൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൭. ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ…പേ… കാലേന കപ്പിയ’’ന്തി ഇതോ പുബ്ബേ ഏവ രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ വുത്തം. അഞ്ഞഥാ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ മംസസ്സ ചേതാപന്നം ഏകമ്പി കഹാപണം ഹത്ഥേന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ തതോ മഹന്തതരം ചീവരചേതാപന്നം കഥം ന പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സതി, ഏവം സന്തേപി ചീവരപടിസംയുത്തത്താ ചീവരവഗ്ഗേ സങ്ഗായിംസൂതി.

൫൩൮-൯. ‘‘ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതീ’’തി വുത്തത്താ നനു പുന ചോദേതും ന ലഭതീതി ഏകേ. ആഗമനസ്സ സാത്ഥകം ന ഹോതി, ചീവരം ന ലഭിസ്സതി പടിസന്ഥാരസ്സ കതത്താതി ഏകേ. ചോദനാലക്ഖണം ന ഹോതീതി കത്വാ വുത്തന്തി ഏകേ. ‘‘ഠത്വാ ചോദേമീ’’തി ആഗതോ തം ഠാനം ഭഞ്ജതി, കരോതി ചേകം, തീണിപി ചേ കരോതി, ഏകമേവ, ഏകവചനത്താതി ഏകേ. തീണി ഠാനാനി ഭഞ്ജതീതി ഏകേ. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ‘‘ന ചോദനാദിം ഭഞ്ജതി, ചോദേതുകാമോ അകത്തബ്ബം അകാസി, തേന വത്തഭേദേ ദുക്കട’’ന്തി വദതി. ധമ്മസിരിത്ഥേരോ പന ‘‘ആസനേ ചേ നിസീദതി, ഏകായ നിസജ്ജായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ആമിസം ചേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏകേന പടിഗ്ഗഹേന ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ധമ്മം ചേ ഭാസതി, ധമ്മദേസനസിക്ഖാപദേ വുത്തപരിച്ഛേദായ ഏകായ വാചായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി, തം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി വദതി. ‘‘യത്ഥാ’’തി വുത്തേ അത്തനോ ഏവ സന്തികം ഗന്തബ്ബന്തി വുത്തം വിയ ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘ബ്യഞ്ജനം പന ന സമേതീ’’തി. ഉപാസകേഹി ആണത്താ തം. മൂലം അസാദിയന്തേനാതി മൂലസ്സ അകപ്പിയഭാവേ സതി അസാദിയന്തേന. തഞ്ച ഖോ ചിത്തേന, ന മുഖേന. സചേ ഏവം വുത്തേ അകപ്പിയം ദസ്സേതീതി കത്വാ ചിത്തേന അകപ്പിയം ഇച്ഛന്തോവ മുഖേന കപ്പിയം നിദ്ദിസതി ‘‘ചീവരം മേ ദേഥാ’’തി, ന വട്ടതി. പടിലാഭേ രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേന ആപത്തി.

തത്രായം വിചാരണാ – ചിത്തേന സാദിയന്തോപി മുഖേന കപ്പിയവോഹാരേന ചേ വോഹരതി ‘‘കഹാപണാരഹേന, പാദാരഹേന വാ കപ്പിയഭണ്ഡേന ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരാ’’തി. കിഞ്ചാപി രൂപിയം സന്ധായ വദതി, വട്ടതി ഏവ. കസ്മാ? കഞ്ചി സസ്സുട്ഠാനകം ഭൂമിപദേസം സന്ധായ ‘‘സീമം ദേമാതി വദന്തി, വട്ടതീ’’തി വചനതോ, ‘‘വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി വുത്തേ ‘‘പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീ’’തി വചനതോ ച. അനുഗണ്ഠിപദേ പന വുത്തം ‘‘സങ്ഘം സന്ധായ ‘വിഹാരസ്സ ദേമാ’തി ദിന്നം ഗരുഭണ്ഡം ന ഹോതി, ദക്ഖിണോദകം സമ്പടിച്ഛിതും, ‘സാധൂ’തി ച വത്തും, അനുമോദേതുഞ്ച വട്ടതി. കസ്മാ? സങ്ഘസ്സ ‘വിഹാരോ’തി നാമാഭാവതോ, ഖേത്തസ്സേവ ‘സീമാ’തി നാമഭാവതോ ച, ചിത്തേന ആരമ്മണം കതം അപ്പമാണം, കപ്പിയവോഹാരോവ പമാണം. കപ്പിയമേവാചിക്ഖിതത്താ ‘ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’തി (മഹാവ. ൨൯൯) വചനേനപി ന വിരുജ്ഝതി. കപ്പിയവചനപച്ചയാ ദായകോ സയമേവ കത്തബ്ബയുത്തകം ജാനിസ്സതീതി അധിപ്പായതോ ദായകേന ഏതസ്സ അധിപ്പായം ഞത്വാ കപ്പിയകാരകസ്സ ഹത്ഥേ ഠപിതം ഭിക്ഖുസ്സ സന്തകമേവ ഹോതീ’’തി. ഇദം സബ്ബമയുത്തം, കസ്മാ? സീമാവിഹാരവചനസ്സ ദായകവചനത്താ. ഇധ ച ഭിക്ഖുനോ വചനം പമാണം. തേനേവാഹ ‘‘അഥാപി ‘മമ തളാകം വാ പോക്ഖരണിം വാ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’തി വുത്തേ ‘സാധു, ഉപാസക, സങ്ഘോ പാനീയം പിവിസ്സതീ’തിആദീനി വത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി ഏവാ’’തി. അഞ്ഞഥാ ഖേത്തം സന്ധായ ഭിക്ഖുനോ ഖേത്തപടിബദ്ധവചനാനി സീമാവചനേന കപ്പന്തീതി ആപജ്ജതി. അവിഹാരസ്സ ച ഭിക്ഖുസ്സ രൂപിയം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇദം വിഹാരസ്സ ദമ്മീ’’തി വുത്തേ അത്തനോ അത്ഥായ ദിയ്യമാനം ജാനന്തേനാപി തം അപ്പടിക്ഖിപിതബ്ബം. തഥാ കഹാപണാരഹാദിനോ അകപ്പിയഭണ്ഡഭാവം, കഹാപണാദിഭാവമേവ വാ ജാനന്തമേവ സന്ധായ തഥാവോഹരന്തസ്സ ച അനാപത്തീതി ആപജ്ജതി. ‘‘ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേനാ’’തി നിപ്പദേസതോ വുത്തത്താ ന സക്കാ ലേസം ഓഡ്ഡേതുന്തി നോ തക്കോ, വിചാരേത്വാ പന ഗഹേതബ്ബം. ‘‘നോ ചേ ഇച്ഛതി, ന കഥേതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ യഥാവുത്തസാമിചിയാ അകരണേ അനാപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ദസ്സേതി.

‘‘അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ യഥാവുത്തസാമിചിമ്പി ന കത്വാ ചേ നിപ്ഫാദേതി, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോതി ദസ്സേതി. കപ്പിയകാരകാ സയമേവ ചോദേത്വാ ദേന്തി, വട്ടതി. ‘‘സയം കരണമേവ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി ച വദന്തി. പിണ്ഡപാതാദീനം …പേ… ഏസേവ നയോതി ഏത്ഥ ‘‘ദുക്കട’’ന്തി വദന്തി, തം ന സുന്ദരം, ദദന്തേസുപീതി അപി-സദ്ദേന സങ്ഗഹിതത്താ നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയമേവ. ജാതരൂപരജതം ‘‘സങ്ഘേ സാദിതേ ദുക്കട’’ന്തി ച വികപ്പേന്തി. തം വിസേസേത്വാ നവുത്തത്താ പാചിത്തിയമേവാതി ദസ്സേതി. ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയമേവാതി യേവാപനകസിക്ഖാപദേസു സിയാ’’തി വദന്തി, ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘യസ്സ കസ്സചി ഹി അഞ്ഞസ്സ…പേ… മഹാപച്ചരിയം വുത്ത’’ന്തി വചനതോ അപബ്ബജിതാനം അന്തമസോ മാതാപിതൂനമ്പി അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടമേവാതി ദസ്സേതി.

സബ്ബത്ഥ സമ്പടിച്ഛനം നാമ ‘‘ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യവാ ഉപനിക്ഖിത്തം വാ സാദിയേയ്യാ’’തി ഏവം വുത്തലക്ഖണമേവ. ഏവം സന്തേപി കത്ഥചി പടിക്ഖിപിതബ്ബം, കത്ഥചി ന പടിക്ഖിപിതബ്ബം, കത്ഥചി പടിക്ഖിത്തം സാദിതും വട്ടതി, ഏവം അപ്പടിക്ഖിത്തം കിഞ്ചി വട്ടതി, ഇദം സബ്ബമ്പി ദസ്സേതും ‘‘സചേ പനാ’’തി വിത്ഥാരോ ആരദ്ധോ. തത്ഥ ‘‘ചേതിയസ്സ…പേ… ന വട്ടതീ’’തി വചനതോ അപ്പടിക്ഖിത്തം വിഹാരസ്സ ദിന്നം സാദിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം. തഥാ ഥേരസ്സ ‘‘മാതുയാ ദേമാ’’തിആദിനാ വുത്തേപി പടിഗ്ഗഹണേ ആപത്തി പാചിത്തിയമേവ. സാപത്തികോ ഹോതീതി ഏത്ഥ കായ ആപത്തിയാ സാപത്തികോ ഹോതീതി? ദുക്കടാപത്തിയാതി ഏകേ. ന യായ കായചി, കേവലം അട്ഠാനേ ചോദേതീതി കത്വാ ‘‘സാപത്തികോ’’തി വുത്തം. യഥാ കഥന്തി? ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ സദ്ധിവിഹാരികോ പണാമേതബ്ബോ…പേ… പണാമേന്തോ അനതിസാരോ’’തി (മഹാവ. ൬൮) ഏത്ഥ ന സമ്മാവത്തന്തംയേവ അപണാമേന്തസ്സ ദുക്കടം വുത്തം. യഥാഹ – ‘‘ന ച, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മാവത്തന്തോ ന പണാമേതബ്ബോ, യോ ന പണാമേയ്യ, ആപത്തിദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൬൮), തസ്മാ അധിമത്തപേമാദിഅഭാവേപി അപണാമേന്തസ്സ അനാപത്തി ദിസ്സതി. അപിച ‘‘സാതിസാരോ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഏവംസമ്പദമിദം ദട്ഠബ്ബം. അട്ഠകഥായ ‘‘സാതിസാരോ ഹോതീതി സദോസോ ഹോതി, ആപത്തിം ആപജ്ജതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൬൮) വുത്തത്താ ന യുത്തന്തി ചേ? ന, തദനന്തരമേവ തംമിച്ഛാഗാഹനിവത്തനത്ഥം, തസ്മാ ‘‘ന സമ്മാവത്തന്തോ പണാമേതബ്ബോ’’തി വുത്തത്താ അനാപത്തികാ കതാതി. ദുക്കടാപത്തി ഹോതീതി ആചരിയോ, വീമംസിതബ്ബം. ‘‘കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി അകപ്പിയമേവാതി തളാകതോ നിപ്ഫന്നധഞ്ഞേന പരിവത്തേത്വാ ലദ്ധം ഗോരസമ്പി ന വട്ടതീ’’തി വുത്തം.

കപ്പിയവോഹാരേപി വിധാനം വക്ഖാമ, സേയ്യഥിദം – ‘‘ഉദകവസേനാ’’തിആദി. ദുബ്ബിനിബ്ഭോഗം ഹോതീതി ഇദം പരതോ ‘‘തസ്സേവ അകപ്പിയം. കസ്മാ? ധഞ്ഞസ്സ വിചാരിതത്താ’’തി ഇമിനാ അസദിസം, തസ്മാ സുവുത്തം. ഇദഞ്ഹി ഭിക്ഖുസ്സ പയോഗവസേന ആദിതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നേന മിസ്സന്തി. അകതപുബ്ബം നവസസ്സം നാമ. ഖലേ വാ ഠത്വാ രക്ഖതീതി ‘‘ഇദം വാ ഏത്തകം വാ മാ ഗണ്ഹ, ഇദം ഗഹേതും ലബ്ഭതീ’’തി വാ ‘‘ഇതോ അപനേഹി, ഇധ പുഞ്ജം കരോഹീ’’തി ഏവമാദിനാ വാ പയോഗേന ചേ രക്ഖതി, തം അകപ്പിയം. ‘‘സചേ ‘മയിഠിതേ രക്ഖിതം ഹോതീ’തി രക്ഖതി, ഗണ്ഹന്തേ വാ പസ്സിത്വാ ‘കിം കരോഥാ’തി, ഭണതി വട്ടതീ’’തി വുത്തം, തം യുത്തം. രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേ ‘‘ദ്വാരം പിദഹിത്വാ രക്ഖന്തേന വസിതബ്ബ’’ന്തി ഹി വുത്തം. തസ്സേവ തം അകപ്പിയം. കസ്മാ? അപുബ്ബസ്സ അനുപ്പാദിതത്താ. ഹേട്ഠാ ‘‘സസ്സം കത്വാ ആഹരഥാ’’തി വത്തും പന ന വട്ടതീതി. പണ്ണേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘പകതിയാ സയമേവ കരോന്താനം ഉസ്സാഹജനനതോ’’തി വുത്തം. കസ്മാ? ‘‘കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ’’തി വചനതോ, പഗേവ ഉട്ഠാപിതത്താതി സിദ്ധം ഹോതി. സചേ ദായകാ വാ സങ്ഘസ്സ ഗാമഖേത്താരാമാദിം കേണിയാ ഗഹിതമനുസ്സാ വാ തത്ഥ കുടുമ്ബിനോ ‘‘ഇമേ സങ്ഘസ്സ കഹാപണാ ആഹടാ’’തി വദന്തി, ‘‘ന കപ്പതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം. കപ്പിയകാരകാവ ചേ വദന്തി, ‘‘സങ്ഘസ്സ കഹാപണാ ന കപ്പന്തി, സപ്പിആദീനി വട്ടന്തീ’’തി വത്തബ്ബം, തസ്മാ ‘‘സങ്ഘസ്സ കപ്പിയകാരകേ വാ ഗുത്തട്ഠാനം വാ ആചിക്ഖഥാ’’തി വത്വാ തേഹി സമ്പാദിതം കേനചി അകത്തബ്ബതായ ‘‘ഇമിനാ സപ്പിം ആഹരാഹീ’’തി വിചാരേതി നിട്ഠാപേത്വാ ഇതരേസം കപ്പിയം പരതോ പത്തചതുക്കേ ചതുത്ഥപത്തോ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘ഇമേ കഹാപണേ ഗഹേത്വാ ഇമം ദേഹീ’തി കഹാപണേ ദാപേത്വാ ഗഹിതോ, അയം പത്തോ ഏതസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി, ദുബ്ബിചാരിതത്താ, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി, മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തിആദി. യദി ഏവം സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താതി. ഇദം ദുവുത്തന്തി ചേ? ന, മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതട്ഠാനം സന്ധായ ഇമസ്സ വുത്തത്താ പത്തചതുക്കേ ദുതിയതതിയപത്താ വിയ, തേനേവ വുത്തം സയംകാരിവാരേ ‘‘ന കപ്പതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബ’ന്തി. തതോ പരം മൂലം സമ്പടിച്ഛതി നാമ.

മഹാവിസയസിക്ഖത്താ, രാജസിക്ഖാപദം ഇദം;

രഞ്ഞോ വിയ ദുവിഞ്ഞേയ്യം, ചിത്താധിപ്പായതോപി വാ.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.