൬. കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൨. യാചനാതി ‘‘ദേഥ ദേഥാ’’തി ചോദനാ. വിഞ്ഞത്തീതി ഇമിനാ നോ അത്ഥോതി വിഞ്ഞാപനാ. ‘‘ഹത്ഥകമ്മം യാചിതോ ഉപകരണം, മൂലം വാ ദസ്സതീ’’തി യാചതി, ന വട്ടതീതി. വട്ടതി സേനാസനേ ഓഭാസപരികഥാദീനം ലദ്ധത്താതി ഏകേ. അനജ്ഝാവുത്ഥകന്തി അസ്സാമികം. ന ആഹടം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി ‘‘സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിദുക്കടം ഹോതീ’’തി വുത്തം. ‘‘കിഞ്ചാപി ഗരുഭണ്ഡപ്പഹോനകേസൂതി വുത്തം, തഥാപി യം വത്ഥുവസേന അപ്പം ഹുത്വാ അഗ്ഘവസേന മഹാ ഹരിതാലഹിങ്ഗുലികാദി, തം യാചിതും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി.

൩൪൪. സോ കിരാതി ഇസി. തദാ അജ്ഝഗമാ തദജ്ഝഗമാ.

൩൪൮-൯. ന ഹി സക്കാ യാചനായ കാതും, തസ്മാ സയം യാചിതകേഹി ഉപകരണേഹീതി അധിപ്പായോ. ബ്യഞ്ജനം സമേതി, ന അത്ഥോ. കസ്മാ? ഇധ ഉഭയേസം അധിപ്പേതത്താ, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘യസ്മാ പനാ’’തിആദിമാഹ. ഇധ വുത്തനയേനാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗേ വുത്തനയേന. ‘‘സഞ്ഞാചികായാ’’തി വചനതോ കരോന്തേനാപി, ‘‘പരേഹി പരിയോസാപേതീ’’തി വചനതോ കാരാപേന്തേനാപി പടിപജ്ജിതബ്ബം. ഉഭോപേതേ കാരകകാരാപകാ. ബ്യഞ്ജനം വിലോമിതം ഭവേയ്യ, ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി ഹി ബ്യഞ്ജനം ‘‘കരോന്തേനാ’’തി വുത്തേ വിലോമിതം ഹോതി അതദത്ഥത്താ. ന ഹി കാരാപേന്തോ നാമ ഹോതി. ‘‘ഇധ വുത്തനയേനാതി ദേസിതവത്ഥുകപമാണികനയേന. ഏവം സന്തേ ‘കരോന്തേന വാ കാരാപേന്തേന വാ’തി വചനതോ കരോന്തേനാപി പരേഹി വിപ്പകതം വത്തബ്ബന്തി ചേ, തദത്ഥവിസ്സജ്ജനത്ഥം ‘യദി പനാതിആദിമാഹാ’’’തി അനുഗണ്ഠിപദേ വുത്തം. ‘‘സഞ്ഞാചികായ കുടിം കരോന്തോ’’തി വചനവസേന വുത്തം. ‘‘ആയാമതോ ച വിത്ഥാരതോ ചാ’’തി അവത്വാ വികപ്പത്ഥസ്സ വാ-സദ്ദസ്സ ഗഹിതത്താ ഏകതോഭാഗേപി വഡ്ഢിതേ ആപത്തി ഏവ. പമാണയുത്തമഞ്ചോ കിര നവവിദത്ഥി. ‘‘‘ചതുഹത്ഥവിത്ഥാരാ’തി വചനേന ‘തിരിയം തിഹത്ഥാ വാ’തി വചനമ്പി സമേതി ‘യത്ഥ പമാണയുത്തോ’തിആദിസന്നിട്ഠാനവചനാസമ്ഭവതോ’’തി വുത്തം. പമാണതോ ഊനതരമ്പീതി വിത്ഥാരതോ ചതുപഞ്ചഹത്ഥമ്പി ദീഘതോ അനതിക്കമിത്വാ വുത്തപമാണമേവ ദേസിതവത്ഥു. അദേസിതവത്ഥുഞ്ഹി കരോതോ ആപത്തി. പമാണാതിക്കന്താ കുടി ഏവ പമാണാതിക്കന്തം കുടിം കരേയ്യാതി വുത്തത്താ. ‘‘ഥമ്ഭതുലാ’’തി പാഠോ. അനുസ്സാവനാനയേനാതി ഏത്ഥ ‘‘ദമിളഭാസായപി വട്ടതീ’’തി വദന്തി.

൩൫൩. ചാരഭൂമി ഗോചരഭൂമി. ന ഗഹിതാതി ന വാരിതാ. അട്ഠകഥായം ‘‘കാരണായ ഗുത്തിബന്ധനാഗാരം, അകരണട്ഠാനം വാ ധമ്മഗന്ധികാ ഹത്ഥപാദച്ഛിന്ദനകാ ഗന്ധികാ’’തി ലിഖിതം. ദ്വീഹി ബലിബദ്ദേഹീതി ഹേട്ഠിമകോടിയാ കിര വുത്തതോ ആവിജ്ജിതും ന സക്കാ ഛിന്നാവടത്താ, നിഗമനസ്സാപി അത്ഥപ്പകാസനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. പാചിനന്തി വത്ഥു അധിട്ഠാനം. തദത്ഥായാതി തച്ഛനത്ഥായ. പണ്ണസാലമ്പീതി ഉല്ലിത്താവലിത്തകുടിമേവ പണ്ണച്ഛദനം. തേനേവ ‘‘സഭിത്തിച്ഛദന’’ന്തി വുത്തം, അലിത്തം കിര സബ്ബം വട്ടതി. പുബ്ബേ ഥോകം ഠപിതം പുന വഡ്ഢേത്വാ. തസ്മിന്തി ദ്വാരബന്ധനേ വാ വാതപാനേ വാ ഠപിതേ. പഠമമേവാതി ഏത്ഥ പത്തകാലേ ഏവാതി കിര ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ഠപിതകാലേവാതി കിര. പുരിമേന ലേപസ്സ അഘടിതത്താ ദുതിയേന വത്തസീസേന കതത്താ ഉഭിന്നമ്പി അനാപത്തി. സചേ ആണത്തേന കതം, ‘‘കരോതി വാ കാരാപേതി വാ’’തി വചനതോ ആപത്തി ഉഭിന്നം സതി അത്തുദ്ദേസികതായ, അസതി മൂലട്ഠസ്സേവ. ഹേട്ഠിമപ്പമാണസമ്ഭവേ സതി സബ്ബമത്തികാമയം കുടിം കരോതോ ആപത്തി ദുക്കടേന സങ്ഘാദിസേസോതി ആചരിയസ്സ തക്കോ.

൩൫൪. ഛത്തിംസ ചതുക്കാനി നാമ അദേസിതവത്ഥുകചതുക്കം ദേസിതവത്ഥുകചതുക്കം പമാണാതിക്കന്തചതുക്കം പമാണികചതുക്കം അദേസിതവത്ഥുകപമാണാതിക്കന്തചതുക്കം ദേസിതവത്ഥുകപമാണികചതുക്കന്തി ഛ ചതുക്കാനി, ഏവം സമാദിസതിവാരാദീസുപി പഞ്ചസൂതി ഛത്തിംസ. ആപത്തിഭേദദസ്സനത്ഥന്തി ഏത്ഥ യസ്മാ ‘‘സാരമ്ഭേ ചേ, ഭിക്ഖു, വത്ഥുസ്മിം അപരിക്കമനേ…പേ… സങ്ഘാദിസേസോ’’തി മാതികായം അവിസേസേന വുത്തത്താ സാരമ്ഭഅപരിക്കമനേപി സങ്ഘാദിസേസോവാതി മിച്ഛാഗാഹവിവജ്ജനത്ഥം ആപത്തിഭേദോ ദസ്സിതോ, തസ്മാ വുത്താനീതി അധിപ്പായോ. വിഭങ്ഗേ ഏവം അവത്വാ കിമത്ഥം മാതികായം ദുക്കടവത്ഥു വുത്തന്തി ചേ? ഭിക്ഖൂ അഭിനേതബ്ബാ വത്ഥുദേസനായ, തേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്ഥു ദേസേതബ്ബം. കീദിസം? അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, നേതരം, ഇതരസ്മിം ‘‘സാരമ്ഭേ ചേ ഭിക്ഖു വത്ഥുസ്മിം അപരിക്കമനേ’’തി ഏവം ആനിസംസവസേന ആഗതത്താ വുത്തം. യസ്മാ വത്ഥു നാമ അത്ഥി സാരമ്ഭം, അത്ഥി അനാരമ്ഭം, അത്ഥി സപരിക്കമനം, അത്ഥി അപരിക്കമനം, അത്ഥി സാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, അത്ഥി സാരമ്ഭം അപരിക്കമനം, അത്ഥി അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, അത്ഥി അനാരമ്ഭം അപരിക്കമനന്തി ബഹുവിധത്താ വത്ഥു ദേസേതബ്ബം അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, നേതരന്തി വുത്തം ഹോതി. കിമത്ഥികാ പനേസാ ദേസനാതി ചേ? ഗരുകാപത്തിപഞ്ഞാപനഹേതുപരിവജ്ജനുപായത്ഥാ. വത്ഥുദേസനായ ഹി ഗരുകാപത്തിപഞ്ഞാപനഹേതുത്താ അകതവിഞ്ഞത്തി ഗിഹീനം പീളാജനനേന അത്തദുക്ഖപരദുക്ഖഹേതുഭൂതോ ച സാരമ്ഭഭാവോതി ഏതേ വത്ഥുദേസനാപദേസേന ഉപായേന പരിവജ്ജിതാ ഹോന്തി. ന ഹി ഭിക്ഖു അകപ്പിയകുടികരണത്ഥം ഗിഹീനം വാ പീളാനിമിത്തം സാരമ്ഭവത്ഥു. കുടികരണത്ഥം വാ വത്ഥും ദേസേന്തീതി പഠമമേവ സാധിതമേതം. വോമിസ്സകാപത്തിയോതി ദുക്കടസങ്ഘാദിസേസമിസ്സകാപത്തിയോ.

൩൫൫. തത്ഥ ‘‘ദ്വീഹി സങ്ഘാദിസേസേഹീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ദ്വിന്നം സങ്ഘാദിസേസേനാ’’തി വിഭത്തിബ്യത്തയേന, വചനബ്യത്തയേന ച വുത്തം. ‘‘ആപത്തി ദ്വിന്നം സങ്ഘാദിസേസാന’’ന്തിപി പാഠോ.

൩൬൪. ന ഘടയതി ഛദനലേപാഭാവതോ, അനാപത്തി, തം പരതോ സാധിയതി. ഛദനമേവ സന്ധായ ഉല്ലിത്താവലിത്തതാ വുത്താതി. ‘‘കുക്കുടച്ഛികഗേഹം വട്ടതീതി വത്വാ പുന ഛദനം ദണ്ഡകേഹീതിആദിനാ നയേന തം ദസ്സേന്തേഹി തിണപണ്ണച്ഛദനാകുടികാവ വുത്താ. തത്ഥ ഛദനം ദണ്ഡകേഹി ദീഘതോ തിരിയഞ്ച ജാലം വിയ ബന്ധിത്വാ തിണേഹി വാ പണ്ണേഹി വാ ഛാദേതും ഉല്ലിത്താദിഭാവോ ഛദനമേവ സന്ധായ വുത്തോതി യുത്തമിദം. തസ്മാ മത്തികാമയം ഭിത്തിം വഡ്ഢാപേത്വാ ഉപരി ഉല്ലിത്തം വാ അവലിത്തം വാ ഉഭയം വാ ഭിത്തിയാ ഘടിതം കരോന്തസ്സ ആപത്തി ഏവ വിനാപി ഭിത്തിലേപേനാ’’തി ലിഖിതം. ‘‘‘സോ ച ഛദനമേവ സന്ധായാ’തി പധാനവസേന വുത്തം, ന ഹേട്ഠാഭാഗം പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി വദന്തി, വീമംസിതബ്ബം. ഏത്ഥാതി തിണകുടികായ. യഥാസമാദിട്ഠായാതി യഥാവുത്തപ്പകാരന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘ആപത്തി കാരുകാനം തിണ്ണം ദുക്കടാന’’ന്തിആദിമ്ഹി സോ സുണാതിഛക്കമ്പി ലബ്ഭതി. ഉഭയത്ഥ സമാദിട്ഠത്താ ആണാപകസ്സ അനാപത്തി. ആണത്തസ്സ യഥാ സമാദിട്ഠം ആണാപകേന, തഥാ അകരണപച്ചയാ ദുക്കടം. സചേ ‘‘അഹമ്പേത്ഥ വസാമീ’’തി അത്തുദ്ദേസമ്പി കരോതി, സങ്ഘാദിസേസോവ. ‘‘കുടിം കരോഥാ’’തി അവിസേസേന വുത്തട്ഠാനേ പന ആണാപകസ്സാപി സങ്ഘാദിസേസോ അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ.

അഹഞ്ച വസിസ്സാമീതി ഏത്ഥ പരസ്സ യസ്സ കസ്സചി ഉദ്ദിട്ഠസ്സ അഭാവാ ആപത്തി ഏവ ‘‘കരോന്തസ്സ വാ’’തി നിയമിതത്താ, അനാപത്തി അവിഭത്തത്താ. ‘‘ഇധ പഞ്ഞത്തിജാനനമത്തമേവ ചിത്ത’’ന്തി ച ലിഖിതം. അനുഗണ്ഠിപദേ പന അഹഞ്ച വസിസ്സാമീതി ഏത്ഥ യോ ‘‘മയ്ഹം വാസാഗാരഞ്ച ഭവിസ്സതീ’’തി ഇച്ഛതി, തസ്സാപത്തി. യോ പന ഉപോസഥാഗാരം ഇച്ഛതി, തസ്സ അനാപത്തി, തസ്മാ ‘‘ഉഭയം സമേതീ’’തി വത്വാ ച ‘‘വിനയവിനിച്ഛയേ ആഗതേ ഗരുകേ ഠാതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ മഹാപച്ചരിവാദതോ ഇതരോ പച്ഛാ വത്തബ്ബോതി ചേ? ന, ബലവത്താ. ‘‘വാസാഗാരം ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ, അനാപത്തീ’’തി വചനതോ, ഭോജനസാലാദീനമ്പി അത്ഥായ ഇമിനാ കതത്താ സങ്കരാ ജാതാ. യഥാ – ദ്വേ തയോ ‘‘ഏകതോ വസിസ്സാമാ’’തി കരോന്തി, രക്ഖതി താവാതി ഏത്ഥ വിയ. ‘‘ഇദം ഠാനം വാസാഗാരം ഭവിസ്സതി, ഇദം ഉപോസഥാഗാര’’ന്തി വിഭജിത്വാ കതേപി ആപത്തി ഏവ. ദ്വീസു മഹാപച്ചരിവാദോ ബലവാ, തസ്മാ ‘‘പച്ഛാ വുത്തോ’’തിആദിനാ അതീവ പപഞ്ചിതം. കിം തേന. ‘‘അത്തനാ വിപ്പകതം അത്തനാ ച പരേഹി ച പരിയോസാപേതീ’’തിആദിനാ നയേന അപരാനിപി ചതുക്കാനി യഥാസമ്ഭവം യോജേത്വാ ദസ്സേതബ്ബാനി, ലേണാദീസു കിഞ്ചാപി സങ്ഘാദിസേസേന അനാപത്തി, അകതവിഞ്ഞത്തിയാ സതി തപ്പച്ചയാ ആപത്തി ഏവ.

കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.