൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൧. സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമന്തി. കസ്മാ? കിഞ്ചാപി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സന്തരുത്തരേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, യോ പവിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൨) പഠമം വുത്തം. പച്ഛാ പന ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ സങ്ഘാടിയാ നിക്ഖേപായ, ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ, അന്തരവാസകസ്സ നിക്ഖേപായ ഗിലാനോ വാ ഹോതി, വസ്സികസങ്കേതം വാ, നദീപാരം ഗന്തും വാ, അഗ്ഗളഗുത്തിവിഹാരോ വാ, അത്ഥതകഥിനം വാ ഹോതീ’’തി വുത്തത്താ, അട്ഠകഥായമ്പിസ്സ ‘‘പഞ്ചസു പേതേസു അഗ്ഗളഗുത്തി ഏവ പമാണം. ഗുത്തേ ഏവ ഹി വിഹാരേ നിക്ഖിപിത്വാ ബഹി ഗന്തും വട്ടതി, നാഗുത്തേ’’തി വുത്തത്താ അപഞ്ഞത്തേപി കഥിനേ ‘‘തേ ഭിക്ഖൂ അഗ്ഗളഗുത്തിവിഹാരേ ഠപേഥാ’’തി വത്വാ സഭാഗാനം ഹത്ഥേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ഗാമപ്പവേസേ ലദ്ധകപ്പിയാ ജനപദചാരികം പക്കാമിംസൂതി വേദിതബ്ബം.

൪൭൩. അവിപ്പവാസസമ്മുതിന്തി അവിപ്പവാസത്ഥം, വിപ്പവാസപച്ചയാ യാ ആപത്തി, തദഭാവത്ഥം വാ സമ്മുതിം ദാതുന്തി അത്ഥോ. തതോ പട്ഠായ വട്ടതി. കിത്തകം കാലം വട്ടതീതി? മാസം വാ അതിരേകം വാ യാവ ഗമനേ സഉസ്സാഹോ, താവ വട്ടതി. തേന വുത്തം ‘‘ധുരനിക്ഖേപം കരോന്തേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബ’’ന്തി. പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥീതി സചേ ദ്വാദസന്നം വസ്സാനം അച്ചയേന അഞ്ഞോ രോഗോ ഹോതി, വട്ടതി, ഉപസമ്പദകമ്മം വിയ യാവജീവം ഏകാസമ്മുതി വട്ടതീതി ച.

‘‘കതം വാ ഹോതീ’’തിആദി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ന വത്തബ്ബം, കസ്മാ? കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേപി അനധിട്ഠിതചീവരതോ വിപ്പവാസപച്ചയാ ആപത്തിയാ അസമ്ഭവതോ, തസ്മാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി ഭിക്ഖുനോ ചീവരം അധിട്ഠിതം ഹോതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന, തദായത്തത്താ. അധിട്ഠാനഞ്ഹി കരണപലിബോധസ്സ നിട്ഠാപനായത്തം, തസ്മാ ‘‘കതം വാതിആദി വുത്ത’’ന്തി ച വുത്തം. തത്ഥ കതന്തി പുബ്ബേ വുത്തമേവ.

൪൭൭-൮. അവിപ്പവാസലക്ഖണവവത്ഥാപനത്ഥന്തി ഏത്ഥ ‘‘അന്തോഗാമേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോഗാമേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തിആദിവചനതോ അവിപ്പവാസലക്ഖണം വവത്ഥാപിതം, തബ്ബിപരീതനയേന വിപ്പവാസലക്ഖണം വേദിതബ്ബം. ഗാമോ ഏകൂപചാരോതിആദിമ്ഹി പന ഠപേത്വാ സത്ഥം, രുക്ഖമൂലം, അജ്ഝോകാസഞ്ച സേസേസു പരിക്ഖേപാപരിക്ഖേപവസേന ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ വേദിതബ്ബാ. യസ്മാ പന സത്ഥം ദുവിധം നിവിട്ഠം, അനിവിട്ഠഞ്ച, തേസു അനിവിട്ഠം ഏകകുലസ്സ വാ നാനാകുലസ്സ വാ അപരിക്ഖിത്തമേവ ഹോതി, നിവിട്ഠം സിയാ പരിക്ഖിത്തം, സിയാ അപരിക്ഖിത്തം, തസ്മാ തത്ഥ പരിക്ഖേപാദിവസേന അദസ്സേത്വാ അബ്ഭന്തരവസേന വുത്തോ. തഥാ അബ്ഭോകാസേ. രുക്ഖമൂലേ ഛായാവസേന. അഞ്ഞഥാ ‘‘സത്ഥോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദി ഉദ്ദേസവിരോധോ സിയാ വിഭങ്ഗേ അദസ്സിതത്താ, തസ്മാ സത്ഥസ്സ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച സത്തബ്ഭന്തരാ, പസ്സതോ ച ഏകബ്ഭന്തരന്തി അയമേകൂപചാരോ, തതോ പരം നാനൂപചാരോ. തഥാ രുക്ഖമൂലസ്സ യത്ഥ മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ ഛായാ ഫരതി, അയം ഏകൂപചാരോ. ഇതരോ നാനൂപചാരോ. കസ്മാ? തത്ഥ ഹി പരിക്ഖേപോ അപ്പമാണം. ഛായാവ പമാണം. അജ്ഝോകാസസ്സ പാളിയം വുത്തോവ. ‘‘സത്ഥാദീനം ഏകകുലസന്തകവസേന ഏകൂപചാരതാ’’തി ലിഖിതം, തസ്മാ നിവേസനേ, ഉദോസിതേ ച വുത്തപരിച്ഛേദോവ അട്ടാദീസൂതി കത്വാ സംഖിത്തം. തതോ പരം ഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരേസു പന പരിക്ഖിത്താപരിക്ഖിത്ത-പദം പുന ഉദ്ധടം സത്ഥവിഭങ്ഗേന അധികാരസ്സ പച്ഛിന്നത്താ. ‘‘നാനാഗബ്ഭാ’’തിആദിവചനം പന അസമ്ഭവതോ ഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമേസു ന ഉദ്ധടം. വിഹാരേ സമ്ഭവന്തമ്പി തത്ഥ പച്ഛിന്നത്താ ന ഉദ്ധടം. കുലം വുച്ചതി സാമികോ, തസ്മാ ‘‘ഏകകുലസ്സ നാനാകുലസ്സാ’’തി ഇമിനാ ഗാമാദീനം ചുദ്ദസന്നം ചീവരനിക്ഖേപട്ഠാനാനം സാധാരണാസാധാരണഭാവം ദീപേതി. അജ്ഝോകാസസ്സ പന അസമ്ഭവതോ ന വുത്തം. യസ്മാ പനേത്ഥ ഏകകുലസ്സ, നാനാകുലസ്സ ച അപരിക്ഖിത്തേസു ഗാമാദീസു പരിഹാരവിസേസോ കിഞ്ചാപി നത്ഥി, പരിക്ഖിത്തേസു പന അത്ഥി, തസ്മാ ഏകനാനാകുലഗ്ഗഹണം, ഏകനാനൂപചാരഗ്ഗഹണഞ്ച സാത്ഥകന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥപി അയം വിസേസോ – സത്ഥേ, രുക്ഖമൂലേ ച കുലഭേദതോവ ഭേദോ, നോപചാരഭേദതോ. അജ്ഝോകാസേ ഉപചാരഭേദതോ ച, സോ പന പാളിയം ന ദസ്സിതോതി. ‘‘തം പമാണം അതിക്കമിത്വാതി വചനതോ ആകാസേപി അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണേ ദോസോ നത്ഥീ’’തി വദന്തി.

൪൭൯. ‘‘സഭാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ‘‘സഭായ’’ന്തി നപുംസകലിങ്ഗം, തേന വുത്തം ‘‘ലിങ്ഗബ്യത്തനയേനാ’’തി. നപുംസകലിങ്ഗദസ്സനത്ഥം കിര ‘‘സഭായ’’ന്തി പച്ചത്തവസേന നിദ്ദിട്ഠം, തസ്സ അനുപയോഗത്താ ‘‘ദ്വാരമൂല’’ന്തിപി. അത്തനോ നിക്ഖിത്തട്ഠാനേ അനിക്ഖിത്തത്താ വീഥിഹത്ഥപാസോ ന രക്ഖതി, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വത്ഥബ്ബം. ‘‘സഭായേ വാ വത്ഥബ്ബം ദ്വാരമൂലേ വാ, ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബ’’ന്തി ഹി വുത്തം. ‘‘ഹത്ഥപാസേയേവ അരുണം ഉട്ഠപേതബ്ബ’’ന്തി നിയമിതത്താ ജാനിതും ന സക്കാതി ചേ? അന്തോഘരേ ന സക്കാ, തഥാ തഥാ വുത്തത്താ, തസ്മാ ‘‘യുത്തി പമാണ’’ന്തി വുത്തം. അയമത്ഥോ അട്ഠകഥായമ്പി പകാസിതോ, പുനപി ഖുദ്ദകഗാമേ സബ്ബസാധാരണഗാമദ്വാരവസേന. സചേ തസ്സ ദ്വാരദ്വയം ഹോതി, മജ്ഝേ ച ഘരസഭായം, യത്ഥിച്ഛതി, തത്ഥ വസിതബ്ബ’’ന്തി.

൪൮൦-൧. യാനി നിവേസനാദീനി ഗാമസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛന്തി, താനി നിവേസനാദീനീതി അധിപ്പേതാനി. അജ്ഝോകാസേ അപരിസങ്കിതമ്പി ചീവരം അതിരേകസത്തബ്ഭന്തരേ നിക്ഖിത്തം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ഏത്ഥ അന്തോസീമതാ ന രക്ഖതി, സത്ഥേ പന രക്ഖതി. ‘‘നദീപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതീ’’തി വചനതോ ഉദകുക്ഖേപസീമായം പരിഹാരോ ലബ്ഭതീതി സിദ്ധം. സാമന്തവിഹാരോ ചേ ഏകസീമോ, ചീവരം ന നിസ്സഗ്ഗിയം.

ഇദാനി –

‘‘ഛിന്നം ധുതങ്ഗം സാസങ്ക-സമ്മതോ സന്തരുത്തരം;

അചീവരസ്സാനാപത്തി, പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോ’’തി. –

ഇദം പകിണ്ണകം, തത്ഥായം ചോദനാപുബ്ബങ്ഗമോ വിനിച്ഛയോ – കേചി ‘‘ദിഗുണം സങ്ഘാടി’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൮) വചനതോ ‘‘ഏകച്ചികാ സങ്ഘാടിപി നാധിട്ഠാതബ്ബാ. സചേ അധിട്ഠാതി ന രുഹതീ’’തി വത്വാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാനമ്പി ദിഗുണമേവ സങ്ഘാടിം ദത്വാ ഉപസമ്പാദേന്തി, തേ ഇമിനാ സുത്തലേസേന സഞ്ഞാപേതബ്ബാ. ഭഗവതാ ഹി ‘‘ഛിന്നകം സങ്ഘാടിം ഛിന്നകം ഉത്തരാസങ്ഗം ഛിന്നകം അന്തരവാസക’’ന്തി പഠമം അനുഞ്ഞാതം. തതോ ‘‘അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിചീവരേ കരിയമാനേ സബ്ബം ഛിന്നകം നപ്പഹോതി. ദ്വേ ഛിന്നകാനി ഏകം അച്ഛിന്നകം നപ്പഹോതി. ദ്വേ അച്ഛിന്നകാനി ഏകം ഛിന്നകം നപ്പഹോതീ’’തി ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അന്വാധികമ്പി ആരോപേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൦) അനുഞ്ഞാതം, തസ്മാ ഏകച്ചികാപി സങ്ഘാടി വട്ടതീതി സിദ്ധം. യാ ഛിജ്ജമാനാ നപ്പഹോതി, തസ്സാ കുതോ ദിഗുണതാതി. അട്ഠകഥായമ്പിസ്സ വുത്തം ‘‘അന്വാധികമ്പി ആരോപേതുന്തി ആഗന്തുകപത്തമ്പി ദാതും. ഇദം പന അപ്പഹോനകേ ആരോപേതബ്ബം. സചേ പഹോതി, ആഗന്തുകപത്തം ന വട്ടതി, ഛിന്ദിതബ്ബമേവാ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൬൦). കഥിനം പന ഛിന്നകമേവ വട്ടതി ആവേണികലക്ഖണത്താ, ‘‘ഛിന്നകം ദിഗുണം നപ്പഹോതീ’’തി വചനാഭാവതോ ചാതി സന്നിട്ഠാനമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

ധുതങ്ഗന്തി അനുപസമ്പന്നാനം തേചീവരികധുതങ്ഗാഭാവതോ തിചീവരേനേവ തേചീവരികോതി. തേസം അധിട്ഠാനാഭാവതോ ‘‘അധിട്ഠിതേനേവാ’’തി വത്തബ്ബം ഹോതൂതി ചേ? ന, ധുതങ്ഗഭേദേന വിരോധപ്പസങ്ഗതോ. ചതുത്ഥചീവരസാദിയനേന ഹി ധുതങ്ഗഭേദോ, ന തിചീവരവിപ്പവാസേന, നാപി അതിരേകചീവരസാദിയനേന, നാപി അതിരേകചീവരധാരണേന. യസ്മാ പന ഭിക്ഖൂനംയേവ ഭഗവതാ അധിട്ഠാനവസേന നവ ചീവരാനി അനുഞ്ഞാതാനി, ജാതിവസേന ച വുത്താനി, ന ഏവം അനുപസമ്പന്നാനം. തസ്മാ തേസം ചീവരനിയമാഭാവാ ന തം ധുതങ്ഗം അനുഞ്ഞാതം ഗഹട്ഠാനം വിയ, തസ്മാ തസ്സ സമാദാനവിധാനേ അവചനതോ ച സന്നിട്ഠാനമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

സാസങ്കസമ്മതോതി കങ്ഖാവിതരണിയം സാസങ്കസിക്ഖാപദേ വിസും അങ്ഗാനി ന വുത്താനി, ‘‘സേസമേത്ഥ ചീവരവഗ്ഗസ്സ ദുതിയസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബ’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം, ന ച പനേതം വുത്തം. തത്ഥ രത്തിവിപ്പവാസോ ചതുത്ഥം അങ്ഗം, ഇധ ഛാരത്തവിപ്പവാസോ, അയമേത്ഥ വിസേസോതി, തസ്മാ അങ്ഗസാമഞ്ഞതോ, സമ്മുതിസാമഞ്ഞതോ ച സാസങ്കസിക്ഖാപദമേവ വദന്തി. ഇദം നിപ്പദേസം, തം സപ്പദേസം മാസപരമത്താ. തത്ഥ ബഹിഗാമേപി ഗാമസീമം ഓക്കമിത്വാ വസിത്വാ പക്കമന്തസ്സ അനാപത്തി, ഇധ ന തഥാ, ഇധ അനന്തരേ അനന്തരേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയം, തത്ഥ സത്തമേതി അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം വിസേസോ. അങ്ഗാനി പന ചീവരനിക്ഖേപങ്ഗസമ്പത്തിതോ വിപരിയായേന, ഇധ വുത്തനയേന ച സിദ്ധത്താ ന വുത്താനി. താനി കാമം ന വുത്താനി, തഥാപി ചതുത്ഥമങ്ഗം വിസേസിതബ്ബം, ന പന വിസേസിതം. കിംകാരണാ? ഇധ വുത്തനിസ്സജ്ജനക്കമേന നിസ്സജ്ജേത്വാ ആപത്തിദേസനതോ, തത്ഥാപന്നാപത്തിവിമോക്ഖദീപനത്ഥം. സംവച്ഛരവിപ്പവുത്ഥമ്പി രത്തിവിപ്പവുത്ഥമേവ, പഗേവ ഛാരത്തം വിപ്പവുത്ഥം. ഏവം സന്തേപി തത്ഥ യഥാവുത്തഅങ്ഗസമ്പത്തിയാ സതി തത്ഥ വുത്തനയേനേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ഹേമന്തേ വാ ഗിമ്ഹേ വാ നിസ്സജ്ജതി ചേ? ഇധ വുത്തനയേനാപി നിസ്സജ്ജിതും വട്ടതീതി ഞാപനത്ഥം ചതുത്ഥം അങ്ഗം ന വിസേസിതന്തി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. മാസാതിക്കന്തമ്പി ചീവരം ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ നിസ്സട്ഠമേവ. ദ്വയേന ഊനമാസം ഹുത്വാ ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ മാസാതിക്കന്തന്തി ഏകേ. തഥാപി സചേ പച്ചാസാചീവരം ഹോതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ, മൂലചീവരം പന ‘‘മാസാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം.

‘‘സന്തരുത്തര’’ന്തി വാ ‘‘സങ്ഘാടി’’ന്തി വാ ‘‘ചീവര’’ന്തി വാ കിം തിചീവരം, ഉദാഹു അഞ്ഞമ്പീതി. കിഞ്ചേത്ഥ – യദി തിചീവരമേവ പടിസിദ്ധം, പരിയാപന്നവസേന അച്ഛിന്നചീവരച്ഛിന്ദനധോവാപനവിഞ്ഞത്തിആദിവിരോധോ. അഥ അഞ്ഞമ്പി, ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഏവമാദിനാ വിരോധോതി? വുച്ചതേ – ന നിയമതോ വേദിതബ്ബം യഥാസമ്ഭവം ഗഹേതബ്ബതോ. തഥാ ഹി ‘‘ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമന്തീ’’തി (പാരാ. ൪൭൧) ഏവമാദീസു തിചീവരമേവ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സന്തരുത്തരേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, സന്തരുത്തരപരമം തതോ ചീവരം സാധിതബ്ബ’’ന്തി ഏവമാദീസു യംകിഞ്ചി, തഥാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ഹന്ദ തേ, ആവുസോ, സങ്ഘാടി, ദേഹി മേ പടന്തിആദീസു. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘സബ്ബഞ്ഹി ചീവരം സങ്ഘടിതട്ഠേന ‘സങ്ഘാടീ’തി വുച്ചതീ’’തി. തഥാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഏത്ഥാപീതി ഏകേ. അന്തോസമയേ ഹി യാവദത്ഥം ചീവരം അനുഞ്ഞാതം, തം സബ്ബം കരിയമാനം കദാ നിട്ഠാനം ഗച്ഛിസ്സതി, തസ്മാ തിചീവരമേവാതി ഏകേ. അചീവരസ്സാനാപത്തി പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോതി കിം വുത്തം ഹോതി? ഉദോസിതസിക്ഖാപദസ്സ നിപ്പയോജനഭാവപ്പസങ്ഗതോ തിചീവരവിപ്പവാസേ തേചീവരസ്സ ആപത്തീതി ഏകേ. തത്ഥേതം വുച്ചതി ന ഹോതി ആപത്തി പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോ. ‘‘അനാപത്തി അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധരതി, വിസ്സജ്ജേതീ’’തി ഹി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ പച്ചുദ്ധരന്തസ്സ, അന്തോഅരുണേ വിസ്സജ്ജേന്തസ്സ ച യാവ അഞ്ഞോ നാധിട്ഠാതി, താവ ആപത്തിം ആപജ്ജതി യഥാവുത്തനയേന. അഞ്ഞഥാ സത്തബ്ഭന്തരേന വിപ്പവാസസ്സാതി വിപ്പവാസതോ യഥാരുതംയേവ സതി വിപ്പവാസേ വിപ്പവാസതോ അവിപ്പവാസേ സതി അവിപ്പവാസതോതി.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.