൧. പഠമഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൪൪-൫. ഉദ്ദേസന്തി ഉദ്ദിസനം, ആസാള്ഹിനക്ഖത്തം നാമ വസ്സൂപഗമപൂജാ. സോതസ്സ രഹോതി ഏത്ഥ രഹോ-വചനസാമഞ്ഞതോ വുത്തം ദുട്ഠുല്ലസാമഞ്ഞതോ ദുട്ഠുല്ലാരോചനപ്പടിച്ഛാദനസിക്ഖാപദേസു പാരാജികവചനം വിയ. തസ്മാ ‘‘ചക്ഖുസ്സ രഹേനേവ പന പരിച്ഛേദോ കാതബ്ബോ’’തി വുത്തം. കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? ‘‘മാതുഗാമോ നാമ തദഹുജാതാപി ദാരികാ’’തി വചനതോ, ‘‘അലംകമ്മനിയേതി സക്കാ ഹോതി മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവിതു’’ന്തി വചനതോ ച രഹോനിസജ്ജസ്സാദോ ചേത്ഥ മേഥുനസന്നിസ്സിതകിലേസോ, ന ദുതിയേ വിയ ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദകിലേസോ, തസ്മാ ച പഞ്ഞായതി ‘‘സോതസ്സ രഹോ നാധിപ്പേതോ’’തി. കേചി പന ‘‘തഞ്ച ലബ്ഭതീതി വചനസ്സ ദസ്സനത്ഥം വുത്തം, തേന ദുതിയേ വുത്താ വിഞ്ഞൂ പടിബലാ ഗഹിതാ ഹോതീ’’തി വദന്തി. യേന വാ സാതി ഏത്ഥ വാ-സദ്ദോ ‘‘തേന സോ ഭിക്ഖു കാരേതബ്ബോ വാ’’തി യോജേതബ്ബോ, സോ ച വികപ്പത്ഥോ, തസ്മാ കാരേതബ്ബോ വാ പടിജാനമാനോ, ന വാ കാരേതബ്ബോ അപ്പടിജാനമാനോതി അത്ഥോ. തേന വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘പടിജാനമാനോവ തേന സോ ഭിക്ഖു കാരേതബ്ബോ…പേ… ന കാരേതബ്ബോ’’തി. തസ്മാ ഏവ പാളിയം തദത്ഥദ്വയദസ്സനത്ഥം ‘‘സാ ചേ ഏവം വദേയ്യാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘സദ്ധേയ്യവചസാ’’തി ഇമിനാ സോതാപന്നാ അത്ഥഭഞ്ജനകം ന ഭണന്തി, സേസം ഭണന്തീതി വാദീനം വാദോ പടിസേധിതോ ഹോതി. ‘‘ദിട്ഠ’’ന്തി വുത്തത്താ ‘‘ഓലോകേസീ’’തി സുന്ദരം. രക്ഖേയ്യാസീതി മമ വിസേസം കസ്സചി നാരോചേയ്യാസീതി അധിപ്പായോ.

൪൪൬. ‘‘സാ ചേ ഏവം വദേയ്യ ‘അയ്യസ്സ മയാ സുതം നിസിന്നസ്സ മാതുഗാമം ദുട്ഠുല്ലാഹി വാചാഹി ഓഭാസേന്തസ്സാ’’’തി, ഇദം കിമത്ഥമേത്ഥ വുത്തം, ന അധിപ്പേതഞ്ഹേതം ഇധ സോതസ്സ രഹോ നാധിപ്പേതോതി കത്വാതി ചേ? അലംകമ്മനിയട്ഠാനേ ദുട്ഠുല്ലവാചാപി ലബ്ഭതി, ന പന നാലംകമ്മനിയട്ഠാനേ മേഥുനന്തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബന്തി. യഥാ ഏതം, തഥാ ‘‘സാ ചേ ഏവം വദേയ്യ ‘അയ്യസ്സ മയാ സുതം മാതുഗാമസ്സ സന്തികേ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണം ഭാസന്തസ്സാ’’’തി ഏതമ്പി ഇധ ലബ്ഭതി, ന ദുതിയേ നാലംകമ്മനിയട്ഠാനത്താതി ഏകേ. കങ്ഖാവിതരണിയം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ദുതിയാനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ഇധാപി ദുതിയാനിയതാധികാരേ പാരാജികാപത്തിഞ്ച പരിഹാപേത്വാ ദുട്ഠുല്ലവാചാപത്തിയാ വുത്തത്താ പഠമാനിയതേ ദുട്ഠുല്ലവാചാപത്തി ന വുത്താതി ചേ? ‘‘സാ ചേ’’തി തസ്സാ പാളിയാ പോത്ഥകാ സോധേതബ്ബാ. ഗണ്ഠിപദേ ച ‘‘ഇധ സിക്ഖാപദേ മേഥുനകായസംസഗ്ഗരഹോനിസജ്ജാനമേവാഗതത്താ ചക്ഖുസ്സരഹോവ പമാണ’’ന്തി ലിഖിതം, ദുതിയാനിയതാധികാരേ ച ‘‘അനന്ധോ കായസംസഗ്ഗം പസ്സതി, അബധിരോ ദുട്ഠുല്ലം സുണാതി, കായചിത്തതോ കായസംസഗ്ഗോ, വാചാചിത്തതോ ദുട്ഠുല്ലം, ഉഭയേഹി ഉഭയ’’ന്തി ച ലിഖിതം. അട്ഠകഥായം ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനേവാ’’തി വുത്തത്താപി ദുട്ഠുല്ലവാദോ ന സുന്ദരോ ‘‘തദഹുജാതാ’’തി വുത്തത്താതി.

പഠമഅനിയതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.