൫. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൯൭. അഹമ്ഹി ദുഗ്ഗതാതി അഹം അമ്ഹി ദുഗ്ഗതാ. അഹം ഖ്വയ്യോതി ഏത്ഥ അയ്യോതി ബഹുവചനം ഹോതി.

൨൯൮. ഓയാചന്തീതി നീചം കത്വാ ദേവേ യാചന്തി. ആയാചന്തീതി ഉച്ചം കത്വാ ആദരേന യാചന്തി. അലങ്കാരാദീഹി മണ്ഡിതോ കേസസംവിധാനാദീഹി പസാധിതോ. ‘‘മണ്ഡിതകരണേ ദുക്കട’’ന്തി വദന്തി.

പദഭാജനീയവണ്ണനാ

൩൦൩. സഹ പരിദണ്ഡേന വത്തമാനാതി അത്ഥോ. ഛന്ദവാസിനീ നാമ ‘‘പിയാ പിയം വസേതീ’’തി പാളി, പുരിസം വാസേതീതി അധിപ്പായോ. ‘‘പിയോ പിയം വാസേതീ’’തി അട്ഠകഥാ.

തം കിരിയം സമ്പാദേസ്സതീതി അവസ്സം ആരോചേന്തിയാ ചേ ആരോചേതീതി അത്ഥോ. ദ്വിന്നം മാതാപിതൂനം ചേ ആരോചേതി, സങ്ഘാദിസേസോതി വിനയവിനിച്ഛയേ ‘‘വത്ഥു ഓലോകേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. വത്ഥുമ്ഹി ച ‘‘ഉദായിത്ഥേരോ ഗണികായ ആരോചേസീ’’തി വുത്തം. തം ‘‘മാതാദീനമ്പി വദതോ വിസങ്കേതോ നത്ഥീ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ നിപ്പയോജനം. തം പനേതന്തി ആചരിയസ്സ വചനം. മാതുരക്ഖിതം ബ്രൂഹീതി പേസിതസ്സ ഗന്ത്വാ മാതാപിതുരക്ഖിതം വദതോ തസ്സ തസ്സാ മാതുരക്ഖിതഭാവേപി സതി വിസങ്കേതമേവ, കസ്മാ? ‘‘പിതുരക്ഖിതാദീസു അഞ്ഞതരം വദന്തസ്സ വിസങ്കേത’’ന്തി വുത്തത്താ ഇതരഥാ ആദി-സദ്ദോ നിരത്ഥകോ സിയാ. ഏകം ദസകം ഇതരേന ദസകേന യോജേത്വാ പുബ്ബേ സുക്കവിസ്സട്ഠിയം വുത്തനയത്താ മാതുരക്ഖിതായ മാതാ അത്തനോ ധീതുസന്തികം പഹിണതീതി ഗഹേതബ്ബം.

൩൩൮. അനഭിനന്ദിത്വാതി വചനമത്തമേവ, യദിപി അഭിനന്ദതി, യാവ സാസനം നാരോചേതി, താവ ‘‘വീമംസിതോ’’തി ന വുച്ചതി. സാസനാരോചനകാലേതി ആണാപകസ്സ സാസനവചനക്ഖണേ. തതിയപദേ വുത്തനയേനാതി ഏകങ്ഗസമ്പത്തിയാ ദുക്കടന്തി അത്ഥോ. വത്ഥുഗണനായ സങ്ഘാദിസേസോതി ഉഭയവത്ഥുഗണനായ കിര.

൩൩൯. ചതുത്ഥേ അനാപത്തീതി ഏത്ഥ പന ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ന വീമംസതി ന പച്ചാഹരതി, അനാപത്തീതി ഏത്ഥ വിയ ‘ഗച്ഛന്തോ ന സമ്പാദേതി, ആഗച്ഛന്തോ വിസംവാദേതീ’തി അനാപത്തിപാളിയാപി ഭവിതബ്ബന്തി ദസ്സനത്ഥം വുത്ത’’ന്തി വദന്തി, ഏകച്ചേസു പോത്ഥകേസു ‘‘അത്ഥീ’’തിപി.

വിനീതവത്ഥുവണ്ണനാ

൩൪൧. അലംവചനീയാതി ന വചനീയാ, നിവാരണേ അലം-സദ്ദോ. ഥേരപിതാ വദതീതി ജിണ്ണപിതാ വദതീതി അത്ഥോ. കിഞ്ചാപി ഏത്ഥ ‘‘ഇത്ഥീ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ ന യക്ഖീ ന പേതീ ന തിരച്ഛാനഗതാ, പുരിസോ നാമ മനുസ്സപുരിസോ ന യക്ഖോ’’തിആദി നത്ഥി, തഥാപി കായസംസഗ്ഗാദീസു ‘‘മനുസ്സിത്ഥീ’’തി ഇത്ഥീവവത്ഥാനസ്സ കതത്താ ഇധാപി മനുസ്സിത്ഥീ ഏവാതി പഞ്ഞായതി. മേഥുനപുബ്ബഭാഗത്താ മനുസ്സഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ ച ഥുല്ലച്ചയവത്ഥുകോവ ഹോതി, സേസാ മനുസ്സപണ്ഡകഉഭതോബ്യഞ്ജനകതിരച്ഛാനഗതപുരിസാദയോ ദുക്കടവത്ഥുകാവ മിച്ഛാചാരസാസനങ്ഗസമ്ഭവതോതി വേദിതബ്ബം. യഥാസമ്ഭവം പന വാരാ ഉദ്ധരിതബ്ബാ. പഞ്ഞത്തിഅജാനനേ വിയ അലംവചനീയഭാവാജാനനേപി അചിത്തകതാ വേദിതബ്ബാ. ദുട്ഠുല്ലാദീസുപീതി ‘‘ഇമസ്മിമ്പീ’’തി വുത്തമേവ ഹോതി. ‘‘ലേഖം നേത്വാ പടിലേഖം ആരോചിതസ്സാപി സഞ്ചരിത്തം നത്ഥി സഞ്ചരിത്തഭാവമജാനന്തസ്സാ’’തി വദന്തി, വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.