൧. ചീവരവഗ്ഗോ

൧. പഠമകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫൯. സമിതാവിനാതി സമിതാ’നേന കിലേസാതി സമിതാവീ, തേന സമിതാവിനാ. ‘‘തീണി ചീവരാനീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘തിചീവര’’ന്തി വുത്തം. സങ്ഖ്യാപുബ്ബോ ദിഗുനേകവചനന്തി ഏത്ഥ ലക്ഖണം വേദിതബ്ബം. തം പന അധിട്ഠിതസ്സപി അനധിട്ഠിതസ്സപി നാമം ‘‘ഏകരത്തമ്പി ചേ ഭിക്ഖു തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാ’’തിആദീസു തിചീവരാധിട്ഠാനേന അധിട്ഠിതസ്സ നാമം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) ഏത്ഥ അനധിട്ഠിതസ്സ നാമം, ഇധ തദുഭയമ്പി സമ്ഭവതി. ‘‘ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം തിചീവരം അനുഞ്ഞാതം ഹോതീ’’തി ഏത്ഥ അധിട്ഠിതമേവ. ‘‘അഞ്ഞേനേവ തിചീവരേന ഗാമം പവിസന്തീ’’തി ഏത്ഥ അനധിട്ഠിതമേവ. ഏകസ്മിംയേവ ഹി ചീവരേ തിചീവരാധിട്ഠാനം രുഹതി, ന ഇതരസ്മിം പത്താധിട്ഠാനം വിയ, തസ്മാ ഇതരം അതിരേകട്ഠാനേ തിട്ഠതി. തേന വുത്തം ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അതിരേകചീവരം ധാരേസ്സന്തീ’’തിആദി.

൪൬൦-൧. പഠമപഞ്ഞത്തിയാ പനേത്ഥ ഏകരത്തമ്പി അതിരേകചീവരം ധാരേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം വുത്തം ഹോതി, തതോ പരം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാഥ ‘ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബം, തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’’ന്തി ഏവം ഭഗവാ പരിപുണ്ണം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞാപേസി. അഥ പച്ഛിമബോധിയം അജാതസത്തുകാലേ കഥിനം അനുഞ്ഞാതം, തതോ പട്ഠായ ഭിക്ഖൂ ഇദം സിക്ഖാപദം ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ദസാഹ…പേ… പാചിത്തിയ’’ന്തി ഉദ്ദിസന്തി, ഏസ നയോ ദുതിയതതിയകഥിനേസുപി. തഥാപി കങ്ഖാവിതരണിയം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘ദസാഹപരമന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി ഏത്തകംയേവ വുത്തം, തസ്മാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വചനം ന പഞ്ഞത്തി, ന ച അനുപഞ്ഞത്തീതി സിദ്ധം. ന ഹി പഞ്ഞത്തിവത്ഥുസ്മിം, അനുപഞ്ഞത്തിവത്ഥുമ്ഹി വാ കഥിനാധികാരോ ദിസ്സതീതി യഥാവുത്തനയോവ സാരോതി നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം. അഥാപി സിയാ ‘‘കഥിനസ്സുപ്പത്തികാലതോ പട്ഠായ ഭഗവതോ വചനം അനുപഞ്ഞത്തിഭാവേന വുത്ത’’ന്തി. യദി ഏവം ദ്വേ അനുപഞ്ഞത്തിയോ സിയും, തതോ പരിവാരേ (പരി. ൨൪) ‘‘ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തിവചനവിരോധോ. അപിച യഥാവുത്തനയദീപനത്ഥം ഇധ തം വചനം പഠമപഞ്ഞത്തികാലേ അവത്വാ പച്ഛാ വുത്തം. ഏത്ഥ സാധിതത്താ ദുതിയതതിയേസു പച്ഛാ വുത്തപഠമപഞ്ഞത്തീസു ഏവം വുത്തം. അഞ്ഞഥാ തത്ഥപി തം വചനം പച്ഛാ വത്തബ്ബം സിയാ. അനുഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘പച്ഛാ വുത്തഭാവം സന്ധായ നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തിആദീസു അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി വുത്തം. സേക്ഖപുഥുജ്ജനാനം പേമം, അരഹന്താനം ഗാരവോ. ദസമം വാ നവമം വാതി ഏത്ഥ ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനം.

൪൬൨-൩. നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി ഇദം കേവലം ചീവരപലിബോധാഭാവമത്തദീപനത്ഥം വുത്തം, തസ്മാ ‘‘നട്ഠം വാ വിനട്ഠം വാ ദഡ്ഢം വാ ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാ’’തി വുത്തം. യദി ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബചീവരദസ്സനത്ഥം വുത്തം സിയാ, നട്ഠാദികം സോ ധാരേയ്യ. ധാരണഞ്ചേത്ഥ ഠപനം, പരിഭോഗോ വാ. തം ദ്വയം കതേപി യുജ്ജതി, അകതേപി യുജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘കതം വാ ഹോതീ’’തിപി ന വത്തബ്ബം. ന ഹി കതമേവ അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി, തസ്മാ യം ചീവരം ഉപാദായ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി വുത്തം. തമ്പി ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ദസാഹപരമം കാലം ധാരേതബ്ബന്തി അത്ഥോ ന ഗഹേതബ്ബോ. തഞ്ഹി ചീവരം സന്തഞ്ചേ, ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരം ന ലബ്ഭതി. അപിച ‘‘ചീവരം നാമ വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ച കതം നാമ ഹോതി, തസ്മാപി ന തം സന്ധായ ധാരേതബ്ബന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം അസമ്ഭവതോ.

അനുഗണ്ഠിപദേ പനേതം വുത്തം ‘‘തത്ഥ സിയാ – തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരം നട്ഠാദീസു അഞ്ഞതരം യദി ഭവേയ്യ, കതമം ചീവരം ദസാഹപരമം ധാരേയ്യ. യസ്മാ ധാരേതബ്ബചീവരം നത്ഥി, തസ്മാ അത്ഥുദ്ധാരവസേന കരണപലിബോധദസ്സനത്ഥം ‘നട്ഠം വാ’തിആദിപദാനി വുത്താനി. അയം പനത്ഥോ ‘നട്ഠം വാ’തിആദിനാ നയേന വുത്തചീവരാനം അഞ്ഞതരസ്മിം ചീവരേ അസതി ഗഹേതബ്ബോ, സതി തം ദസാഹപരമം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ‘കതം വാ ഹോതീ’തി വുത്തചീവരമേവാധിപ്പേതം. കസ്മാ പന കതചീവരം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതന്തി ന വുത്തന്തി ചേ? പാകടത്താ. കഥം? നട്ഠവിനട്ഠചീവരാദീനം ധാരണസ്സ അഭാവതോ കതചീവരമേവ ഇധാധിപ്പേതന്തി പാകടം. യഥാ കിം? യഥാ പഠമാനിയതേ മേഥുനകായസംസഗ്ഗരഹോനിസജ്ജാനമേവാഗതത്താ സോതസ്സ രഹോ അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തോതി പാകടോ, തസ്മാ ‘ചക്ഖുസ്സ രഹോ ഇതരസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതോ’തി ന വുത്തോ. ഏവംസമ്പദമിദന്തി വേദിതബ്ബം. ‘കതം വാ ഹോതീ’തി ഇദം ന വത്തബ്ബം, കസ്മാ? അകതം അതിക്കാമയതോപി നിസ്സഗ്ഗിയത്താ, കിഞ്ചാപി നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ഇധ പന തിചീവരാധിട്ഠാനമധിപ്പേതം. തസ്മിം തിചീവരാധിട്ഠാനേ അകതം, അരജിതം, അകപ്പിയകതഞ്ച ‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’തിആദിനാ നയേന അധിട്ഠാതും ന വട്ടതി, തദത്ഥദീപനത്ഥം ‘കതം വാ ഹോതീ’തി വുത്തം. ഇതരഥാ ‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം പടിലദ്ധേ’തി വദേയ്യ, ഏവം സന്തേ തിചീവരം ദസാഹം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? വചനപ്പമാണതോ. ‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’ന്തി വുത്തത്താ ഇധാപി ‘അതിരേകചീവരം നാമ അനധിട്ഠിത’ന്തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം സിയാ. യസ്മാ ‘കതം വാ ഹോതീ’തി വചനേന ഇധാധിപ്പേതചീവരേന സദ്ധിം സേസമ്പി ദസാഹപരമതോ ഉത്തരി ധാരേതും ന ലബ്ഭതീതി അനുജാനന്തോ ‘അതിരേകചീവരം നാമ അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിത’ന്തി ആഹ. തത്ഥ സിയാ – യഥാ ‘അവികപ്പിത’ന്തി അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം, തഥാ ‘വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’ന്തിപി. കസ്മാ? യസ്മാ തിചീവരമേവ ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബം ‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’ന്തിആദിഅനുപഞ്ഞത്തിവസേന. ഇതരഥാ ഏകാഹാതിക്കമേപി നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി ‘യോ പന, ഭിക്ഖു, അതിരേകചീവരം ധാരേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’ന്തി വചനതോ. ന തിചീവരതോ അഞ്ഞമ്പി ചീവരം ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബം, തതോ പരം നിസ്സഗ്ഗിയം ‘അന്തോദസാഹ’ന്തി വുത്തത്താ. യഥാഹ ‘അനാപത്തി അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി, വികപ്പേതീ’തി, ഇതരഥാ ‘അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതീ’തി വചനമത്തമേവ ഭവേയ്യ, തസ്മാ അട്ഠകഥായം വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ഇദം സബ്ബം അപരേ വദന്തീ’’തി. ഏത്ഥ അന്തോകഥിനേ ഉപ്പന്നചീവരം കതമേവ സന്തഞ്ചേ, ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബന്തി ഇദഞ്ചിമസ്സ സാധനത്ഥം വുത്തവചനഞ്ച പരതോ ഇധേവ വുത്തവിചാരണായ യഥാവുത്തയുത്തിയാ ച വിരുജ്ഝതീതി ന ഗഹേതബ്ബം.

ഇധേവ വുത്തവിചാരണാ നാമ – ‘‘സ്വേ കഥിനുദ്ധാരോ ഭവിസ്സതീ’’തി അജ്ജ ഉപ്പന്നചീവരം തദഹേവ അനധിട്ഠഹന്തസ്സ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയം. കസ്മാ? ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തിആദിനാ സിക്ഖാപദസ്സ വുത്തത്താ. അന്തോകഥിനേ അതിരേകദസാഹമ്പി പരിഹാരം ലഭതി, കഥിനതോ ഉദ്ധം ഏകദിവസമ്പി ന ലഭതി. യഥാ കിം? യഥാ അത്ഥതകഥിനോ സങ്ഘോ അത്ഥതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ഉബ്ഭാരാ ഏകദിവസാവസേസേപി കഥിനുബ്ഭാരേ ആനിസംസം ലഭതി, പുനദിവസേ ന ലഭതി. സചേ സതിസമ്മോസാ ഭാജനീയചീവരം ന ഭാജിതം, പുനദിവസേ അനത്ഥതകഥിനാനമ്പി സാധാരണം ഹോതി. ദിവസാ ചേ സാവസേസാ, അത്ഥതകഥിനസ്സേവ സങ്ഘസ്സ പാപുണാതി, ഏവമേവ അത്ഥതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ഉബ്ഭാരാ അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതം വട്ടതി അനുഞ്ഞാതദിവസബ്ഭന്തരത്താ. കഥിനദിവസോ ഗണനുപഗോ ഹോതി, ഉബ്ഭതദിവസതോ പട്ഠായ ദസാഹപരമം കാലം ഉപ്പന്നചീവരം പരിഹാരം ലഭതി, തതോ പരം ന ലഭതി. കസ്മാ? ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതു’’ന്തി വചനതോ. അന്തോകഥിനേപി ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയപ്പസങ്ഗം ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി അയം അനുപഞ്ഞത്തി വാരേത്വാ ഠിതാ, ന ച തേ ദിവസേ അദിവസേ അകാസീതി. തഥാ തതിയകഥിനേ ച വിചാരിതം ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഭിക്ഖുനോ പനേവ അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’തി വദന്തേന ഭഗവതാ യം മയാ ഹേട്ഠാ പഠമസിക്ഖാപദേ ‘ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബ’ന്തി അനുഞ്ഞാതം, തമ്പി കഥിനമാസതോ ബഹി ഉപ്പന്നമേവ, ന അന്തോതി ദീപിതം ഹോതീ’’തി ച, ‘‘‘കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം ഏതം അകാലചീവര’ന്തി (പാരാ. ൫൦൦) വചനതോ കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം ദസാഹപരിഹാരം ന ലഭതീതി ദീപിതം ഹോതി, തേഹി സദ്ധിം പുന കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം പഞ്ച ദിവസാനി ലഭതീതി പസങ്ഗോപി ‘നിട്ഠിതചീവര…പേ… ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബ’ന്തി അകാലചീവരസ്സ ഉപ്പത്തികാലം നിയമേത്വാ വുത്തത്താ വാരിതോ ഹോതി. തദുഭയേന കഥിനബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നചീവരം കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരം ന ലഭതീതി സിദ്ധം ഹോതീ’’തി ച. തസ്മാ ദുവിധമ്പേതം വിചാരണം സന്ധായ അമ്ഹേഹി ‘‘ഇധേവ വുത്തവിചാരണായ യഥാവുത്തയുത്തിയാ ച വിരുജ്ഝതീതി ന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ഏത്ഥാഹ – ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി ഇദം ഭുമ്മം കിം ചീവരസ്സ ഉപ്പത്തി നിയമേതി, ഉദാഹു ധാരണം, ഉദാഹു ഉഭയന്തി, കിഞ്ചേത്ഥ, യദി ഉപ്പത്തിം നിയമേതി, പച്ഛിമകത്തികമാസേ ഏവ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഉപ്പന്നചീവരം തതോ പട്ഠായ ദസാഹം ധാരേതബ്ബം അനിട്ഠിതേപി തസ്മിം മാസേതി ആപജ്ജതി. അഥ ധാരണം നിയമേതി, അന്തോകഥിനേ ഉപ്പന്നചീവരം ഉബ്ഭതേപി ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബന്തി ആപജ്ജതി. അഥ ഉഭയം നിയമേതി, തതിയകഥിനേ വിയ വിസേസേത്വാ വത്തബ്ബന്തി? വുച്ചതേ – കാമം ഉഭയം നിയമേതി, ന പന വിസേസനേ പയോജനം അത്ഥി. യം അന്തോകഥിനേ ഉപ്പന്നചീവരം സന്ധായ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി വുത്തം, ന തം സന്ധായ ‘‘ധാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, സാധിതഞ്ഹേതം. ‘‘കതം വാ ഹോതീ’’തിആദിവചനതോ തദത്ഥസിദ്ധി, തേന പുന വിസേസനേ പയോജനം നത്ഥി, ന ഹി കതമേവ നിസ്സഗ്ഗിയം കരോതി, ന ച നട്ഠാദികം ധാരേതും സക്കാതി. യേന വാ അധിപ്പായേന ഭഗവതാ ഇദം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, സോ അധിപ്പായോ തതിയകഥിനേ പകാസിതോതി വേദിതബ്ബോ. കസ്മാ തത്ഥ പകാസിതോതി ചേ? വിസേസവിധാനദസ്സനാധിപ്പായതോ. വിസേസവിധാനഞ്ഹി ‘‘നോ ചസ്സ പാരിപൂരീ’’തിആദി. തത്ഥാപി ‘‘ചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി അവത്വാ ‘‘അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി വിസേസനേന ഉബ്ഭതേപി കഥിനേ കാലചീവരം അത്ഥീതി ദീപേതി. കിഞ്ചേതം? പച്ഛിമകത്തികമാസേ ഉപ്പന്നചീവരം, തേനേവ തത്ഥ ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി വുത്തം, തസ്മാ ഉപ്പത്തിനിയമേ വുത്തദോസാഭാവസിദ്ധി. യഞ്ച തത്ഥ ‘‘കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം ഏതം അകാലചീവരം നാമാ’’തി വുത്തം, തസ്സ ദ്വേ അത്ഥവികപ്പാ. ആദേസവസേന ‘‘അകാലചീവര’’ന്തി ലദ്ധസങ്ഖ്യമ്പി കാലേ ഉപ്പന്നത്താ കാലപരിഹാരം ലഭതി, പഗേവാനാദേസന്തി അയം പഠമോ വികപ്പോ ഉപ്പത്തിനിയമേ വുത്തദോസാഭാവമേവ ഉപത്ഥമ്ഭേതി. തഥാ ആദേസവസേന അകാലചീവരസങ്ഖ്യം ഗതം ചീവരകാലേ ഉപ്പന്നത്താ ചീവരകാലതോ പരം ദസാഹപരിഹാരം ന ലഭതി, പഗേവാനാദേസന്തി അയം ദുതിയോ ധാരണനിയമേ വുത്തദോസാഭാവമേവ ഉപത്ഥമ്ഭേതി. യദി ഏവം ആദേസവസേന അകാലചീവരസ്സ അകാലചീവരതാ കിമത്ഥികാതി ചേ? സങ്ഘുദ്ദേസികസ്സ തസ്സ അത്ഥതകഥിനസ്സപി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ സാധാരണഭാവത്ഥികാതി വേദിതബ്ബാ.

അപിച പുഗ്ഗലസ്സ കഥിനദിവസാപി ദിവസാവ. ഏവം ഗണനുപഗത്താ അകാലചീവരസങ്ഖയാപടിലാഭാനുഭാവേന ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വചനാപേക്ഖസ്സ അനിസ്സഗ്ഗിയത്താ തദനുലോമത്താ ‘‘കാലചീവരസ്സപീ’’തി ഏവം സബ്ബഥാ ചതുബ്ബിധം ഏത്ഥ വചനന്തി വേദിതബ്ബം. അപിച അത്ഥി ഏകച്ചേന കഥിനുദ്ധാരേന ഉബ്ഭതേ കഥിനേ ഉപ്പന്നം ഏകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ കാലചീവരം ഹോതി, ഏകച്ചസ്സ അകാലചീവരം, തം സീമാതിക്കന്തസ്സ, നോ ഉബ്ഭാരഗതം. തം ദ്വിന്നം വസേന ഉബ്ഭതേ ഉപ്പന്നം ഠപേത്വാ ഇതരേസം അഞ്ഞതരേന ഉബ്ഭതേ ഉപ്പന്നന്തി വേദിതബ്ബം. തഞ്ഹി യസ്സ ഉബ്ഭതം, തസ്സ അകാലചീവരം, ഇതരസ്സ കാലചീവരം. തഥാ അത്ഥി ഏകച്ചേന കഥിനുദ്ധാരേന ഉബ്ഭതേ കഥിനേ ഉപ്പന്നം സബ്ബസ്സപി അകാലചീവരമേവ ഹോതി. തം യഥാഠപിതം വേദിതബ്ബം. തഥാ അത്ഥി ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഉപ്പന്നം ഠപേത്വാ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമേ മാസേ ഉപ്പന്നം. തഥാ അത്ഥി ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഉപ്പന്നം അകാലചീവരം, തം ഹേമന്തേ, ഗിമ്ഹേ വാ ഉപ്പന്നന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവം പുഗ്ഗലകാലഭേദതോ ബഹുവിധത്താ ഉപ്പന്നസ്സ ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അനേകംസികത്താ ഇമമ്പി അത്ഥവികപ്പം ദസ്സേതും ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേതി ഭിക്ഖുനോ കഥിനം ഉബ്ഭതം ഹോതീ’’തി. ഏത്താവതാ സിദ്ധേപി ‘‘അട്ഠന്നം മാതികാനം അഞ്ഞതരായാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘ധാരയാമീ’’തി ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ ആഗതോതി വത്തബ്ബോ. ‘‘ഏവ’’ന്തി വചനേന വചനഭേദോ തത്ഥ നത്ഥീതി വുത്തം ഹോതി.

‘‘വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി ഇദം സബ്ബസങ്ഗാഹികത്താ വുത്തം. ‘‘അധിട്ഠാനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി അസബ്ബസങ്ഗാഹികം. ന ഹി യത്തകം സങ്ഘാടി അധിട്ഠാനുപഗം പച്ഛിമം, തത്തകം അന്തരവാസകാദി അധിട്ഠാനുപഗം പച്ഛിമം ഹോതി അധിട്ഠാനസ്സ ബഹുവിധത്താ. ന ഏവം വികപ്പനായ ഭേദോ തസ്സാ ഏകവിധത്താതി വേദിതബ്ബം. ‘‘ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി അന്തിമം ഠപേത്വാ തതോ പുരിമതരസ്മിന്തി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അന്തിമം നാമ അപരകത്തികായ പഠമാരുണുഗ്ഗമനം. തഞ്ഹി കാലത്താ നിസ്സഗ്ഗിയം ന കരോതി, തേനേവാഹ അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദട്ഠകഥായം ‘‘ഛട്ഠിതോ പട്ഠായ പന ഉപ്പന്നം അനച്ചേകചീവരമ്പി പച്ചുദ്ധരിത്വാ ഠപിതചീവരമ്പി ഏതം പരിഹാരം ലഭതിയേവാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൪൬-൯). ഇമംയേവ നയം സന്ധായ ‘‘അച്ചേകചീവരസ്സ അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസദിവസാധികോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസദിവസാധികാ പഞ്ച മാസാ, തതോ പരം ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥീ’’തി തത്ഥേവാഹ. ഇമസ്മിം നയേ സിദ്ധേ അനച്ചേകചീവരം ദ്വാദസാഹേ ന ലഭതീതി സിദ്ധമേവ ഹോതി. തതോ ‘‘അനച്ചേകചീവരേ അനച്ചേകചീവരസഞ്ഞീ, അനാപത്തീ’’തി (പാരാ. ൬൫൦) ഏത്ഥ അച്ചേകചീവരസദിസേ അഞ്ഞസ്മിം അനധിട്ഠിതേതി സിദ്ധം ഹോതി. തത്ഥ പന ‘‘പഞ്ച മാസാ’’തി ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദവചനം. വസ്സികസാടികഞ്ച അവസ്സികസാടികഭാവം പത്വാ ഏകാദസമാസേ പരിഹാരം ലഭതീതി വേദിതബ്ബം.

ദസാഹാതിക്കന്തം നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഏത്ഥ ആപത്തിവുട്ഠാനേ ‘‘ദസാഹപ്പടിച്ഛന്നം പക്ഖഅതിരേകപക്ഖമാസഅതിരേകമാസപടിച്ഛന്ന’’ന്തിആദിവചനഭേദോ വിയ, ന ഇധ വചനഭേദോ, തസ്മാ സംവച്ഛരാതിക്കന്തമ്പി ദസാഹാതിക്കന്തമേവ നാമ, തഥാ ദുതിയകഥിനേപി സംവച്ഛരവിപ്പവുത്ഥമ്പി രത്തിവിപ്പവുത്ഥമേവ. തതിയേ സംവച്ഛരാതിക്കന്തമ്പി മാസാതിക്കന്തമേവ നാമാതി വേദിതബ്ബം. ‘‘അനധിട്ഠിതേ അധിട്ഠിതസഞ്ഞീ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തി ഇദമേകസ്സ തികപാചിത്തിയസ്സ ആദിപദദീപനം. ഏസ നയോ അവികപ്പിതേതിആദീസുപി, തസ്മാ ഏത്ഥ അട്ഠസു തികച്ഛേദേസു ഏകം വിത്ഥാരേത്വാ ഇതരേസം ഏകേകമാദിപദം വിത്ഥാരേഹ്വാ ദ്വേ ദ്വേ ഭഗവതാവ സങ്ഖിത്തത്താതി ബഹൂസുപി തികച്ഛേദേസു സമ്ഭവന്തേസു ഏകോ ഏവ വുച്ചതി, ‘‘അയം വിനയസ്സ ധമ്മതാ’’തി വദന്തി. ദുക്കടവാരേസു പന ഏകം ദുക്കടം വിത്ഥാരേത്വാ സേസാനി സത്ത തഥേവ സങ്ഖിത്താനി. തഥാ അന്തിമന്തിമോ ഏകേകോ അനാപത്തികോട്ഠാസോതി വേദിതബ്ബം.

അനാപത്തി അന്തോദസാഹന്തി അയം സങ്ഖേപത്ഥോ – തം ദസാഹപരമം ധാരേതബ്ബം. തം അതിരേകചീവരം യഥാസകം അധിട്ഠാനം അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി വാ വികപ്പേതി വാ വിസ്സജ്ജേതി വാ അത്തനോ ധമ്മതായ നസ്സതി വാ വിനസ്സതി വാ ഡയ്ഹതി വാ അഞ്ഞോ വാ തം അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹാതി വിസ്സാസന്തോ വാ ഗണ്ഹാതി പാചിത്തിയതോ അനാപത്തി. ദുക്കടതോ പന സിയാ ആപത്തി സിയാ അനാപത്തി സഞ്ഞാഭേദേന. അന്തിമാനം പനേത്ഥ ദ്വിന്നം പദാനം വസേന അനച്ഛിന്നേ അച്ഛിന്നസഞ്ഞീ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. അവിസ്സാസഗ്ഗാഹേ വിസ്സാസഗ്ഗാഹസഞ്ഞീ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തിആദികാ ദ്വേ തികപാചിത്തിയാ, ദ്വേ ച ദുക്കടാ സങ്ഖിത്താതി വേദിതബ്ബാ. ഏത്ഥ ഹി യദി അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി, ദസാഹപരമം അരുണം അതിക്കമിത്വാ തസ്സ ദിവസഭാഗേ അധിട്ഠഹതീതി വേദിതബ്ബം. അയം താവ പാളിവിനിച്ഛയോ.

അട്ഠകഥായം പന ഇതോ ഗരുകതരാനീതിആദിമ്ഹി അയം ചോദനാപുബ്ബങ്ഗമോ വിനിച്ഛയോ – ഗണ്ഠിപദേ പനസ്സ ഇതോ നിസ്സട്ഠചീവരദാനതോ ഗരുകമ്പി ഞത്തിദുതിയകമ്മം യഥാ അപലോകനേന കരോന്തി, ഏവമിദം ഞത്തിയാ കത്തബ്ബമ്പി പകതിവചനേന വട്ടതീതി. യദി ഏവം പരിവാരേ കമ്മവഗ്ഗസ്സ അട്ഠകഥായം ‘‘ഞത്തികമ്മമ്പി ഏകം ഞത്തിം ഠപേത്വാവ കാതബ്ബം, അപലോകനകമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബ’’ന്തി (പരി. അട്ഠ. ൪൮൨) യം വുത്തം, തേന വിരുജ്ഝേയ്യ. തേനേതം വുച്ചതി ‘‘തേസം ഏതം അനുലോമ’’ന്തി, തസ്മാ അനുലോമനയേനേവ തം വുത്തം. നിയമം പന യഥാ ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ വിനാ ഞത്തിയാ ഹോതി, ഏവം ദ്വിന്നം നിസ്സട്ഠചീവരദാനമ്പീതി വദാമ, തസ്മാ ‘‘ആയസ്മതോ ദേമാ’’തി വത്തും വട്ടതി. കഥം പനേതം ഞാതബ്ബന്തി? തദനുലോമത്താതി. ഏകദേവേദം ഞത്തികമ്മം അപലോകനേനാപി കാതും വട്ടതീതി സാധനന്തി വേദിതബ്ബന്തി ആചരിയോ. അനുഗണ്ഠിപദേ പനേത്ഥ ചോദനം കത്വാ ‘‘ഏതം സാധിതം. ഞത്തികമ്മം ഏകം ഞത്തിം ഠപേത്വാവ കാതബ്ബ’’ന്തി പാളിയാ ആഗതം സന്ധായ വുത്തം, ഇദം പന പാളിയം നാഗതം, ലേസതോ ആഹരിത്വാ വുത്തന്തി കത്വാ ഏതം അപലോകനേനാപി വട്ടതീതി.

൪൬൮. ഏസ നയോതി അഞ്ഞേസം ചീവരേസു ഉപചികാദീഹി ഖായിതേസു മമപി ഖായിതാനീതിആദി. ‘‘അഞ്ഞേന കതം…പേ… സാധക’’ന്തി വചനതോ സമാനജാതികം, ഏകത്ഥജാതികഞ്ച തതിയകഥിനം പഠമസമാനമേവാതി സിദ്ധം ഹോതി.

൪൬൯. തിചീവരം അധിട്ഠാതുന്തി ഏത്ഥ തിചീവരം തിചീവരാധിട്ഠാനേന അധിട്ഠാതബ്ബയുത്തകം, യം വാ തിചീവരാധിട്ഠാനേന അധിട്ഠാതും അവികപ്പേതും അനുജാനാമി, തസ്സ അധിട്ഠാനകാലപരിച്ഛേദാഭാവതോ സബ്ബകാലം ഇച്ഛന്തസ്സ അധിട്ഠാതുംയേവ അനുജാനാമി, തം കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ വികപ്പേതും നാനുജാനാമി. സതി പന പച്ചയേ യദാ തദാ വാ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതും വട്ടതീതി ‘‘അനാപത്തി അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി, വികപ്പേതീ’’തി വചനതോ സിദ്ധം ഹോതീതി വുത്തമേതം. വസ്സികസാടികം തതോ പരം വികപ്പേതുംയേവ നാധിട്ഠാതും. വത്ഥഞ്ഹി കതപരിയോസിതം അന്തോചതുമാസേ വസ്സാനദിവസം ആദിം കത്വാ അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതും അനുജാനാമി, ചതുമാസതോ ഉദ്ധം അത്തനോ സന്തകം കത്വാ ഠപിതുകാമേന വികപ്പേതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. സുഗതചീവരതോ ഊനകന്തി തിണ്ണമ്പി ചീവരാനം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ. ‘‘തിചീവരം പന പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും വട്ടതീ’’തി വാദേ പന സതി തഥാരൂപപച്ചയേ വട്ടതി. യഥാ സതി പച്ചയേ വികപ്പേതും വട്ടതീതി സാധിതമേതം, പഗേവ അഞ്ഞേന അധിട്ഠാനേന അധിട്ഠാതും. ‘‘അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി, വികപ്പേതീ’’തി അനിയമതോ വുത്തന്തി സങ്ഘാടി, ഉത്തരാസങ്ഗോ, അന്തരവാസകന്തി അധിട്ഠിതാനധിട്ഠിതാനം സമാനമേവ നാമം. ‘‘അയം സങ്ഘാടീ’’തിആദീസു (മഹാവ. ൧൨൬) ഹി അനധിട്ഠിതാ വുത്താ. ‘‘തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാ’’തി ഏത്ഥ അധിട്ഠിതാ വുത്താ. സാമന്തവിഹാരേ വാതി ഗോചരഗാമതോ വിഹാരേതി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. ദൂരതരേപി ലബ്ഭതേവാതി ആചരിയോ. അനുഗണ്ഠിപദേപി ‘‘സാമന്തവിഹാരേ വാതി ദേസനാസീസമത്തം, തസ്മാ ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ ദൂരേ ഠിതമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സാമന്തവിഹാരോ നാമ യത്ഥ തദഹേവ ഗന്ത്വാ നിവത്തിതും സക്കാ. രത്തിവിപ്പവാസം രക്ഖന്തേന തതോ ദൂരേ ഠിതം അധിട്ഠാതും ന വട്ടതി, ഏവം കിര മഹാഅട്ഠകഥായം വുത്തന്തി. കേചി ‘‘ചീവരവംസേ ഠപിതം അഞ്ഞോ പരിവത്തിത്വാ നാഗദന്തേ ഠപേതി, തം അജാനിത്വാ അധിട്ഠഹന്തസ്സപി രുഹതി ചീവരസ്സ സല്ലക്ഖിതത്താ’’തി വദന്തി. അധിട്ഠഹിത്വാതി പരിക്ഖാരചോളാദിവസേന. മഹന്തതരമേവാതിആദി സബ്ബാധിട്ഠാനസാധാരണലക്ഖണം. തത്ഥ പുന അധിട്ഠാതബ്ബമേവാതി അധിട്ഠിതചീവരസ്സ ഏകദേസഭൂതത്താ. അനധിട്ഠിതഞ്ചേ, അധിട്ഠിതസ്സ അപ്പഭാവേന ഏകദേസഭൂതം അധിട്ഠിതസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതി. തഥാ അധിട്ഠിതഞ്ചേ, അനധിട്ഠിതസ്സ ഏകദേസഭൂതം അനധിട്ഠിതസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീതി ഹി ലക്ഖണം, ന കേവലഞ്ചേത്ഥ ദുതിയപട്ടമേവ, തതിയപട്ടാദികമ്പി. യഥാഹ ‘‘അനുജാനാമി…പേ… ഉതുദ്ധടാനം ദുസ്സാനം ചതുഗ്ഗുണം സങ്ഘാടിം…പേ… പംസുകൂലേ യാവദത്ഥ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൮).

അവസേസാ ഭിക്ഖൂതി വക്ഖമാനകാലേ നിസിന്നാ ഭിക്ഖൂ. തസ്മാ വട്ടതീതി യഥാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി വുത്തം, ഏവം പരിക്ഖാരചോളമ്പി വുത്തം, ന തസ്സ ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ വുത്തോ, ന ച സങ്ഖ്യാപരിച്ഛേദോ, തസ്മാ തീണിപി ചീവരാനി പച്ചുദ്ധരിത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളാനി അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി അത്ഥോ. ‘‘നിധാനമുഖമേത’’ന്തി കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം പരിപുണ്ണം ഹോതി തിചീവരം, അത്ഥോ ച ഹോതി പരിസ്സാവനേഹിപി ഥവികാഹിപീ’’തി ഏതസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) അനുഞ്ഞാതത്താ. ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഏകമേവ പരിസ്സാവനം, ഥവികാ വാ വട്ടതി, ന ദ്വേ വാ തീണി വാതി പടിക്ഖേപാഭാവതോ വികപ്പനുപഗപച്ഛിമപ്പമാണാനി, അതിരേകപ്പമാണാനി വാ പരിസ്സാവനാദീനി പരിക്ഖാരാനി കപ്പന്തീതി സിദ്ധം. യദി ഏവം ‘‘യംനൂനാഹം ഭിക്ഖൂനം ചീവരേ സീമം ബന്ധേയ്യം മരിയാദം ഠപേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൬) വചനവിരോധോതി ചേ? ന, അനുസന്ധിയാ അജാനനതോ, വിരോധതോ ച. കിം വുത്തം ഹോതി? ചീവരക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൨൬ ആദയോ) പഠമം ഗഹപതിചീവരം അനുഞ്ഞാതം, തതോ പാവാരകോസിയകോജവകമ്ബലാദി. തതോ ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ഉച്ചാവചാനി ചീവരാനി ഉപ്പന്നാനി ഹോന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി ‘കിം നു ഖോ ഭഗവതാ ചീവരം അനുഞ്ഞാതം, കിം അനനുഞ്ഞാത’’’ന്തി ഏതസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഛ ചീവരാനി ഖോമ’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൩൩൯) കപ്പിയചീവരജാതി അനുഞ്ഞാതാ, ന പന സങ്ഖ്യാപമാണം. തതോ ‘‘അദ്ദസ ഭഗവാ…പേ… സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ചീവരേഹി ഉബ്ഭണ്ഡിതേ സീസേപി ചീവരഭിസിം കരിത്വാ ഖന്ധേപി ചീവരഭിസിം കരിത്വാ കടിയാപി ചീവരഭിസിം കരിത്വാ ആഗച്ഛന്തേ, ദിസ്വാന ഭഗവതോ ഏതദഹോസി…പേ… യേപി ഖോ തേ കുലപുത്താ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ സീതാലുകാ സീതഭീരുകാ, തേപി സക്കോന്തി തിചീവരേന യാപേതും, യംനൂനാഹം ഭിക്ഖൂനം ചീവരേ സീമം ബന്ധേയ്യം മരിയാദം ഠപേയ്യം തിചീവരം അനുജാനേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൬) ചീവരം അനുഞ്ഞാതം, തഞ്ച ഖോ ഏകമേവ. ഛബ്ബഗ്ഗിയാ പന മിച്ഛാ ഗഹേത്വാ ബഹൂനി പരിഹരിംസു. താനി നേസം അതിരേകട്ഠാനേ ഠിതാനി ഹോന്തി. തതോ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൭) അനുഞ്ഞാതം, തേനേതം പഞ്ഞായതി. അതിരേകാനി ബഹൂനി ചീവരാനി തേ പരിഹരിംസു, ‘‘താനി ദസാഹപരമമേവ ധാരേതും അനുജാനാമി, ന തമേവേക’’ന്തി വദന്തേന യാ പുബ്ബേ തിചീവരാധിട്ഠാനസങ്ഖാതാ ചീവരേ സീമാബദ്ധാ, മരിയാദാ ച ഠപിതാ, തായ സതിപി തിചീവരബാഹുല്ലപരിഹരണക്കമോ ദസ്സിതോ ദിവസപരിച്ഛേദവസേന. തതോ പരം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അതിരേകചീവരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൭) അനുജാനന്തേന വിനാപി ദിവസപരിച്ഛേദേന അതിരേകചീവരപരിഹരണക്കമോ ദസ്സിതോതി ദ്വേപി താനി നിധാനമുഖാനീതി സിദ്ധം. തഥാ പരിക്ഖാരചോളാധിട്ഠാനമ്പി സിയാ, അഞ്ഞഥാ ഇതരചീവരാധിട്ഠാനാനുജാനനവിരോധോ സിയാ സീമാമരിയാദട്ഠപനവിരോധതോ. തിചീവരാധിട്ഠാനപഞ്ഞത്തിയേവ തിചീവരമരിയാദാ ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘പാടേക്കം നിധാനമുഖമേത’’ന്തി. ‘‘പഠമം തിചീവരം തിചീവരാധിട്ഠാനേന അധിട്ഠാതബ്ബം, പുന പരിഹരിതും അസക്കോന്തേന പച്ചുദ്ധരിത്വാ പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതബ്ബം, ന ത്വേവ ആദിതോവ ഇദം വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ‘‘യഥാ തിചീവരം പരിഹരിതും അസക്കോന്തസ്സ ഗിലാനസ്സ വിപ്പവാസസമ്മുതി അനുഞ്ഞാതാ, അഗിലാനസ്സപി സാസങ്കസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൬൫൨) തസ്സ അന്തരഘരേ നിക്ഖേപോ ച, തതോപി സതി പച്ചയേ ഛാരത്തവിപ്പവാസോ, തതോപി അസക്കോന്തസ്സ പച്ചുദ്ധാരോ, പച്ചുദ്ധടമ്പി അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതും, അസക്കോന്തസ്സ വികപ്പനാ ച അനുഞ്ഞാതാ. തഥേവ ദ്വിന്നമ്പി സമ്മുഖാപരമ്മുഖാവികപ്പനാനം പരസന്തകത്താ വികപ്പനപച്ചയേ അസതി ‘പരിക്ഖാരചോള’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം സിയാ, യതോ തദധിപ്പായഞ്ഞൂ ഏവം വദന്തീ’’തി മഹാപച്ചരിയമ്പി വുത്തം. പുബ്ബേതിആദി ‘‘പാടേക്കം നിധാനമുഖ’’ന്തി വുത്തസ്സ പയോഗദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അബദ്ധസീമായം ദുപ്പരിഹാരന്തി വികപ്പനാദിഅത്ഥായ ഉപചാരം അതിക്കമിത്വാപി ഗമനസമ്ഭവതോ.

വസ്സികസാടികാ അനതിരിത്തപ്പമാണാതി തസ്സാ ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദസ്സ വുത്തത്താ വുത്തം. പച്ചത്ഥരണമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബമേവാതി ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം സേനാസനസ്സ ഉപരി അത്ഥരിതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ ദിന്നം നാധിട്ഠാതബ്ബം, ‘‘ഇദം തുമ്ഹാക’’ന്തി ദിന്നം സയം അധിപ്പേതംവ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘സകിം അധിട്ഠിതം അധിട്ഠിതമേവ ഹോതി, ന പുന പച്ചുദ്ധരീയതി കാലപരിച്ഛേദാഭാവതോ’’തി ലിഖിതം. ‘‘ഏകവചനേനപി വട്ടതീതി അപരേ’’തി വുത്തം. ഭേസജ്ജനവകമ്മമാതാപിതുആദീനം അത്ഥായാതി ഏത്ഥ ‘‘ഇമിനാ ഭേസജ്ജം ചേതാപേസ്സാമി, ഇദം മാതുയാ ദസ്സാമീ’’തി ഠപേന്തേന അധിട്ഠാതബ്ബം. ‘‘‘ഇദം ഭേസജ്ജസ്സ, ഇമം മാതുയാ’തി വിഭജന്തേന അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥീതി അപരേ’’തി വുത്തം. ‘‘സകഭാവം മോചേത്വാ ഠപനം സന്ധായാഹാ’’തി ലിഖിതം.

‘‘പുന അധിട്ഠാതബ്ബന്തി അയം സങ്ഗീതിതോ പട്ഠായ ആഗതഅട്ഠകഥാവാദോ. തതോ പരം ആചരിയാനം തത്ഥ തത്ഥ യുത്തിവിചാരണാ’’തി വുത്തം. പമാണചീവരസ്സാതി പച്ഛിമപ്പമാണസ്സ. ദ്വേ ചീവരാനീതി സഹ ഉത്തരാസങ്ഗേന. ഏസ നയോതി പമാണയുത്തേസു യത്ഥ കത്ഥചീതിആദിനയോവ. ‘‘തം അതിക്കാമയതോ ഛേദനക’’ന്തി (പാചി. ൫൩൩) വചനതോ ഉത്തരി പടിസിദ്ധം, തതോ ഹേട്ഠാ അപ്പടിസിദ്ധത്താ വട്ടതി. തത്ഥ സിയാ – തിചീവരസ്സ പച്ഛിമപ്പമാണം വിസും സുത്തേ നത്ഥീതി, ന വത്തബ്ബം, സിക്ഖാകരണീയേഹി സിദ്ധത്താ. കിം വുത്തം ഹോതി? ‘‘‘പരിമണ്ഡലം നിവാസേസ്സാമി, പാരുപിസ്സാമി, സുപ്പടിച്ഛന്നോ അന്തരഘരേ ഗമിസ്സാമീ’തി (പാചി. ൫൭൬-൫൭൯) വചനതോ യത്തകേന പമാണേന പരിമണ്ഡലതാ, സുപ്പടിച്ഛന്നതാ ച അട്ഠകഥായം വുത്തക്കമേന സമ്പജ്ജതീ’’തി വത്തബ്ബം. തേസം വസേന പച്ഛിമപ്പമാണന്തി സിദ്ധം, തഞ്ച ഖോ മുട്ഠിപഞ്ചകാദി യഥാവുത്തമേവ വുച്ചതേ. തേനേവാഹ ലേസം ഠപേത്വാ ‘‘വിസും സുത്തേ നത്ഥീ’’തി.

അപിചേത്ഥ അധിപ്പേതം, തഥാപി ന സമേതിയേവാതി അത്ഥോ, തസ്മാ ‘‘യദീ’’തിആദിസമ്ബന്ധോ അദ്ധാ വുത്തോ. യസ്മാ പരിച്ഛിന്നോ സമേതി ച. ഇതരേസു പന ഏകച്ചസ്മിം ആചരിയവാദേ നേവ പരിച്ഛേദോ അത്ഥി. ഏകച്ചസ്മിം ന പുബ്ബാപരം സമേതീതി സമ്ബന്ധോ. അധിട്ഠാനം അധിട്ഠാനമേവ, പരിഭോഗകാലേ പന അരജിതം ന വട്ടതി. ഇദം സബ്ബം തിചീവരേ ഏവ. ഇമസ്സ പന സിക്ഖാപദസ്സ അയം സങ്ഖേപവിനിച്ഛയോ – അനത്ഥതേ കഥിനേ ഹേമന്താനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ അത്ഥതേ കഥിനേ ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നചീവരം സന്ധായ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തിആദി വുത്തന്തി.

ഏത്ഥാഹ – ‘‘രജകേഹി ധോവാപേത്വാ സേതം കാരാപേന്തസ്സാപി അധിട്ഠാനം അധിട്ഠാനമേവാ’’തി വചനതോ അരജിതേപി അധിട്ഠാനം രുഹതി, തേന സൂചികമ്മം കത്വാ രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി നിയമോ ന കാതബ്ബോതി? വുച്ചതേ, കാതബ്ബോവ പത്തോ വിയ അധിട്ഠിതോ. യഥാ പുന സേതഭാവം, തമ്ബഭാവം വാ പത്തോ അധിട്ഠാനം ന വിജഹതി, ന ച പന താദിസോ അധിട്ഠാനം ഉപഗച്ഛതി, ഏവമേതം ദട്ഠബ്ബന്തി. ‘‘യതോ പട്ഠായ പരിഭോഗാദയോ വട്ടന്തി, തതോ പട്ഠായ അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി വദന്തി.

അവിസേസേന വുത്തവചനന്തി അധിട്ഠാതബ്ബം അധിട്ഠേതി, വികപ്പേതബ്ബം വികപ്പേതീതി ഏവം സവിസേസം കത്വാ അവചനം ‘‘ന വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) ഇമിനാ വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി. ഇദാനി ഇദം അധിട്ഠാനവികപ്പനനയപടിബദ്ധം ഖന്ധകം, പരിവാരഞ്ച മിസ്സേത്വാ പകിണ്ണകം വുച്ചതി – ഖന്ധകേ താവ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും, തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തിആദി വുത്തം. പരിവാരേ ‘‘ന നവ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനി, ന നവ ചീവരാനി വികപ്പേതബ്ബാനീ’’തി (പരി. ൩൨൯), ‘‘ദസകേ ദസ, ഏകാദസകേ ഏകാദസ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനി, ന വികപ്പേതബ്ബാനീ’’തി (പരി. ൩൩൧) ച അനേകക്ഖത്തും വചനേന സുട്ഠു ദള്ഹം കത്വാ ‘‘സബ്ബാനി ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനി, ന വികപ്പേതബ്ബാനീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ഉഭോപി തേ വിരുദ്ധാ വിയ ദിസ്സന്തി, ഖന്ധകേ ഏവ ച ‘‘വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) വുത്തം. തദട്ഠകഥായം ‘‘വസ്സികസാടികാ അനതിരിത്തപ്പമാണാ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തനയേനേവ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി വുത്തം. ഇദഞ്ച വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി അഞ്ഞമഞ്ഞം ഹേമന്തേ പച്ചുദ്ധാരസമ്ഭവതോ, വസ്സാനേ വികപ്പനാസമ്ഭവതോ ച. തഥാ ഇധ ‘‘അനാപത്തി അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി വികപ്പേതീ’’തി വചനപ്പമാണതോ സബ്ബത്ഥ വികപ്പനായ അപ്പടിസിദ്ധഭാവോ വേദിതബ്ബോതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) അട്ഠകഥാവചനം പരിവാരവചനേന വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി, ന ഹി വിരുദ്ധം തഥാഗതാ ഭാസന്തി, തസ്മാ അട്ഠകഥാനയോവേത്ഥ പടിസരണം, യേന സബ്ബമ്പി തം ഏകരസം ഹോതി. പരിവാരട്ഠകഥായഞ്ച വുത്തം ‘‘ന വികപ്പേതബ്ബാനീതി അധിട്ഠിതകാലതോ പട്ഠായ ന വികപ്പേതബ്ബാനീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൩൨൯). തിചീവരാനി അധിട്ഠിതകാലതോ പട്ഠായ, വസ്സികസാടികാദീനി ച അത്തനോ അത്തനോ അധിട്ഠാനഖേത്തേ ന അകാമാ വികപ്പേതബ്ബാനീതി അത്ഥോ, അവസേസപാളി, അത്ഥോ ച ഇധ അട്ഠകഥായം വുത്തോ, തസ്മാ സബ്ബമ്പേതം ഏകരസന്തി.

ഏത്ഥാഹ – യദി ഏവം ‘‘നവ ചീവരാനി നാധിട്ഠാതബ്ബാനീ’’തി ച വത്തബ്ബം. വികപ്പിതകാലതോ പട്ഠായ ഹി നാധിട്ഠാതബ്ബാനീതി? ഏത്ഥ വുച്ചതേ – ‘‘തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും…പേ… പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി ഏത്ഥ സബ്ബത്ഥ അധിട്ഠാനേ പടിസേധാദസ്സനതോ, വികപ്പനായ അദസ്സനതോ ച ‘‘തതോ പര’’ന്തി ദ്വീസ്വേവ പരിച്ഛേദദസ്സനതോ ച ‘‘നവ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനി, ന വികപ്പേതബ്ബാനി ചേവ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അപരോ നയോ – അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും അകാമാ. കസ്മാ? കാലേ ഉപ്പന്നം അനധിട്ഠഹന്തസ്സ കാലാതിക്കമേ ആപത്തിസമ്ഭവതോ, അകാലേ ഉപ്പന്നം അനധിട്ഠഹന്തസ്സ ദസാഹാതിക്കമേ ആപത്തിസമ്ഭവതോ ച. തത്ഥ യം കാലേ ഉപ്പന്നം അപ്പഹോന്തേപി ദസാഹേ കാലാതിക്കമേ ആപത്തികരം, തം നിസ്സജ്ജനകാലേ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, അതിരേകചീവരം ധാരിതം നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇമാഹം സങ്ഘസ്സാ’’തിആദിനാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, ഇതരം യഥാപാളിമേവ. തത്ഥ പഠമനയോ ‘‘യോ പന, ഭിക്ഖു, അതിരേകചീവരം ധാരേയ്യ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി ഇമായ പഠമപഞ്ഞത്തിയാ വസേന വുത്തോ, ദുതിയോ അനുപഞ്ഞത്തിയാ വസേന വുത്തോ.

യഥാ ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബവത്ഥുമ്ഹി അസതി യഥാപാളിം അവത്വാ കേവലം ആപത്തി ഏവ ദേസേതബ്ബാ, യഥാ ച വസ്സികസാടികനിസ്സജ്ജനേ കേവലം പരിയിട്ഠമത്തേ യഥാപാളിം അവത്വാ യഥാസമ്ഭവം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തഥാ ഇദമ്പീതി വേദിതബ്ബം. യഥാ സംവച്ഛരാതിക്കന്തം അതിരേകചീവരം ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’മിച്ചേവ വുച്ചതി. സംവച്ഛരവിപ്പവുത്ഥതിചീവരം, മാസാതിക്കന്തഞ്ച ‘‘രത്തിവിപ്പവുത്ഥ’’ന്തി ച ‘‘ഛാരത്തവിപ്പവുത്ഥ’’ന്തി ച വുച്ചതി, തഥാ ഇദമ്പി ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’മിച്ചേവ വുച്ചതീതി ഏകേ, തസ്മാ സിദ്ധമിദം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും അകാമാ’’തി, തഥാ അകാമാ ന വികപ്പേതുന്തി അത്ഥോ. ഇച്ഛായ ഹി സതി ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ വിപ്പവാസസുഖത്ഥം വികപ്പനായ ഓകാസോ ദിന്നോ ഹോതി, ദസാഹാതിക്കമേ ച അനാപത്തീ’’തി വചനതോ വികപ്പേതും അനുജാനാമീതി വുത്തം ഹോതി. തഥാ വസ്സികസാടികാ അകാമാ അധിട്ഠാതും ദസാഹാതിക്കമേ ആപത്തിസമ്ഭവതോ. കിത്തകം കാലന്തി ചേ? വസ്സാനം ചാതുമാസം, ഇച്ഛായ പന സതി ഉദ്ധംയേവ വികപ്പേതബ്ബം. ‘‘സബ്ബത്ഥ വികപ്പനായ അപ്പടിസിദ്ധഭാവോ വേദിതബ്ബോ’’തി ഹി വുത്തം. ‘‘അത്ഥാപത്തി ഹേമന്തേ ആപജ്ജതി, നോ ഗിമ്ഹേ, നോ വസ്സേ’’തി (പരി. ൩൨൩) ച വുത്തം, തേന വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി.

തത്രായം വിചാരണാ – കദാ പച്ചുദ്ധരിതബ്ബാ, കദാ വികപ്പേതബ്ബാ, കിഞ്ചേത്ഥ യസ്മാ ‘‘തതോ പര’’ന്തി വുത്തം. ഹേമന്തഞ്ച പത്തമത്തേ സാ അധിട്ഠാനം വിജഹതി, തസ്മാ ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ’’തി ന വത്തബ്ബം അധിട്ഠാനസ്സ നത്ഥിതായ, അഥ ‘‘അന്തോചാതുമാസേ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി ന വത്തബ്ബം. ‘‘തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി ഹി വുത്തന്തി? ഏത്ഥ ഏകച്ചേ വദന്തി ‘‘വത്തബ്ബമേത’’ന്തി. യഥാ പരിവുത്ഥപരിവാസോ, ചിണ്ണമാനത്തോ ച സന്തോ നിട്ഠിതേസുപി പരിവാസമാനത്തദിവസേസു, തഥാ നിട്ഠിതേസുപി അധിട്ഠാനദിവസേസു സാധിട്ഠാനമേതന്തി ഏകേ. അട്ഠകഥാചരിയാനം ഇദം സന്നിട്ഠാനം ‘‘കത്തികപുണ്ണമദിവസേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ പാടിപദദിവസേ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി. വുത്തഞ്ഹേതം പരിവാരട്ഠകഥായം ‘‘കത്തികപുണ്ണമാസിയാ പച്ഛിമേ പാടിപദദിവസേ വികപ്പേത്വാ ഠപിതം വസ്സികസാടികം നിവാസേന്തോ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതി. കുരുന്ദിയം പന ‘കത്തികപുണ്ണമദിവസേ അപച്ചുദ്ധരിത്വാ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതീ’തി വുത്തം, തമ്പി സുവുത്തം. ‘ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും, തതോ പരം വികപ്പേതു’ന്തി ഹി വുത്ത’’ന്തി (പരി. അട്ഠ. ൩൨൩). തത്ഥ കുരുന്ദിനയോ പച്ഛാ വുത്തത്താ സാരതോ ദട്ഠബ്ബോ, ന പുരിമോ. നിവാസേന്തോ ഹി ഗിമ്ഹേപി ഓരേനദ്ധമാസം ആപജ്ജതി ഏവ. ഇധ ച ‘‘അത്ഥാപത്തി ഹേമന്തേ ആപജ്ജതി, നോ ഗിമ്ഹേതി വുത്ത’’ന്തി കുരുന്ദിവചനസ്സായമത്ഥോ ദിസ്സതി.

‘‘കത്തികപുണ്ണമദിവസേ അപച്ചുദ്ധരിത്വാ തസ്മിംയേവ ദിവസേ അവികപ്പേന്തോ പച്ഛിമപാടിപദദിവസേ അപച്ചുദ്ധാരപച്ചയാ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ന, അവികപ്പനപച്ചയാ ദസാഹപരിഹാരസമ്ഭവതോ’’തി കാരണമേകേ വദന്തി. ഏവം സതി ഹേമന്തേ പത്തമത്തേ അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി ആപജ്ജതി, തഞ്ച അയുത്തം. അധിട്ഠാനഞ്ഹി ‘‘അഞ്ഞസ്സ ദാനേന…പേ… ഛിദ്ദഭാവേനാതി ഇമേഹി നവഹി കാരണേഹി വിജഹതീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) വുത്തം, ന ‘‘അധിട്ഠാനഖേത്താതിക്കമേന വാ’’തി. അസാധാരണത്താ ന വുത്തന്തി ചേ? ന, ‘‘ഛിദ്ദഭാവേനാ’’തി ന വത്തബ്ബപ്പസങ്ഗതോ, ഛിദ്ദഭാവേന പന തിചീവരസ്സേവ സബ്ബട്ഠകഥാസു അധിട്ഠാനവിജഹനസ്സ വുത്തത്താ. തസ്മാ ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസേ അപച്ചുദ്ധാരപച്ചയാ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ന പച്ചുദ്ധരിത്വാ അവികപ്പനപച്ചയാ. ‘‘വികപ്പേതു’’ന്തി വചനതോ തതോ അധിട്ഠാനം ന വിജഹതീതി പഞ്ഞായതി. ന ഹി കത്തികപുണ്ണമാസിയാ പച്ഛിമേ പാടിപദദിവസേ അവികപ്പേത്വാ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതീതി വുത്തന്തി അധിപ്പായോ, യസ്മാ തം അപച്ചുദ്ധാരപച്ചയാ ദുക്കടം ഹേമന്തസ്സ പഠമഅരുണക്ഖണേ ഏവ ആപജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘കത്തികപുണ്ണമദിവസേ അപച്ചുദ്ധരിത്വാ’’തി വുത്തം. പച്ചുദ്ധടം പന ഹേമന്തേ ദസാഹപരിഹാരം ലഭതി. ‘‘ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചീവരകാലം നാതിക്കാമേതബ്ബാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൩൦) ഹി വുത്തം, തഞ്ച ഖോ സമയേ ഉപ്പന്നം ചേ, നാസമയേ. തഥാ ച സാധിതം അപച്ചുദ്ധടം ന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നോ ച തം പരിദഹിതം, തസ്മാ കത്തികപുണ്ണമദിവസേ ഏവ പച്ചുദ്ധരണഞ്ച വികപ്പനഞ്ച കത്തബ്ബന്തി സിദ്ധം, ഏത്ഥ ച യഥാ അതിരേകചീവരം ദസമേ ദിവസേ വികപ്പേന്തേന ദസാഹപരമം ധാരിതം ഹോതി, അന്തോദസാഹേ ച വികപ്പിതം ഹോതി, തഥാ കത്തികപുണ്ണമായ വികപ്പേന്തേന വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠിതഞ്ച ഹോതി, തതോ പരം അനാപത്തിഖേത്തേ ഏവ വികപ്പനാ ച ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. ഏത്താവതാ അത്ഥി വികപ്പനാഖേത്തേ അധിട്ഠാനം, അധിട്ഠാനഖേത്തേ ച വികപ്പനാതി ദീപിതം ഹോതി. അഞ്ഞഥാ ‘‘അത്ഥാപത്തി അധിട്ഠാനേന ആപജ്ജതി, അനധിട്ഠാനേന ആപജ്ജതി. അത്ഥാപത്തി വികപ്പനായ ആപജ്ജതി, അവികപ്പനായ ആപജ്ജതീ’’തി ദുകേസു ദ്വേ ദുകാനി വത്തബ്ബാനി സിയും. തത്ഥ പഠമദുകേ പഠമപദം സമ്ഭവതി. വികപ്പനഖേത്തേ ഹി വസ്സികസാടികാദീനം അധിട്ഠാനേന വിനയാതിസാരദുക്കടം ആപജ്ജതി. ഏതേനേവ ദുതിയദുക്കടസ്സ ദുതിയപദം വുത്തം ഹോതി. അനധിട്ഠാനേന ആപജ്ജതീതി നത്ഥി. അന്തോദസാഹേ അനാപജ്ജനതോ, വികപ്പനാദിസമ്ഭവതോ ച വികപ്പനായ ആപജ്ജതീതി നത്ഥി സബ്ബത്ഥ വികപ്പനായ അപ്പടിസിദ്ധത്താ, തസ്മാ താനി ദുകാനി ‘‘ന ലബ്ഭന്തീ’’തി ന വുത്താനി. ഏത്ഥാഹ – യാ സാ ‘‘അത്ഥാപത്തി ഹേമന്തേ ആപജ്ജതീ’’തി (പരി. ൩൨൩) വചനപ്പമാണതോ ദുക്കടാപത്തി സാധിതാ, സാ സഞ്ചിച്ച അപച്ചുദ്ധരന്തസ്സ യുജ്ജതി, അസതിയാ ചേ, കഞ്ചി, അനാപത്തി. കത്തികപുണ്ണമായ പച്ചുദ്ധടം സഞ്ചിച്ച അവികപ്പയതോ ദുക്കടേന സഹ പുനദിവസേ നിസ്സഗ്ഗിയം, അസതിയാ അവികപ്പയതോ നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഇധ പഠമപഞ്ഞത്തിയാ. യം പന വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി, കണ്ഡുപടിച്ഛാദി ആബാധവൂപസമേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതി, തസ്മാ സാ തതോ പരം വികപ്പേതബ്ബാ’’തി, തേനേതം വിരുജ്ഝതി, ന കേവലം ഇദമേവ, ‘‘തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി അട്ഠകഥാവചനഞ്ച വിരുജ്ഝതി. തതോ പരം നാമ ഹി ഹേമന്തം, തത്ഥ ചേ പച്ചുദ്ധാരോ, ‘‘വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപീ’’തിആദി ന യുത്തം അധിട്ഠാനാഭാവേന പച്ചുദ്ധാരാഭാവതോ. അവിരോധോ ച ഇച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മാ ‘‘പച്ചുദ്ധരണം വത്തമത്ത’’ന്തിവാദോ ഏത്ഥാപി സമ്ഭവതീതി ചേ? ന, കുരുന്ദി വചനവിരോധതോ. തത്ഥ ഹി കത്തികപുണ്ണമായ പച്ചുദ്ധാരോ വുത്തോ, തസ്മാ വസ്സാനദിവസത്താ സാധിട്ഠാനാവസാ പച്ചുദ്ധരീയതീതി ന പച്ചുദ്ധാരോ വത്തമത്തം, തസ്മാ ‘‘തതോ പര’’ന്തി യാവ പുണ്ണമാ അധിപ്പേതാ സിയാ. യഥാ ചായം വികപ്പോ, തഥാ ‘‘വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി ആബാധവൂപസമേനാപീ’’തി ഇദമ്പി അവസ്സം പച്ചുദ്ധരിതബ്ബതായ വുത്തം സിയാ. ഏവഞ്ച സതി ഇധ സമന്തപാസാദികായ തദവചനേന സമേതി. അഞ്ഞഥാ ഇധപി തം വത്തബ്ബം സിയാതി യഥാവുത്തോവ വിധി ഏത്ഥ സമ്ഭവതി, കിഞ്ചാപി സമ്ഭവതി, ദുവിഞ്ഞാപയസ്സ പന ലോകസ്സ സുവിഞ്ഞാപനത്ഥം വുത്താ. യസ്മാ പന സാ വസ്സാനാതിക്കമേന അധിട്ഠാനം വിജഹതി, ഹേമന്തപഠമാരുണേ ച അപച്ചുദ്ധാരപച്ചയാ ദുക്കടാ സാധിതാ, തസ്മാ കത്തികപുണ്ണമായമേവ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, അവികപ്പിതായ ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയാപജ്ജനമേവാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏത്താവതാപി സന്തോസം അകത്വാ വിനിച്ഛയോ പരിയേസിതബ്ബോ. ഹോതി ചേത്ഥ –

‘‘ഏവം അഭാവം വിനയസ്സ പാളി,

ഭിന്നം അഭിന്നഞ്ച തദത്ഥയുത്തിം;

വിഞ്ഞാതുകാമേന തദത്ഥവിഞ്ഞൂ,

പരിയേസിതബ്ബാ വിനയേ വിഞ്ഞായാ’’തി.

‘‘തുയ്ഹം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുത്തേ വിനാപി ‘‘മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി വചനേന സുദിന്നം ഹോതി. ഇതരോ ചേ അധിവാസേതി, തേനാപി സുഗ്ഗഹിതം ഹോതി, നോ ചേ അധിവാസേതി, ദേന്തേന സുദിന്നം. തം പന വത്ഥു ന കസ്സചി ഹോതി. തഥാ ‘‘മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, സാമികോ ചേ അധിവാസേതി, വിനാപി ‘‘ഗണ്ഹാഹീ’’തി വചനേന സുഗ്ഗഹിതം. നോ ചേ അധിവാസേതി, സാമികസ്സേവ തം, ന ഹി തസ്സേതം വിനയകമ്മന്തി ഏത്ഥ വിനയകമ്മസ്സത്ഥായ ചേ ഗണ്ഹാതി, ന വട്ടതി. ന കേവലം അത്തനോ അത്ഥായ ഗഹിതം, പുന തസ്സപി ദേതി, വട്ടതീതി ച. തഥാ അനപേക്ഖോ ഹുത്വാ പരസ്സ വിസ്സജ്ജേത്വാ പുന തേന ദിന്നം വാ തസ്സ വിസ്സാസന്തോ വാ പരിഭുഞ്ജതി, വട്ടതി. തത്ഥാപി വിനയകമ്മവസേന ന വട്ടതീതി ഏകേ. തേ ഏവ ‘‘മഹന്തം വാ ഖുദ്ദകം കരോതീ’’തി ഏത്ഥ ‘‘തിചീവരേ ദീഘതോ വിദത്ഥി അനതിക്കമിത്വാ ഛിന്ദിത്വാ കരോതി, ഏവം സേസേസുപീ’’തി വദന്തി. ഏവരൂപേസു ഠാനേസു പോരാണാചരിയാനം കഥാമഗ്ഗം സുട്ഠു ആചരിയകുലസേവനായ സഞ്ജാനിത്വാ തേന സംസന്ദിത്വാ സതോ സമ്പജാനോ ഹുത്വാ സോതൂനഞ്ച ചിത്തം അവിമോഹേത്വാ കഥേതബ്ബം. ഏസാ അമ്ഹാകം ആയാചനാ.

പഠമകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൧. സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമന്തി. കസ്മാ? കിഞ്ചാപി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സന്തരുത്തരേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, യോ പവിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൩൬൨) പഠമം വുത്തം. പച്ഛാ പന ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചയാ സങ്ഘാടിയാ നിക്ഖേപായ, ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ, അന്തരവാസകസ്സ നിക്ഖേപായ ഗിലാനോ വാ ഹോതി, വസ്സികസങ്കേതം വാ, നദീപാരം ഗന്തും വാ, അഗ്ഗളഗുത്തിവിഹാരോ വാ, അത്ഥതകഥിനം വാ ഹോതീ’’തി വുത്തത്താ, അട്ഠകഥായമ്പിസ്സ ‘‘പഞ്ചസു പേതേസു അഗ്ഗളഗുത്തി ഏവ പമാണം. ഗുത്തേ ഏവ ഹി വിഹാരേ നിക്ഖിപിത്വാ ബഹി ഗന്തും വട്ടതി, നാഗുത്തേ’’തി വുത്തത്താ അപഞ്ഞത്തേപി കഥിനേ ‘‘തേ ഭിക്ഖൂ അഗ്ഗളഗുത്തിവിഹാരേ ഠപേഥാ’’തി വത്വാ സഭാഗാനം ഹത്ഥേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ഗാമപ്പവേസേ ലദ്ധകപ്പിയാ ജനപദചാരികം പക്കാമിംസൂതി വേദിതബ്ബം.

൪൭൩. അവിപ്പവാസസമ്മുതിന്തി അവിപ്പവാസത്ഥം, വിപ്പവാസപച്ചയാ യാ ആപത്തി, തദഭാവത്ഥം വാ സമ്മുതിം ദാതുന്തി അത്ഥോ. തതോ പട്ഠായ വട്ടതി. കിത്തകം കാലം വട്ടതീതി? മാസം വാ അതിരേകം വാ യാവ ഗമനേ സഉസ്സാഹോ, താവ വട്ടതി. തേന വുത്തം ‘‘ധുരനിക്ഖേപം കരോന്തേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബ’’ന്തി. പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥീതി സചേ ദ്വാദസന്നം വസ്സാനം അച്ചയേന അഞ്ഞോ രോഗോ ഹോതി, വട്ടതി, ഉപസമ്പദകമ്മം വിയ യാവജീവം ഏകാസമ്മുതി വട്ടതീതി ച.

‘‘കതം വാ ഹോതീ’’തിആദി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ന വത്തബ്ബം, കസ്മാ? കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേപി അനധിട്ഠിതചീവരതോ വിപ്പവാസപച്ചയാ ആപത്തിയാ അസമ്ഭവതോ, തസ്മാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി ഭിക്ഖുനോ ചീവരം അധിട്ഠിതം ഹോതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന, തദായത്തത്താ. അധിട്ഠാനഞ്ഹി കരണപലിബോധസ്സ നിട്ഠാപനായത്തം, തസ്മാ ‘‘കതം വാതിആദി വുത്ത’’ന്തി ച വുത്തം. തത്ഥ കതന്തി പുബ്ബേ വുത്തമേവ.

൪൭൭-൮. അവിപ്പവാസലക്ഖണവവത്ഥാപനത്ഥന്തി ഏത്ഥ ‘‘അന്തോഗാമേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോഗാമേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തിആദിവചനതോ അവിപ്പവാസലക്ഖണം വവത്ഥാപിതം, തബ്ബിപരീതനയേന വിപ്പവാസലക്ഖണം വേദിതബ്ബം. ഗാമോ ഏകൂപചാരോതിആദിമ്ഹി പന ഠപേത്വാ സത്ഥം, രുക്ഖമൂലം, അജ്ഝോകാസഞ്ച സേസേസു പരിക്ഖേപാപരിക്ഖേപവസേന ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ വേദിതബ്ബാ. യസ്മാ പന സത്ഥം ദുവിധം നിവിട്ഠം, അനിവിട്ഠഞ്ച, തേസു അനിവിട്ഠം ഏകകുലസ്സ വാ നാനാകുലസ്സ വാ അപരിക്ഖിത്തമേവ ഹോതി, നിവിട്ഠം സിയാ പരിക്ഖിത്തം, സിയാ അപരിക്ഖിത്തം, തസ്മാ തത്ഥ പരിക്ഖേപാദിവസേന അദസ്സേത്വാ അബ്ഭന്തരവസേന വുത്തോ. തഥാ അബ്ഭോകാസേ. രുക്ഖമൂലേ ഛായാവസേന. അഞ്ഞഥാ ‘‘സത്ഥോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദി ഉദ്ദേസവിരോധോ സിയാ വിഭങ്ഗേ അദസ്സിതത്താ, തസ്മാ സത്ഥസ്സ പുരതോ ച പച്ഛതോ ച സത്തബ്ഭന്തരാ, പസ്സതോ ച ഏകബ്ഭന്തരന്തി അയമേകൂപചാരോ, തതോ പരം നാനൂപചാരോ. തഥാ രുക്ഖമൂലസ്സ യത്ഥ മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ ഛായാ ഫരതി, അയം ഏകൂപചാരോ. ഇതരോ നാനൂപചാരോ. കസ്മാ? തത്ഥ ഹി പരിക്ഖേപോ അപ്പമാണം. ഛായാവ പമാണം. അജ്ഝോകാസസ്സ പാളിയം വുത്തോവ. ‘‘സത്ഥാദീനം ഏകകുലസന്തകവസേന ഏകൂപചാരതാ’’തി ലിഖിതം, തസ്മാ നിവേസനേ, ഉദോസിതേ ച വുത്തപരിച്ഛേദോവ അട്ടാദീസൂതി കത്വാ സംഖിത്തം. തതോ പരം ഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരേസു പന പരിക്ഖിത്താപരിക്ഖിത്ത-പദം പുന ഉദ്ധടം സത്ഥവിഭങ്ഗേന അധികാരസ്സ പച്ഛിന്നത്താ. ‘‘നാനാഗബ്ഭാ’’തിആദിവചനം പന അസമ്ഭവതോ ഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമേസു ന ഉദ്ധടം. വിഹാരേ സമ്ഭവന്തമ്പി തത്ഥ പച്ഛിന്നത്താ ന ഉദ്ധടം. കുലം വുച്ചതി സാമികോ, തസ്മാ ‘‘ഏകകുലസ്സ നാനാകുലസ്സാ’’തി ഇമിനാ ഗാമാദീനം ചുദ്ദസന്നം ചീവരനിക്ഖേപട്ഠാനാനം സാധാരണാസാധാരണഭാവം ദീപേതി. അജ്ഝോകാസസ്സ പന അസമ്ഭവതോ ന വുത്തം. യസ്മാ പനേത്ഥ ഏകകുലസ്സ, നാനാകുലസ്സ ച അപരിക്ഖിത്തേസു ഗാമാദീസു പരിഹാരവിസേസോ കിഞ്ചാപി നത്ഥി, പരിക്ഖിത്തേസു പന അത്ഥി, തസ്മാ ഏകനാനാകുലഗ്ഗഹണം, ഏകനാനൂപചാരഗ്ഗഹണഞ്ച സാത്ഥകന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥപി അയം വിസേസോ – സത്ഥേ, രുക്ഖമൂലേ ച കുലഭേദതോവ ഭേദോ, നോപചാരഭേദതോ. അജ്ഝോകാസേ ഉപചാരഭേദതോ ച, സോ പന പാളിയം ന ദസ്സിതോതി. ‘‘തം പമാണം അതിക്കമിത്വാതി വചനതോ ആകാസേപി അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണേ ദോസോ നത്ഥീ’’തി വദന്തി.

൪൭൯. ‘‘സഭാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗം. ‘‘സഭായ’’ന്തി നപുംസകലിങ്ഗം, തേന വുത്തം ‘‘ലിങ്ഗബ്യത്തനയേനാ’’തി. നപുംസകലിങ്ഗദസ്സനത്ഥം കിര ‘‘സഭായ’’ന്തി പച്ചത്തവസേന നിദ്ദിട്ഠം, തസ്സ അനുപയോഗത്താ ‘‘ദ്വാരമൂല’’ന്തിപി. അത്തനോ നിക്ഖിത്തട്ഠാനേ അനിക്ഖിത്തത്താ വീഥിഹത്ഥപാസോ ന രക്ഖതി, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വത്ഥബ്ബം. ‘‘സഭായേ വാ വത്ഥബ്ബം ദ്വാരമൂലേ വാ, ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബ’’ന്തി ഹി വുത്തം. ‘‘ഹത്ഥപാസേയേവ അരുണം ഉട്ഠപേതബ്ബ’’ന്തി നിയമിതത്താ ജാനിതും ന സക്കാതി ചേ? അന്തോഘരേ ന സക്കാ, തഥാ തഥാ വുത്തത്താ, തസ്മാ ‘‘യുത്തി പമാണ’’ന്തി വുത്തം. അയമത്ഥോ അട്ഠകഥായമ്പി പകാസിതോ, പുനപി ഖുദ്ദകഗാമേ സബ്ബസാധാരണഗാമദ്വാരവസേന. സചേ തസ്സ ദ്വാരദ്വയം ഹോതി, മജ്ഝേ ച ഘരസഭായം, യത്ഥിച്ഛതി, തത്ഥ വസിതബ്ബ’’ന്തി.

൪൮൦-൧. യാനി നിവേസനാദീനി ഗാമസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛന്തി, താനി നിവേസനാദീനീതി അധിപ്പേതാനി. അജ്ഝോകാസേ അപരിസങ്കിതമ്പി ചീവരം അതിരേകസത്തബ്ഭന്തരേ നിക്ഖിത്തം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ഏത്ഥ അന്തോസീമതാ ന രക്ഖതി, സത്ഥേ പന രക്ഖതി. ‘‘നദീപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതീ’’തി വചനതോ ഉദകുക്ഖേപസീമായം പരിഹാരോ ലബ്ഭതീതി സിദ്ധം. സാമന്തവിഹാരോ ചേ ഏകസീമോ, ചീവരം ന നിസ്സഗ്ഗിയം.

ഇദാനി –

‘‘ഛിന്നം ധുതങ്ഗം സാസങ്ക-സമ്മതോ സന്തരുത്തരം;

അചീവരസ്സാനാപത്തി, പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോ’’തി. –

ഇദം പകിണ്ണകം, തത്ഥായം ചോദനാപുബ്ബങ്ഗമോ വിനിച്ഛയോ – കേചി ‘‘ദിഗുണം സങ്ഘാടി’’ന്തി (മഹാവ. ൩൪൮) വചനതോ ‘‘ഏകച്ചികാ സങ്ഘാടിപി നാധിട്ഠാതബ്ബാ. സചേ അധിട്ഠാതി ന രുഹതീ’’തി വത്വാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാനമ്പി ദിഗുണമേവ സങ്ഘാടിം ദത്വാ ഉപസമ്പാദേന്തി, തേ ഇമിനാ സുത്തലേസേന സഞ്ഞാപേതബ്ബാ. ഭഗവതാ ഹി ‘‘ഛിന്നകം സങ്ഘാടിം ഛിന്നകം ഉത്തരാസങ്ഗം ഛിന്നകം അന്തരവാസക’’ന്തി പഠമം അനുഞ്ഞാതം. തതോ ‘‘അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിചീവരേ കരിയമാനേ സബ്ബം ഛിന്നകം നപ്പഹോതി. ദ്വേ ഛിന്നകാനി ഏകം അച്ഛിന്നകം നപ്പഹോതി. ദ്വേ അച്ഛിന്നകാനി ഏകം ഛിന്നകം നപ്പഹോതീ’’തി ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അന്വാധികമ്പി ആരോപേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൦) അനുഞ്ഞാതം, തസ്മാ ഏകച്ചികാപി സങ്ഘാടി വട്ടതീതി സിദ്ധം. യാ ഛിജ്ജമാനാ നപ്പഹോതി, തസ്സാ കുതോ ദിഗുണതാതി. അട്ഠകഥായമ്പിസ്സ വുത്തം ‘‘അന്വാധികമ്പി ആരോപേതുന്തി ആഗന്തുകപത്തമ്പി ദാതും. ഇദം പന അപ്പഹോനകേ ആരോപേതബ്ബം. സചേ പഹോതി, ആഗന്തുകപത്തം ന വട്ടതി, ഛിന്ദിതബ്ബമേവാ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൬൦). കഥിനം പന ഛിന്നകമേവ വട്ടതി ആവേണികലക്ഖണത്താ, ‘‘ഛിന്നകം ദിഗുണം നപ്പഹോതീ’’തി വചനാഭാവതോ ചാതി സന്നിട്ഠാനമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

ധുതങ്ഗന്തി അനുപസമ്പന്നാനം തേചീവരികധുതങ്ഗാഭാവതോ തിചീവരേനേവ തേചീവരികോതി. തേസം അധിട്ഠാനാഭാവതോ ‘‘അധിട്ഠിതേനേവാ’’തി വത്തബ്ബം ഹോതൂതി ചേ? ന, ധുതങ്ഗഭേദേന വിരോധപ്പസങ്ഗതോ. ചതുത്ഥചീവരസാദിയനേന ഹി ധുതങ്ഗഭേദോ, ന തിചീവരവിപ്പവാസേന, നാപി അതിരേകചീവരസാദിയനേന, നാപി അതിരേകചീവരധാരണേന. യസ്മാ പന ഭിക്ഖൂനംയേവ ഭഗവതാ അധിട്ഠാനവസേന നവ ചീവരാനി അനുഞ്ഞാതാനി, ജാതിവസേന ച വുത്താനി, ന ഏവം അനുപസമ്പന്നാനം. തസ്മാ തേസം ചീവരനിയമാഭാവാ ന തം ധുതങ്ഗം അനുഞ്ഞാതം ഗഹട്ഠാനം വിയ, തസ്മാ തസ്സ സമാദാനവിധാനേ അവചനതോ ച സന്നിട്ഠാനമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം.

സാസങ്കസമ്മതോതി കങ്ഖാവിതരണിയം സാസങ്കസിക്ഖാപദേ വിസും അങ്ഗാനി ന വുത്താനി, ‘‘സേസമേത്ഥ ചീവരവഗ്ഗസ്സ ദുതിയസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബ’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം, ന ച പനേതം വുത്തം. തത്ഥ രത്തിവിപ്പവാസോ ചതുത്ഥം അങ്ഗം, ഇധ ഛാരത്തവിപ്പവാസോ, അയമേത്ഥ വിസേസോതി, തസ്മാ അങ്ഗസാമഞ്ഞതോ, സമ്മുതിസാമഞ്ഞതോ ച സാസങ്കസിക്ഖാപദമേവ വദന്തി. ഇദം നിപ്പദേസം, തം സപ്പദേസം മാസപരമത്താ. തത്ഥ ബഹിഗാമേപി ഗാമസീമം ഓക്കമിത്വാ വസിത്വാ പക്കമന്തസ്സ അനാപത്തി, ഇധ ന തഥാ, ഇധ അനന്തരേ അനന്തരേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയം, തത്ഥ സത്തമേതി അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം വിസേസോ. അങ്ഗാനി പന ചീവരനിക്ഖേപങ്ഗസമ്പത്തിതോ വിപരിയായേന, ഇധ വുത്തനയേന ച സിദ്ധത്താ ന വുത്താനി. താനി കാമം ന വുത്താനി, തഥാപി ചതുത്ഥമങ്ഗം വിസേസിതബ്ബം, ന പന വിസേസിതം. കിംകാരണാ? ഇധ വുത്തനിസ്സജ്ജനക്കമേന നിസ്സജ്ജേത്വാ ആപത്തിദേസനതോ, തത്ഥാപന്നാപത്തിവിമോക്ഖദീപനത്ഥം. സംവച്ഛരവിപ്പവുത്ഥമ്പി രത്തിവിപ്പവുത്ഥമേവ, പഗേവ ഛാരത്തം വിപ്പവുത്ഥം. ഏവം സന്തേപി തത്ഥ യഥാവുത്തഅങ്ഗസമ്പത്തിയാ സതി തത്ഥ വുത്തനയേനേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ഹേമന്തേ വാ ഗിമ്ഹേ വാ നിസ്സജ്ജതി ചേ? ഇധ വുത്തനയേനാപി നിസ്സജ്ജിതും വട്ടതീതി ഞാപനത്ഥം ചതുത്ഥം അങ്ഗം ന വിസേസിതന്തി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. മാസാതിക്കന്തമ്പി ചീവരം ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ നിസ്സട്ഠമേവ. ദ്വയേന ഊനമാസം ഹുത്വാ ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ മാസാതിക്കന്തന്തി ഏകേ. തഥാപി സചേ പച്ചാസാചീവരം ഹോതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ‘‘ദസാഹാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ, മൂലചീവരം പന ‘‘മാസാതിക്കന്ത’’ന്തി വത്വാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം.

‘‘സന്തരുത്തര’’ന്തി വാ ‘‘സങ്ഘാടി’’ന്തി വാ ‘‘ചീവര’’ന്തി വാ കിം തിചീവരം, ഉദാഹു അഞ്ഞമ്പീതി. കിഞ്ചേത്ഥ – യദി തിചീവരമേവ പടിസിദ്ധം, പരിയാപന്നവസേന അച്ഛിന്നചീവരച്ഛിന്ദനധോവാപനവിഞ്ഞത്തിആദിവിരോധോ. അഥ അഞ്ഞമ്പി, ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഏവമാദിനാ വിരോധോതി? വുച്ചതേ – ന നിയമതോ വേദിതബ്ബം യഥാസമ്ഭവം ഗഹേതബ്ബതോ. തഥാ ഹി ‘‘ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമന്തീ’’തി (പാരാ. ൪൭൧) ഏവമാദീസു തിചീവരമേവ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സന്തരുത്തരേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ, സന്തരുത്തരപരമം തതോ ചീവരം സാധിതബ്ബ’’ന്തി ഏവമാദീസു യംകിഞ്ചി, തഥാ സഗുണം കത്വാ സങ്ഘാടിയോ ദാതബ്ബാ, നിവാസനം ദാതബ്ബം, സങ്ഘാടി ദാതബ്ബാ, ഹന്ദ തേ, ആവുസോ, സങ്ഘാടി, ദേഹി മേ പടന്തിആദീസു. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘സബ്ബഞ്ഹി ചീവരം സങ്ഘടിതട്ഠേന ‘സങ്ഘാടീ’തി വുച്ചതീ’’തി. തഥാ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഏത്ഥാപീതി ഏകേ. അന്തോസമയേ ഹി യാവദത്ഥം ചീവരം അനുഞ്ഞാതം, തം സബ്ബം കരിയമാനം കദാ നിട്ഠാനം ഗച്ഛിസ്സതി, തസ്മാ തിചീവരമേവാതി ഏകേ. അചീവരസ്സാനാപത്തി പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോതി കിം വുത്തം ഹോതി? ഉദോസിതസിക്ഖാപദസ്സ നിപ്പയോജനഭാവപ്പസങ്ഗതോ തിചീവരവിപ്പവാസേ തേചീവരസ്സ ആപത്തീതി ഏകേ. തത്ഥേതം വുച്ചതി ന ഹോതി ആപത്തി പച്ചുദ്ധാരാദിസിദ്ധിതോ. ‘‘അനാപത്തി അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധരതി, വിസ്സജ്ജേതീ’’തി ഹി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ പച്ചുദ്ധരന്തസ്സ, അന്തോഅരുണേ വിസ്സജ്ജേന്തസ്സ ച യാവ അഞ്ഞോ നാധിട്ഠാതി, താവ ആപത്തിം ആപജ്ജതി യഥാവുത്തനയേന. അഞ്ഞഥാ സത്തബ്ഭന്തരേന വിപ്പവാസസ്സാതി വിപ്പവാസതോ യഥാരുതംയേവ സതി വിപ്പവാസേ വിപ്പവാസതോ അവിപ്പവാസേ സതി അവിപ്പവാസതോതി.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൯൭. നപ്പഹോതീതി ലാമകപരിച്ഛേദം ന പാപുണാതി, തേനേവ തിചീവരസ്സ മുട്ഠിപഞ്ചകാദിലാമകപരിച്ഛേദോവ താവ വുത്തോ. ചീവരേ പച്ചാസാ ചീവരപച്ചാസാ. തേനേതം ദീപേതി – തം ചീവരം പച്ഛാ ലബ്ഭതു വാ മാ വാ, യാവ സാ പച്ചാസാ ഛിജ്ജതി, താവ ഇദം മൂലചീവരം ഠപേതും അനുജാനാമീതി. ‘‘ചീവരപച്ചാസാ’’തി മരിയാദത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം, ഭുമ്മത്ഥേ വാ പച്ചത്തവചനം കതം.

൪൯൯-൫൦൦. നിട്ഠിതചീവരസ്മിം …പേ… ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാതിആദിമ്ഹി തീസു ചീവരേസു അഞ്ഞതരം കതം ഹോതി, സേസാ അത്ഥി, രക്ഖതി. ചീവരപലിബോധസ്സ ഉപച്ഛേദേ, ഉബ്ഭതസ്മിഞ്ച കഥിനേ സമയേ വാ ഹേമന്തസ്സ സമയേ വാ അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബം. സതി പാരിപൂരിയാ പച്ചാസാ ന രക്ഖതി, അസതി നത്ഥി ചേ പച്ചാസാ, ന രക്ഖതി. ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി വചനതോ അപരകത്തികാ അത്ഥതേ വാ അനത്ഥതേ വാ സമയോവ. ഹേമന്തോ സിയാ സമയോ അത്ഥതേ, സിയാ അസമയോ അനത്ഥതേ. തതോ പരം ഏകംസതോ അസമയോ വാതി. ‘‘ആദിസ്സ ദിന്ന’’ന്തി ഇദം ഇധ അലബ്ഭമാനമ്പി അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം ഭിക്ഖുനീനം ദുതിയനിസ്സഗ്ഗിയേ (പാചി. ൭൩൮ ആദയോ) സേസം അകാലചീവരം വിയ. തത്ഥ ഹി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ ‘‘സമ്പത്താ ഭാജേന്തൂ’’തി ഏവം ആദിസ്സ ദിന്നമേവ ‘‘അകാലചീവരം കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജേന്തിയാ നിസ്സഗ്ഗിയം. തഥാ ഹി തത്ഥ യഥാ ‘‘അകാലചീവരം നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്നം, അത്ഥതേ കഥിനേ സത്തമാസേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി ഇദം അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം, ഏവംസമ്പദമിദം. യദി ഏവം ‘‘ഏകപുഗ്ഗലസ്സ ഇദം തുയ്ഹം ദമ്ഹീതി ദിന്ന’’ന്തി ഇദം കിമത്ഥം വുത്തം, ന ഹി തം ഭാജനീയന്തി ചേ? അഭാജനീയസാമഞ്ഞതോ വുത്തം ഹോതി. യഥാ സങ്ഘസ്സ ആദിസ്സ ദിന്നം അത്ഥതകഥിനേഹി ഏവ ഭിക്ഖൂഹി അഭാജനീയത്താ അകാലചീവരം നാമ ജാതം, ഏവം പുഗ്ഗലികമ്പി ഇതരേഹീതി അത്ഥോ. ഏവം സന്തേപി കസ്സചി സിയാ ‘‘ആദിസ്സ ദിന്നമ്പി ദസാഹമേവ പരിഹാരം ലഭതീ’’തി. തസ്സേതം പാടികങ്ഖം. പഠമകഥിനേ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി ഇദഞ്ഹി നിരത്ഥകന്തി. അനുബ്ഭതസ്മിമ്പി ഹി കഥിനേ ദസാഹപരമമേവ ധാരേതബ്ബന്തി വിഞ്ഞാതത്താ അനാദിസ്സ ദിന്നമേവ സന്ധായേതം വുത്തം സിയാതി ചേ? ഏവം സന്തേപി അനാദിസ്സ ദിന്നമ്പി അനത്ഥതകഥിനാനം അപരകത്തികായ ദസാഹമേവ പരിഹാരം ലഭതി ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വുത്തത്താ. ആമന്താതി ചേ? ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്ന’’ന്തി വചനേന വിരുജ്ഝതി, തസ്മാ യഥാവുത്തനയേനേവേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം ഗന്തബ്ബം.

അനുഗണ്ഠിപദേ വുത്തം ‘‘പഠമസിക്ഖാപദേ സബ്ബചീവരാനം യാവദത്ഥചീവരവസേന കഥിനമാസബ്ഭന്തരേ ദസാഹാതിക്കമേപി അനാപത്തി പരിഹാരസ്സ ദിന്നത്താ. യഥാ കഥിനമാസബ്ഭന്തരേ ആദിസ്സ ദിന്നമകാലചീവരം കാലചീവരപരിഹാരമേവ ലഭതി, തഥാ ഇതരമാസേപി ലഭതീതി വേദിതബ്ബം. തസ്മാ ഏവം ‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഭിക്ഖുനോ പനേവ ചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’തിആദിനാ സിക്ഖാപദേ സിദ്ധേപി അനത്ഥതകഥിനാനം പച്ഛിമകത്തികമാസം അനുജാനന്തേന ‘അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’തി വുത്തം. ഏവഞ്ഹി അവുത്തേ അകാലചീവരം നാമ ‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്ന’ന്തി ന സക്കാ വത്തും. ഏവഞ്ഹി വചനതോ അനത്ഥതകഥിനാനം അത്ഥതകഥിനാനം വിയ സബ്ബചീവരാനം പച്ഛിമകത്തികമാസേ ദസാഹാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതീ’’തിആദി.

ഭിയ്യോപി ഏവം വുത്തം – യം പന മയാ ‘‘പഠമകഥിനേ ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബ’’ന്തി അനുഞ്ഞാതം, തമ്പി കഥിനമാസതോ ബഹി ഉപ്പന്നമേവ, ന അന്തോതി അയമത്ഥോ ദീപിതോ ഹോതി. കഥം? അതിരേകചീവരസ്സ ദസാഹപരിഹാരതോ ഉദ്ധം ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിം ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി അനുപഞ്ഞത്തിയാ കഥിനബ്ഭന്തരേ വാരേത്വാ തതോ ഉദ്ധം ഉപ്പന്നേസു ദസാഹാതിക്കമേ ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിം ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന വാരേതും ‘‘അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തിആദി വുത്തം. തേന ‘‘കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം, ഏതം അകാലചീവരം നാമാ’’തി വചനതോ കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം ദസാഹപരിഹാരം ന ലഭതീതി ദീപിതം ഹോതി, തേഹി സദ്ധിം പുന കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം പഞ്ച ദിവസാനി ലഭതീതി പസങ്ഗോപി ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഭിക്ഖുനോ പനേവ അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യ…പേ… ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബ’’ന്തി അകാലചീവരസ്സ ഉപ്പത്തികാലം നിയമേത്വാ വുത്തത്താ നിവാരിതോ ഹോതി, തദുഭയേന കഥിനബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നചീവരം കഥിനുബ്ഭാരതോ ഉദ്ധം ഏകദിവസമ്പി പരിഹാരം ന ലഭതീതി സിദ്ധം ഹോതി. ഏവം അപരേ വദന്തീതി.

പുനപി വുത്തം – ആചരിയാ പന ഏവം വദേയ്യും ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ ഭിക്ഖുനോ പനേവ അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വദന്തോ ഏവം വിഞ്ഞാപേതി ‘‘ഏത്ഥന്തരേ തിണ്ണന്നമ്പി അകാലചീവരാനം ഉപ്പത്തി അഭാവ’’ന്തി. കസ്മാ പന പദഭാജനേ വിത്ഥാരിതാനീതി? വുച്ചതേ – ഇദം സിക്ഖാപദം അധിട്ഠാനം സന്ധായ വുത്തം, കിന്തു പഠമേ ദസാഹം അനുജാനിത്വാ തസ്മിം അപ്പഹോന്തേ സചേ പച്ചാസാ അത്ഥി, തമേവ വഡ്ഢേത്വാ മാസം അനുജാനന്തോ ഇമമ്പി അത്ഥവിസേസം ദീപേതി അകാലചീവരം നാമ സമ്മുഖീഭൂതേന ഭാജേതബ്ബന്തിപി ദീപേതി. തം പന ‘‘ആകങ്ഖമാനേന ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന വഡ്ഢേത്വാ വുത്തന്തി, തസ്മാ തീണിപി പദഭാജനേ വിത്ഥാരിതാനീതി.

‘‘ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബന്തി ദസാഹാ കാരേതബ്ബ’’ന്തി ഇദം പന പഹോനകഭാവേ പുരിമസിക്ഖാപദലക്ഖണേനാതി ദീപേതും വുത്തം, തസ്മാ ‘‘ഏവം സീഘന്തി വാ ലഹുന്തി വാ’’തിആദിനാ അവത്വാ ‘‘ദസാഹാ’’തി വുത്തം. അത്ഥതകഥിനസ്സ ഏവം ഹോതു, അനത്ഥതേ പന കഥിനേ കഥന്തി വുത്തേ അനത്ഥതസ്സ പടിക്ഖേപതം ദസ്സേതീതി വുത്തോ അപസ്സന്തോ വിഘാതം ആപജ്ജതീതി. ഏകതിംസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി മഹന്തേനപി പച്ചാസാചീവരേന സഹ ഘടിതമ്പി തബ്ഭാവം അനുപതിത്വാ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി സതി പച്ഛിമപ്പമാണസമ്ഭവേ, അസതി ന ഹോതി, പുന ഘടിതേ ഹോതി, അഞ്ഞേന ഘടിതേ ന ഹോതി. ഛിന്നം അഞ്ഞവത്ഥു ഹോതി. പുബ്ബപരിച്ഛേദം അതിക്കന്തം ഘടിതം പുന അഞ്ഞപരിച്ഛേദം ലഭതീതി ഏകേ, ഉപപരിക്ഖിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. അഞ്ഞതരസ്മിം ഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘സങ്ഘസ്സ വാ ഇദം അകാലചീവരന്തി ഉദ്ദിസ്സ ദിന്ന’ന്തി ഏത്ഥ സങ്ഘസ്സ ദിന്നേ ആപത്തി നാമ നത്ഥി, ‘സോതസ്സ രഹോ’തിആദീസു വിയ പദുദ്ധാരേന വുത്തം, തസ്സ ലാഭം സന്ധായാതി ചേ? സങ്ഘതോ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി അനേന സിദ്ധത്താ അധികമേവാ’’തി ച ‘‘സങ്ഘോ ചീവരാനി ലഭിസ്സതി ഗണോ വാ’തിആദിനാപി പാഠോ അത്ഥീ’’തി ച വുത്തം. ഗണ്ഠിപദേ കോസല്ലത്ഥം പന മയാ സബ്ബം ലിഖിതം, സുട്ഠു വിചാരേത്വാ കഥേതബ്ബം.

തതിയകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൦൩-൫൦൫. ഭത്തവിസ്സഗ്ഗന്തി ഭത്തകിച്ചാധിട്ഠാനം. ഭത്തകിച്ചാധിട്ഠാനവിഭാഗന്തി പോരാണാ. തത്ഥ നാമ ത്വന്തി തത്ഥ തയാ കതകമ്മേ ഏവം അകത്തബ്ബേ സതി ധോവാപിസ്സസി നാമ. അഥ വാ സോ നാമ ത്വന്തി അത്ഥോ. ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നാതി ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പദായ പടിക്ഖിത്തത്താ തദനുപസങ്ഗഭയാ ഏവം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘പുരാണചീവര’’ന്തി ഏത്ഥ പുരാണഭാവദീപനത്ഥമേവ ‘‘സകിം നിവത്ഥമ്പി സകിം പാരുതമ്പീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ‘‘ചീവരം നാമ ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി വചനസ്സ ഓകാസോ ന ജാതോതി ഏകേ. യസ്മാ വികപ്പനുപഗപച്ഛിമം ഇധ നാധിപ്പേതം, നിവാസനപാരുപനുപഗമേവാധിപ്പേതം, തേനേവ നിസീദനപച്ചത്ഥരണേ ദുക്കടം വുത്തം, തസ്മാ ന വുത്തന്തി ഏകേ. ജാതിപ്പമാണാവചനതോ യം കിഞ്ചി പുരാണവത്ഥം ധോവാപേന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയമേവ, തേനേവ ‘‘അനാപത്തി ചീവരം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം ധോവാപേതീ’’തി വുത്തം. ഥവികമ്പി ഹി അസുചിമക്ഖിതം പരിഭുത്തം ധോവാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഓളാരികത്താ, അപ്പതിരൂപത്താ ച. തേനേവ കങ്ഖാവിതരണിയം ഇമസ്മിം ഠാനേ ചീവരപരിച്ഛേദോ ന വുത്തോതി ഏകേ, വിചാരേത്വാ യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബം. ‘‘രജിത്വാ കപ്പം കത്വാതി കപ്പിയം കതമേവ നിവാസേതും, പാരുപിതും വാ വട്ടതി, നേതര’’ന്തി വുത്തം. ഇമിനാ ച മജ്ഝിമത്ഥേരവാദോ ഉപത്ഥമ്ഭിതോ ഹോതി, നോപത്ഥമ്ഭിതോ. രജിത്വാതിആദി പന വിനയവിധിദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി മമ തക്കോ. യഥാ അഞ്ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീവാരേ തീണി ചതുക്കാനി, ഏവം വേമതികഞാതികവാരേസു ചാതി നവ ചതുക്കാനി ഹോന്തി. ഏത്ഥാഹ – ഏകവാരം ധോവിത്വാ ധോവനേസു ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ പുന ‘‘ദുദ്ധോത’’ന്തി മഞ്ഞമാനാ ധോവതി, അനാപത്തിയാ ഭവിതബ്ബം, ദുതിയവാരം അവുത്താ ധോവതി നാമ ഹോതീതി? വുച്ചതേ – സചേ ഭിക്ഖു ‘‘അലം ഏത്താവതാ ധോതേനാ’’തി പടിക്ഖിപതി, പുന ധോവന്തീ അവുത്താ ധോവതി നാമാതി യുജ്ജതി. നോ ചേ, വുത്താവ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. ഭിക്ഖുസ്സ ലിങ്ഗപരിവത്തനേ ഏകതോഉപസമ്പന്നായ വസേന ആപത്തി സാകിയാനീനം വിയ.

൫൦൬. ഏകേന വത്ഥുനാതി യേന കേനചി പഠമേന. ‘‘തിണ്ണം ചതുക്കാനം വസേനാ’’തി പാഠോ. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ അട്ഠവാചികായ ഉപസമ്പന്നായ പാകടത്താ തം അവത്വാ സാകിയാനിയോവ വുത്താ അപാകടത്താ.

പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൦൮-൫൧൦. അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേതി ഏത്ഥ ‘‘ഗണമ്ഹാ ഓഹീയനസിക്ഖാപദേ’’തി ലിഖിതം. അരഞ്ഞവാസീനിസേധനസിക്ഖാപദേ അപഞ്ഞത്തേതി ഏകേ, ‘‘തം ന സുന്ദര’’ന്തി വദന്തി. വിഹത്ഥതായാതി ആയാസേന.

൫൧൨. ഉപചാരോതി ദ്വാദസഹത്ഥോ. മഹാപച്ചരിയം, കുരുന്ദിയഞ്ച വുത്തന്തി ഏത്ഥ രത്തിഭാഗേ ധമ്മകഥികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബഹൂസു ചീവരേസു മഹാജനേന പസാദദാനവസേന പടിക്ഖിത്തേസു പുനദിവസേ ‘‘ഉപാസകാനം പസാദദാനാനി ഏതാനീ’’തി സുദ്ധചിത്തേന ഗണ്ഹന്തസ്സ ദോസോ നത്ഥി, ‘‘ഭിക്ഖുനീഹിപി ദിന്നാനി ഇധ സന്തീ’’തി ഞത്വാ ഗണ്ഹതോ ദോസോ. തം അചിത്തകഭാവേനാതി ഭിക്ഖുനീഹി ദിന്നഭാവം ഞത്വാ ബഹൂസു തസ്സാ ചീവരസ്സ അജാനനേനാതി അത്ഥോ. പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാതി ‘‘ഭിക്ഖുനീഹി നു ഖോ ദിന്നം സിയാ’’തി അവികപ്പേത്വാ ‘‘പംസുകൂലം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഗണ്ഹന്തസ്സ വട്ടതി. കുരുന്ദിആദീസു വുത്തോപി അത്ഥോ അയമേവ, ഏകം, ‘‘അചിത്തകഭാവേനാ’’തി വചനേന ‘‘യഥാ തഥാ ഗണ്ഹിതും വട്ടതീ’’തി ഉപ്പഥോവ പടിസേധിതോതി അപരേ. ഏവം ധമ്മസിരിത്ഥേരോ ന വദതി, ഉജുകമേവ വദതീതി പപഞ്ചിതം. തസ്സേവ വിസയോ, തസ്സായം അധിപ്പായോ – യഥാ ‘‘പംസുകൂലം ഗണ്ഹിസ്സതീതി ഠപിതം കാമം ഭിക്ഖുനിസന്തകമ്പി അവികപ്പേത്വാ പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം, തഥാ ധമ്മകഥികസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ ദിന്നമ്പി അപഞ്ഞായമാനം വട്ടതീതി, തസ്മാ തം വുത്തം മഹാപച്ചരിയം, കുരുന്ദിയഞ്ച അചിത്തകഭാവേന ന സമേതീതി. പടിക്ഖേപോ പന വികപ്പഗ്ഗഹണേ ഏവ രുഹതി. അഞ്ഞഥാ പുബ്ബാപരം വിരുജ്ഝതീതി. തം ന യുത്തം പംസുകൂലേന അസമാനത്താ. പംസുകൂലഭാവേന സങ്കാരകൂടാദീസു ഠപിതം ഭിക്ഖുനീഹി, ന തം തസ്സാ സന്തകം ഹുത്വാ ഠിതം ഹോതി. അസ്സാമികഞ്ഹി പംസുകൂലം സബ്ബസാധാരണഞ്ച, അഞ്ഞോപി ഗഹേതും ലഭതി. ഇദം പുബ്ബേവ ‘‘ഭിക്ഖുനീനം ചീവര’’ന്തി ജാനിത്വാപി പംസുകൂലികോ ഗഹേതും ലഭതി തദാ തസ്സാ അസന്തകത്താ. ‘‘പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാ’’തി സല്ലേഖക്കമനിദസ്സനത്ഥം വുത്തം. മംസം ദദന്തേന തഥാഗതേന സല്ലേഖതോ കപ്പിയമ്പി ഭുത്തം നിസ്സഗ്ഗിയം ചീവരമാഹ യോ മംസം കഥന്തി സയമാദിസേയ്യാതി.

അചിത്തകത്താ കഥം പംസുകൂലം വട്ടതീതി ചേ? തായ തസ്സ അദിന്നത്താ, ഭിക്ഖുനാപി തതോ ഭിക്ഖുനിതോ അഗ്ഗഹിതത്താ ച. അസ്സാമികമ്പി ഹി പംസുകൂലം അഞ്ഞിസ്സാ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹാതി, ന വട്ടതി ‘‘അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാ’’തി വുത്തലക്ഖണസമ്ഭവതോ. അഞ്ഞാതികായ സന്തകം ഞാതികായ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹാതി, വട്ടതീതി ഏകേ. യഥാ സിക്ഖമാനസാമണേരാദീനം ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ അനാപത്തി, തഥാ കങ്ഖാവിതരണിയഞ്ച ‘‘അഞ്ഞാതികായ ഹത്ഥതോ ഗഹണ’’ന്തി (കങഖാ. അട്ഠ. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) അങ്ഗം വുത്തം. തഥാ ഞാതികായ സന്തകം സിക്ഖമാനായ, സാമണേരിയാ, ഉപാസകസ്സ, ഉപാസികായ, ഭിക്ഖുസ്സ, സാമണേരസ്സ സന്തകം അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ ച അനാപത്തി ഏവം യഥാവുത്തലക്ഖണാസമ്ഭവതോതി ഏകേ, തേനേവ ‘‘ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’തി അവത്വാ ‘ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’തി (പാരാ. ൫൧൩) വുത്തം, തസ്മാ അഞ്ഞാതികായ സന്തകമ്പി ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കട’’ന്തി വദന്തി, ഉഭോപേതേ ന സാരതോ ദട്ഠബ്ബാ, കാരണം പരിയേസിതബ്ബം.

൫൧൪. കോ പന വാദോ പത്തത്ഥവികാദീസൂതി അനധിട്ഠാതബ്ബേസു ബഹൂസു പടലേസു. തേനേവാഹ മാതികാട്ഠകഥായം ‘‘പത്തത്ഥവികാദിമ്ഹി അനധിട്ഠാതബ്ബപരിക്ഖാരേ’’തി. അധിട്ഠാനുപഗേസു വാ തേസം പരിക്ഖാരത്താ ഭിസിഛവിയാ വിയ അനാപത്തി. കിം പടപരിസ്സാവനം പരിക്ഖാരം ന ഹോതീതി? ഹോതി, കിന്തു തം കിര നിവാസനാദിചീവരസണ്ഠാനത്താ ന വട്ടതി. തസ്മാ ഇധ നിവാസനാദിചീവരസാധനം വികപ്പനുപഗപച്ഛിമം ചീവരം നാമ. അനന്തരാതീതേ നിവാസനപാരുപനുപഗമേവാതി സന്നിട്ഠാനം. ഏവം സന്തേ കങ്ഖാവിതരണിയം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) കപ്പനുപഗപച്ഛിമതാ, പാരിവത്തകാഭാവോ, അഞ്ഞാതികായ ഹത്ഥതോ ഗഹണന്തി തീണേവ അങ്ഗാനി അവത്വാ അപരിക്ഖാരതാതി ചതുത്ഥമങ്ഗം വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന വത്തബ്ബം, ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ പത്തത്ഥവികാദിപരിക്ഖാരസ്സ അചീവരസങ്ഖ്യത്താ. പഠമകഥിനാദീസു വികപ്പനുപഗതാ പമാണം, ഇധ കായപരിഭോഗുപഗതാതി. ‘‘അഞ്ഞം പരിക്ഖാര’’ന്തി ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘പത്തത്ഥവികാദിം യംകിഞ്ചീ’’തി വുത്തത്താ വികപ്പനുപഗമ്പി പത്തത്ഥവികാദിം ഗണ്ഹിതും വട്ടതി, ‘‘പടപരിസ്സാവനമ്പീ’’തി വുത്തട്ഠാനേ ച ‘‘ചീവരം നാമ വികപ്പനുപഗപച്ഛിമ’’ന്തി വചനതോ പടപരിസ്സാവനം ചീവരമേവ, ന പരിക്ഖാരം. ‘‘കോ പന വാദോതി നിഗമനവചനമ്പി സാധക’’ന്തി കേചി വദന്തി, പണ്ണത്തിം അജാനനതോ അചിത്തകം, ന വത്ഥും, ‘‘അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ സന്തകഭാവാജാനനതോ, ചീവരഭാവാജാനനതോ ച അചിത്തക’’ന്തി അനുഗണ്ഠിപദേ വുത്തം.

ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൧൫. പരിക്ഖാരാനന്തി ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം. ഏകസാടകന്തി ഭാവനപുംസകം, ‘‘അഞ്ഞാതകോ മോഘപുരിസാ’’തി വചനേന പവാരിതോപി അദാതുകാമോ അഞ്ഞാതകോ അപ്പവാരിതട്ഠാനേ തിട്ഠതീതി ദീപിതം ഹോതി. അഞ്ഞഥാ ‘‘അനാപത്തി പവാരിതാന’’ന്തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതി.

൫൧൭. നേവ താവ വിഞ്ഞാപേതബ്ബം, ന ഭഞ്ജിതബ്ബന്തി അനച്ഛിന്നാനം ചീവരാനം അത്തനോ സന്തകാനം അത്ഥിതായ, തത്ഥ പച്ചാസാസബ്ഭാവതോ ച. പച്ചാസാ കിത്തകം കാലം രക്ഖതീതി? യാവ ഗാമന്തരാ, യാവ അദ്ധയോജനാതി ഏകേ. യാവ ദസ്സനസവനൂപചാരാതി ഏകേ. യാവ അഞ്ഞേ ന പസ്സന്തീതി ഏകേ. യാവ പച്ചാസാ ഛിജ്ജതീതി ഏകേ. യാവ സാഖാപലാസപരിയേസനഭഞ്ജനസജ്ജനകാലപരിച്ഛേദാതി ഏകേ. ഇദം സബ്ബം യഥാസമ്ഭവം യുജ്ജതി. കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? ‘‘സചേ പന ഏതേസം വുത്തപ്പകാരാനം ഗിഹിവത്ഥാദീനം ഭിസിഛവിപരിയന്താനം കിഞ്ചി ന ലബ്ഭതി, തേന തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ ആഗന്തബ്ബ’’ന്തി അട്ഠകഥാവചനതോ.

ന താവ ഥേരാനം ദാതബ്ബാനീതി ന താവ അത്തനോ രുചിയാ ദാതബ്ബാനി, യദാ ഥേരാ ‘‘ദേഥാവുസോ’’തി വദന്തി, തദാ ദാതബ്ബാനി. ‘‘ഏവം സതി ദഹരാപി അച്ഛിന്നചീവരട്ഠാനേ തിട്ഠന്തി, സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിതും വട്ടതി, ന അഞ്ഞഥാ. ‘യേഹി കേഹിചി വാ അച്ഛിന്നം ഹോതീ’തി ഹി വുത്ത’’ന്തി വുത്തം. ആചരിയോ പന ഏവം വദതി ‘‘അത്തനോ രുചിയാപി ദാതും ലഭന്തീ’’തി. തഥാ ഹി അട്ഠകഥായം ‘‘പരിഭോഗജിണ്ണം വാ’തി ഏത്ഥ ച ‘അച്ഛിന്നചീവരാനം ആചരിയുപജ്ഝായാദീനം അത്തനാ തിണപണ്ണേഹി പടിച്ഛാദേത്വാ ദിന്നചീവരമ്പി സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീ’തി വത്തും യുജ്ജതീ’’തി വുത്തം. അഥാപി സിയാ ആചരിയാദീഹി ‘‘ആഹരാവുസോ’’തി വുത്തേയേവ, നാവുത്തേതി, ന, ‘‘കേഹിചി വാ അച്ഛിന്ന’’ന്തി ഏത്ഥ വുത്തലേസതോ ദുതിയലേസസ്സ അവിസേസഭാവപ്പസങ്ഗതോതി. അഥ കിമത്ഥം ‘‘ന താവ ഥേരാനം ദാതബ്ബാനീ’’തി വുത്തന്തി ചേ? യാവ ഥേരാനം അത്ഥായ സാഖാപലാസാനി ഭഞ്ജതി, താവ ന ദാതബ്ബാനി, തതോ താനി ഥേരുദ്ദിസ്സകാനി സാഖാപലാസാനി സയം പരിദഹിത്വാ വിനാപി ഥേരാണത്തിയാ അത്തനോ രുചിയാ ദാതബ്ബാനി, ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയം ന ഹോതി സത്ഥുനാപി അനുഞ്ഞാതത്താ. ‘‘തിണേന വാ പണ്ണേന വാ’’തി ഹി വുത്തം, തം കപ്പിയമേവ സന്ധായ വുത്തന്തി ചേ? ന, ‘‘തദലാഭേ ന ത്വേവ…പേ… ദുക്കടസ്സാ’’തി വചനവിരോധതോ. ഏത്ഥാഹ – ദുക്കടഭയാ പാചിത്തിയവത്ഥു ചേ അതിക്കമിതബ്ബം, തദലാഭേ ഥുല്ലച്ചയവത്ഥു സങ്ഘികം, തദലാഭേ പാരാജികവത്ഥുപി അതിക്കമിതബ്ബം സിയാതി? ന, പാരാജികസ്സ ലോകവജ്ജത്താ. അപിച ന സബ്ബം ഭൂതഗാമം പാചിത്തിയവത്ഥുമേവ, തതോ ദുക്കടാദിവത്ഥുപി അത്ഥി, അനാപത്തിവത്ഥുപി കാലോദിസകം, തസ്മാ ഇദം തദാ അനാപത്തിവത്ഥുകന്തി വേദിതബ്ബം. കിത്താവതാ ഭിക്ഖു അച്ഛിന്നചീവരോ നട്ഠചീവരോ ഹോതീതി? ഏത്താവതാ നഗ്ഗോ ഹോതീതി ഏകേ. വികപ്പനുപഗപച്ഛിമഭാവേന, വികപ്പനുപഗപച്ഛിമമാദിം കത്വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ ആപത്തീതി ഏകേ. നിവാസനപാരുപനുപഗാഭാവേനാതി ഏകേ. തിചീവരാഭാവേനാതി ഏകേ. സന്തരുത്തരപരമാഭാവേനാതി ഏകേ. അയം ഏകേവാദോ യുത്തോ ‘‘സന്തരുത്തരപരമം തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബ’’ന്തി ഹി വചനതോ, തസ്മാ സന്തരുത്തരേ സതി വികപ്പനുപഗപച്ഛിമം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം. യദി ഏവം ‘‘വിഞ്ഞാപേത്വാ പടിലഭേയ്യ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി സിക്ഖാപദേന ഭവിതബ്ബന്തി ചേ? തന്ന, തദത്ഥസിദ്ധിതോ നാനത്ഥത്താ ധാതൂനം. കിം വുത്തം ഹോതി? യഥാ ഹി ‘‘തിക്ഖത്തും മേഥുനം ധമ്മം അഭിവിഞ്ഞാപേസീ’’തി (പാരാ. ൩൬) വുത്തേ പവത്തേസീതി അത്ഥോ, തഥാ ഇധാപി ‘‘ചീവരം വിഞ്ഞാപേയ്യാ’’തി വിഞ്ഞത്തിയാ പവത്തേയ്യ ഉപ്പാദേയ്യാതി അത്ഥോ.

തേന നിവത്ഥോതി തംനിവത്ഥോ. അഞ്ഞസ്സ അലാഭേന തമേവ പരിഭുഞ്ജതോ ജിരതി, ന ലേസേന. അത്തനാതി സയമേവ വത്തും യുജ്ജതി, തസ്മാ അയുത്തപരിഭോഗേന അപരിഭുഞ്ജിത്വാ യുത്തപരിഭോഗവസേന പരിഭുഞ്ജതോ ജിണ്ണം പരിഭോഗജിണ്ണം നാമ. തസ്സ സഭാഗാനം അച്ഛിന്നകാലേ ദാനമ്പി യുത്തപരിഭോഗേ ഏവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഇമേ കിര ദ്വേ ലേസാ അട്ഠകഥായോ, വാചേന്താനം ആചരിയാനം മതന്തി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ ആഹാ’’തി വുത്തം.

൫൨൧. നിസീദിതും വാ നിപജ്ജിതും വാ ന ലഭതീതി യഥാസുഖം ന ലഭതീതി അധിപ്പായോ. ‘‘അഞ്ഞസ്സത്ഥായാ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി അനുവത്തതി ഏവ. അത്ഥായ കസ്സ? തസ്സേവ അഞ്ഞസ്സ. യഥാ അഞ്ഞാതകേ തികപാചിത്തിയം, തഥാ അപ്പവാരിതേപീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ ‘‘ഞാതകേ ഞാതകസഞ്ഞീ’’തി ഇമിനാ സിദ്ധത്താ ന നിച്ചം സേസം ആപജ്ജതി. അപിചേത്ഥ അഞ്ഞാതകഗ്ഗഹണേന അപ്പവാരിതഗ്ഗഹണം ഹോതി, അപ്പവാരിതഗ്ഗഹണേന അഞ്ഞാതകഗ്ഗഹണം, അഞ്ഞാതകാ ഹി അപ്പവാരിതാ ഹോന്തി. തഥാ ഞാതകഗ്ഗഹണേന പവാരിതഗ്ഗഹണം ഹോതി, കത്ഥചി ന ഹോതി. ന പവാരിതഗ്ഗഹണേന ഞാതകഗ്ഗഹണം ഹോതീതി ഇമസ്സ അത്ഥവിസേസസ്സ ദസ്സനത്ഥം ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി വുത്തം. തഥാ ഹി അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ അപ്പവാരിതായ ച ചീവരം അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തി. ഞാതികായ പന പവാരിതായ ച വിസ്സാസം ഗണ്ഹാതി, അനാപത്തി. തഥാ പുരാണചീവരം ഞാതികായ അനാപത്തി, പവാരിതായ പന തികപാചിത്തിയമേവ. ഞാതകാനഞ്ച ഏകച്ചാനം പുരാണചീവരം നാമ ദാതും വട്ടതി, ന പവാരിതാനം. തികച്ഛേദോ ച മാതികാപദേനേവ ഹോതി, ന അഞ്ഞേന. തത്ഥാപി ഏകേനേവ, ന ദുതിയാദീഹീതി അയം വിനയേ ധമ്മതാ വേദിതബ്ബാ.

അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൨-൪. പഗ്ഗാഹികസാലം വാതി ദുസ്സപസാരം വാ. ഹത്ഥേന പഗ്ഗഹേത്വാ ഠത്വാ സാലായം പസാരേതബ്ബദുസ്സം പസാരേന്തീതി ചോദനാ. തിചീവരികേനേവാതി വിനയതിചീവരികേന. സോ ഹി അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതപരിക്ഖാരചോളാദീസു സന്തേസുപി തിചീവരേ അച്ഛിന്നേ സന്തരുത്തരപരമം വിഞ്ഞാപേത്വാ ഗഹേതും ലഭതി. അഞ്ഞഥാപീതി ‘‘പമാണികം തിചീവരം പരിക്ഖാരചോളവസേന അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജതോ തസ്മിം നട്ഠേ ബഹൂനിപി ഗഹേതും ലഭതി, ന സന്തരുത്തരപരമ’’ന്തി ച, തസ്മാ തം വിഭാഗന്തി ‘‘തിചീവരികസ്സ തം വിഭാഗന്തി അത്ഥോ, ന പരിക്ഖാരചോളികസ്സാ’’തി ച കേചി വദന്തി. ആചരിയോ പന ‘‘അഞ്ഞേനാതി അതിചീവരികേന, അഞ്ഞഥാതി ഇതോ വുത്തഗ്ഗഹണപരിച്ഛേദതോ അഞ്ഞേനാ’’തി ഏത്തകമേവ വദതി. അഞ്ഞഥാതി പന സചേ തീണിപി നട്ഠാനി, സന്തരുത്തരപരമം ഗണ്ഹിതബ്ബം, സചേ ദ്വേ വാ ഏകം വാ നട്ഠം, തേന ‘‘അഞ്ഞഥാപീ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി ഏകേ. ഗണ്ഠിപദേസു വിചാരണാ ഏവ നത്ഥി, തസ്മാ ഉപപരിക്ഖിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. പകതിയാ സന്തരുത്തരേന ചരതി, സാസങ്കസിക്ഖാപദവസേന വാ തംസമ്മുതിവസേന വാ തതിയസ്സ അലാഭേന വാ.

൫൨൬. ‘‘പമാണമേവ വട്ടതീ’’തി സല്ലേഖദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തം മിച്ഛാ ഗഹേത്വാ ഞാതകാദിട്ഠാനേ തദുത്തരി ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തീതി ചേ? തം പാളിയാ ന സമേതി, ‘‘അനാപത്തി ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി ഹി പാളി. ഏത്ഥ ച പവാരിതാ നാമ അച്ഛിന്നകാലതോ പുബ്ബേ ഏവ പവാരിതാ, ന അച്ഛിന്നകാലേ. ‘‘അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാ’’തി ഹി വുത്തം, തസ്മാ യോ അച്ഛിന്നകാലസ്സത്ഥായ പവാരേതി, ഉഭോപി അപ്പവാരിതാ ഏവാതി വേദിതബ്ബാ. തേ ഹി അച്ഛിന്നകാരണാ നട്ഠകാരണാവ ദേന്തി നാമ. അപിച യഥാ പിട്ഠിസമയേ സതുപ്പാദം കത്വാ ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോ വസ്സികസാടികം നിപ്ഫാദേന്തസ്സ തേന സിക്ഖാപദേന നിസ്സഗ്ഗിയം, തഥാ ഇധാപി ഞാതകപവാരിതട്ഠാനേപി അച്ഛിന്നനട്ഠകാരണാ ന വട്ടതി, തസ്മാ ‘‘അട്ഠകഥാസു പമാണമേവ വട്ടതീ’തി വുത്തവചനമേവ പമാണ’’ന്തി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ ആഹ, തം അയുത്തം, കസ്മാ? യസ്മാ ഇദം സിക്ഖാപദം തദുത്തരി വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ പഞ്ഞത്തം, തസ്മിഞ്ച ‘‘അഞ്ഞാതകോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതാനീ വാ’’തി മാതികായ പാളി, വിഭങ്ഗേ ച ‘‘അഞ്ഞാതകോ നാമ മാതിതോ വാ…പേ… അസമ്ബദ്ധോ’’തി പാളി, അനാപത്തിവാരേ ച ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാന’’ന്തി പാളി, തസ്മാ തിവിധായപി പാളിയാ ന സമേതീതി അയുത്തമേവ, തസ്മാ കേവലം സല്ലേഖമേവ സന്ധായ വുത്തന്തി അപരേ. ഉപരി കാണമാതാസിക്ഖാപദേ അട്ഠകഥാസു പന ‘‘തേസമ്പി പാഥേയ്യപഹേണകത്ഥായ പടിയത്തതോ പമാണമേവ വട്ടതീ’’തി വുത്തം, ന പന ‘‘പാളിയാ ന സമേതീ’’തി വുത്തം, ന തത്ഥ ച ഇധ ച നാനാകരണം പഞ്ഞായതി, തസ്മാ ഥേരസ്സ ലദ്ധി സുന്ദരാ വിയ മമ ഖായതി, വീമംസിതബ്ബം. യസ്മാ പനിദം സിക്ഖാപദം അഞ്ഞസ്സത്ഥായ വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിംയേവ പഞ്ഞത്തം, തസ്മാ ഇധ ‘‘അഞ്ഞസ്സത്ഥായാ’’തി ന വുത്തം. ‘‘സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാ’’തി പാഠോ. ‘‘അഞ്ഞസ്സത്ഥായാ’’തി നിദാനവിരോധതോ ന വുത്തം. തഥാപി അനന്തരേ വുത്തനയേന ലബ്ഭതീതി ആചരിയോ. ഏവരൂപേസു ഗഹപതിപടിസംയുത്തസിക്ഖാപദേസു കിഞ്ചാപി ‘‘ഗഹപതി നാമ യോ കോചി അഗാരം അജ്ഝാവസതീ’’തി വുത്തം, തഥാപി പഞ്ച സഹധമ്മികേ ഠപേത്വാ അവസേസാ ച സിക്ഖാപച്ചക്ഖാതകോ ച തിത്ഥിയോ ച വേദിതബ്ബോ.

തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൭-൮. അപി ഹോതി ചിത്തന്തി അത്ഥോ. മേയ്യാതി പാഠസ്സ മയ്ഹന്തി അത്ഥോ. ന ഇമേ സുകരാ, ‘‘ന ഇമേസം സുകരാ’’തി വാ പാഠോ. ‘‘തസ്സ ന ഇമേസം സുകരാ അച്ഛാദേതുന്തി അത്ഥോ’’തി ലിഖിതം. ‘‘പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോ’’തി വചനതോ തസ്മിം ഖണേ പവാരിതോപി അപ്പവാരിതോവ ഹോതീതി.

പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൨. ദുതിയഉപക്ഖടേന കിംപയോജനന്തി? നത്ഥി, കേവലം അട്ഠുപ്പത്തിവസേന പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖുനിയാ രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം വിയ. ഏവം സന്തേ തന്തി അനാരോപേതബ്ബം ഭവേയ്യ വിനാപി തേന തദത്ഥസിദ്ധിതോ, അനിസ്സരത്താ, അനാരോപേതും അനുഞ്ഞാതത്താ ച. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ആകങ്ഖമാനോ, ആനന്ദ, സങ്ഘോ…പേ… സമൂഹനേയ്യാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൨൧൬). ഇദം സബ്ബമകാരണം. ന ഹി ബുദ്ധാ അപ്പയോജനം വാചം നിച്ഛാരേന്തി, പഗേവ സിക്ഖാപദം, തേനേവാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘തഞ്ഹി ഇമസ്സ അനുപഞ്ഞത്തിസദിസ’’ന്തിആദി. അനുപഞ്ഞത്തി ച നിപ്പയോജനാ നത്ഥി, തംസദിസഞ്ചേതം, ന നിപ്പയോജനന്തി ദസ്സിതം ഹോതി, ഏവം സന്തേ കോ പനേത്ഥ വിസേസോതി? തതോ ആഹ ‘‘പഠമസിക്ഖാപദേ ഏകസ്സ പീളാ കതാ, ദുതിയേ ദ്വിന്നം, അയമേത്ഥ വിസേസോ’’തി. ഇമിനാ അത്ഥവിസേസേന കോ പനഞ്ഞോ അതിരേകത്ഥോ ദസ്സിതോതി? പോരാണഗണ്ഠിപദേ താവ വുത്തം ‘‘ഏകസ്മിമ്പി വത്ഥുസ്മിം ഉഭിന്നം പീളാ കാതും വട്ടതീതി അയമതിരേകത്ഥോ ദസ്സിതോ’’തി. തേനേതം ദീപേതി ‘‘ന കേവലം പടിലദ്ധചീവരഗണനായേവ ആപത്തിഗണനാ, പീളിതപുഗ്ഗലസങ്ഖാതവത്ഥുഗണനായപീ’’തി.

ഹോന്തി ചേത്ഥ –

‘‘വത്ഥുതോ ഗണനായാപി, സിയാ ആപത്തി നേകതാ;

ഇതി സന്ദസ്സനത്ഥഞ്ച, ദുതിയൂപക്ഖടം ഇധ.

‘‘കായസംസഗ്ഗസിക്ഖായ, വിഭങ്ഗേ വിയ കിന്തേതം;

ഏകിത്ഥിയാപി നേകതാ, ആപത്തീനം പയോഗതോ’’തി.

അപിചേതം സിക്ഖാപദം തംജാതികേസു സിക്ഖാപദേസു സബ്ബേസുപി ഗഹേതബ്ബവിനിച്ഛയസ്സ നയദസ്സനപ്പയോജനന്തി വേദിതബ്ബം. ആഹ ച –

‘‘അഞ്ഞാതികായ ബഹുതായ വിമിസ്സതായ,

ആപത്തിയാപി ബഹുതാ ച വിമിസ്സതാ ച;

ഇച്ചേവമാദിവിധിസമ്ഭവദസ്സനത്ഥം,

സത്ഥാ ഉപക്ഖടമിദം ദുതിയം അവോചാ’’തി.

തസ്സായം സങ്ഖേപതോ അധിപ്പായപുബ്ബങ്ഗമാ വിചാരണാ – പുരാണചീവരം ഏകമേവ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനീഹി ദ്വീഹി, ബഹൂഹി വാ ധോവാപേതി, ഭിക്ഖുനിഗണനായ പാചിത്തിയഗണനാ, തഥാ ദ്വിന്നം, ബഹൂനം വാ സാധാരണം ഏകമേവ ചീവരം അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഇധാപി തഥാ ദ്വിന്നം, ബഹൂനം വാ സാധാരണമേകം വിഞ്ഞാപേതി, വിഞ്ഞത്തപുഗ്ഗലഗണനായ ആപത്തിഗണനാ. തഥാ അഞ്ഞേസുപി ഏവരൂപേസു സിക്ഖാപദേസു നയോ നേതബ്ബോ. അയം താവ ബഹുതായ നയോ. മിസ്സതായ പന ഞാതികായ, അഞ്ഞാതികായ ച ഏകം ധോവാപേതി, ഏകതോ നിട്ഠാപനേ ഏകം പാചിത്തിയം. അഥ ഞാതികാ പഠമം ഥോകം ധോവിത്വാ ഠിതാ, പുന അഞ്ഞാതികാ സുധോതം കരോതി, നിസ്സഗ്ഗിയം. അഥ അഞ്ഞാതികാ പഠമം ധോവതി, പച്ഛാ ഞാതികാ സുധോതം കരോതി, അഞ്ഞാതികായ പയോഗവസേന ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടമേവ. അഞ്ഞാതികായ ച ഞാതികായ ച അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീ, വേമതികോ, ഞാതികസഞ്ഞീ വാ ധോവാപേതി, യഥാവുത്തനയേന നിസ്സഗ്ഗിയദുക്കടാദിആപത്തിഭേദഗണനാ വേദിതബ്ബാ. തഥാ അഞ്ഞാതികായ ച ഞാതികായ ച സന്തകം ചീവരം ഉഭോഹി ഏകതോ ദിയ്യമാനം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ, അഞ്ഞാതികായ ഏവ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ച നിസ്സഗ്ഗിയമേവ. അഥ ഞാതികായ അനാപത്തി. അഥ ഉഭോസു അഞ്ഞാതികാദിസഞ്ഞീ വുത്തനയേനേവ നിസ്സഗ്ഗിയദുക്കടാദിആപത്തിഭേദഗണനാ വേദിതബ്ബാ. തഥാ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേസുപി യഥാസമ്ഭവം നയോ നേതബ്ബോ. അയം മിസ്സതായ നയോ. ആദി-സദ്ദേന പന അനേകേ അഞ്ഞാതികാ വിഞ്ഞത്താവിഞ്ഞത്തപുഗ്ഗലഗണനായ ദുക്കടം. ഏകോ ദേതി, ഏകോ ന ദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം. അഥ അവിഞ്ഞത്തോ ദേതി, ന നിസ്സഗ്ഗിയം. അഥ വിഞ്ഞത്താവിഞ്ഞത്താനം സാധാരണം വിഞ്ഞത്തോ ദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ. ഉഭോ ദേന്തി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ. അവിഞ്ഞത്തോ ദേതി, നിസ്സഗ്ഗിയേന അനാപത്തി. വിഞ്ഞത്തസ്സ വചനേന അവിഞ്ഞത്തോ ദേതി, അനാപത്തി ഏവ. തഥാ ഉപക്ഖടാദീസുപി യഥാസമ്ഭവം നയോ നേതബ്ബോ.

ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൭. ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ…പേ… കാലേന കപ്പിയ’’ന്തി ഇതോ പുബ്ബേ ഏവ രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ വുത്തം. അഞ്ഞഥാ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ മംസസ്സ ചേതാപന്നം ഏകമ്പി കഹാപണം ഹത്ഥേന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ തതോ മഹന്തതരം ചീവരചേതാപന്നം കഥം ന പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സതി, ഏവം സന്തേപി ചീവരപടിസംയുത്തത്താ ചീവരവഗ്ഗേ സങ്ഗായിംസൂതി.

൫൩൮-൯. ‘‘ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതീ’’തി വുത്തത്താ നനു പുന ചോദേതും ന ലഭതീതി ഏകേ. ആഗമനസ്സ സാത്ഥകം ന ഹോതി, ചീവരം ന ലഭിസ്സതി പടിസന്ഥാരസ്സ കതത്താതി ഏകേ. ചോദനാലക്ഖണം ന ഹോതീതി കത്വാ വുത്തന്തി ഏകേ. ‘‘ഠത്വാ ചോദേമീ’’തി ആഗതോ തം ഠാനം ഭഞ്ജതി, കരോതി ചേകം, തീണിപി ചേ കരോതി, ഏകമേവ, ഏകവചനത്താതി ഏകേ. തീണി ഠാനാനി ഭഞ്ജതീതി ഏകേ. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ‘‘ന ചോദനാദിം ഭഞ്ജതി, ചോദേതുകാമോ അകത്തബ്ബം അകാസി, തേന വത്തഭേദേ ദുക്കട’’ന്തി വദതി. ധമ്മസിരിത്ഥേരോ പന ‘‘ആസനേ ചേ നിസീദതി, ഏകായ നിസജ്ജായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ആമിസം ചേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏകേന പടിഗ്ഗഹേന ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ധമ്മം ചേ ഭാസതി, ധമ്മദേസനസിക്ഖാപദേ വുത്തപരിച്ഛേദായ ഏകായ വാചായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി, തം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി വദതി. ‘‘യത്ഥാ’’തി വുത്തേ അത്തനോ ഏവ സന്തികം ഗന്തബ്ബന്തി വുത്തം വിയ ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘ബ്യഞ്ജനം പന ന സമേതീ’’തി. ഉപാസകേഹി ആണത്താ തം. മൂലം അസാദിയന്തേനാതി മൂലസ്സ അകപ്പിയഭാവേ സതി അസാദിയന്തേന. തഞ്ച ഖോ ചിത്തേന, ന മുഖേന. സചേ ഏവം വുത്തേ അകപ്പിയം ദസ്സേതീതി കത്വാ ചിത്തേന അകപ്പിയം ഇച്ഛന്തോവ മുഖേന കപ്പിയം നിദ്ദിസതി ‘‘ചീവരം മേ ദേഥാ’’തി, ന വട്ടതി. പടിലാഭേ രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേന ആപത്തി.

തത്രായം വിചാരണാ – ചിത്തേന സാദിയന്തോപി മുഖേന കപ്പിയവോഹാരേന ചേ വോഹരതി ‘‘കഹാപണാരഹേന, പാദാരഹേന വാ കപ്പിയഭണ്ഡേന ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരാ’’തി. കിഞ്ചാപി രൂപിയം സന്ധായ വദതി, വട്ടതി ഏവ. കസ്മാ? കഞ്ചി സസ്സുട്ഠാനകം ഭൂമിപദേസം സന്ധായ ‘‘സീമം ദേമാതി വദന്തി, വട്ടതീ’’തി വചനതോ, ‘‘വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി വുത്തേ ‘‘പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീ’’തി വചനതോ ച. അനുഗണ്ഠിപദേ പന വുത്തം ‘‘സങ്ഘം സന്ധായ ‘വിഹാരസ്സ ദേമാ’തി ദിന്നം ഗരുഭണ്ഡം ന ഹോതി, ദക്ഖിണോദകം സമ്പടിച്ഛിതും, ‘സാധൂ’തി ച വത്തും, അനുമോദേതുഞ്ച വട്ടതി. കസ്മാ? സങ്ഘസ്സ ‘വിഹാരോ’തി നാമാഭാവതോ, ഖേത്തസ്സേവ ‘സീമാ’തി നാമഭാവതോ ച, ചിത്തേന ആരമ്മണം കതം അപ്പമാണം, കപ്പിയവോഹാരോവ പമാണം. കപ്പിയമേവാചിക്ഖിതത്താ ‘ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’തി (മഹാവ. ൨൯൯) വചനേനപി ന വിരുജ്ഝതി. കപ്പിയവചനപച്ചയാ ദായകോ സയമേവ കത്തബ്ബയുത്തകം ജാനിസ്സതീതി അധിപ്പായതോ ദായകേന ഏതസ്സ അധിപ്പായം ഞത്വാ കപ്പിയകാരകസ്സ ഹത്ഥേ ഠപിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തകമേവ ഹോതീ’’തി. ഇദം സബ്ബമയുത്തം, കസ്മാ? സീമാവിഹാരവചനസ്സ ദായകവചനത്താ. ഇധ ച ഭിക്ഖുനോ വചനം പമാണം. തേനേവാഹ ‘‘അഥാപി ‘മമ തളാകം വാ പോക്ഖരണിം വാ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’തി വുത്തേ ‘സാധു, ഉപാസക, സങ്ഘോ പാനീയം പിവിസ്സതീ’തിആദീനി വത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി ഏവാ’’തി. അഞ്ഞഥാ ഖേത്തം സന്ധായ ഭിക്ഖുനോ ഖേത്തപടിബദ്ധവചനാനി സീമാവചനേന കപ്പന്തീതി ആപജ്ജതി. അവിഹാരസ്സ ച ഭിക്ഖുസ്സ രൂപിയം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇദം വിഹാരസ്സ ദമ്മീ’’തി വുത്തേ അത്തനോ അത്ഥായ ദിയ്യമാനം ജാനന്തേനാപി തം അപ്പടിക്ഖിപിതബ്ബം. തഥാ കഹാപണാരഹാദിനോ അകപ്പിയഭണ്ഡഭാവം, കഹാപണാദിഭാവമേവ വാ ജാനന്തമേവ സന്ധായ തഥാവോഹരന്തസ്സ ച അനാപത്തീതി ആപജ്ജതി. ‘‘ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേനാ’’തി നിപ്പദേസതോ വുത്തത്താ ന സക്കാ ലേസം ഓഡ്ഡേതുന്തി നോ തക്കോ, വിചാരേത്വാ പന ഗഹേതബ്ബം. ‘‘നോ ചേ ഇച്ഛതി, ന കഥേതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ യഥാവുത്തസാമിചിയാ അകരണേ അനാപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ദസ്സേതി.

‘‘അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ യഥാവുത്തസാമിചിമ്പി ന കത്വാ ചേ നിപ്ഫാദേതി, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോതി ദസ്സേതി. കപ്പിയകാരകാ സയമേവ ചോദേത്വാ ദേന്തി, വട്ടതി. ‘‘സയം കരണമേവ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി ച വദന്തി. പിണ്ഡപാതാദീനം …പേ… ഏസേവ നയോതി ഏത്ഥ ‘‘ദുക്കട’’ന്തി വദന്തി, തം ന സുന്ദരം, ദദന്തേസുപീതി അപി-സദ്ദേന സങ്ഗഹിതത്താ നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയമേവ. ജാതരൂപരജതം ‘‘സങ്ഘേ സാദിതേ ദുക്കട’’ന്തി ച വികപ്പേന്തി. തം വിസേസേത്വാ നവുത്തത്താ പാചിത്തിയമേവാതി ദസ്സേതി. ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയമേവാതി യേവാപനകസിക്ഖാപദേസു സിയാ’’തി വദന്തി, ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘യസ്സ കസ്സചി ഹി അഞ്ഞസ്സ…പേ… മഹാപച്ചരിയം വുത്ത’’ന്തി വചനതോ അപബ്ബജിതാനം അന്തമസോ മാതാപിതൂനമ്പി അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടമേവാതി ദസ്സേതി.

സബ്ബത്ഥ സമ്പടിച്ഛനം നാമ ‘‘ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യവാ ഉപനിക്ഖിത്തം വാ സാദിയേയ്യാ’’തി ഏവം വുത്തലക്ഖണമേവ. ഏവം സന്തേപി കത്ഥചി പടിക്ഖിപിതബ്ബം, കത്ഥചി ന പടിക്ഖിപിതബ്ബം, കത്ഥചി പടിക്ഖിത്തം സാദിതും വട്ടതി, ഏവം അപ്പടിക്ഖിത്തം കിഞ്ചി വട്ടതി, ഇദം സബ്ബമ്പി ദസ്സേതും ‘‘സചേ പനാ’’തി വിത്ഥാരോ ആരദ്ധോ. തത്ഥ ‘‘ചേതിയസ്സ…പേ… ന വട്ടതീ’’തി വചനതോ അപ്പടിക്ഖിത്തം വിഹാരസ്സ ദിന്നം സാദിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം. തഥാ ഥേരസ്സ ‘‘മാതുയാ ദേമാ’’തിആദിനാ വുത്തേപി പടിഗ്ഗഹണേ ആപത്തി പാചിത്തിയമേവ. സാപത്തികോ ഹോതീതി ഏത്ഥ കായ ആപത്തിയാ സാപത്തികോ ഹോതീതി? ദുക്കടാപത്തിയാതി ഏകേ. ന യായ കായചി, കേവലം അട്ഠാനേ ചോദേതീതി കത്വാ ‘‘സാപത്തികോ’’തി വുത്തം. യഥാ കഥന്തി? ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സദ്ധിവിഹാരികോ പണാമേതബ്ബോ…പേ… പണാമേന്തോ അനതിസാരോ’’തി (മഹാവ. ൬൮) ഏത്ഥ ന സമ്മാവത്തന്തംയേവ അപണാമേന്തസ്സ ദുക്കടം വുത്തം. യഥാഹ – ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മാവത്തന്തോ ന പണാമേതബ്ബോ, യോ ന പണാമേയ്യ, ആപത്തിദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൬൮), തസ്മാ അധിമത്തപേമാദിഅഭാവേപി അപണാമേന്തസ്സ അനാപത്തി ദിസ്സതി. അപിച ‘‘സാതിസാരോ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഏവംസമ്പദമിദം ദട്ഠബ്ബം. അട്ഠകഥായ ‘‘സാതിസാരോ ഹോതീതി സദോസോ ഹോതി, ആപത്തിം ആപജ്ജതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൬൮) വുത്തത്താ ന യുത്തന്തി ചേ? ന, തദനന്തരമേവ തംമിച്ഛാഗാഹനിവത്തനത്ഥം, തസ്മാ ‘‘ന സമ്മാവത്തന്തോ പണാമേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ അനാപത്തികാ കതാതി. ദുക്കടാപത്തി ഹോതീതി ആചരിയോ, വീമംസിതബ്ബം. ‘‘കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി അകപ്പിയമേവാതി തളാകതോ നിപ്ഫന്നധഞ്ഞേന പരിവത്തേത്വാ ലദ്ധം ഗോരസമ്പി ന വട്ടതീ’’തി വുത്തം.

കപ്പിയവോഹാരേപി വിധാനം വക്ഖാമ, സേയ്യഥിദം – ‘‘ഉദകവസേനാ’’തിആദി. ദുബ്ബിനിബ്ഭോഗം ഹോതീതി ഇദം പരതോ ‘‘തസ്സേവ അകപ്പിയം. കസ്മാ? ധഞ്ഞസ്സ വിചാരിതത്താ’’തി ഇമിനാ അസദിസം, തസ്മാ സുവുത്തം. ഇദഞ്ഹി ഭിക്ഖുസ്സ പയോഗവസേന ആദിതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നേന മിസ്സന്തി. അകതപുബ്ബം നവസസ്സം നാമ. ഖലേ വാ ഠത്വാ രക്ഖതീതി ‘‘ഇദം വാ ഏത്തകം വാ മാ ഗണ്ഹ, ഇദം ഗഹേതും ലബ്ഭതീ’’തി വാ ‘‘ഇതോ അപനേഹി, ഇധ പുഞ്ജം കരോഹീ’’തി ഏവമാദിനാ വാ പയോഗേന ചേ രക്ഖതി, തം അകപ്പിയം. ‘‘സചേ ‘മയിഠിതേ രക്ഖിതം ഹോതീ’തി രക്ഖതി, ഗണ്ഹന്തേ വാ പസ്സിത്വാ ‘കിം കരോഥാ’തി, ഭണതി വട്ടതീ’’തി വുത്തം, തം യുത്തം. രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേ ‘‘ദ്വാരം പിദഹിത്വാ രക്ഖന്തേന വസിതബ്ബ’’ന്തി ഹി വുത്തം. തസ്സേവ തം അകപ്പിയം. കസ്മാ? അപുബ്ബസ്സ അനുപ്പാദിതത്താ. ഹേട്ഠാ ‘‘സസ്സം കത്വാ ആഹരഥാ’’തി വത്തും പന ന വട്ടതീതി. പണ്ണേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘പകതിയാ സയമേവ കരോന്താനം ഉസ്സാഹജനനതോ’’തി വുത്തം. കസ്മാ? ‘‘കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ’’തി വചനതോ, പഗേവ ഉട്ഠാപിതത്താതി സിദ്ധം ഹോതി. സചേ ദായകാ വാ സങ്ഘസ്സ ഗാമഖേത്താരാമാദിം കേണിയാ ഗഹിതമനുസ്സാ വാ തത്ഥ കുടുമ്ബിനോ ‘‘ഇമേ സങ്ഘസ്സ കഹാപണാ ആഹടാ’’തി വദന്തി, ‘‘ന കപ്പതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം. കപ്പിയകാരകാവ ചേ വദന്തി, ‘‘സങ്ഘസ്സ കഹാപണാ ന കപ്പന്തി, സപ്പിആദീനി വട്ടന്തീ’’തി വത്തബ്ബം, തസ്മാ ‘‘സങ്ഘസ്സ കപ്പിയകാരകേ വാ ഗുത്തട്ഠാനം വാ ആചിക്ഖഥാ’’തി വത്വാ തേഹി സമ്പാദിതം കേനചി അകത്തബ്ബതായ ‘‘ഇമിനാ സപ്പിം ആഹരാഹീ’’തി വിചാരേതി നിട്ഠാപേത്വാ ഇതരേസം കപ്പിയം പരതോ പത്തചതുക്കേ ചതുത്ഥപത്തോ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘ഇമേ കഹാപണേ ഗഹേത്വാ ഇമം ദേഹീ’തി കഹാപണേ ദാപേത്വാ ഗഹിതോ, അയം പത്തോ ഏതസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി, ദുബ്ബിചാരിതത്താ, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി, മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തിആദി. യദി ഏവം സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താതി. ഇദം ദുവുത്തന്തി ചേ? ന, മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതട്ഠാനം സന്ധായ ഇമസ്സ വുത്തത്താ പത്തചതുക്കേ ദുതിയതതിയപത്താ വിയ, തേനേവ വുത്തം സയംകാരിവാരേ ‘‘ന കപ്പതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബ’ന്തി. തതോ പരം മൂലം സമ്പടിച്ഛതി നാമ.

മഹാവിസയസിക്ഖത്താ, രാജസിക്ഖാപദം ഇദം;

രഞ്ഞോ വിയ ദുവിഞ്ഞേയ്യം, ചിത്താധിപ്പായതോപി വാ.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.