൮. പഠമദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൮൦. സാവകേന പത്തബ്ബന്തി പകതിസാവകം സന്ധായ വുത്തം, ന അഗ്ഗസാവകം. യഥൂപനിസ്സയയഥാപുഗ്ഗലവസേന ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ’’തിആദി വുത്തം. കേനചി സാവകേന തിസ്സോ വിജ്ജാ, കേനചി ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ, കേനചി ഛ അഭിഞ്ഞാ, കേനചി കേവലോ നവലോകുത്തരധമ്മോതി ഏവം വിസും വിസും യഥാസമ്ഭവം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

൩൮൨. ‘‘യേ തേ ഭിക്ഖൂ സുത്തന്തികാ’’തിആദിവചനതോ ധരമാനേപി ഭഗവതി പിടകത്തയപരിച്ഛേദോ അത്ഥീതി സിദ്ധം. ധമ്മകഥികാതി ആഭിധമ്മികാ രതിയാ അച്ഛിസ്സന്തീതിആദി ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ നേസം തിരച്ഛാനകഥായ രതിനിയോജനം വിയ ദിസ്സതി, ന തഥാ ദട്ഠബ്ബം. സുത്തന്തികാദിസംസഗ്ഗതോ തേസം സുത്തന്തികാദീനം ഫാസുവിഹാരന്തരായം, തേസമ്പി തിരച്ഛാനകഥാരതിയാ അഭാവേന അനഭിരതിവാസം, തതോ നേസം സാമഞ്ഞാ ചാവനഞ്ച പരിവജ്ജന്തോ ഏവം ചിന്തേസീതി ദട്ഠബ്ബം. ‘‘നിമ്മിതാനം ധമ്മതാതി സാവകേഹി നിമ്മിതാനംയേവ, ന ബുദ്ധേഹീ’’തി വദന്തി. ‘‘സാധകതമം കരണ’’ന്തി ഏവം വുത്തേ കരണത്ഥേയേവ തതിയാവിഭത്തീതി അത്ഥോ.

൩൮൩-൪. യന്തി യേന. ‘‘കത്താതി കത്താ, ന കത്താ’’തി ലിഖിതം. ‘‘ഭരിയം വിയ മം അജ്ഝാചരതീ’’തി വദന്തിയാ ബലവതീ ചോദനാ. തേന ഹീതി ഏത്ഥ യഥാ ഛുപനമത്തേ വിപ്പടിസാരീവത്ഥുസ്മിം കായസംസഗ്ഗരാഗസമ്ഭവാ അപുച്ഛിത്വാ ഏവ സങ്ഘാദിസേസം പഞ്ഞാപേസി, തഥേവ പുബ്ബേവസ്സാ ദുസ്സീലഭാവം ഞത്വാ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. യദി താവ ഭൂതായ പടിഞ്ഞായ നാസിതാ, ഥേരോ കാരകോ ഹോതി. അഥ അഭൂതായ, ഭഗവതാ ‘‘നാസേഥാ’’തി ന വത്തബ്ബം, വുത്തഞ്ച, തസ്മാ വുത്തം ‘‘യദി താവ പടിഞ്ഞായ നാസിതാ, ഥേരോ കാരകോ ഹോതീ’’തി.

അഥ അപ്പടിഞ്ഞായാതി ‘‘അയ്യേനമ്ഹി ദൂസിതാ’’തി ഇമം പടിഞ്ഞം വിനാ ഏവ തസ്സാ പകതിദുസ്സീലഭാവം സന്ധായ നാസിതാ, ഥേരോ അകാരകോ ഹോതി. അഭയഗിരിവാസിനോപി അത്തനോ സുത്തം വത്വാ ‘‘തുമ്ഹാകം വാദേ ഥേരോ കാരകോ’’തി വദന്തി, കസ്മാ? ദുക്കടം മുസാവാദപച്ചയാ ലിങ്ഗനാസനായ അനാസേതബ്ബത്താ. പാരാജികസ്സേവ ഹി ലിങ്ഗനാസനായ നാസേതബ്ബാ. ‘‘നാസേഥാ’’തി ച വുത്തത്താ പാരാജികാവ ജാതാ, സാ കിം സന്ധായ, തതോ ഥേരോ കാരകോ ആപജ്ജതി. ‘‘സകായ പടിഞ്ഞായ നാസേഥാ’’തി വുത്തേ പന അപാരാജികാപി അത്തനോ വചനേന നാസേതബ്ബാ ജാതാതി അധിപ്പായോ. മഹാവിഹാരവാസിനോപി അത്തനോ സുത്തം വത്വാ ‘‘തുമ്ഹാകം വാദേ ഥേരോ കാരകോ’’തി ച വദന്തി. കസ്മാ? ‘‘സകായ പടിഞ്ഞായ നാസേഥാ’’തി ഹി വുത്തേ പടിഞ്ഞായ ഭൂതതാ ആപജ്ജതി ‘‘നാസേഥാ’’തി വചനതോ. ഭൂതായേവ ഹി പടിഞ്ഞായ നാസേതബ്ബാ ഹോതി, നാഭൂതായാതി അധിപ്പായോ. പുരിമനയേതി ദുക്കടവാദേ. പുരിമോ യുത്തിവസേന പവത്തോ, പച്ഛിമോ പാളിവചനവസേന പവത്തോതി വേദിതബ്ബോ.

൩൮൫-൬. പീതിസുഖേഹീതി ഏത്ഥ ‘‘സുഖേനാ’’തി വത്തബ്ബേ പീതിഗ്ഗഹണം തതിയജ്ഝാനസുഖം, കായികഞ്ച അപനേതും സമ്പയുത്തപീതിയാ വുത്തം. സചേ ചുദിതകവസേന കതം അമൂലകം നാമ, ‘‘അനജ്ഝാപന്നം അകത’’ന്തി വദേയ്യ, ഇമേ കരിസ്സന്തി, തസ്മാ ‘‘താദിസം ദിട്ഠസഞ്ഞീ ഹുത്വാ ചോദേതീ’’തി പാഠോ. ‘‘ഏതേന നയേന സുതമുതപരിസങ്കിതാനിപി വിത്ഥാരതോ വേദിതബ്ബാനീ’’തി പാഠോ. ‘‘ചതുന്നം അഞ്ഞതരേനാ’’തി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസേ ഏവ ആഗതേ ഗഹേത്വാ വുത്തം, ഇതരേസം അഞ്ഞതരേനാപി അനുദ്ധംസേന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോവാതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ. ഭിക്ഖുഭാവാ ഹി ചാവനസമത്ഥതോ. ‘‘സമീപേ ഠത്വാ’’തി വചനതോ പരമ്മുഖാ ചോദേന്തസ്സ, ചോദാപേന്തസ്സ വാ സീസം ന ഏതി. ദിട്ഠഞ്ചേ സുതേന പരിസങ്കിതേന ചോദേതി ചോദാപേതി, സുതപരിസങ്കിതം വാ ദിട്ഠാദീഹി ചോദിതേ വാ ചോദാപിതേ വാ സീസം ഏതി ഏവ അമൂലകേന ചോദിതത്താ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ദിട്ഠസ്സ ഹോതി പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ, തഞ്ചേ ചോദേതി ‘സുതോ മയാ…പേ… സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി (പാരാ. ൩൮൭). ‘‘അസുദ്ധോ ഹോതി പുഗ്ഗലോ അഞ്ഞതരം പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ, തഞ്ചേ അസുദ്ധദിട്ഠി സമാനോ അനോകാസം കാരാപേത്വാ ചാവനാധിപ്പായോ വദേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഓകാസം കാരാപേത്വാ ചാവനാധിപ്പായോ വദേതി, അനാപത്തീ’’തി (പാരാ. ൩൮൯) ഇമിനാ ന-സമേന്തം വിയ ഖായതി, കഥം? ദിട്ഠസ്സ ഹോതി പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ നാമ അസുദ്ധോ പുഗ്ഗലോ ഹോതി, ‘‘അഞ്ഞതരസ്മിം അസുദ്ധദിട്ഠി സമാനോ തഞ്ചേ ചോദേതി ‘സുതോ മയാ പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപന്നോസീ’തി, ആപത്തി വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി വചനതോ പുരിമനയേനാപത്തി. ‘‘ചാവനാധിപ്പായോ വദേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വചനതോ പച്ഛിമനയേന സങ്ഘാദിസേസേന ആപത്തീതി ദ്വേ പാളിനയാ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിരുദ്ധാ വിയ ദിസ്സന്തി, ന ച വിരുദ്ധം ബുദ്ധാ കഥയന്തി, തസ്മാ ഏത്ഥ യുത്തി പരിയേസിതബ്ബാ. അട്ഠകഥാചരിയാ താവാഹു ‘‘സമൂലകേന വാ സഞ്ഞാസമൂലകേന വാ ചോദേന്തസ്സ അനാപത്തി, അമൂലകേന വാ പന സഞ്ഞാഅമൂലകേന വാ ചോദേന്തസ്സ ആപത്തീ’’തി. തസ്സത്ഥോ – ദസ്സനസവനപരിസങ്കനമൂലേന സമൂലകേന വാ തദഭാവേന അമൂലകേനാപി സഞ്ഞാസമൂലകേന വാ ചോദേന്തസ്സ അനാപത്തി, ദസ്സനാദിമൂലാഭാവേന അമൂലകേന വാ തബ്ഭാവേന സമൂലകേനാപി സഞ്ഞാഅമൂലകേന വാ ചോദേന്തസ്സ ആപത്തി, തസ്മാ ദിട്ഠസ്സ ഹോതി.

പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോതിആദിമ്ഹി ദസ്സനമൂലേന സമൂലകേനാപി ‘‘സുതോ മയാ’’തി വചനതോ സഞ്ഞാഅമൂലകേന വാ ചോദേതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. തദത്ഥസ്സ ആവിഭാവത്ഥം ‘‘ദിട്ഠേ വേമതികോ’’തിആദി വാരാ വുത്താതി വേദിതബ്ബാ.

അസുദ്ധോ ഹോതി പുഗ്ഗലോഭിആദിമ്ഹി പന സമൂലകേന, സഞ്ഞാസമൂലകേന വാ ചോദിതത്താ അനാപത്തീതി. ഏവമേവം പന തദത്ഥദീപനത്ഥം തേ വാരാ വുത്താ. തത്ഥ ഹി ‘‘അദിട്ഠസ്സ ഹോതീ’’തിആദിവാരാ അമൂലകേന ചോദേന്തസ്സ ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്താ. ‘‘ദിട്ഠേ വേമതികോ’’തിആദിനാ സഞ്ഞാഅമൂലകേന ചോദേന്തസ്സ ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്താ. അഞ്ഞഥാ ‘‘ദിട്ഠസ്സ ഹോതി, ദിട്ഠേ വേമതികോ’’തിആദിവാരാ നിബ്ബിസേസാ ഭവേയ്യും. ഇദം പനേത്ഥ സന്നിട്ഠാനം-യഥാ അസുദ്ധം പുഗ്ഗലം അനോകാസം കാരാപേത്വാ ചോദേന്തസ്സ ദുക്കടം, അക്കോസാധിപ്പായസ്സ ച ഓമസവാദേന ദുക്കടസ്സ, തഥാ അസുദ്ധദിട്ഠികോപി അസുദ്ധം അസുദ്ധദിട്ഠി അമൂലകേന ചോദേതി, ആപത്തി. സമൂലകേന വാ ചോദേതി, അനാപത്തീതി തം സന്നിട്ഠാനം യഥാ ‘‘അനാപത്തി സുദ്ധേ അസുദ്ധദിട്ഠിസ്സ അസുദ്ധേ അസുദ്ധദിട്ഠിസ്സാ’’തി ഇമിനാ സംസന്ദതി, തഥാ ഗഹേതബ്ബം. അഞ്ഞഥാ യുത്തി പരിയേസിതബ്ബാ.

സീലസമ്പന്നോതി ഏത്ഥ ‘‘ദുസ്സീലസ്സ വചനം അപ്പമാണം. ഭിക്ഖുനീ ഹി ഭിക്ഖുമ്ഹി അനിസ്സരാ, തസ്മാ ഉക്കട്ഠനയേ വിധിം സന്ധായ ഥേരേന വുത്തം. ദുതിയത്ഥേരേന ഭിക്ഖുനീ അജാനിത്വാപി ചോദേതി, സിക്ഖമാനാദയോ വാ ചോദേന്തി, തേസം സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ഏവ വിചാരേത്വാ തസ്സ പടിഞ്ഞായ കാരേന്തി. കോ ഏത്ഥ ദോസോതി ഇദം സന്ധായ വുത്തം. തതിയേന തിത്ഥിയാനം വചനം സുത്വാപി ഭിക്ഖൂ ഏവ വിചാരേന്തി, തസ്മാ ന കോചി ന ലഭതീതി ഏവം സബ്ബം സമേതീതി അപരേ’’തി വുത്തം. തിംസാനി തിംസവന്താനി. അനുയോഗോതി പടിവചനം. ഏഹിതീതി ആഗമിസ്സതി. ദിട്ഠസന്താനേനാതി ദിട്ഠനയേന, ദിട്ഠവിധാനേനാതി അധിപ്പായോ. പതിട്ഠായാതി പതിട്ഠം ലഭിത്വാ. ഠാനേതി ലജ്ജിട്ഠാനേ.

ഗാഹന്തി ‘‘അഹം ചോദേസ്സാമീ’’തി അത്താദാനഗ്ഗഹണം. ചേതനാതി അത്താദാനഗ്ഗഹണചേതനാ. വോഹാരോതി ഇതോ, ഏത്തോ ച ഞത്വാ പകാസനം. പണ്ണത്തീതി നാമപഞ്ഞത്തി. യാ വചീഘോസാരമ്മണസ്സ സോതദ്വാരപ്പവത്തവിഞ്ഞാണസന്താനസ്സ അനന്തരം ഉപ്പന്നേന ഉപലദ്ധപുബ്ബസങ്കേതേന മനോദ്വാരവിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞായതി, യസ്സാ വിഞ്ഞാതത്താ തദത്ഥോ പരമത്ഥോ വാ അപരമത്ഥോ വാ തതിയവാരം ഉപ്പന്നേന മനോവിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞായതീതി നാമാദീഹി ഛഹി ബ്യഞ്ജനേഹി പാളിയാ പകാസിതാ, സാ ‘‘വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീ’’തിആദിനാ ഛധാ ആചരിയേഹി ദസ്സിതാ. തബ്ഭാഗിയഭാവോ അതബ്ഭാഗിയഭാവോ ച നിപ്ഫന്നധമ്മസ്സേവ യുജ്ജതി, ന പഞ്ഞത്തിയാ അധികരണീയവത്ഥുത്താ, അധികരണേ പവത്തത്താ ച അധികരണോ മഞ്ചട്ഠേ മഞ്ചോപചാരോ വിയാതി ച. ‘‘പരിയായേനാതി അമൂലകാ നാമപഞ്ഞത്തി നത്ഥി. പരിയായമത്തം, സഭാവതോ നത്ഥി. അഭിധാനമത്തമേവ, അഭിധേയ്യം നത്ഥീ’’തി ച ലിഖിതം. ഇധേവാതി ഇമസ്മിം ഏവ സിക്ഖാപദേ. ന സബ്ബത്ഥാതി വിവാദാധികരണാദീസു. കസ്മാ? ന ഹീതിആദി. വിവാദാധികരണാദീനമത്ഥിതാ വിയ അമൂലകം അധികരണം നത്ഥീതി. പുബ്ബേ വുത്തസമഥേഹീതി ‘‘യം അധികിച്ച സമഥാ വത്തന്തീ’’തി വുത്തസമഥേഹീതി അധിപ്പായോ. അപിച സഭാവതോ നത്ഥീതി അപ്പടിലദ്ധസഭാവത്താ വുത്തം. അനുപ്പന്നം വിയ വിഞ്ഞാണാദി. ന ഹി വിവാദാദീനം പണ്ണത്തി അധികരണട്ഠോതി പണ്ണത്തിം അധികിച്ച സമഥാ ന പവത്തന്തി, തസ്മാ ന തസ്സാ അധികരണീയതാതി ന വിവാദാദീനം പണ്ണത്തി അധികരണട്ഠോതി അധിപ്പായോ. ഹോതി ചേത്ഥ –

‘‘പാരാജികാപത്തി അമൂലികാ ചേ,

പണ്ണത്തിമത്താ ഫലമഗ്ഗധമ്മാ;

ചതുത്ഥപാരാജികവത്ഥുഭൂതാ,

പണ്ണത്തിമത്താവ സിയും തഥേവ.

‘‘തതോ ദ്വിധാ മഗ്ഗഫലാദിധമ്മാ,

സിയും തഥാതീതമനാഗതഞ്ച;

പണ്ണത്തിഛക്കം ന സിയാ തതോ വാ,

പരിയായതോ സമ്മുതിവാദമാഹാ’’തി.

അനുവദന്തീതി അക്കോസന്തി. കിച്ചയതാതി കരണീയതാ. തം കതമന്തി ചേ? അപലോകനകമ്മന്തിആദി. കിച്ചന്തി വിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപകചിത്തം കിര അധിപ്പേതം.

൩൮൭. സുതാദീനം അഭാവേന അമൂലകത്തന്തി ഏത്ഥ യോ ദിസ്വാപി ‘‘ദിട്ഠോസി മയാ’’തി വത്തും അസക്കോന്തോ അത്തനോ ദിട്ഠനിയാമേനേവ ‘‘സുതോസി മയാ’’തി വദതി. തസ്സ തസ്മിം അസുദ്ധദിട്ഠിത്താ ആപത്തി, ഇധ പന യോ പുബ്ബേ സുത്വാ അനാപത്തി, പച്ഛാ തം വിസ്സരിത്വാ സുദ്ധദിട്ഠി ഏവ സമാനോ വദതി, തം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥാതി അപരേ’’തി വുത്തം. ജേട്ഠബ്ബതികോ കാകേകപ്പടിവത്താ. യദഗ്ഗേനാതി യാവതാ, യദാ വാ. നോ കപ്പേതീതിആദി വേമതികാഭാവദീപനത്ഥമേവ വുത്തന്തി ദസ്സേതി. തേന വേമതികോവ നസ്സരതി സമ്മുട്ഠോ നാമാതി ആപജ്ജതി, തം ന യുത്തം തദനന്തരഭാവതോ, തസ്മാ ദുതിയത്ഥേരവാദോ പച്ഛാ വുത്തോ.

൩൮൯. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബഅട്ഠകഥാസു. ഓകാസകമ്മന്തി ഓകാസകരണം. ‘‘ഓകാസേന കമ്മം ഓകാസകമ്മ’’ന്തി ലിഖിതം. അസൂരിയം പസ്സതി കഞ്ഞാതി ഏത്ഥ യഥാ കഞ്ഞാ സൂരിയം ന പസ്സതീതി ഭവതി, ഏവം ‘‘അനോകാസം കാരേത്വാ’’തി വുത്തേ ഓകാസം ന കാരേത്വാതി ഹോതി.

പഠമദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.