൨. കോസിയവഗ്ഗോ

൧. കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൪൨. കോസിയകാരകോതി ഏത്ഥ കോസം കരോന്തീതി ‘‘കോസകാരാ’’തി ലദ്ധവോഹാരാനം പാണകാനം കോസതോ നിബ്ബത്തം കോസിയം നാമ. അത്തനാ കതം ചേ? നിസ്സജ്ജനകാലേ ‘‘സയം കതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി വത്തബ്ബം. ഉഭോഹി ചേ കതം, യഥാപാഠമേവ വത്തബ്ബം. അത്തനാ ച പരേഹി ച വിപ്പകതം അത്തനാ പരിയോസാപേതീതിആദിചതുക്കമ്പി സമ്ഭവന്തം ന ദസ്സിതം. വിനയധമ്മതാ ഹേസാ, യദിദം ഏകസ്മിം തികേ വാ ചതുക്കേ വാ ദസ്സിതേ ഇതരം സമ്ഭവന്തമ്പി ന വുച്ചതീതി.

കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സുദ്ധകാളകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൪൭. സുദ്ധകാളകാനന്തി ഏത്ഥ യഥാ പഠമേ ‘‘ഏകേനപി കോസിയംസുനാ’’തി വുത്തം, തഥാ ഇധ ‘‘ഏകേനപി അഞ്ഞേന അമിസ്സേത്വാ’’തി വചനാഭാവതോ അഞ്ഞേഹി മിസ്സഭാവേ സതിപി അപഞ്ഞായമാനരൂപകം ‘‘സുദ്ധകാളക’’മിച്ചേവ വുച്ചതീതി വേദിതബ്ബം.

സുദ്ധകാളകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ദ്വേഭാഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൫൨. ‘‘ധാരയിത്വാ ദ്വേ തുലാ ആദാതബ്ബാ’’തി വചനതോ യഥാ തുലാധാരണായ കാളകാ അധികാ ന ഹോന്തി, തഥാ കാളകാനം ദ്വേ ഭാവാ ഗഹേതബ്ബാ ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന. കഥം പഞ്ഞായതീതി? സുദ്ധകാളകപടിസേധനനിദാനേന. തതിയം ഓദാതാനം ചതുത്ഥം ഗോചരിയാനന്തി ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദോ. മാതികാട്ഠകഥായം പന ‘‘ഏകസ്സപി കാളകലോമസ്സ അതിരേകഭാവേ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ദ്വേഭാഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം, തം തുലാധാരണായ കിഞ്ചാപി ന സമേതി, അചിത്തകത്താ പന സിക്ഖാപദസ്സ പുബ്ബേ തുലായ ധാരയിത്വാ ഠപിതേസു ഏകമ്പി ലോമം തത്ഥ പതേയ്യ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി അധിപ്പായോതി നോ തക്കോ. അഞ്ഞഥാ ദ്വേ തുലാ നാദാതബ്ബാ, ഊനകതരാ ആദാതബ്ബാ സിയും. ന ഹി ലോമം ഗണേത്വാ തുലാധാരണാ കരീയതി. അഥ ഗണേത്വാവ കാതബ്ബം. കിം തുലാധാരണായ പയോജനന്തി കേചി. ‘‘ഗോചരിയഓദാതേസു ഏകമേവ ദിഗുണം കത്വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി, അട്ഠകഥായം അവിചാരിതത്താ വീമംസിതബ്ബം.

ദ്വേഭാഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൬൨. നവം നാമ കരണം ഉപാദായാതി ഇദം ആദികരണതോ പട്ഠായ വസ്സഗണനം ദീപേതി. കരിത്വാ വാതി വചനം നിട്ഠാനദിവസതോ പട്ഠായാതി ദീപേതി. ധാരേതബ്ബന്തി വചനം പന പരിഭോഗതോ പട്ഠായാതി ദീപേതി, യസ്മാ ലദ്ധസമ്മുതികസ്സ ഗതഗതട്ഠാനേ ഛന്നം ഛന്നം വസ്സാനം ഓരതോവ കതാനി ബഹൂനിപി ഹോന്തി, തസ്മാ അഞ്ഞം നവന്തി കിം കതതോ അഞ്ഞം, ഉദാഹു ധാരിതതോ അഞ്ഞന്തി? കിഞ്ചേത്ഥ യദി കതതോ അഞ്ഞം, തേസു അഞ്ഞതരം ദുക്കതം വാ പരിഭോഗജിണ്ണം വാ പുന കാതും വട്ടതി, തഞ്ച ഖോ വിനാപി പുരാണസന്ഥതസ്സ സുഗതവിദത്ഥിം അപ്പടിസിദ്ധപരിയാപന്നത്താ. കതതോ ഹി അഞ്ഞം പടിസിദ്ധം, ഇദഞ്ച പുബ്ബകതന്തി തതോ അനന്തരസിക്ഖാപദവിരോധോ ഹോതി. അഥ ധാരിതതോ അഞ്ഞം നാമ, സമ്മുതി നിരത്ഥികാ ആപജ്ജതി, പഠമകതം ചേ അപരിഭുത്തം, സതിയാപി സമ്മുതിയാ അഞ്ഞം നവം ന വട്ടതീതി അധിപ്പായോ? തത്രിദം സന്നിട്ഠാനനിദസ്സനം – നിട്ഠാനദിവസതോ പട്ഠായ ഛന്നം ഛന്നം വസ്സാനം പരിച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ ച സത്തമേ വസ്സേ സമ്പത്തേ ഛബ്ബസ്സാനി പരിപുണ്ണാനി ഹോന്തി. തഞ്ച ഖോ മാസപരിച്ഛേദവസേന, ന വസ്സപരിച്ഛേദവസേന. സത്തമേ പരിപുണ്ണഞ്ച ഊനകഞ്ച വസ്സം നാമ, തസ്മാ വിപ്പകതസ്സേവ സചേ ഛബ്ബസ്സാനി പൂരേന്തി, പുന നിട്ഠാനദിവസതോ പട്ഠായ ഛബ്ബസ്സാനി ലഭന്തി. തഞ്ച ഖോ പരിഭുത്തം വാ ഹോതു അപരിഭുത്തം വാ, ധാരിതമേവ നാമ. യസ്മാ ‘‘നവം നാമ കരണം ഉപാദായ വുച്ചതീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ഛന്നം വസ്സാനം പരതോ തമേവ പുബ്ബകതം ദുക്കതഭാവേന, പരിഭോഗജിണ്ണതായ വാ വിജടേത്വാ പുന കരോതി, നിട്ഠാനദിവസതോ പട്ഠായ ഛബ്ബസ്സപരമതാ ധാരേതബ്ബം, അതിരേകം വാ. അന്തോ ചേ കരോതി, തദേവ അഞ്ഞം നവം നാമ ഹോതി കരണം ഉപാദായ, തസ്മാ നിസ്സഗ്ഗിയം. അഞ്ഞഥാ ‘‘നവം നാമ കരണം ഉപാദായാ’’തി ഇമിനാ ന കോചി വിസേസോ അത്ഥി. ഏവം സന്തേ കിം ഹോതി? അട്ഠുപ്പത്തീതി. ‘‘യാചനബഹുലാ വിഞ്ഞത്തിബഹുലാ വിഹരന്തീ’’തി ഹി തത്ഥ വുത്തം, തഞ്ച അഞ്ഞസ്സ കരണം ദീപേതി. യദി ഏവം തം നിബ്ബിസേസമേവ ആപജ്ജതീതി? നാപജ്ജതി. അയം പനസ്സ വിസേസോ, യസ്മാ ‘‘അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, അനാപത്തീ’’തി വുത്തത്ഥോ വിസേസോതി. കിം വുത്തം ഹോതി? ‘‘നവം നാമ കരണം ഉപാദായ വുച്ചതീ’’തി വുത്തേ അതിരേകചീവരസ്സ ഉപ്പത്തി വിയ പടിലാഭേനസ്സ ഉപ്പത്തി നവതാ ആപജ്ജതി. തതോ പടിലദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ ഛബ്ബസ്സപരമതാ ധാരേതബ്ബം. ഓരേന ചേ ഛന്നം വസ്സാനം…പേ… കാരാപേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ആപജ്ജതി, തസ്മാ നവം നാമ കരണമേവ ഉപാദായ വുച്ചതി, ന പടിലാഭം. ഓരേന ഛന്നം വസ്സാനം അത്തനോ അനുപ്പന്നത്താ ‘‘നവ’’ന്തി സങ്ഖ്യം ഗതം, അപ്പടിലദ്ധം ചേ കാരാപേയ്യ, യഥാ ലാഭോ, തഥാ കരേയ്യ വാ കാരാപേയ്യ വാതി ച ന ഹോതി. കസ്മാ? യസ്മാ അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, അനാപത്തീതി വിസേസോതി.

ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. നിസീദനസന്ഥതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൬൫. നാസ്സുധ കോചീതി ഏത്ഥ അസ്സുധ-ഇതി അവധാരണത്ഥേ നിപാതോ. തത്ഥ കിഞ്ചാപി ‘‘ഏവം ഭന്തേതി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ’’തി ബഹുവചനം വുത്തം, തഥാപി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുണിത്വാ ഇധ തേസു ഭിക്ഖൂസു കോചി ഭഗവന്തം നാസ്സുധ ഉപസങ്കമതി അഞ്ഞത്ര ഏകേനാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. തം സുഗ്ഗാഹം ഏകാഹം ഭന്തേ ഭഗവന്തം വരന്തിആദീസു (മഹാവ. ൩൩൭) വിയ, അനുജാനാമി…പേ… യഥാസുഖം മം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമന്തൂതി ദസ്സനത്ഥായ ഉപസങ്കമന്തു.

൫൬൬-൭. ‘‘മയം ആയസ്മന്തം ഉപസേന’’ന്തി തസ്സ ഗണപാമോക്ഖത്താ വുത്തം. ആരഞ്ഞികപിണ്ഡപാതികപംസുകൂലികവസേന സബ്ബാനി വുത്താനി. തേനേവാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘സന്ഥതേ ചതുത്ഥചീവരസഞ്ഞിതായാ’’തി. കിം സബ്ബേപി തേ ചീവരം ന ബുജ്ഝന്തീതി ചേ? യഥാ ഹോതു. കതമം ചീവരം നാമാതി? ഛന്നം അഞ്ഞതരം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമന്തി. കിഞ്ച വായിമം അവായിമന്തി? വായിമമേവാതി. കതരസുത്തേനാതി? അദ്ധാ സോ സുത്തമേവ ന പസ്സതി, സിവേയ്യകം ദുസ്സയുഗം, ഇദ്ധിമയികഞ്ച ദേവദത്തിയഞ്ച അചീവരം കരോതി. യദി ഏവം അവായിമമ്പീതി വദാമീതി. ഏവം സന്തേ സിദ്ധാ സന്ഥതേ ചീവരസഞ്ഞിതാ കമ്ബലസീസേന ഉണ്ണാമയസാമഞ്ഞതോ. കിം പന തേ സന്ഥതം അധിട്ഠഹിംസൂതി? ദുട്ഠു അധിട്ഠഹിംസു അചീവരത്താ, ന അധിട്ഠാനുപഗത്താ ച സന്ഥതസ്സ. അഥ നാധിട്ഠഹിംസു, പുബ്ബേവ തത്ഥ അചീവരസഞ്ഞിനോ ഏതേതി കത്വാ തത്ഥ ചീവരസഞ്ഞിതായ തദുഭയം ന യുജ്ജതീതി. കിം പനേതം അധിട്ഠാനുപഗം നത്ഥീതി? തത്ഥേവാഗതം, അപിചേതം അവികപ്പനുപഗം ചേ, ചീവരം ന ഹോതി, അഞ്ഞഥാ ‘‘ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതര’’ന്തി ഏത്താവതാ സിദ്ധം ‘‘വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി ന വത്തബ്ബം. അഥ ന വികപ്പനുപഗമ്പി ചീവരമേവ സിദ്ധം, അനധിട്ഠാനുപഗം, അവികപ്പനുപഗഞ്ച ഏകജ്ഝം ‘‘ചീവര’’ന്തി സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. തേനേവാഹ ‘‘തേചീവരികസ്സ ചതുത്ഥചീവരം വത്തമാനം അംസകാസാവമേവ വട്ടതീ’’തി.

അപിച സന്ഥതേ ചീവരസഞ്ഞിതാ ന കേവലം തേസംയേവ, അഞ്ഞേസമ്പി അനുബന്ധതി ഏവ ‘‘പുരാണസന്ഥതം നാമ സകിം നിവത്ഥമ്പി സകിം പാരുതമ്പീ’’തി വചനതോ. അട്ഠകഥാചരിയോ പനസ്സ അചീവരതം സന്ധായഭാസിതത്ഥദീപനേന ദീപേതി. നിവത്ഥപാരുതന്തി ഏതേസം നിസിന്നഞ്ചേവ നിപന്നഞ്ചാതി അത്ഥോ. അപിച ഏവം സന്തേപി സന്ഥതേ ചീവരസഞ്ഞിതാ അനുബന്ധതി ഏവ. ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൫൮) ഹി ‘‘നിസീദനം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി ച, പരിവാരേ (പരി. ൩൨൯) ‘‘നവ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനീ’’തി ച നിസീദനസിക്ഖാപദേ ‘‘ദസാ വിദത്ഥീ’’തി ച ഇധ ‘‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീ’’തി ച വുത്തം, അട്ഠകഥായഞ്ചസ്സ ‘‘സന്ഥതസദിസം സന്ഥരിത്വാ ഏകസ്മിം അന്തേ സുഗതവിദത്ഥിയാ വിദത്ഥിമത്തപദേസേ ദ്വീസു ഠാനേസു ഫാലേത്വാ തിസ്സോ ദസാ കരീയന്തി, താഹി ദസാഹി സദസം നാമ വുച്ചതീ’’തി ച ‘‘നിസീദനം വുത്തനയേന അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തഞ്ച ഖോ പമാണയുത്തം ഏകമേവ, ദ്വേ ന വട്ടന്തീ’’തി ച വുത്തം, തസ്മാ നിസീദനം നാമ നവന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം അധിട്ഠാതബ്ബം, തഞ്ച സന്ഥതസദിസം ഏളകലോമമയസന്ഥതവിസേസന്തി സിദ്ധം, തഥാ നിസീദനമേവ നിസീദനസന്ഥതഞ്ച സിദ്ധം. പോരാണഗണ്ഠിപദേ ച ‘‘ഏകമേവാ’’തി വുത്തം. തസ്മിം സിദ്ധേ സിദ്ധാ സന്ഥതേ ചീവരസഞ്ഞിതാതി അത്ഥോ. കസ്മാ? സന്ഥതസാമഞ്ഞതോ.

ഏത്ഥാഹ – കഥം അദസമേവ സന്ഥതം ചീവരസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി. അനേകമ്പി അനധിട്ഠിതമ്പി മഹന്തമ്പി വട്ടതി, യതോ സദസമേവ സന്ഥതം ചീവരസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, തതോ അധിട്ഠാനഞ്ച ഉപഗച്ഛതീതി. അസന്ഥതപരിയാപന്നത്താ ഓരേന ച ഛന്നം വസ്സാനം വിനാപി സമ്മുതിം, തഞ്ച പോരാണം വിസ്സജ്ജേത്വാ ഏവ, ന അവിസ്സജ്ജേത്വാ ‘‘തഞ്ച ഖോ പമാണയുത്തം ഏകമേവ, ദ്വേ ന വട്ടന്തീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) വചനതോതി. അഥാപി സിയാ സന്ഥതം സയനത്ഥമേവ കരീയതി, നിസീദനം അസന്ഥതമേവാതി. തഞ്ച ന നിയമതോ ‘‘പുരാണസന്ഥതം നാമ സകിം നിവത്ഥം സകിം പാരുതമ്പീ’’തി വുത്തത്താതി. ഏത്ഥ വുച്ചതി, ന ഏത്ഥ കാരണം പരിയേസിതബ്ബം വിനയപഞ്ഞത്തിയാ അനഞ്ഞവിസയത്താ.

സന്ഥതസ്സ പന അചീവരഭാവേ അയം യുത്തി – ആദിതോ ‘‘തീണി സന്ഥതാനി പന വിനയകമ്മം കത്വാ പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടന്തീ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ താനി അകപ്പിയാനീതി സിദ്ധം, ഭഗവതാ ച ഖോമാദീനി ഛ അനുഞ്ഞാതാനീതി കോസേയ്യം കപ്പിയന്തി സിദ്ധം. ഏവം സന്തേ സുദ്ധകോസേയ്യമ്പി ചീവരം കപ്പിയം ജാതം, പഗേവ കോസിയമിസ്സകസന്ഥതചീവരന്തി ആപജ്ജതി. തഥാ കമ്ബലഞ്ച അനുഞ്ഞാതം, തഞ്ച സുദ്ധികമ്പി ഹോതി ജാതികാളകഭാവേന, പഗേവ ഓദാതഗോചരിയമിസ്സകസന്ഥതചീവരന്തി ആപജ്ജതി. തതോ ച അഞ്ഞമഞ്ഞവിരോധോ, തസ്മാ ന സന്ഥതം ചീവരം നാമ ഹോതി, നിസീദനം പന ഹോതി തസ്സ പമാണസണ്ഠാനപരിച്ഛേദസമ്ഭവതോ. ഏത്ഥാഹു കേചി ആചരിയാ ‘‘ദുവിധം നിസീദനം സന്ഥതം, അസന്ഥതഞ്ച. തത്ഥ സന്ഥതം സന്ഥതമേവ. അസന്ഥതം ഖോമാദിഛബ്ബിധം, തദനുലോമം വാ ഹോതി, അയമേതേസം വിസേസോ’’തി.

ഏത്ഥാഹ – കസ്മാ പനേത്ഥ ‘‘സന്ഥതം പന ഭിക്ഖുനാ’’തി സിക്ഖാപദം അപഞ്ഞാപേത്വാ ‘‘നിസീദനസന്ഥത’’ന്തി പഞ്ഞത്തന്തി? ചീവരസഞ്ഞിതായ സന്ഥതാനം ഉജ്ഝിതത്താ തേസം അചീവരഭാവദസ്സനത്ഥം തഥാ പഞ്ഞത്തന്തി വുത്തം ഹോതി, തസ്മാ തേ ഭിക്ഖൂ ധുതങ്ഗഭേദഭയാ താനി ഉജ്ഝിത്വാ തേരസാപി ധുതങ്ഗാനി സമാദിയിംസു, സീസദസ്സനവസേന തീണേവ വുത്താനി, ഭഗവാ ച തേസം സന്ഥതം അനുജാനി, തതോ നേസം ഏവം ഹോതി ‘‘നിസീദനചീവരസണ്ഠാനമ്പേതം നിസീദനസന്ഥതം നോ അനുഞ്ഞാതം, ചതുത്ഥചീവരഭാവേന പഗേവ കതസന്ഥതം വാ’’തി. തതോ സന്ഥതേ നേസം ചീവരസഞ്ഞിതാ ന ഭവിസ്സതീതി തദത്ഥം ഭഗവതാ നിസീദനസന്ഥതന്തി പഞ്ഞത്തന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘പച്ഛിമാനി ദ്വേ വട്ടന്തീ’’തി കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? ‘‘അനാപത്തി അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതീ’’തി വചനതോതി.

നിസീദനസന്ഥതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൭൨-൩. അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാതി ഇമിനാ പകതിയാ ദീഘമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സ ഉപ്പന്നാനിപി തിയോജനപരമമേവ ഹരിതബ്ബാനി, പഗേവ അപ്പടിപന്നസ്സാതി ദസ്സേതി. അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി വാ സമ്ബന്ധോ. തേനേവ വാസാധിപ്പായസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധഗമനുസ്സാഹത്താ ‘‘അപ്പടിപന്നോ’’തി സങ്ഖ്യം ഗതസ്സ അനാപത്തീതി സിദ്ധാ. ഇമസ്മിം അത്ഥവികപ്പേ ഹി ഭിക്ഖുനോ പനേവ ഏളകലോമാനി ഉപ്പജ്ജേയ്യും…പേ… അസന്തേപി ഹാരകേ അദ്ധാനം മഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ആകങ്ഖമാനേന ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാനീതി അത്തനോ സന്തകാനംയേവ തിയോജനാതിക്കമേ ആപത്തിം ദസ്സേതി. തേന അനാകങ്ഖമാനേന പരസന്തകാനി പടിഗ്ഗഹിതാനി അതിരേകതിയോജനം ഹരന്തസ്സ അനാപത്തി സിദ്ധാ. അയമത്ഥോ ‘‘ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജേയ്യു’’ന്തി ഇമിനാ, ‘‘അച്ഛിന്നം പടിലഭിത്വാ’’തി ഇമിനാ ച ദീപിതോവ ഹോതീതി. പോരാണഗണ്ഠിപദേ ച ‘‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഹരാപേന്തോ ഗച്ഛതി ചേ, ദ്വിന്നം അനാപത്തീതി വുത്തം, തസ്മാ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ തിയോജനപരമം പത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഭണ്ഡം പരിവത്തേത്വാ ചേ ഹരന്തി, അനാപത്തീതി സിദ്ധം, തേനേവ അനാപത്തിവാരേ ‘‘അഞ്ഞം ഹരാപേതീ’’തി വുത്തം. കിം ഹരാപേതി? ജാനന്തം അജാനന്തം. കിഞ്ചേത്ഥ യദി ജാനന്തം, ‘‘അഞ്ഞോ ഹരിസ്സതീതി ഠപേതി, തേന ഹരിതേപി ആപത്തിയേവാ’’തി ഏകംസതോ ന വത്തബ്ബം. ജാനന്തോപി ഹി ഏകച്ചോ ഹരതീതി. തതോ അട്ഠകഥായ വിരുജ്ഝതി. അഥ അജാനന്തം, ‘‘അഞ്ഞസ്സ യാനേ വാ ഭണ്ഡേ വാ അജാനന്തസ്സ പക്ഖിപിത്വാ തിയോജനം അതിക്കാമേതി, നിസ്സഗ്ഗിയാനീ’’തി പാളിയാ വിരുജ്ഝതി, അഥ ഉഭോപി ഏകതോ ഏകം ഭണ്ഡം ഹരാപേന്തി, തമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയം സിയാ. അനിസ്സഗ്ഗിയന്തി യുത്തിയാ വിരുജ്ഝതി ‘‘തിയോജനപരമം സഹത്ഥാ ഹരിതബ്ബാനി അസന്തേ ഹാരകേ’’തി അവിസേസേന ച പാളി വുത്താ. ഹാരകോപി സചേതനോ അചേതനോതി ദുവിധോ. സചേതനോപി ഏളകലോമഭാവം വാ ‘‘അഹമിദം ഹരാമീ’’തി വാ ‘‘മം ഏസ ഇദം ഹരാപേതീ’’തി വാ ജാനനാജാനനവസേന ദുവിധോ ഹോതി. തത്ഥ അചേതനോ നാമ ഹാരകോ നദീസോതോ വാ നാവാ വാ അസ്സാമികയാനം വാ ഹോതി. സചേതനോ പാകടോവ. തത്ഥ ‘‘മം ഏസ ഇദം ഹരാപേതീ’’തി ഏത്തകം ജാനന്തം മനുസ്സം വാ തിരച്ഛാനഗതം വാ അഞ്ഞം ഹരാപേതി, അനാപത്തീതി അനുഗണ്ഠിപദനയോ. അയം പാളിയാ, അട്ഠകഥായ ച ഏകരസോ വിനിച്ഛയോ, ‘‘അസന്തേ ഹാരകേ’’തി കിഞ്ചാപി ഇദം അവിസേസതോ വുത്തം, ‘‘അഞ്ഞസ്സ യാനേ വാ ഭണ്ഡേ വാ അജാനന്തസ്സാ’’തി വചനതോ പന സചേതനോവ ഹാരകോ തത്ഥ അധിപ്പേതോതി പഞ്ഞായതി, സോ ച ഏളകലോമഭാവഞ്ച ‘‘ഇദം ഹരാമീ’’തി ച ജാനന്തോ നാധിപ്പേതോ. തേന വുത്തം ‘‘അഞ്ഞോ ഹരിസ്സതീതി ഠപേതി, തേന ഹരിതേപി ആപത്തിയേവാ’’തിആദി. തത്ഥ ഹേതുകത്തുനോ അഭാവതോവ. പാളിയഞ്ഹി ‘‘അഞ്ഞം ഹരാപേതീ’’തി ഹേതുകത്തുവസേന വുത്താ. ഇതരേ ദ്വേ ജാനന്താ ഇധ സമ്ഭവന്തി. ‘‘അജാനന്തസ്സ പക്ഖിപിത്വാ’’തി പാളിയം ‘‘ഏസ ഹരാപേതീ’’തി വാ ‘‘ഇദം ഠാനം അതിക്കമാപേതീ’’തി വാ ജാനന്തസ്സ യാനേ വാ ഭണ്ഡേ വാ പക്ഖിപിത്വാ തിയോജനം അതിക്കമാപേതി, ന നിസ്സഗ്ഗിയാ ഹോന്തീതി ദീപേതി.

‘‘ഹരാപേതീ’’തി ഇദം ഹേതുകത്തുവചനതം സാധേതി, തസ്മാ അട്ഠകഥായം ‘‘സാമികസ്സ അജാനന്തസ്സേവാ’’തി ഇദം ‘‘മം ഏസ ഹരാപേതീ’’തി ഏവം അജാനന്തം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘സാരേതി ചോദേതി അനുബന്ധാപേതീ’’തി ഇദം ‘‘മം ഏസ ഇദം ഠാനം അതിക്കമാപേതീ’’തി ഏവം ജാനന്തം സന്ധായ വുത്തം. അജാനന്തോപി സാരണാദീഹി ഠിതട്ഠാനം നാതിക്കമതി, ന വാ അനുബന്ധതി. അഥ സാരണാദീഹി അനതിക്കമിത്വാ അത്തനോ രുചിയാ അതിക്കമതി ആപത്തി ഏവ ഭിക്ഖുനോ ഹേതുകത്തുഭാവാസമ്ഭവതോ.

ഇദാനി യഥാഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ വക്ഖാമ, ‘‘അസന്തേപി ഹാരകേ’’തി ഹാരകാലാഭപച്ചയാപി സയം ഹരണതോ നിസ്സഗ്ഗിയമേവ, പഗേവ സതി ഹാരകേതി അയമേകോ അത്ഥോ. അവധാരണത്ഥം അപി-സദ്ദം ഗഹേത്വാ അസന്തേ ഏവ ഹാരകേ നിസ്സഗ്ഗിയം, സതി പന ഹാരകേ ന തേന ഹരാപേന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി അയം ദുതിയോ അത്ഥോ. ‘‘സങ്ഘതോ വാ…പേ… അത്തനോ വാ ധനേനാ’’തി ഇമിനാ കിഞ്ചാപി അചിത്തകമിദം സിക്ഖാപദം, സങ്ഘാദിതോ പന അത്തനാ ആകങ്ഖമാനേന പടിഗ്ഗഹിതസ്സേവ ഏളകലോമസ്സ തിയോജനാതിക്കമേ ആപത്തി, ന അജാനതോ അപ്പടിഗ്ഗഹിതസ്സ ചീവരാദീസു കുതോചി ലഗ്ഗസ്സ അതിക്കമനേതി ദീപേതി. അനുഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘കമ്ബലസ്സ ഉപരി നിപജ്ജിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ സചേ ഏകമ്പി ലോമം ചീവരേ ലഗ്ഗം ഹോതി, ആപത്തി ഏവ കമ്ബലതോ വിജടിതത്താ’’തി വുത്തം, തം കമ്ബലസ്സ പടിഗ്ഗഹിതത്താ അത്തനോ ഇച്ഛായ പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതീതി യുത്തം. യസ്മാ ‘‘അനാപത്തി കതഭണ്ഡേ’’തി വുത്തം, തസ്മാ തം അനേകമ്പി കതഭണ്ഡട്ഠാനിയമേവ ഹോതി. തഞ്ഹി അനേന പടിഗ്ഗഹിതം, ന ലോമം. അഥ ലോമമ്പി അഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി, കതഭണ്ഡം ദുപ്പരിഹാരിയലോമവിനിബ്ഭോഗകതഭണ്ഡോ നിയമോ. ഏവം സന്തേ അകതഭണ്ഡേ തികപാചിത്തിയം, കതഭണ്ഡേ തികദുക്കടഞ്ച നയതോ ദസ്സേതബ്ബം ഭവേയ്യ, അഞ്ഞഥാ തികസ്സ ദസ്സിതത്താ. സഉസ്സാഹത്താതി അപ്പടിപ്പസ്സദ്ധഗമനത്താ. അചിത്തകത്താ ചാതി ഭിക്ഖുനോ ഉസ്സാഹാനുരൂപം ലോമാനം തിയോജനാതിക്കമനതോ വിനാപി പയോഗചിത്തേന ഹരണചിത്തേന ആപജ്ജതി ഏവാതി അധിപ്പായോ. സാ അനാപത്തി പാളിയാ ന സമേതീതി അന്തോ പന പയോഗേന തിയോജനപരമം അതിക്കമിതത്താ അനാപത്തി. ‘‘തിയോജനം ഹരതീ’’തി ഇമിനാ തിയോജനം പദസാ നേതുകാമോപി അന്തോതിയോജനേ പദേ പദേ ദുക്കടം നാപജ്ജതീതി ദസ്സേതി, തം യുത്തം ‘‘തിയോജനം വാസാധിപ്പായോ ഗന്ത്വാ തതോ പരം ഹരതീ’തി വചനസ്സത്ഥിതായാ’’തി വുത്തം. പുനപി വുത്തം ‘‘അഞ്ഞം ഹരാപേതീതി ‘ഇദം ഹരിസ്സാമീ’തി സഉസ്സാഹമേവ അഞ്ഞം ഹരാപേതീതി അത്ഥോ. ഇതരഥാ ഗച്ഛന്തസ്സ സീസേ ഠപേസി, തസ്മിം അജാനന്തേപി അനാപത്തി സിയാ’’തി. സചേ പന ‘‘അഗച്ഛന്തേ യാനേ വാ’’തിആദിനാ നയേന വുത്തത്താ ഹരണാദീഹി ജനിതഉസ്സാഹാനം ഹത്ഥിആദീനം ‘ഇദം കരിസ്സാമാ’തി വാ ‘ഹരിസ്സാമാ’തി വാ ആഭോഗേ ജനിതേ ഏവ അനാപത്തി, ന അജനിതേതി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ആഹാ’’തി ച വുത്തം. പരിവത്തേത്വാ ഠപിതേതി ദ്വിന്നമ്പി ബഹി നിക്ഖിപിതത്താതി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ. ബഹിസീമായ ഠപിതം ഭണ്ഡികം അന്തോ അന്തോസീമായം ഠപിതം ബഹി കരോതോ അനാപത്തീതി കേചി, ന സുന്ദരം വിയ.

൫൭൫. പടിലഭിത്വാ ഹരതീതി പഠമതിയോജനതോ പരം ഹരതി, ന ദുതിയാദിതോതി അത്ഥോ. കതഭണ്ഡേ ഉപ്പന്നോകാസാഭാവാ അനാപത്തി.

ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൧. കിഞ്ചാപി പുരാണചീവരധോവനസിക്ഖാപദേ ചീവരം ഠപേത്വാ ‘‘അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം ധോവാപേതീ’’തി (പാരാ. ൫൦൭) അനാപത്തിവാരേ വുത്തം. ഇമസ്സ പന സിക്ഖാപദസ്സ ഉപ്പന്നകാലതോ പട്ഠായ ഏളകലോമധോവാപനാദിനാ ആപത്തീതി ഏകേ. സാ വാ അനാപത്തി മൂലാപത്തിതോ ഏവ, ന ഇമമ്ഹാതി ഏകേ. ഏളകലോമാനം അപരിക്ഖാരത്താ ഭട്ഠം അഗ്ഗഹണമേവാതി ഏകേ. ഇമസ്സ അന്തിമനയസ്സ അത്ഥപ്പകാസനത്ഥം ഇദം പഞ്ഹാകമ്മം – ‘‘ധോവാപേതീ’’തി ഇദം രജാപനവിജടാപനഗ്ഗഹണേന നിപ്പദേസവാചിപദം, ഉദാഹു അഗ്ഗഹണേന സപ്പദേസവാചിപദം. കിഞ്ചേത്ഥ യദി നിപ്പദേസവാചിപദം, സബ്ബത്ഥ ഇദമേവ വത്തബ്ബം, ന ഇതരാനി. അഥ സപ്പദേസവാചിപദം, ‘‘അവുത്താ ധോവതി, അപരിഭുത്തം ധോവാപേതീ’’തി ഏത്ഥ വിരോധോ. ‘‘അവുത്താ രജതി വിജടേതി, നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗതോതി? ദേസനാവിലാസമത്തം ഭഗവതോ വചനം, കത്ഥചി തികപദവചനം, കത്ഥചി ഏകപദവചനം, നിപ്പദേസപദമേവ തേ വദന്തീതി. സചേ ‘‘കതഭണ്ഡം ധോവാപേതീ’’തി ഏത്ഥ പടിവിരോധോ, ‘‘കതഭണ്ഡം വിജടാപേതി, അനാപത്തീ’’തി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗതോ അനാപത്തി ഏവാതി ചേ? ന, അകതഭണ്ഡസ്സ സുദ്ധലോമസ്സ വിജടാപനം ഇതോ വാ ദാതബ്ബം. ഉദകാദിധോവനവസേന പിണ്ഡേത്വാ ഠിതാനം വിജടാപനം ലബ്ഭതീതി ചേ? പുരാണസന്ഥതസ്സ വിജടാപനേ അനാപത്തിയാ ഭവിതബ്ബം, ന ച തം യുത്തം ‘‘അപരിഭുത്തം ധോവാപേതീ’’തി വചനതോ. തേന പരിഭുത്തം ധോവാപേതി രജാപേതി വിജടാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവാതി സിദ്ധം ഹോതി, തഞ്ച പരിഭുത്തം നാമ കതഭണ്ഡമേവ ഹോതി. ന ഹി സക്കാ ഏളകലോമാനി പരിഭുഞ്ജിതും, അഞ്ഞഥാ ‘‘പരിഭുത്തം ധോവാപേതീ’’തി വചനം നിരത്ഥകം ഹോതി. ന ഹി ഏത്ഥ ‘‘പുരാണാനി ഏളകലോമാനി ധോവാപേയ്യ വാ’’തി വചനം അത്ഥി പുരാണചീവരസിക്ഖാപദേ വിയ. തത്ഥ ആദിന്നകപ്പവസേന, ഇധ തം ലിഖിതം. ലേഖദോസോതി ചേ? ന, വിസേസഹേതുനോ അഭാവാ, പുരാണചീവരസിക്ഖാപദേ അപരിഭുത്തം കതഭണ്ഡം നാമ, ‘‘കമ്ബലകോജവസന്ഥതാദി’’ന്തി വചനതോ ച. കിഞ്ചാപി ഇമിനാ സദ്ദേന അയമത്ഥോ സിദ്ധോ, ‘‘ധോവാപേതീ’’തി ഇദം പന സിയാ നിപ്പദേസം. സിയാ സപ്പദേസം. തഞ്ഹി ‘‘അവുത്താ ധോവതീ’’തിആദീസു നിപ്പദേസം. ‘‘കതഭണ്ഡം ധോവാപേതീ’’തി ഏത്ഥ സപ്പദേസം. ‘‘അകതഭണ്ഡം ധോവാപേതി രജാപേതി, അനാപത്തീ’’തി ‘‘വിജടാപേതി, അനാപത്തീ’’തി വചനപ്പമാണതോ അനാപത്തി ഏവാതി ചേ? ന, വചനപ്പമാണതോ ഏവ ആപത്തീതി ആപജ്ജനതോ. ‘‘അപരിഭുത്തം ധോവാപേതീ’’തി വചനമേവ ഹി തം അപരിഭുത്തം സന്ഥതം വിജടാപേന്തസ്സ അനാപത്തീതി ദീപേതി ചേ? സിദ്ധം പരിഭുത്തം വിജടാപേന്തസ്സ ആപത്തി ഏവാതി.

ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൩-൪. സബ്ബമ്പീതി തിവിധമ്പി. ‘‘മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ’തിആദി പന കിഞ്ചാപി രാജസിക്ഖാപദേ ‘ന വട്ടതീ’തി പസങ്ഗതോ വുത്തം, സരൂപതോ പന ആപത്തിദസ്സനവസേന സകട്ഠാനേപി വത്തുമാരദ്ധ’’ന്തി വുത്തം. കഥമേതം? മുത്താദീനം സകട്ഠാനം ജാതം, ന ഹി താനി ഇധ പാളിയം ദിസ്സന്തീതി ഇമസ്സ അട്ഠകഥായം വുത്താനി, രാജസിക്ഖാപദസ്സപി അട്ഠകഥായം വുത്താനീതി. ന കേവലം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണമേവ, അഞ്ഞമ്പി ഖേത്തവത്ഥാദികം ‘‘അകപ്പിയം ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി സാമഞ്ഞേന, ന സരൂപതോ. പാളിയം പന സരൂപതോ ‘‘ചീവരചേതാപന്നം നാമ ഹിരഞ്ഞം വാ സുവണ്ണം വാ മുത്താ വാ മണി വാ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, തസ്മാ രാജസിക്ഖാപദമേവസ്സ സകട്ഠാനം. മുത്താമണിഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ തജ്ജാതിയഗ്ഗഹണം സിദ്ധമേവാതി നാഗതോ ഇമസ്സ പഠമമേവ പഞ്ഞത്തത്താ. യദി ഏവം ഇധ അനാഗതത്താ കതരം നേസം സകട്ഠാനന്തി? ഇദമേവ അത്ഥതോ, നോ സരൂപതോ.

കഥം? ഏതാനി ഹി രതനസിക്ഖാപദേ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, ദുക്കടവത്ഥൂനി ച ഏകതോ ‘‘രതന’’ന്തി ആഗതാനി, ‘‘രതനസമ്മത’’ന്തി കപ്പിയവത്ഥു ആഗതം. തേസു ച ദസസു രതനേസു രജതജാതരൂപദ്വയം ഇധ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു, അവസേസം ദുക്കടവത്ഥൂതി സിദ്ധം. ഇധ ച സിദ്ധത്താ ഏവ രതനസിക്ഖാപദസ്സ അനാപത്തിവാരേ ‘‘രതനസമ്മതം വിസ്സാസം ഗണ്ഹാതി, താവകാലികം ഗണ്ഹാതി, പംസുകൂലസഞ്ഞിസ്സാ’’തി വുത്തം, ന രതനം വുത്തം. സത്തവിധധഞ്ഞദാസിദാസഖേത്താദി പന ബ്രഹ്മജാലാദിസുത്തവസേന (ദീ. നി. ൧.൧ ആദയോ) അകപ്പിയന്തി സിദ്ധം, തസ്മാ ഇധ ദുക്കടവത്ഥൂതി സിദ്ധം, തേനേവ അനുയോഗവത്തേ ‘‘ധമ്മം ജാനാതി, ധമ്മാനുലോമം, വിനയം, വിനയാനുലോമം ജാനാതീ’’തി (പരി. ൪൪൨) വുത്തം. തഥാ ആമകമംസമ്പി ദുക്കടവത്ഥും ആപജ്ജതീതി? ന, ഇധ വിനയേ അനുഞ്ഞാതത്താ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അമനുസ്സികാബാധേ ആമകമംസ’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൨൬൪), തസ്മാ ന ആമകമംസം സുത്തേ ആഗതമ്പി ദുക്കടവത്ഥു ഹോതി, തഥാപി അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ പടിഗ്ഗഹണേ ദുക്കടമേവാതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘ഇധ നിക്ഖിപാഹീ’തി വുത്തേ ഉപനിക്ഖിത്തസാദിയനമേവ ഹോതീ’’തി വദന്തി. ‘‘അകപ്പിയവിചാരണാ ഏവ ന വട്ടതീതി ചേ? കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ച നിസ്സായ ഠിതന്തി ഏത്ഥ തം സയം അപരിഭോഗാരഹം ഹുത്വാ തദഗ്ഘനകം കപ്പിയഭണ്ഡം പരിഭോഗാരഹം ഹുത്വാ ഠിതന്തി അത്ഥോ’’തി ലിഖിതം, ‘‘പംസുകൂലഭാവേന ഠിതത്താ, ഗുത്തട്ഠാനാചിക്ഖനസ്സ കപ്പിയത്താ ച കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. ‘ഇദം ഗണ്ഹാ’തിആദിനാ വദന്തസ്സ അകപ്പിയത്താ അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിത’’ന്തി ച. ഏവമ്പി കപ്പിയഞ്ച അകപ്പിയഞ്ചാതി ‘‘ഇമസ്മിം ഓകാസേ ഠപിതം, കിം ന പസ്സസീതി ഛേകതരേ ഇമേവ കഹാപണേ’’തിആദിവചനസ്സ കപ്പിയത്താ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹാ’’തി വുത്തേ ദുബ്ബിചാരിതത്താ അത്തനോ അകപ്പിയത്താ തതോ ആഗതം അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതമേവ ഹോതി. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹാ’തി വുത്തേ തേന ഗഹിതേ ‘ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാ’തി വുത്തവിധിം ന പാപുണാതി, കേവലം ദുബ്ബിചാരിതത്താ തസ്സേവ തം അകപ്പിയം ഹോതി, മൂലപടിഗ്ഗഹണസ്സ സുദ്ധത്താ പരതോ പത്തചതുക്കേ തതിയപത്തോ വിയാതി ച ഏവം ഉപതിസ്സത്ഥേരോ വദതീ’’തി അനുഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. കിം ബഹുനാ, വിസുദ്ധാഗമത്താ കപ്പിയം. ദുബ്ബിചാരണായ സതി അകപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതം ഹോതീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘ഏവം സങ്ഘഗണാദീനമ്പി അത്ഥായ പരിച്ചത്തേപി തേന സമാനഗതികത്താ ഠപേത്വാ ആപത്തിവിസേസ’’ന്തി വുത്തം.

ന കിഞ്ചി കപ്പിയഭണ്ഡം ചേതാപിതന്തി ചേതാപിതഞ്ചേ, ഉപായാഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാതി സചേ സോ ഉപാസകോ ‘അതിബഹും ഏതം ഹിരഞ്ഞം, ഇദം ഭന്തേ അജ്ജേവ ന വിനാസേതബ്ബ’ന്തി വത്വാ സയം ഉപനിക്ഖേപദേസേ ഠപേതി, അഞ്ഞേന വാ ഠപാപേതി, ഏതം ഉപനിക്ഖേപം ഠപേത്വാ തതോ ലദ്ധം ഉദയം പരിഭുഞ്ജന്തോ സങ്ഘോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി നാമാ’’തി വുത്തം.

൫൮൫. അയം കിര ഇത്ഥംലക്ഖണസമ്പന്നോ ഉക്കംസതോ. ഏവം അങ്ഗസമ്പന്നോപി അപരഭാഗേ ലോഭവസേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാരണേന സചേ നിമിത്തം കത്വാ പാതേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. സേനാസനമ്പി പരിഭോഗേ പരിഭോഗേതി പവേസേ പവേസേ. സോ ഹി കാരണന്തരേന രുക്ഖമൂലികസ്സ, അബ്ഭോകാസികസ്സപി വട്ടതി ഏവ, ഠാനനിസജ്ജാദിവസേന നിവാസാധിപ്പായേ സതി പരിഭോഗേ പരിഭോഗേ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. ഭേസജ്ജസ്സ സതിപച്ചയതാ സബ്ബകാലമ്പീതി ഏകേ. അസന്നിഹിതസ്സ പച്ഛാഭത്തമേവ, സന്നിഹിതസ്സ പുരേഭത്തമ്പീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ‘‘യാമകാലികം സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ…പേ… പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാചി. ൨൪൪) ഹി വുത്തം. ദുക്കടഞ്ഹി വികാലഭോജനസിക്ഖാപദേ ആഗതം വികാലേ ആപജ്ജതി, നോ കാലേ ആഹാരകാലത്താ, സന്നിധിസിക്ഖാപദേ ആഗതം പന കാലേപി സന്നിധിജാതത്താ, തേനേവ തത്ഥ സത്താഹകാലികയാവജീവികദ്വയമേവ വുത്തന്തി. ‘‘സതി പച്ചയേ’’തി വചനതോ നായം വിസേസോ ലബ്ഭതീതി ചേ? ന, അനിട്ഠപ്പസങ്ഗതോ, വചനാനിയമതോ ച. സന്നിധിസിക്ഖാപദേ ഹി ‘‘അനാപത്തി യാവകാലികം യാവകാലം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതി. യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി (പാചി. ൨൫൬) ഏത്ഥ വചനപ്പമാണതോ യാമകാലികം ന പുരേഭത്തേ, ന പച്ഛാഭത്തേ, ന ദിവസേ, ന രത്തിയം യാമമേവ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീതി അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോ. തഥാ തത്ഥേവ ‘‘യാമകാലികം യാമം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതി, സത്താഹകാലികം സത്താഹം നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, ന വുത്തം ‘‘സതി പച്ചയേ’’തി, തസ്മാ സതിപച്ചയ-വചനം കത്ഥചി ഹോതി, കത്ഥചി ന ഹോതീതി വചനാനിയമതോ ആപത്തിയാപി അനിയമോ സിയാ. ഏവം സന്തേപി യഥാവുത്തദുക്കടം ആപജ്ജതി ഏവ. ന അനാഹാരപ്പയോജനത്താ യാമകാലികാദീനന്തി ചേ? ന, സപ്പിആദിമിസ്സഭോജനസ്സ പണീതഭോജനഭാവപ്പത്തിതോ. അപിച സബ്ബകാലികേസു യാവകാലികം ഓളാരികം, തം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ കാലേ അനാപത്തി, പഗേവ അനോളാരികം യാമകാലികാദിം, ആഹാരത്ഥായ ഏവ അനുഞ്ഞാതത്താ. യാവകാലികേ ഏവ അനാപത്തീതി ചേ? ന, അനാഹാരത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തിസമ്ഭവതോ ഇതരം ആഹാരത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ വിയ, തസ്മാ യഥാവുത്തമേവേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം പാളിം, യുത്തിഞ്ച അനുലോമേതീതി.

ദേസനാസുദ്ധീതി ഏത്ഥ ദേസനാ നാമ വിനയകമ്മം, തേന വുട്ഠാനമ്പി ദേസനാ ഏവ നാമ ഹോതീതി. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി അവത്വാ ‘‘പടിസേവതീ’’തി വുത്തത്താ പടിഗ്ഗഹണേ പന സതിം അകത്വാ പരിഭോഗേ കരോന്തസ്സ അനാപത്തി. ഖീണാസവാ കതകിച്ചത്താ വിഭത്തദായാദാ വിയ ഹോന്തി, തേന തേസം സാമിപരിഭോഗാ ഹോന്തി. അഞ്ഞഥാ യാവകാലികഭാവം അനതിക്കന്തത്താ വിരുജ്ഝതി. ഇണപരിഭോഗോ ന വട്ടതി, ഭേസജ്ജേ ആപത്തിതോ, ഇതരസ്മിം അയുത്തപരിഭോഗതോ, ഇണം വിയ അനനുഞ്ഞാതഭുത്തത്താ ച. ‘‘ആദിതോ പട്ഠായ ഹി അലജ്ജീ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ന കോചി സങ്കിതബ്ബോ’’തി ലിഖിതം. ഭാരഭൂതാ സദ്ധിവിഹാരികാദയോ. യഥാദാനമേവ ഗഹിതത്താതി ഏത്ഥ ‘‘അത്തനോ ഹത്ഥേന ചേ ദേതി, ന വട്ടതീ’’തി വുത്തം, ‘‘അതിരേകഭാഗം ഗഹേത്വാ പുനദിവസേ അത്തനോ അത്ഥായ ഉദ്ധടഭാഗം തത്ഥേവ ദാപേതി, വട്ടതീ’’തി ച. പരിവത്തകം ദേതി, ധമ്മിയഞ്ചേ, വട്ടതി. നോ അധമ്മിയം. ‘‘തം ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ഉഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. കേന ലേസേനാതി ചേ? ‘‘അലബ്ഭമാനായ സാമഗ്ഗിയാ അനാപത്തി സമ്ഭോഗേ സംവാസേ’’തി (മഹാവ. ൧൩൦) ഇമിനാ ഉപസമ്പദക്ഖന്ധകവചനലേസേന.

൫൮൬. അസ്സതിയാ ദിന്നന്തി ഏത്ഥ ‘‘അസ്സതിയാ ദിന്നം നാമ അപരിച്ചത്തം ഹോതി, തസ്മാ ദുസ്സന്തേ ബദ്ധകഹാപണാദീനി സതിം പടിലഭിത്വാ ദായകാ ചേ പുന ഗണ്ഹന്തി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ദേസേതബ്ബം. തേന അകപ്പിയഭണ്ഡേന തേ ചേ ദായകാ സപ്പിആദീനി കിണിത്വാ സങ്ഘസ്സ ദേന്തി, തസ്സപി ഭിക്ഖുനോ കപ്പതി ദായകാനംയേവ സന്തകത്താ. ഭിക്ഖുനാ ഹി ‘വത്ഥം ഗണ്ഹാമീ’തി വത്ഥസഞ്ഞായ ഏവ ഗഹിതം, ന രൂപിയസഞ്ഞായ. ഇദഞ്ച സിക്ഖാപദം അത്തനോ അത്ഥായ ഉഗ്ഗഹണം സന്ധായ വുത്തം, ന ച തേന തം അത്തനോ അത്ഥായ പരേസം വാ അത്ഥായ ഗഹിതം. അഥ തേ ദായകാ നോ ചേ ആഗന്ത്വാ ഗണ്ഹന്തി, ദായകേ പുച്ഛിത്വാ അത്തനോ അത്ഥായ ചേ പരിച്ചത്തം, സങ്ഘേ നിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. നോ ചേ, ആപത്തി ഏവ ദേസേതബ്ബാ’’തി വുത്തം, തം പുബ്ബാപരവിരുദ്ധം. ആപത്തിദേസനായ ഹി സതി രൂപിയം പടിഗ്ഗഹിതന്തി സിദ്ധം, തസ്മിം സിദ്ധേ ‘‘തതോ ഉപ്പന്നം തസ്സപി കപ്പതീ’’തി ഇദം ന യുജ്ജതീതി. കപ്പതി ഏവാതി ചേ? ന, വത്ഥും അനിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാതി ന യുജ്ജതി. അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ യുജ്ജതീതി ചേ? ന, സബ്ബത്ഥ ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി വചനതോ. ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഹി വുത്തം, അഞ്ഞഥാ സബ്ബത്ഥ ‘‘രൂപിയ’’ന്തി പദം നിരത്ഥകം ഹോതി വിനാപി തേന തദത്ഥസിദ്ധിതോ. അനേന ച വത്ഥം പടിഗ്ഗഹിതം, ദായകേന ച വത്ഥമേവ ദിന്നം, വത്ഥഗതമ്പി രൂപിയം ഥേയ്യചിത്തേന ഗണ്ഹന്തോ പദവാരേന കാരേതബ്ബോ. അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘രൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീതി സുവണ്ണാദീസു ഖരപത്താദിസഞ്ഞീ’’തി വുത്തം ‘‘രൂപിയം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി വചനവസേന.

‘‘അപിച പുഞ്ഞകാമാ’’തിആദി പന വിധാനന്തരദസ്സനത്ഥം വുത്തം, തേനേവ ഹി ‘‘ഇമസ്മിം ഗേഹേ ഇദം ലദ്ധന്തി സല്ലക്ഖേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ സല്ലക്ഖണേ വിമതിവസേന, വിമതിയാ ച സതി നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ‘‘രൂപിയേ വേമതികോ’’തിആദി വചനതോതി. ഇദം വിധാനം നിരത്ഥകമേവ ആപജ്ജതി, ന ച നിരത്ഥകം. കസ്മാ? ദുസ്സന്തേ ബദ്ധകഹാപണാദി അസ്സതിയാ ദിന്നം വത്ഥസഞ്ഞായ പടിഗ്ഗഹിതഞ്ച, തതോ ന രൂപിയം ദിന്നഞ്ച ഹോതി പടിഗ്ഗഹിതഞ്ചാതി. ഏത്ഥ ആപത്തിദേസനാകിച്ചം നത്ഥി, തം പന ദായകാനമേവ പടിദാതബ്ബം. തതോ ഉപ്പന്നം കപ്പിയഭണ്ഡഞ്ച സബ്ബേസം കപ്പതീതി ഇമസ്സ വിധാനന്തരദസ്സനത്ഥം ‘‘അപിച പുഞ്ഞകാമാ’’തിആദീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ.

രൂപിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൭. ‘‘ജാതരൂപരജതപരിവത്തന’’ന്തി ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന വുത്തം, തഥാ ‘‘രൂപിയം നാമ സത്ഥുവണ്ണോ കഹാപണോ’’തിആദി പാളിവചനഞ്ച. ‘‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ രൂപിയം ചേതാപേതീ’’തിആദി തികവചനതോ, ‘‘ദുക്കടവത്ഥുനാ പന നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും ചേതാപേന്തസ്സ…പേ… നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം ഗരുകസ്സ ചേതാപിതത്താ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ ച പന അനുക്കട്ഠപരിച്ഛേദോപേത്ഥ ലബ്ഭതീതി സിദ്ധം. സത്ഥുവണ്ണോ ച കഹാപണോ ച തതോ യേ ചഞ്ഞേ വോഹാരം ഗച്ഛന്തീതി ഏവമേത്ഥ സമുച്ചയോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പന സിക്ഖാപദേ ‘‘നാനപ്പകാരകം നാമ കതമ്പി അകതമ്പി കതാകതമ്പീ’’തി ഏത്ഥ വിഭത്താനം തിണ്ണം രൂപിയാരൂപിയാനഞ്ച ദ്വിന്നം വസേന പഞ്ച തികാ വുത്താ, അട്ഠകഥാചരിയേഹി തദനുലോമതോ ഏകോ തികോ ദസ്സിതോതി സബ്ബേ ഛ ഹോന്തി.

ഏത്ഥാഹ – അഞ്ഞസ്മിം സിക്ഖാപദേ ഏകസ്മിം തികച്ഛേദേ ദസ്സിതേ സതിപി സമ്ഭവേ ഇതരേ ന ദസ്സീയന്തി, ഇധേവ കസ്മാ ദസ്സിതോതി? ‘‘നാനപ്പകാരക’’ന്തി മാതികായം വുത്തത്താ ഇധേവ നാനപ്പകാരഭാവദസ്സനത്ഥന്തി. ന കയവിക്കയസിക്ഖാപദേപി വത്തബ്ബപ്പസങ്ഗതോതി ചേ? ന, ഇധ ദസ്സിതനയത്താ. അഥ ച രൂപിയസ്സ വിഭങ്ഗേ ‘‘യേ വോഹാരം ഗച്ഛന്തീ’’തി അന്തേ വുത്തത്താ സത്ഥുവണ്ണാദയോ വളഞ്ജനുപഗാ ഏവാതി സിദ്ധം. തതോ അവളഞ്ജനുപഗേഹി ജാതരൂപരജതേഹി വോഹാരേന ന നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ആപജ്ജതി, തസ്മാ തം ആപജ്ജനത്ഥന്തി ദസ്സേന്തേന ‘‘കതേന കതം ചേതാപേതീ’’തിആദയോ തികാ വുത്താതി, ഏവം സന്തേ രൂപിയവിഭങ്ഗേ ‘‘യേ ച വോഹാരം ഗച്ഛന്തീ’’തി ന വത്തബ്ബം, തസ്മിം പദേ അവുത്തേ അവളഞ്ജനുപഗാപി സങ്ഗഹം ഗതാവ ഹോന്തീതി കതാദീഹി തികത്തയസ്സ വത്തബ്ബപയോജനം ന ഭവിസ്സതീതി ചേ? ന, കപ്പിയഭണ്ഡേന കപ്പിയഭണ്ഡപഅവത്തനസ്സാപി രൂപിയസംവോഹാരഭാവപ്പസങ്ഗതോ. ‘‘യേ വോഹാരം ഗച്ഛന്തീ’’തി വചനേനപി കമുക കഥല കംസഭാജന സാടകാദിപരിവത്തനസ്സപി രൂപിയസംവോഹാരഭാവപ്പസങ്ഗോ ഏവാതി ചേ? ന, കതാദിവചനേന ജാതരൂപാദിഅകപ്പിയവത്ഥൂനഞ്ഞേവ അധിപ്പേതഭാവദീപനതോ, തസ്മാ ഉഭയേനപി യദേതം കതാകതാദിഭേദം പാകതികരൂപിയം യഞ്ച കഹാപണമാസകസങ്ഖേപം, യഞ്ച കഹാപണാദിവോഹാരൂപഗം, ഉഭയമ്പേതം ഇധ ച അനന്തരാതീതസിക്ഖാപദേ ച രൂപിയം നാമാതി അധിപ്പേതത്ഥസിദ്ധി ഹോതി, ന തണ്ഡുലാദീനി, തത്ഥ കതാദിവോഹാരാസമ്ഭവതോ. ഏത്താവതാ കതാദിതികത്തയപ്പയോജനം വുത്തം.

ഇദാനി സേസത്തികാനി വുച്ചതി – ഏത്ഥ ഹി യഥാവുത്തപ്പഭേദം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥു രൂപിയം നാമ, സേസം ദുക്കടവത്ഥുപി കപ്പിയവത്ഥുപി ന രൂപിയന്തി അരൂപിയം നാമ ഹോതീതി കത്വാ ‘‘അരൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീ പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അനാപത്തീ’’തി ഇദം ന ഏകംസികം ആപജ്ജതി ദുക്കടവത്ഥുമ്ഹി ദുക്കടാപജ്ജനതോ. ഇധ വചനപ്പമാണതോ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുതോ അഞ്ഞം അന്തമസോ മുത്താദിപി അരൂപിയമേവ നാമ. തത്ഥ പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അനാപത്തീതി ചേ? ന, രാജസിക്ഖാപദവിരോധതോ. തത്ഥ ഹി ‘‘മുത്താ വാ മണി വാ’’തി വുത്തം, തസ്മാ മുത്താദി അകപ്പിയം ദുക്കടവത്ഥൂതി ച സിദ്ധം നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂസു അഭാവാ. ഏവം സന്തേ ‘‘അരൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീ പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അനാപത്തീ’’തി സുദ്ധകപ്പിയഭണ്ഡം സന്ധായ വുത്തം, ന സബ്ബം അരൂപിയം. തതോ അഞ്ഞത്ഥ പന ‘‘അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ’’തിആദിതികദുക്കടേ ച അട്ഠകഥായം ദസ്സിതതികേ ച സബ്ബം അരൂപിയം നാമാതി വേദിതബ്ബം, തസ്മാ അരൂപിയഭാവദീപനത്ഥം ദുതിയോ തികോ വുത്തോ. തദത്ഥമേവ അട്ഠകഥായം ദസ്സിതോ ഏകോ തികോ. കസ്മാ ന പാളിയം സോ വുത്തോതി ചേ? തത്ഥ ചേതാപിതഅരൂപിയേ രൂപിയഛഡ്ഡനകസമ്മുതികിച്ചാഭാവതോ. തസ്മിഞ്ഹി തികേ വുത്തേ കപ്പിയവത്ഥുനോപി അരൂപിയഛഡ്ഡനകസമ്മുതി ദാതബ്ബാതി ആപജ്ജതി, തസ്സ വസേന രൂപിയഛഡ്ഡനകസമ്മുതി ഏവ ന വത്തബ്ബാതി? ന, രൂപിയസ്സപി സമ്മുതികിച്ചാഭാവപ്പസങ്ഗതോ, തസ്മാ രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ കപ്പിയവത്ഥും ചേതാപേതി പത്തചതുക്കേ തതിയപത്തം വിയ, തം സങ്ഘാദീനം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, നിസ്സട്ഠം പന അഞ്ഞേസം കപ്പതി തതിയപത്തോ വിയ. അഥ സമ്പടിച്ഛിതരൂപിയേന ചേതാപിതം ഹോതി ദുതിയപത്തോ വിയ, തം വിനാപി സമ്മുതിയാ യോ കോചി ഭിക്ഖു ഛഡ്ഡേതി, വട്ടതി. തതോ പരം ‘‘സചേ തത്ഥ ആഗച്ഛതി ആരാമികോ വാ’’തിആദിനാ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം. തത്ഥ ‘‘രൂപിയേ’’തി വാ ‘‘അരൂപിയേ’’തി വാ സബ്ബത്ഥ ഭുമ്മപ്പത്തേ അത്തനോ സന്തകം, ഉപയോഗപ്പത്തേ പരസന്തകന്തി വേദിതബ്ബം. ഏത്ഥാഹ – ഉപതിസ്സത്ഥേരോ പുരിമസിക്ഖാപദേന രൂപിയപടിഗ്ഗഹണം വാരിതം, ഇമിനാ സുദ്ധാഗമേന കപ്പിയകാരകസ്സ ഹത്ഥേ കപ്പിയം നിസ്സായ ഠിതേന സംവോഹാരോ വാരിതോതി.

൫൮൯. നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും…പേ… അപരാപരപരിവത്തനേ ഇമിനാതി ഏത്ഥ ഏകസ്മിം ഏവ വത്ഥുസ്മിം ദ്വിന്നം സിക്ഖാപദാനം വസേന ഏകതോ ആപത്തി വുത്താ, തം പന പച്ഛിമസ്സ വസേന നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ഏതേന നിസ്സഗ്ഗിയം ആപന്നമ്പി ആപജ്ജതീതി ഏകേ. പരസ്സ രൂപിയഗ്ഗഹണം പരിവത്തനന്തി രൂപിയേ അഗ്ഗഹിതേ തസ്സ അഭാവതോ ഇമിനാവ ആപത്തി, ന പുരിമേന ഓമസവാദോ വിയ. മുസാവാദേന മുസാ വദന്തസ്സാപി ഹി ഓമസവാദേനേവ ആപത്തി. നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ ദുക്കട…പേ… ഏസേവ നയോതി ഏതസ്സ യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ‘‘യോ ഹി അയ’’ന്തി ആഹ.

വഡ്ഢിം പയോജേന്തസ്സാതി ഏത്ഥ ഇദം ഗഹേത്വാ സതി മാസേ, സതി സംവച്ഛരേ ‘‘ഏത്തകം ദേഹീ’’തി ചേ വദതി. രൂപിയസംവോഹാരോ ഹോതി. വിനാ കപ്പിയകാരകേന ‘‘ഏത്തകാ വുഡ്ഢി ഹോതു, ഏത്തകം ഗണ്ഹാ’’തി വദതോ ദുക്കടം കയവിക്കയലക്ഖണാഭാവതോ. ‘‘മൂലേ മൂലസാമികാന’’ന്തിആദി കപ്പിയകരണൂപായദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന കേവലം നിസ്സട്ഠം അപരിഭോഗം ഹോതി, പുന ഏവം കതേ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. തസ്സപി പരിഭോഗേ മൂലസ്സ കപ്പിയകരണൂപായോ ചേ ന ഹോതി, കപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി യഥാ പാളിയാ ചേത്ഥ കപ്പിയകരണൂപായോ, സോ ച തതിയപത്തേപി, ‘‘യഥാ ച അത്തനോ അത്ഥായ ഗഹിതേ ഏവരൂപുപായോ, തഥാ സങ്ഘാദിഅത്ഥായ ഗഹിതേപി ഏസോ വാ’’തി വുത്തം. ഇമേ കിര പഠമദുതിയപത്തേ യാവ ഗഹട്ഠേന പരിവത്തേതി, താവ ന കപ്പിയകരണൂപായോ, അനേകപുരിസയുഗമ്പി ‘‘അകപ്പിയാ ഏവാ’’തി അട്ഠകഥായം വുത്തം. അനുഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘സങ്ഘസന്തകം കപ്പിയഭണ്ഡം വിക്കിണിത്വാ ആഗതകഹാപണാനിപി പടിഗ്ഗഹണം മോചേത്വാവ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബാനി, തസ്മാ കപ്പിയകാരകോ ചേ ഇമാനി താനി കഹാപണാനീതി വദതി, ന വട്ടതിയേവ, പടിക്ഖിപിതബ്ബം, ന വിചാരേതബ്ബം, വിചാരേതി ചേ? സബ്ബേസം ന കപ്പതി. പടിഗ്ഗഹണം മോചേത്വാ സമ്പടിച്ഛിതാനി ചേ വിചാരേതി, തസ്സേവ ന വട്ടതീ’’തി അഭിക്ഖണം വുത്തം.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൯൩. പടപിലോതികാനന്തി പടപിലോതികേഹി. ‘‘അജ്ഝാചരതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഇദം പുരിമസിക്ഖാപദേപി വേദിതബ്ബം. ‘‘കയിതഞ്ച ഹോതി വിക്കയിതഞ്ചാ’’തി ഏതേസം പദാനം വിപരീതതോ ‘‘അത്തനോ ഭണ്ഡ’’ന്തിആദി വുത്തം. കസ്മാ? ‘‘ഇമിനാ ഇമ’’ന്തി വചനാനുരൂപതോ. സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനം പനേത്ഥ അട്ഠാനപദാനം വസേന വേദിതബ്ബം.

കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ കോസിയവഗ്ഗോ ദുതിയോ.