(൪) അവന്ദനീയപുഗ്ഗലാദിവണ്ണനാ

൪൭൭. തേസന്തി ദസന്നം പുഗ്ഗലാനം. ‘‘സദ്ധി’’ന്തി ഇമിനാ സാമീചേനാതി ഏത്ഥ സഹത്ഥേ കരണവചനന്തി ദസ്സേതി. സാമീചേനാതി ച സാമീചിനാ കത്തബ്ബം സാമീചം കമ്മം, തേന സാമീചേന. ദസ ചീവരധാരണാതി പദസ്സ സമാസഭാവം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ദസ ദിവസാനി അതിരേകചീവരസ്സ ധാരണാ’’തി.

കതിസതന്തിആദീസു ദ്വീസു ഗാഥാപാദേസു ചതൂസു വിഭത്യന്തപദേസു പുരിമം പുരിമേന, പച്ഛിമഞ്ച പച്ഛിമേന യഥാക്കമം യോജേതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കതിസതം ആപത്തിയോ രത്തിസതം ഛാദയിത്വാനാ’’തി. പച്ഛിമഗാഥായ പുബ്ബഡ്ഢേപി ഏസേവ നയോ. അയം ഹീതി അയം ഏവ വക്ഖമാനോ. ഏത്ഥാതി ഗാഥായം. യോതി ഭിക്ഖു, പടിച്ഛാദേതീതി സമ്ബന്ധോ. ഇതീതി അയം സങ്ഖേപത്ഥോ.

ഹേട്ഠാ വുത്തേസു ചതൂസു ചതുക്കേസു ധമ്മേന സമഗ്ഗം അപനേത്വാ ദ്വാദസ കമ്മദോസാ വുത്താതി ദട്ഠബ്ബം. അധമ്മേന വഗ്ഗകമ്മം, അധമ്മേന സമഗ്ഗകമ്മന്തി യോജേതബ്ബം.

ഏത്ഥാതി ഛസു കമ്മേസു. ഏതദേവാതി ധമ്മേന സമഗ്ഗകമ്മമേവ.

യം ദേസിതാതി ഏത്ഥ യംസദ്ദോ വചനവിപല്ലാസോതി ആഹ ‘‘യാനി ദേസിതാനീ’’തി. ‘‘ദേസിതാനീ’’തി ഇമിനാ ദേസിതാതി ഏത്ഥ നികാരസ്സ ആകാരാദേസഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘പരിയന്തപരിച്ഛേദഭാവരഹിതത്താ’’തി ഇമിനാ നത്ഥി അന്തം പരിയന്തമേതസ്സാതി അനന്തന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തന്തി നിബ്ബാനം, ജിതന്തി സമ്ബന്ധോ. കേന കം കിന്തി കത്വാ ജിതന്തി ആഹ ‘‘ഭഗവതാ കിലേസഗണം അഭിമദ്ദിത്വാ’’തി. കേന കം കിന്തി കത്വാ കിം ജിതം വിയാതി ആഹ ‘‘രഞ്ഞാ സപത്തഗണം അഭിമദ്ദിത്വാ രജ്ജം വിയാ’’തി. തത്ഥ ‘‘രഞ്ഞാ’’തി ഇമിനാ ‘‘കേനാ’’തി പുച്ഛം വിസ്സജ്ജേസി. ‘‘സപത്തഗണ’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘ക’’ന്തി പുച്ഛം വിസ്സജ്ജേസി. ‘‘അഭിമദ്ദിത്വാ’’തി ഇമിനാ ‘‘കിന്തി കത്വാ’’തി പുച്ഛം വിസ്സജ്ജേസി. ‘‘രജ്ജ’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘കി’’ന്തി പുച്ഛം വിസ്സജ്ജേസി. സപത്തഗണന്തി വേരിഗണം. അയം പനേത്ഥ യോജനാ – രഞ്ഞാ സപത്തഗണം അഭിമദ്ദിത്വാ രജ്ജം രാജഭാവം ജിതം വിയ, ഭഗവതാ കിലേസഗണം അഭിമദ്ദിത്വാ നിബ്ബാനം ജിതന്തി. സ്വേവാതി ഭഗവാ ഏവ. ‘‘നിബ്ബികാരതായാ’’തി ഇമിനാ താദിസദ്ദോ നിബ്ബികാരത്ഥവാചകോ അനിപ്ഫന്നപാടിപദികോതി ദസ്സേതി. ‘‘വിവേകപഞ്ചക’’ന്തി ഇമിനാ കായചിത്തഉപധിവസേന വിവേകത്തയമ്പി ഗഹേതബ്ബം വിവേകഭാവേന സമാനത്താ. തേന ഭഗവതാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘യാനി സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാനീ’’തി ഇമിനാ ഏകേത്ഥാതി ഏത്ഥ ഏകസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. തത്ഥാതി സത്തസു ആപത്തിക്ഖന്ധേസു. ഏത്ഥ പനാതി സമഥേസു പന. ഹീതി സച്ചം. തസ്സാതി സമ്മുഖാവിനയസ്സ. അട്ഠകഥാസൂതി സബ്ബഅട്ഠകഥാസു. മയം പനാതി സങ്ഗഹകാരകാ അമ്ഹേ പന, ബുദ്ധഘോസനാമകാ മയം പനാതി അത്ഥോ, രോചയാമാതി സമ്ബന്ധോ. കസ്സ കിമത്ഥം ഗഹേത്വാ രോചേസീതി ആഹ ‘‘വിനാതി നിപാതസ്സ പടിസേധനമത്ഥമത്ത’’ന്തി. ‘‘വിനാതി നിപാതസ്സാ’’തി പദം ‘‘അത്ഥമത്ത’’ന്തി പദേ വാചകസമ്ബന്ധോ. അത്തനോ സാധ്യവചനം ബുദ്ധവചനസങ്ഖാതേന സാധകവചനേന സാധേന്തോ ആഹ ‘‘വുത്തമ്പി ചേത’’ന്തിആദി.

അട്ഠാരസ അട്ഠകാനീതി അധമ്മദിട്ഠിഭേദ, ധമ്മദിട്ഠിഭേദ, വേമതികഭേദേസു തീസു ഏകമേകം മൂലം കത്വാ തയോ തയോ മൂലിം കത്വാ നവ ഹോന്തി, തേസു ധമ്മദിട്ഠിഭേദേസു ധമ്മദിട്ഠിഭേദം അപനേത്വാ അട്ഠ ഹോന്തി, താനി അട്ഠാരസ ഭേദകരവത്ഥൂസു യോജേത്വാ അട്ഠാരസ അട്ഠകാനി ഹോന്തീതി ദട്ഠബ്ബം. ഛഊനദിയഡ്ഢസതന്തി ചതുചത്താലീസാധികം സതന്തി വുത്തം ഹോതി.

ഏകേകവത്ഥുസ്മിന്തി അട്ഠാരസസു ഭേദകരവത്ഥൂസു ഏകേകസ്മിം വത്ഥുസ്മിം.

ഇതി ഗാഥാസങ്ഗണികവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.