൧൦. ഉപ്പടിപാടികസുത്തവണ്ണനാ

൫൧൦. രസനം ഭഞ്ജനം നിരുജ്ഝനം രസോ. യോ യോ ധമ്മാനം രസോ യഥാധമ്മരസോ, തേന യഥാധമ്മരസേന. പടിപാടിയാതി കമേന, ഉഭയേനപി ധമ്മാനം പഹാനക്കമേനാതി വുത്തം ഹോതി. ഇമസ്മിം ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗേതി ഇമസ്മിം ഇന്ദ്രിയസംയുത്തസഞ്ഞിതേ ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗേ. അദേസിതത്താതി സേസസുത്താനി വിയ ‘‘സുഖിന്ദ്രിയ’’ന്തിആദിനാ അദേസിതത്താ ഇദം ഉപ്പടിപാടികസുത്തം നാമ. വലിയാ ഖരസമ്ഫസ്സായ ഫുട്ഠസ്സ. തന്തി കണ്ടകവേദനാദിം. ഏതസ്സ ദുക്ഖിന്ദ്രിയസ്സ.

തേസം തേസന്തി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയാദീനം. കാരണവസേനേവാതി തംതംഅസാധാരണകാരണവസേന. തേസഞ്ഹി വിസേസകാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘പത്തചീവരാദീനം വാ’’തി ആഹ.

ഏകതോവാതി പുനപ്പുനം പദുദ്ധാരണം അകത്വാ ഏകജ്ഝമേവ. ദുതിയജ്ഝാനാദീനം ഉപചാരക്ഖണേ ഏവ നിരുജ്ഝന്തീതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. തേസം ദുക്ഖിന്ദ്രിയദോമനസ്സാദീനം. അതിസയനിരോധോതി സുട്ഠു പഹാനം ഉജുപ്പടിപക്ഖേന വൂപസമോ. നിരോധോയേവാതി നിരോധമത്തമേവ. നാനാവജ്ജനേതി യേന ആവജ്ജനേന അപ്പനാവീഥി ഹോതി, തതോ ഭിജ്ജാവജ്ജനേ, അനേകാവജ്ജനേ വാ. അപ്പനാവീഥിയഞ്ഹി ഉപചാരോ ഏകാവജ്ജനോ, ഇതരോ അനേകാവജ്ജനോ അനേകക്ഖത്തും പവത്തനതോ. വിസമനിസജ്ജായ ഉപ്പന്നകിലമഥോ വിസമാസനുപതാപോ. പീതിഫരണേനാതി പീതിയാ ഫരണരസത്താ. പീതിസമുട്ഠാനാനം വാ പണീതരൂപാനം കായസ്സ ബ്യാപനതോ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘സബ്ബോ കായോ സുഖോക്കന്തോ ഹോതീ’’തി. വിതക്കവിചാരപച്ചയേപീതി പി-സദ്ദോ അട്ഠാനപയുത്തോ, സോ ‘‘പഹീനസ്സാ’’തി ഏത്ഥ ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബോ ‘‘പഹീനസ്സപി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സാ’’തി. ഏതം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം അതിചിരം വിതക്കയതോ വിചാരയതോ കായോപി കിലമി, ചിത്തമ്പി വിഹഞ്ഞീ’’തി ച വചനതോ കായചിത്തഖേദാനം വിതക്കവിചാരപച്ചയതാ വേദിതബ്ബാ. വിതക്കവിചാരഭാവേ ഉപ്പജ്ജതി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയന്തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. തത്ഥസ്സ സിയാ ഉപ്പത്തീതി തത്ഥ ദുതിയജ്ഝാനുപചാരേ അസ്സ ദോമനസ്സസ്സ ഉപ്പത്തി ഭവേയ്യ. ‘‘തത്ഥസ്സ സിയാ ഉപ്പത്തീ’’തി ഇദം പരികപ്പവചനം ഉപചാരക്ഖണേ ദോമനസ്സസ്സ സുപ്പഹീനഭാവദസ്സനത്ഥം. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘ന ത്വേവ ദുതിയജ്ഝാനേ പഹീനപച്ചയത്താ’’തി. പഹീനമ്പി സോമനസ്സിന്ദ്രിയം പീതി വിയ ന ദൂരേതി കത്വാ ‘‘ആസന്നത്താ’’തി വുത്തം. നാനാവജ്ജനുപചാരേ പഹീനമ്പി പഹാനങ്ഗം പടിപക്ഖേന അവിഹതത്താ അന്തരന്തരാ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘അപ്പനാപ്പത്തായാ’’തിആദിമാഹ. ‘‘താദിസായ ആസേവനായ ഇച്ഛിതബ്ബത്താ യഥാ മഗ്ഗവീഥിതോ പുബ്ബേ ദ്വേ തയോ ജവനവാരാ സദിസാനുപസ്സനാവ പവത്തന്തി, ഏവമിധാപി അപ്പനാവാരതോ പുബ്ബേ ദ്വേ തയോ ജവനവാരാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാവ പവത്തന്തീ’’തി വദന്തി. അപരിസേസന്തി സുവിക്ഖമ്ഭിതന്തി കത്വാ വിക്ഖമ്ഭനേന അനവസേസം.

തഥത്തായാതി തഥഭാവായ പഠമജ്ഝാനസമങ്ഗിതായ. സാ പനസ്സ ഉപ്പാദനേന വാ ഉപ്പന്നസ്സ സമാപജ്ജനേന വാ ഹോതീതി വുത്തം ‘‘ഉപ്പാദനത്ഥായ സമാപജ്ജനത്ഥായാ’’തി. ദ്വീസൂതി നവമദസമേസു സുത്തന്തേസു.

സുഖിന്ദ്രിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.