ആഗതാനം വസേന ‘‘താഹീ’’തി ബഹുവചനം വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘ഏകാ ഭിക്ഖുനീ വാ ബഹൂ ഭിക്ഖുനീ വാ ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹി ഓവാദത്ഥായ പേസിതാ’’തി വചനസ്സ വിത്ഥാരോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ചാ’’തിആദിനാ വുത്തോ. ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ചാ’തിആദി നാനാഉപസ്സയേഹി പേസിതായ വചന’’ന്തി ച ‘‘അപരിപുണ്ണസങ്ഘപുഗ്ഗലനാനാവാസദുതിയവചനവസേന പഞ്ചക്ഖത്തും ഉപസങ്കമനം വുത്ത’’ന്തി ച ലിഖിതം. യസ്മിം ആവാസേ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ ന പവത്തതി, തത്ഥാപി യാചനം സമ്പടിച്ഛിത്വാ പുനദിവസേ യേന പടിഗ്ഗഹിതം, തേന ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ’’തിആദി വത്തബ്ബം. അത്ഥി ചേ സമ്മതോ, നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ‘‘സയമേവ ചേ സമ്മതോ, അഹ’ന്തി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സചേ സമ്മതോ വാ ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകോ വാ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസതി, അഞ്ഞേന ആരോചാപേതബ്ബന്തി ഏകേ, ‘‘അത്തനാപി ആരോചേതും വട്ടതീ’’തി ച വദന്തി. കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘അയ്യാനം പവാരേതീ’’തി ലിഖിതം, ഏവം സതി ‘‘അയ്യസ്സ പവാരേമീ’’തി വത്തബ്ബം, പോത്ഥകേ നത്ഥി.

ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൫൩. മുനാതീതി ജാനാതി. അന്തരധായതിപീതി ഏത്ഥ തദുത്തമം ചേ അത്ഥി, തം പസ്സാമി, യം വിചിത്തം വാ, തദത്ഥഞ്ച. തഗ്ഘ കാരണം. സഹ ഉപ്പാദമനന്തരാ കിരിയാ. യമാ ച തേ മനസാ കതത്ര നേത്വാതി. യഥാ പാതോ സിയാ പാതോ ഭവം പാതോവ ഉദകതോ ഉഗ്ഗന്ത്വാ ഠിതം, തഥാ വിരോചമാനം അങ്ഗീരസം ബുദ്ധം പസ്സ, ന കേവലം പദുമം വിയ, വിരോചമാനം തപന്തമാദിച്ചമിവന്തലിക്ഖേതി സമ്ബന്ധോ. അഥ വാ അങ്ഗീരസം ബുദ്ധം പദുമംവ വിരോചമാനം സൂരിയംവ തപന്തം പസ്സ ബുദ്ധം. യഥാ പാതോ സിയാ ഫുല്ലമവീതഗന്ധം കോകനുദസങ്ഖാതം പദുമം പസ്സസി, തഥാ വിരോചമാനം അങ്ഗീരസം ബുദ്ധം പസ്സ. ഉഭയേനേവ ഹി ഭഗവതോ കന്തി ദീപിതാതി കത്വാ ദീപിതഗുണസുഭം ബുദ്ധം സക്കത്വാ തം കന്തിം പൂജേയ്യ. പൂജനേയ്യതോപി വീതിനാമേയ്യ ഇതി ലക്ഖയേ. ‘‘ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായാ’’തി പാളി.

൧൫൬. ‘‘ഏകതോ ഉപസമ്പന്നാന’’ന്തി അട്ഠകഥാപാഠോ. ‘‘അഭബ്ബോ ത്വ’’ന്തിആദിവചനതോ അനുകമ്പാവസേന സദ്ധിവിഹാരികാദിം സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢാപേന്തസ്സ അനാപത്തി വിയ ദിസ്സതി. അഭബ്ബോ ഹി ഥേരോ സഞ്ചിച്ച തം കാതും, ഗവേസിതബ്ബാവ ഏത്ഥ യുത്തീതി കേചി. ഥേരേന സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിതോ പുബ്ബേ കതന്തി മമ തക്കോ.

അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൨. ‘‘ഏകരത്തമ്പി വസന്തീ’’തി (പാചി. ൧൬൧) വചനതോ യത്ഥ രത്തിയം ന വസന്തി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഓവദിതും വട്ടതീതി ഏകേ. യദി ഏവം സങ്കേതട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഓവദിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം. ‘‘തതോ അദ്ധയോജനേയേവ സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഇച്ഛിതബ്ബോ’’തി ന വത്തബ്ബം. ഭിക്ഖുനോവാദകോ ചേ അദ്ധയോജനം ഗന്ത്വാ ഓവദിതുകാമോ ഹോതി, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അദ്ധയോജനം ഗന്ത്വാ സോതുകാമോ, ‘‘വട്ടതീ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ, തഞ്ച ന വുത്തം, തസ്മാ ന വട്ടതി. ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദേന പന ‘‘ഏകരത്തമ്പീ’’തി വുത്തം. തതോ പട്ഠായ ഉപസ്സയം ഹോതി, ന ഉപസ്സയസങ്ഖേപേന കതമത്തേനാതി വുത്തം ഹോതി. യത്ഥ വാസൂപഗതാ ഭിക്ഖുനിയോ, സോ ഉപസ്സയസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, തത്ഥ ന ഗന്ത്വാ ഓവാദോ ദാതബ്ബോ. ഏകാവാസേ ദിവാ വട്ടതീതി ഏകേ, വിചാരേത്വാ യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബം.

ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൪. ‘‘ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന അസമ്മത’’ന്തി പാളിവചനതോ, ‘‘സമ്മതേന വാ സങ്ഘേന വാ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ ച അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സമ്മതേന വാ വിപ്പവസിതുകാമേന ‘‘യാവാഹം ആഗമിസ്സാമി, താവ തേ ഭാരോ ഹോതൂ’’തി യാചിത്വാ ഠപിതോ, തസ്സാഭാവതോ സങ്ഘേന വാ തഥേവ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി ഓവദിതും ലഭതി, പഗേവ അഞ്ഞേന ധമ്മേനാതി സിദ്ധം. ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു അസമ്മതോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി പഗേവ ഭാരം കത്വാ അട്ഠപിതം സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അഭയഗിരിവാസീനമ്പി ഇദമേവ മതം, അനുഗണ്ഠിപദേ പന ഇമം നയം പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘നത്ഥി കോചീ’’തിആദിനാ ‘‘ഏതരഹി ഓവാദകോ അസമ്മതോ ഭിക്ഖുനോവാദകോ നാമാ’’തി വത്വാ ‘‘യം പന അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തം ‘ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന കമ്മവാചായ അസമ്മതം, ഭിക്ഖുസങ്ഘേന പന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അനുഗ്ഗഹം കരോഥ, ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദഥ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച കരോഥ ഫാസുവിഹാരന്തി ഏവം യാചിത്വാ ഠപിതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ആപുച്ഛിത്വാ, തതോ സോ ഥേരോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദതി, ഏവരൂപം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന അസമ്മതന്തി, തത്ര വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി വുത്തം. പോരാണഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘അസമ്മതോ ഗാമം ഓവാദത്ഥായ ആഗതാനം ഭിക്ഖുനീനം വചനം സുത്വാ പടിവചനം ദേന്തോ സങ്ഘാനുമതിയാ, ന ഞത്തിചതുത്ഥേനാ’’തി വുത്തം, തം അനുഗണ്ഠിപദമതേന സമേതി, അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തവചനം തേന സമേതി, തഞ്ച പാളിവചനം, ന ഹി ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ വാ ‘‘പാസാദികേന സമ്പാദേതൂ’’തി വചനമത്തേന ഭിക്ഖുനോവാദകോ നാമ ഹോതി. ഹോതീതി ചേ, അനുപസമ്പന്നോപി തത്തകേന വചനേന ‘‘ഭിക്ഖുനോവാദകോ ഹോതൂ’’തി വത്തബ്ബോ. ഹോതീതി ചേ, യം വുത്തം ഗണ്ഠാനുഗണ്ഠിപദേസു ‘‘അസമ്മതോ നാമ അസമ്മതഭാവേന ‘ബഹുസ്സുതോ ത്വം ഓവദാഹീ’തി സങ്ഘേന ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ’’തി. ഏത്ഥ ബാഹുസച്ചേന കിം പയോജനം. അനുഗണ്ഠിപദേയേവ ‘‘അഭയഗിരിവാസീ വദതീതി സുത്വാ സമ്മതേന വാ ആണത്തോ ഓവദിതും ലഭതീതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ പച്ഛാ അനുജാനാതീ’’തി വുത്തം. കിം ബഹുകായ. ‘‘പാസാദികേന സമ്പാദേതൂ’’തി ഏത്തകമത്തേന ഭിക്ഖുനോവാദകോ ഹോതി. അട്ഠകഥായം ‘‘ഭാരം കത്വാ’’തി ഇമിനാ കിം പയോജനം, തത്തകമ്പി വത്തും അഞ്ഞോ ന ലഭതി, തേന ച ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം ഗിലാനം ഗമികം അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൪) അയം പാളി വിരുജ്ഝേയ്യ. കഥം? തസ്സ ഹി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന പച്ചാഹരിതബ്ബോ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫) ചനതോ സമ്മതാസമ്മതഭാവേന നത്ഥി കോചീതി ‘‘പാസാദികേന സമ്പാദേതൂ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ, വദന്തോ ച ഇധ പഠമേന ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ ഹോതീതി. ഹോതു അസമ്മതത്താ, അകതഭാരത്താ ച. ഇമസ്സ ച ഭിക്ഖുനോവാദകത്തേ ഇമസ്സ ഖീയനേന ദുക്കടം സിയാ, സബ്ബമേതം അനിട്ഠം, തസ്മാ അട്ഠകഥായം ‘‘അയമേത്ഥ ഭിക്ഖുനോവാദകോ നാമാ’’തി അവുത്തത്താ തഥാ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ ഓവദിതും ലഭതിയേവ, നാഞ്ഞോതി ആചരിയോ.

ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൯. സാദിയിസ്സസീതി പുച്ഛാ.

ചീവരദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൭൬. വഞ്ചേത്വാതി ‘‘തവ ഞാതികായാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഏകിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ’’തി ഏത്തകമേവ വത്വാ, തേ ഹി ‘‘ഏകിസ്സാ’’തി വചനം സുത്വാ അഞ്ഞാതികായ സന്തകസഞ്ഞിനോ സിബ്ബേസും. ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ‘‘ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവര’’ന്തി ഏത്തകമേവ പാളി, തേന വുത്തം ‘‘ചീവരന്തി യം നിവാസേതും വാ പാരുപിതും വാ’’തിആദി. ‘‘വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി ച ലിഖിതം, സോ പമാദലേഖോ.

ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൧. താ ഭിക്ഖുനിയോ ദൂസയിംസൂതി വിപരിണാമോ കാതബ്ബോ.

൧൮൨-൪. സമ്പദന്തീതി പദസാ ഗച്ഛന്തി. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘സമ്പതന്തി ഏത്ഥാതി സമ്പാതോ’’തിആദിനാ. പദഗതേ ഉപചാരോ ന ലബ്ഭതി, അച്ചാസന്നത്താ മിസ്സം വിയ ഹോതീതി. കുക്കുടവസ്സിതപരിച്ഛിന്നോ മഹാഅട്ഠകഥായം. ‘‘തമ്പി വോഹാരേനാ’’തി ലിഖിതം. ‘‘യേഭുയ്യേന തഥാ സന്നിവേസോ ഹോതീതി കത്വാ അട്ഠകഥായം വുത്തം, തസ്മാ ന പമാദലേഖോ’’തി ച, ‘‘ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന വുത്തം അട്ഠകഥായം, തതോ ഉദ്ധം അദ്ധയോജനലക്ഖണസമ്പത്തം നാമ ഹോതീതി ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി ച വുത്തം. ‘‘കപ്പിയഭൂമി കിരായം…പേ… ന വദന്തീ’’തി വുത്തം. ദുദ്ദസഞ്ഹേത്ഥ കാരണം. കതരം പന തന്തി? ‘‘ഗച്ഛാമാതി സംവിദഹതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘ഗച്ഛാമാ’’തി വത്തമാനവചനന്തഞ്ച, അമഗ്ഗേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയാദിമ്ഹി ന സമ്ഭവതിയേവ മനുസ്സാനം അന്തരഘരാദിമ്ഹി മഗ്ഗസങ്ഖേപഗമനതോ, ഉച്ചാസയനാദിഉപ്പത്തിട്ഠാനത്താ ച. ന തിത്ഥിയസേയ്യായ വാ പബ്ബജിതാവാസത്താ. ദ്വാരേതി സമീപത്ഥേ ഭുമ്മം, തസ്മാ തം ദസ്സേതും പുന ‘‘രഥികായാ’’തി ആഹ. സേസഅട്ഠകഥായം ‘‘ഏത്ഥന്തരേ സംവിദഹിതേപി ഭിക്ഖുനോ ദുക്കട’’ന്തി ആഗതത്താ ന സമേതി. ‘‘ഗാമന്തരേ’’തി വചനതോ അഞ്ഞഗാമസ്സ ഉപചാരോക്കമനേ ഏവ ആപത്തി. ‘‘അദ്ധയോജനേ’’തി വചനതോ അതിക്കമനേയേവ യുത്തം.

൧൮൫. രട്ഠഭേദേതി വിലോപേ. പോരാണഗണ്ഠിപദേ ‘‘തയോപി സങ്കേതാ കാലദിവസമഗ്ഗവസേന, തത്ഥ പച്ഛിമേനേവ ആപത്തീ’’തി വുത്തം. ‘‘ഇമിനാ മഗ്ഗേനാ’’തി വിസ്സജ്ജേത്വാ അഞ്ഞേന ഗച്ഛന്തി ചേ, ആപത്തിയേവാതി അത്ഥോ.

സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൯. നദിയാ കുതോ ഗാമന്തരന്തി ചേ? ‘‘യസ്സാ നദിയാ’’തിആദിമാഹ. ഗാമന്തരഗണനായാതി യസ്മിം ഗാമതിത്ഥേ ആരുള്ഹോ, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞഗാമഗണനായ. ‘‘മാതുഗാമോപി ഇധ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീ’’തി ആചരിയസ്സ തക്കോ, തേനേവ ‘‘ഉഭയത്ഥ ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായ ദുക്കടം, സിക്ഖമാനായ സാമണേരിയാ അനാപത്തീ’’തി ച ന വുത്തം. ഏസേവ നയോ അഞ്ഞേസുപി ഏവരൂപേസു.

൧൯൧. ‘‘ലോകസ്സാദമിത്തസന്ഥവവസേന കേളിപുരേക്ഖാരാ സംവിദഹിത്വാ’’തി വുത്തത്താ അകുസലചിത്തം ലോകവജ്ജന്തി വത്തബ്ബന്തി? ന വത്തബ്ബം, ‘‘കേളിപുരേക്ഖാരാ’’തി വചനം യേഭുയ്യതായ വുത്തം. പോരാണഗണ്ഠിപദേ ച ‘‘തീണി ചിത്താനി തിസ്സോ വേദനാ’’തി വുത്തം, സംവിദഹനകാലേ വാ കേളിപുരേക്ഖാരോ ഭിക്ഖു സംവിദഹതി, ആപത്തി ഭിക്ഖുനോ ഗാമന്തരോക്കമനേ, അദ്ധയോജനാതിക്കമേ വാ. കുസലചിത്തോ വാ ഹോതി പച്ചവേക്ഖന്തോ, ചേതിയാദീനി വാ പസ്സന്തോ, അബ്യാകതചിത്തോ വാ ഹോതി കിലമഥവസേന നിദ്ദായന്തോതി തിചിത്താനി ഗഹിതാനീതി വേദിതബ്ബാ.

നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൨. ചേടകേതി ദാരകേ. തരുണപോതകേതി പോരാണാ. ‘‘പാപഭിക്ഖൂനം പക്ഖുപച്ഛേദായ ഇദം പഞ്ഞത്തം, തസ്മാ പഞ്ച ഭോജനേയേവാപത്തി വുത്താ’’തി ലിഖിതം.

൧൯൪-൭. നിപ്ഫാദിതന്തി വിഞ്ഞത്തിയാ ന ഹോതി, കിന്തു പരികഥാദീഹി, തസ്മാ ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന അനാപത്തി, തം സന്ധായ ‘‘സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. ‘‘കഥാനുസാരേന തത്ഥ പസീദിത്വാ ദേന്തി, ഇദം പരിപാചിതം ന ഹോതി, വട്ടന്തീ’’തി പഠമസിക്ഖാപദേ വുത്തത്താതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ, ഉപതിസ്സത്ഥേരോ പന ‘‘ഇതരമ്പി വട്ടതിയേവാ’’തി ആഹ. പോരാണഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘യസ്മാ ദേവദത്തോ പകതിയാ തത്ഥ ഭിക്ഖുനിപരിപാചിതം ഭുഞ്ജതി, തസ്മാ ഇമം അട്ഠുപ്പത്തിം നിദാനം കത്വാ ഇദം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി വുത്തം.

പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൮. ‘‘ഉപനന്ദസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേന ചാ’’തി പാഠോ.

രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന ഓവാദവഗ്ഗോ തതിയോ.