൬-൭. കുണ്ഡലിയസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൮൭-൧൮൮. നിബദ്ധവാസവസേന ആരാമേ നിസീദനസീലോതി ആരാമനിസാദീ. പരിസം ഓഗാള്ഹോ ഹുത്വാ ചരതീതി പരിസാവചരോതി ആഹ – ‘‘യോ പനാ’’തിആദി. ഏവന്തി ഇമിനാകാരേന. ഗഹണന്തി നിഗ്ഗഹണം. തേന പുച്ഛാപദസ്സ അത്ഥം വിവരതി. നിബ്ബേഠനന്തി നിഗ്ഗഹനിബ്ബേഠനം. തേന വിസ്സജ്ജനപദസ്സ അത്ഥം വിവരതി. ഇമിനാ നയേനാതി ഏതേന ‘‘ഇതിവാദോ’’തി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ഉപാരമ്ഭാധിപ്പായോ വദതി ഏതേനാതി വാദോ, ദോസോ. ഇതിവാദോ ഹോതീതി ഏവം ഇമസ്സ ഉപരി വാദാരോപനം ഹോതി. ഇതിവാദപ്പമോക്ഖോതി ഏവം തതോ പമോക്ഖോ ഹോതി. ഏവം വാദപ്പമോക്ഖാനിസംസം പരേഹി ആരോപിതദോസസ്സ നിബ്ബേഠനവസേന ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ദോസപവേദനവസേന ദസ്സേതും ‘‘അയം പുച്ഛായ ദോസോ’’തിആദി വുത്തം.

ഏത്തകം ഠാനന്തിആദിതോ പട്ഠായ യാവ ‘‘തീണി സുചരിതാനീ’’തി ഏത്തകം ഠാനം. ഇമം ദേസനന്തി ‘‘ഇന്ദ്രിയസംവരോ ഖോ’’തിആദിനയപ്പവത്തം ഇമം ദേസനം. നാഭിജ്ഝായതീതി ന അഭിജ്ഝായതി. നാഭിഹംസതീതി ന അഭിതുസ്സതി. ഗോചരജ്ഝത്തേ ഠിതം ഹോതീതി കമ്മട്ഠാനാരമ്മണേ സമാധാനവസേന ഠിതം ഹോതി അവട്ഠിതം. തേനാഹ ‘‘സുസണ്ഠിത’’ന്തി. സുസണ്ഠിതന്തി സമ്മാ അവിക്ഖേപവസേന ഠിതം. കമ്മട്ഠാനവിമുത്തിയാതി കമ്മട്ഠാനാനുയുഞ്ജനവസേന പടിപക്ഖതോ നീവരണതോ വിമുത്തിയാ. സുട്ഠു വിമുത്തന്തി സുവിമുത്തം. തസ്മിം അമനാപരൂപദസ്സനേ ന മങ്കു വിലക്ഖോ ന ഹോതി. കിലേസവസേന ദോസവസേന. അട്ഠിതചിത്തോ അഥദ്ധചിത്തോ. കോവേസേന ഹി ചിത്തം ഥദ്ധം ഹോതി, ന മുദുകം. അദീനമാനസോതി ദോമനസ്സവസേന യോ ദീനഭാവോ, തദഭാവേന നിദ്ദോസമാനസോ. അപൂതിചിത്തോതി ബ്യാപജ്ജാഭാവേന സീതിഭൂതചിത്തോ.

ഇമേസു ഛസു ദ്വാരേസു അട്ഠാരസ ദുച്ചരിതാനി ഹോന്തി പച്ചേകം കായവചീമനോദുച്ചരിതഭേദേന. താനി വിഭാഗേന ദസ്സേതും ‘‘കഥ’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേതി നയദാനമത്തമേതം. തേന ‘‘അനിട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ ദോസം ഉപ്പാദേന്തസ്സാ’’തിആദിനാ തിവിധദുച്ചരിതം നീഹരിത്വാ വത്തബ്ബം, തഥാ ‘‘മജ്ഝത്താരമ്മണേ മോഹം ഉപ്പാദേന്തസ്സാ’’തിആദിനാ ച. മനോദുച്ചരിതാദിസാമഞ്ഞേന പന തീണിയേവ ദുച്ചരിതാനി ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബം.

പഞ്ഞത്തിവസേനാതി വത്ഥും അനാമസിത്വാ പിണ്ഡഗഹണമുഖേന കേവലം പഞ്ഞത്തിവസേനേവ. ഭാവനാപടിസങ്ഖാനേതി ഭാവനാസിദ്ധേ പടിസങ്ഖാനേ, ഭാവനായ പടിസങ്ഖാനേ വാതി അത്ഥോ. ഇമാനീതി യഥാവുത്താനി ഛദ്വാരാരമ്മണാനി. ദുച്ചരിതാനീതി ദുച്ചരിതകാരണാനി. അപ്പടിസങ്ഖാനേ ഠിതസ്സ ദുച്ചരിതാനി സുചരിതാനി കത്വാ. പരിണാമേതീതി പരിവത്തേതി ദുച്ചരിതാനി തത്ഥ അനുപ്പാദേത്വാ സുചരിതാനി ഉപ്പാദേന്തോ. ഏവന്തി വുത്തപ്പകാരേന. ഇന്ദ്രിയസംവരോ…പേ… വേദിതബ്ബോ ഇന്ദ്രിയസംവരസമ്പാദനവസേന തിണ്ണം സുചരിതാനം സിജ്ഝനതോ. തേനാഹ ‘‘ഏത്താവതാ’’തിആദി. ഏത്താവതാതി ആദിതോ പട്ഠായ യാവ ‘‘തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേന്തീ’’തി പദം, ഏത്താവതാ. സീലാനുരക്ഖകം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലന്തി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലസ്സ അനുരക്ഖകം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം കഥികം. കഥം പന തദേവ തസ്സ അനുരക്ഖകം ഹോതീതി? അപരാപരുപ്പത്തിയാ ഉപനിസ്സയഭാവതോ.

തീണി സീലാനീതി ഇന്ദ്രിയസംവര-ആജീവപാരിസുദ്ധി-പച്ചയസന്നിസ്സിത-സീലാനി. ലോകുത്തരമിസ്സകാതി ലോകിയാപി ലോകുത്തരാപി ഹോന്തീതി അത്ഥോ. സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനന്തി ലോകുത്തരാനം സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം. മൂലഭൂതാ സതിപട്ഠാനാ പുബ്ബഭാഗാ, തേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘ചത്താരോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, സതിപട്ഠാനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തീ’’തി. തേപീതി യഥാവുത്തസതിപട്ഠാനാ. സതിപട്ഠാനമൂലകാ ബോജ്ഝങ്ഗാതി ലോകിയസതിപട്ഠാനമൂലകാ ബോജ്ഝങ്ഗാവ. പുബ്ബഭാഗാവാതി ഏത്ഥ കേചി ‘‘പുബ്ബഭാഗാ ചാ’’തി പാഠം കത്വാ ‘‘പുബ്ബേവ ലോകുത്തരാ പുബ്ബഭാഗാ ചാ’’തി അത്ഥം വദന്തി. വിജ്ജാവിമുത്തിമൂലകാതി ‘‘സത്ത ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തീ’’തി ഏവം വുത്താ ബോജ്ഝങ്ഗാ ലോകുത്തരാവ വിജ്ജാവിമുത്തിസഹഗതഭാവതോ.

കുണ്ഡലിയസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.