൧൫൭. സോണകുടികണ്ണവത്ഥുകഥാ

൨൫൭. ഏതേനാതി ‘‘കുരരഘരേ’’തി പാഠേന. അസ്സാതി മഹാകച്ചാനസ്സ. പപാതനാമകേതി യസ്മാ മഹാതടോ ഏത്ഥ അത്ഥി, തസ്മാ പപാതനാമകോ ഹോതി. ഏതേനാതി ‘‘പപാതകേ പബ്ബതേ’’തി പാഠേന. അസ്സാതി മഹാകച്ചാനസ്സ. കോടിഅഗ്ഘനകം പിളന്ധനം കണ്ണേ ഏതസ്സത്ഥീതി കുടികണ്ണോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കോടിഅഗ്ഘനകം പനാ’’തിആദി. പിളന്ധതി അനേനാതി പിളന്ധനം, അലങ്കാരോ. ദന്തജോ ചതുത്ഥക്ഖരോ. ‘‘പസാദജനക’’ന്തി ഇമിനാ പസാദം ജനേതീതി പാസാദികോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. പസാദനീയന്തി പസാദിതബ്ബം, പസാദിതും അരഹന്തി അത്ഥോ. അത്ഥവചനന്തി അത്ഥോ വുച്ചതി അനേനാതി അത്ഥവചനം. പാളിയം ഇദാനി പോത്ഥകേസു ‘‘പസാദനീയ’’ന്തി പാഠോ നത്ഥി. ‘‘പാസാദിക’’ന്തിപദസ്സ പുബ്ബേ ‘‘ദസ്സനീയ’’ന്തി പാഠോയേവ അത്ഥി. ഉത്തമദമഥസമഥന്തിഏത്ഥ ദമഥസദ്ദസ്സ ഞാണത്ഥഞ്ച ഇന്ദ്രിയസംവരത്ഥഞ്ച സമഥസദ്ദസ്സ സമാധത്ഥഞ്ച ചിത്തൂപസമത്ഥഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉത്തമം ദമഥഞ്ചാ’’തിആദി. ചസദ്ദേന ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. വിസൂകായികവിപ്ഫന്ദിതാനന്തി വിസൂകായ പടിപക്ഖായ പവത്താനം ദിട്ഠിചിത്തസങ്ഖാതാനം വിവിധചലനാനം. ‘‘വീരിയിന്ദ്രിയ’’ന്തി ഇമിനാ യതിന്ദ്രിയന്തി ഏത്ഥ യതസദ്ദോ വീരിയവാചകോതി ദസ്സേതി. നാഗന്തി ഏത്ഥ നത്ഥി ആഗു പാപമേതസ്സാതി നാഗോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആഗുവിരഹിത’’ന്തി കിം ദിവസതോ പട്ഠായാതി ആഹ ‘‘മമ പബ്ബജ്ജാദിവസതോ പട്ഠായാ’’തി. കണ്ഹാ മത്തികാ ഉത്തരി ഏത്ഥാതി കണ്ഹുത്തരാതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കണ്ഹമത്തികുത്തരാ’’തി. ‘‘ഉപരീ’’തി ഇമിനാ ഉത്തരസദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ഗുന്നം ഖുരേഹീ’’തി ഇമിനാ ഗുന്നം ഖുരകണ്ടകസദിസത്താ ഗോകണ്ടകാ നാമാതി ദസ്സേതി. തേ ഗോകണ്ടകേ രക്ഖിതുന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏവം ഖരാ ഭൂമി ഹോതീതി യോജനാ. ഏതേഹീതി ഏരഗൂആദീഹി ചതൂഹി തിണേഹി. തന്തി ഏരഗൂതിണം. തേനാതി മോരഗൂതിണേന. ജന്തുസ്സ വണ്ണോതി സമ്ബന്ധോ. സേനാസനം പഞ്ഞപേസീതി ഏത്ഥ കിം നാമ സേനാസനം പഞ്ഞപേസീതി ആഹ ‘‘ഭിസിം വാ കടസാരകം വാ പഞ്ഞപേസീ’’തി. പഞ്ഞപേത്വാ ച പന സോണസ്സ ആരോചേസി. കിം ആരോചേസീതി ആഹ ‘‘ആവുസോ’’തിആദി. സത്ഥാ വസിതുകാമോതി സമ്ബന്ധോ.

൨൫൮. ‘‘തസ്സ സോണസ്സാ’’തി ഇമിനാ പടിഭാതു തന്തി ഏത്ഥ ‘‘ത’’ന്തിപദം സാമ്യത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ദസ്സേതി. തന്തി തവ. അട്ഠകവഗ്ഗികാനീതി അട്ഠപമാണോ, അട്ഠസമൂഹോ വാ വഗ്ഗോ ഏതേസന്തി അട്ഠകവഗ്ഗികാനി. കാമസുത്താദീനി (സു. നി. ൭൭൨ ആദയോ) സോളസ സുത്താനി. യോതി പുഗ്ഗലോ, സമന്നാഗതോതി സമ്ബന്ധോ. അരിയോപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം സുചിസമന്നാഗതോയേവ പാപേ ന രമതി, അഥ ഖോ അരിയോപീതി ദസ്സേതി. ‘‘പടിഭാതു ത’’ന്തി പാഠതോ യാവ ‘‘സുചീതി വുത്ത’’ന്തി പാഠാ കേസുചിയേവ അട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു അത്ഥി. അയം ഖ്വസ്സാതി ഏത്ഥ അസ്സസദ്ദോ ആഖ്യാതോതി ആഹ ‘‘ഭവേയ്യാ’’തി. പരിദസ്സേസീതി പഞ്ച വരാനി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദസ്സേസി. യം വചനം മേ ഉപജ്ഝായോ ജാനാപേതി, തസ്സ വചനസ്സ അയം കാലോ ഭവേയ്യാതി യോജനാ.

൨൫൯. വിനയധരപഞ്ചമേനാതി ഏത്ഥ ഉപജ്ഝായപഞ്ചമേനാതി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘അനുസ്സാവനാചരിയപഞ്ചമേനാ’’തി. ഉപാഹനകോസകോതി ഉപാഹനായ പക്ഖിപനോകാസോ കോസകോ. ഏളകചമ്മഅജചമ്മേസു അകപ്പിയം നാമ നത്ഥി. മിഗചമ്മേ പന കിഞ്ചി വട്ടതി, ന കിഞ്ചി വട്ടതി. തം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മിഗചമ്മേ’’തിആദി. ഏതേസംയേവാതി ഏണിമിഗാദീനം ഛന്നമേവ. അഞ്ഞേസം പനാതി ഛഹി മിഗേഹി അവസേസാനം പന. തേസം ചമ്മം ന വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ.

ഗാഥായം മക്കടോ ച കാളസീഹോ ച സരഭോ ച കദലിമിഗോ ച കേചി യേ വാളമിഗാ അത്ഥി, തേ ചാതി യോജനാ. തേസന്തി മക്കടാദീനം.

തത്ഥാതി ഗാഥായ, മക്കടാദീസു വാ. ‘‘സീഹബ്യഗ്ഘഅച്ഛതരച്ഛാ’’തി ഇമിനാ വാളമിഗാനം സരൂപം ദസ്സേതി. ഏത്തകായേവ വാളമിഗാതി ആഹ ‘‘ന കേവല’’ന്തിആദി. ഏതേസംയേവാതി സീഹബ്യഗ്ഘഅച്ഛതരച്ഛാനമേവ. ന ചമ്മം ന വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. യേസന്തി ഛന്നം ഏണിമിഗാദീനം. തേതി ഛ ഏണിമിഗാദികേ. ഹി സച്ചം സബ്ബേസം ഏതേസം വാളമിഗാനം ചമ്മം ന വട്ടതീതി യോജനാ. ആഹരിത്വാ വാ ന ദിന്നന്തി ആഹരിത്വാ വാ ഹത്ഥേ വാ പാദമൂലേ വാ ഠപേത്വാ ന ദിന്നം. ‘‘ഗണനം ന ഉപേതീ’’തി ഇമിനാ ഗണനം ഉപഗച്ഛതീതി ഗണനൂപഗന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. അധിട്ഠിതഞ്ചാതി അധിട്ഠിതം പന. യദാതി യസ്മിം കാലേ. തതോതി കാലതോ.

ഇതി ചമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.