൮. രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൩-൪. സബ്ബമ്പീതി തിവിധമ്പി. ‘‘മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ’തിആദി പന കിഞ്ചാപി രാജസിക്ഖാപദേ ‘ന വട്ടതീ’തി പസങ്ഗതോ വുത്തം, സരൂപതോ പന ആപത്തിദസ്സനവസേന സകട്ഠാനേപി വത്തുമാരദ്ധ’’ന്തി വുത്തം. കഥമേതം? മുത്താദീനം സകട്ഠാനം ജാതം, ന ഹി താനി ഇധ പാളിയം ദിസ്സന്തീതി ഇമസ്സ അട്ഠകഥായം വുത്താനി, രാജസിക്ഖാപദസ്സപി അട്ഠകഥായം വുത്താനീതി. ന കേവലം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണമേവ, അഞ്ഞമ്പി ഖേത്തവത്ഥാദികം ‘‘അകപ്പിയം ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി സാമഞ്ഞേന, ന സരൂപതോ. പാളിയം പന സരൂപതോ ‘‘ചീവരചേതാപന്നം നാമ ഹിരഞ്ഞം വാ സുവണ്ണം വാ മുത്താ വാ മണി വാ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, തസ്മാ രാജസിക്ഖാപദമേവസ്സ സകട്ഠാനം. മുത്താമണിഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ തജ്ജാതിയഗ്ഗഹണം സിദ്ധമേവാതി നാഗതോ ഇമസ്സ പഠമമേവ പഞ്ഞത്തത്താ. യദി ഏവം ഇധ അനാഗതത്താ കതരം നേസം സകട്ഠാനന്തി? ഇദമേവ അത്ഥതോ, നോ സരൂപതോ.

കഥം? ഏതാനി ഹി രതനസിക്ഖാപദേ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, ദുക്കടവത്ഥൂനി ച ഏകതോ ‘‘രതന’’ന്തി ആഗതാനി, ‘‘രതനസമ്മത’’ന്തി കപ്പിയവത്ഥു ആഗതം. തേസു ച ദസസു രതനേസു രജതജാതരൂപദ്വയം ഇധ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു, അവസേസം ദുക്കടവത്ഥൂതി സിദ്ധം. ഇധ ച സിദ്ധത്താ ഏവ രതനസിക്ഖാപദസ്സ അനാപത്തിവാരേ ‘‘രതനസമ്മതം വിസ്സാസം ഗണ്ഹാതി, താവകാലികം ഗണ്ഹാതി, പംസുകൂലസഞ്ഞിസ്സാ’’തി വുത്തം, ന രതനം വുത്തം. സത്തവിധധഞ്ഞദാസിദാസഖേത്താദി പന ബ്രഹ്മജാലാദിസുത്തവസേന (ദീ. നി. ൧.൧ ആദയോ) അകപ്പിയന്തി സിദ്ധം, തസ്മാ ഇധ ദുക്കടവത്ഥൂതി സിദ്ധം, തേനേവ അനുയോഗവത്തേ ‘‘ധമ്മം ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം, വിനയം, വിനയാനുലോമം ജാനാതീ’’തി (പരി. ൪൪൨) വുത്തം. തഥാ ആമകമംസമ്പി ദുക്കടവത്ഥും ആപജ്ജതീതി? ന, ഇധ വിനയേ അനുഞ്ഞാതത്താ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അമനുസ്സികാബാധേ ആമകമംസ’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൨൬൪), തസ്മാ ന ആമകമംസം സുത്തേ ആഗതമ്പി ദുക്കടവത്ഥു ഹോതി, തഥാപി അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ പടിഗ്ഗഹണേ ദുക്കടമേവാതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’തി വുത്തേ ഉപനിക്ഖിത്തസാദിയനമേവ ഹോതീ’’തി വദന്തി. ‘‘അകപ്പിയവിചാരണാ ഏവ ന വട്ടതീതി ചേ? കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ച നിസ്സായ ഠിതന്തി ഏത്ഥ തം സയം അപരിഭോഗാരഹം ഹുത്വാ തദഗ്ഘനകം കപ്പിയഭണ്ഡം പരിഭോഗാരഹം ഹുത്വാ ഠിതന്തി അത്ഥോ’’തി ലിഖിതം, ‘‘പംസുകൂലഭാവേന ഠിതത്താ, ഗുത്തട്ഠാനാചിക്ഖനസ്സ കപ്പിയത്താ ച കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. ‘ഇദം ഗണ്ഹാ’തിആദിനാ വദന്തസ്സ അകപ്പിയത്താ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിത’’ന്തി ച. ഏവമ്പി കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ചാതി ‘‘ഇമസ്മിം ഓകാസേ ഠപിതം, കിം ന പസ്സസീതി ഛേകതരേ ഇമേവ കഹാപണേ’’തിആദിവചനസ്സ കപ്പിയത്താ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹാ’’തി വുത്തേ ദുബ്ബിചാരിതത്താ അത്തനോ അകപ്പിയത്താ തതോ ആഗതം അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതമേവ ഹോതി. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹാ’തി വുത്തേ തേന ഗഹിതേ ‘ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ’തി വുത്തവിധിം ന പാപുണാതി, കേവലം ദുബ്ബിചാരിതത്താ തസ്സേവ തം അകപ്പിയം ഹോതി, മൂലപടിഗ്ഗഹണസ്സ സുദ്ധത്താ പരതോ പത്തചതുക്കേ തതിയപത്തോ വിയാതി ച ഏവം ഉപതിസ്സത്ഥേരോ വദതീ’’തി അനുഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. കിം ബഹുനാ, വിസുദ്ധാഗമത്താ കപ്പിയം. ദുബ്ബിചാരണായ സതി അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം ഹോതീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘ഏവം സങ്ഘഗണാദീനമ്പി അത്ഥായ പരിച്ചത്തേപി തേന സമാനഗതികത്താ ഠപേത്വാ ആപത്തിവിസേസ’’ന്തി വുത്തം.

ന കിഞ്ചി കപ്പിയഭണ്ഡം ചേതാപിതന്തി ചേതാപിതഞ്ചേ, ഉപായാഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാതി സചേ സോ ഉപാസകോ ‘അതിബഹും ഏതം ഹിരഞ്ഞം, ഇദം ഭന്തേ അജ്ജേവ ന വിനാസേതബ്ബ’ന്തി വത്വാ സയം ഉപനിക്ഖേപദേസേ ഠപേതി, അഞ്ഞേന വാ ഠപാപേതി, ഏതം ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാ തതോ ലദ്ധം ഉദയം പരിഭുഞ്ജന്തോ സങ്ഘോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി നാമാ’’തി വുത്തം.

൫൮൫. അയം കിര ഇത്ഥംലക്ഖണസമ്പന്നോ ഉക്കംസതോ. ഏവം അങ്ഗസമ്പന്നോപി അപരഭാഗേ ലോഭവസേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാരണേന സചേ നിമിത്തം കത്വാ പാതേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സേനാസനമ്പി പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി പവേസേ പവേസേ. സോ ഹി കാരണന്തരേന രുക്ഖമൂലികസ്സ, അബ്ഭോകാസികസ്സപി വട്ടതി ഏവ, ഠാനനിസജ്ജാദിവസേന നിവാസാധിപ്പായേ സതി പരിഭോഗേ പരിഭോഗേ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. ഭേസജ്ജസ്സ സതിപച്ചയതാ സബ്ബകാലമ്പീതി ഏകേ. അസന്നിഹിതസ്സ പച്ഛാഭത്തമേവ, സന്നിഹിതസ്സ പുരേഭത്തമ്പീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ…പേ… പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാചി. ൨൪൪) ഹി വുത്തം. ദുക്കടഞ്ഹി വികാലഭോജനസിക്ഖാപദേ ആഗതം വികാലേ ആപജ്ജതി, നോ കാലേ ആഹാരകാലത്താ, സന്നിധിസിക്ഖാപദേ ആഗതം പന കാലേപി സന്നിധിജാതത്താ, തേനേവ തത്ഥ സത്താഹകാലികയാവജീവികദ്വയമേവ വുത്തന്തി. ‘‘സതി പച്ചയേ’’തി വചനതോ നായം വിസേസോ ലബ്ഭതീതി ചേ? ന, അനിട്ഠപ്പസങ്ഗതോ, വചനാനിയമതോ ച. സന്നിധിസിക്ഖാപദേ ഹി ‘‘അനാപത്തി യാവകാലികം യാവകാലം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതി. യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി (പാചി. ൨൫൬) ഏത്ഥ വചനപ്പമാണതോ യാമകാലികം ന പുരേഭത്തേ, ന പച്ഛാഭത്തേ, ന ദിവസേ, ന രത്തിയം യാമമേവ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീതി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ. തഥാ തത്ഥേവ ‘‘യാമകാലികം യാമം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതി, സത്താഹകാലികം സത്താഹം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, ന വുത്തം ‘‘സതി പച്ചയേ’’തി, തസ്മാ സതിപച്ചയ-വചനം കത്ഥചി ഹോതി, കത്ഥചി ന ഹോതീതി വചനാനിയമതോ ആപത്തിയാപി അനിയമോ സിയാ. ഏവം സന്തേപി യഥാവുത്തദുക്കടം ആപജ്ജതി ഏവ. ന അനാഹാരപ്പയോജനത്താ യാമകാലികാദീനന്തി ചേ? ന, സപ്പിആദിമിസ്സഭോജനസ്സ പണീതഭോജനഭാവപ്പത്തിതോ. അപിച സബ്ബകാലികേസു യാവകാലികം ഓളാരികം, തം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ കാലേ അനാപത്തി, പഗേവ അനോളാരികം യാമകാലികാദിം, ആഹാരത്ഥായ ഏവ അനുഞ്ഞാതത്താ. യാവകാലികേ ഏവ അനാപത്തീതി ചേ? ന, അനാഹാരത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തിസമ്ഭവതോ ഇതരം ആഹാരത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ വിയ, തസ്മാ യഥാവുത്തമേവേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം പാളിം, യുത്തിഞ്ച അനുലോമേതീതി.

ദേസനാസുദ്ധീതി ഏത്ഥ ദേസനാ നാമ വിനയകമ്മം, തേന വുട്ഠാനമ്പി ദേസനാ ഏവ നാമ ഹോതീതി. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി അവത്വാ ‘‘പടിസേവതീ’’തി വുത്തത്താ പടിഗ്ഗഹണേ പന സതിം അകത്വാ പരിഭോഗേ കരോന്തസ്സ അനാപത്തി. ഖീണാസവാ കതകിച്ചത്താ വിഭത്തദായാദാ വിയ ഹോന്തി, തേന തേസം സാമിപരിഭോഗാ ഹോന്തി. അഞ്ഞഥാ യാവകാലികഭാവം അനതിക്കന്തത്താ വിരുജ്ഝതി. ഇണപരിഭോഗോ ന വട്ടതി, ഭേസജ്ജേ ആപത്തിതോ, ഇതരസ്മിം അയുത്തപരിഭോഗതോ, ഇണം വിയ അനനുഞ്ഞാതഭുത്തത്താ ച. ‘‘ആദിതോ പട്ഠായ ഹി അലജ്ജീ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ന കോചി സങ്കിതബ്ബോ’’തി ലിഖിതം. ഭാരഭൂതാ സദ്ധിവിഹാരികാദയോ. യഥാദാനമേവ ഗഹിതത്താതി ഏത്ഥ ‘‘അത്തനോ ഹത്ഥേന ചേ ദേതി, ന വട്ടതീ’’തി വുത്തം, ‘‘അതിരേകഭാഗം ഗഹേത്വാ പുനദിവസേ അത്തനോ അത്ഥായ ഉദ്ധടഭാഗം തത്ഥേവ ദാപേതി, വട്ടതീ’’തി ച. പരിവത്തകം ദേതി, ധമ്മിയഞ്ചേ, വട്ടതി. നോ അധമ്മിയം. ‘‘തം ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ഉഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. കേന ലേസേനാതി ചേ? ‘‘അലബ്ഭമാനായ സാമഗ്ഗിയാ അനാപത്തി സമ്ഭോഗേ സംവാസേ’’തി (മഹാവ. ൧൩൦) ഇമിനാ ഉപസമ്പദക്ഖന്ധകവചനലേസേന.

൫൮൬. അസ്സതിയാ ദിന്നന്തി ഏത്ഥ ‘‘അസ്സതിയാ ദിന്നം നാമ അപരിച്ചത്തം ഹോതി, തസ്മാ ദുസ്സന്തേ ബദ്ധകഹാപണാദീനി സതിം പടിലഭിത്വാ ദായകാ ചേ പുന ഗണ്ഹന്തി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ദേസേതബ്ബം. തേന അകപ്പിയഭണ്ഡേന തേ ചേ ദായകാ സപ്പിആദീനി കിണിത്വാ സങ്ഘസ്സ ദേന്തി, തസ്സപി ഭിക്ഖുനോ കപ്പതി ദായകാനംയേവ സന്തകത്താ. ഭിക്ഖുനാ ഹി ‘വത്ഥം ഗണ്ഹാമീ’തി വത്ഥസഞ്ഞായ ഏവ ഗഹിതം, ന രൂപിയസഞ്ഞായ. ഇദഞ്ച സിക്ഖാപദം അത്തനോ അത്ഥായ ഉഗ്ഗഹണം സന്ധായ വുത്തം, ന ച തേന തം അത്തനോ അത്ഥായ പരേസം വാ അത്ഥായ ഗഹിതം. അഥ തേ ദായകാ നോ ചേ ആഗന്ത്വാ ഗണ്ഹന്തി, ദായകേ പുച്ഛിത്വാ അത്തനോ അത്ഥായ ചേ പരിച്ചത്തം, സങ്ഘേ നിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. നോ ചേ, ആപത്തി ഏവ ദേസേതബ്ബാ’’തി വുത്തം, തം പുബ്ബാപരവിരുദ്ധം. ആപത്തിദേസനായ ഹി സതി രൂപിയം പടിഗ്ഗഹിതന്തി സിദ്ധം, തസ്മിം സിദ്ധേ ‘‘തതോ ഉപ്പന്നം തസ്സപി കപ്പതീ’’തി ഇദം ന യുജ്ജതീതി. കപ്പതി ഏവാതി ചേ? ന, വത്ഥും അനിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാതി ന യുജ്ജതി. അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ യുജ്ജതീതി ചേ? ന, സബ്ബത്ഥ ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി വചനതോ. ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഹി വുത്തം, അഞ്ഞഥാ സബ്ബത്ഥ ‘‘രൂപിയ’’ന്തി പദം നിരത്ഥകം ഹോതി വിനാപി തേന തദത്ഥസിദ്ധിതോ. അനേന ച വത്ഥം പടിഗ്ഗഹിതം, ദായകേന ച വത്ഥമേവ ദിന്നം, വത്ഥഗതമ്പി രൂപിയം ഥേയ്യചിത്തേന ഗണ്ഹന്തോ പദവാരേന കാരേതബ്ബോ. അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘രൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീതി സുവണ്ണാദീസു ഖരപത്താദിസഞ്ഞീ’’തി വുത്തം ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി വചനവസേന.

‘‘അപിച പുഞ്ഞകാമാ’’തിആദി പന വിധാനന്തരദസ്സനത്ഥം വുത്തം, തേനേവ ഹി ‘‘ഇമസ്മിം ഗേഹേ ഇദം ലദ്ധന്തി സല്ലക്ഖേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ സല്ലക്ഖണേ വിമതിവസേന, വിമതിയാ ച സതി നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ‘‘രൂപിയേ വേമതികോ’’തിആദി വചനതോതി. ഇദം വിധാനം നിരത്ഥകമേവ ആപജ്ജതി, ന ച നിരത്ഥകം. കസ്മാ? ദുസ്സന്തേ ബദ്ധകഹാപണാദി അസ്സതിയാ ദിന്നം വത്ഥസഞ്ഞായ പടിഗ്ഗഹിതഞ്ച, തതോ ന രൂപിയം ദിന്നഞ്ച ഹോതി പടിഗ്ഗഹിതഞ്ചാതി. ഏത്ഥ ആപത്തിദേസനാകിച്ചം നത്ഥി, തം പന ദായകാനമേവ പടിദാതബ്ബം. തതോ ഉപ്പന്നം കപ്പിയഭണ്ഡഞ്ച സബ്ബേസം കപ്പതീതി ഇമസ്സ വിധാനന്തരദസ്സനത്ഥം ‘‘അപിച പുഞ്ഞകാമാ’’തിആദീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ.

രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.