൫. ചമ്മക്ഖന്ധകം

൧൪൭. സോണകോളിവിസവത്ഥുകഥാ

൨൪൨. ചമ്മക്ഖന്ധകേ ഇസ്സരിയാധിപച്ചന്തി ഏത്ഥ ഇസ്സരസ്സ ഭാവോ ഇസ്സരിയം, അധിപതിനോ ഭാവോ ആധിപച്ചം, ഇസ്സരിയഞ്ച ആധിപച്ചഞ്ച, തേഹി സമന്നാഗതം ഇസ്സരിയാധിപച്ചന്തി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഇസ്സരഭാവേന ച അധിപതിഭാവേന ച സമന്നാഗത’’ന്തി. ‘‘രാജഭാവ’’ന്തി ഇമിനാ രജ്ജന്തി ഏത്ഥ രഞ്ഞോ ഭാവോ രജ്ജന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘രഞ്ഞാ കത്തബ്ബകിച്ച’’ന്തി ഇമിനാ രഞ്ഞോ ഇദം രജ്ജന്തി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘കോളിവീസോതി ഗോത്ത’’ന്തി ഇദം അട്ഠകഥാവാദവസേന വുത്തം, അപദാനേ പന തസ്സ ജാതക്ഖണേ പിതരാ കോടിവീസധനസ്സ ദിന്നത്താ ‘‘കോളിവീസോ നാമാ’’തി വുത്തം. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ

‘‘ജാതപുത്തസ്സ മേ സുത്വാ, പിതു ഛന്ദോ അയം അഹു;

ദദാമഹം കുമാരസ്സ, വീസകോടീ അനൂനകാ’’തി.

ഇമിനാ പാളിനയേന ‘‘കോടിവീസോ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ചക്കവാള’’ന്തിആദീസു വിയ ടകാരസ്സ ളകാരം കത്വാ കോളിവീസോതി വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. അഞ്ജനവണ്ണാനീതി അഞ്ജനസ്സ വണ്ണോ വിയ വണ്ണോ ഏതേസന്തി അഞ്ജനവണ്ണാനി. ലോമാനി ജാതാനി ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. സോതി സോണോ. ഠപേസി കിരാതി സമ്ബന്ധോ. തേഹീതി അസീതിസഹസ്സപുരിസേഹി. പണ്ണസാലന്തി പണ്ണേന ഛാദിതം, തേന ച പരിക്ഖിത്തം സാലം. ഉണ്ണപാവാരണന്തി ഉണ്ണമയം ഉത്തരാസങ്ഗം. പാദപുഞ്ഛനികന്തി പാദം പുഞ്ഛതി സോധേതി അനേനാതി പാദപുഞ്ഛനിയം, തദേവ പാദപുഞ്ഛനികം. സബ്ബേവാതി സോണേന സഹ അസീതിസഹസ്സപുരിസാ ഏവ. തസ്സ ചാതി സോണസ്സ ച. പുബ്ബയോഗോതി പുബ്ബൂപായോ.

അസീതിഗാമികസഹസ്സാനീതി ഏത്ഥ ഗാമേസു വസന്തീതി ഗാമികാ, തേസം അസീതിസഹസ്സാനി അസീതിഗാമികസഹസ്സാനീതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തേസൂ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘കുലപുത്താന’’ന്തി ഇമിനാ വസന്ത്യത്ഥേ പവത്തസ്സ ണികപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ‘‘അസീതിസഹസ്സാനീ’’തി ഇമിനാ സദ്ദന്തരോപി അസീതിസഹസ്സസദ്ദാനം സമാസഭാവം ദസ്സേതി. കേനചിദേവാതി ഏത്ഥ ‘‘കേനചി ഇവാ’’തി പദവിഭാഗം കത്വാ ദകാരോ പദസന്ധിമത്തോ, ഇവസദ്ദോ ഉപമത്ഥോതി ആഹ ‘‘കേനചി കരണീയേന വിയാ’’തി. അഥ വാ ‘‘ന പനാ’’തിആദിനാ ഏവഫലസ്സ ദസ്സിതത്താ ‘‘കേനചി ഏവാ’’തി പദച്ഛേദം കത്വാ ഏവത്ഥോപി യുജ്ജതേവാതി ദട്ഠബ്ബം. അസ്സാതി ബിമ്ബിസാരരഞ്ഞോ. തസ്സാതി സോണസ്സ. ദസ്സനായ അഞ്ഞത്ര കിഞ്ചി കരണീയം ന അത്ഥീതി യോജനാ. രാജാതി ബിമ്ബിസാരോ രാജാ, സന്നിപാതാപേസീതി സമ്ബന്ധോ. ദിട്ഠധമ്മികേ അത്ഥേതി ഏത്ഥ ദിട്ഠധമ്മസദ്ദോ ഇധലോകത്ഥോ, ഇകസദ്ദോ ഹിതത്ഥേ പവത്തോതി ആഹ ‘‘ഇധലോകഹിതേ’’തി. ‘‘അമ്ഹാക’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘സോ നോ ഭഗവാ’’തി ഏത്ഥ നോസദ്ദോ അമ്ഹസദ്ദകാരിയോതി ദസ്സേതി. അമ്ഹാകം സോ ഭഗവാതി യോജനാ. സമ്പരായികേതി പരലോകഹിതേ.

‘‘ജാനാപേമീ’’തി ഇമിനാ ‘‘പടിവേദേമീ’’തി ഏത്ഥ വിദധാതുയാ ഞാണത്ഥം ദസ്സേതി. പടികായ നിമുജ്ജിത്വാതി ഏത്ഥ പടികാസദ്ദോ അഡ്ഢേന്ദുപാസാണവാചകോതി ആഹ ‘‘അഡ്ഢചന്ദപാസാണേ’’തി. സോ ഹി പടതി അഡ്ഢഭാവം ഗച്ഛതീതി പടികാതി വുച്ചതി. പടികാസദ്ദോയം അത്ഥരണവിസേസേപി വത്തതി. യസ്സ ദാനീതി ഏത്ഥ യസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തേസം ഹിതകരണീയത്ഥസ്സാ’’തി. ഇമിനാ അയം യംസദ്ദോ ന തംസദ്ദാപേക്ഖോതി ദസ്സേതി. അഥ വാ യസ്സാതി യോ അസ്സ. അസ്സ തേസം ഹിതകരണീയത്ഥസ്സ യോ കാലോ അത്ഥി, തം കാലം ഭഗവാ ജാനാതീതി യോജനാ. തേസന്തി അസീതിഗാമികസഹസ്സാനം. പച്ഛായായന്തി ഏത്ഥ പകാരോ പച്ചന്തത്ഥവാചകോതി ആഹ ‘‘വിഹാരപച്ചന്തേ ഛായായ’’ന്തി. സമ്മനാഹരന്തീതി സം പുനപ്പുനം മനസാഗതം അഭിമുഖം ഹരന്തീതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുനപ്പുനം മനസികരോന്തീ’’തി. ‘‘പസാദവസേനാ’’തി ഇമിനാ ‘‘കോധവസേനാ’’തിആദീനി പടിക്ഖിപതി. ‘‘പുന വിസിട്ഠതര’’ന്തി ഇമിനാ ഭിയ്യോസോ മത്തായാതി നിപാതസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി.

സോണസ്സ പബ്ബജ്ജാകഥാ

൨൪൩. ‘‘മക്ഖിതോ’’തി ഇമിനാ ഫുരതി വിപ്ഫാരതി ബ്യാപേതീതി ഫുടോതി വുത്തേ ഫുരധാതുയാ വിപ്ഫാരണം നാമ മക്ഖിതത്ഥോതി ദസ്സേതി. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ. ഇമിനാ ഗാവോ ആഹനന്തി ഏത്ഥാതി ഗവാഘാതനന്തി അത്ഥം ദസ്സേഭി. തന്തിസ്സരേതി തന്തിയാ ഗുണസ്സ സരേ. വാദനകുസലോതി വാദനേ കുസലോ. ഖരമുച്ഛിതാതി ഖരേന മുച്ഛിതാ. ‘‘സരസമ്പന്നാ’’തി ഇമിനാ സരോ ഏതിസ്സമത്ഥീതി സരവതീ, വീണാതി ദസ്സേതി. കമ്മഞ്ഞാതി ഏത്ഥ കമ്മസദ്ദതോ ഖമത്ഥേ ഞ്ഞപച്ചയോതി ആഹ ‘‘കമ്മക്ഖമാ’’തി. മന്ദമുച്ഛനാതി മന്ദേന മുച്ഛനാ. സമേ ഗുണേതി ഏത്ഥ സമോ നാമ മജ്ഝിമോ, ഗുണോ നാമ മുഖ്യതോ വീണായ ജിയാ, ഉപചാരതോ സരോതി ആഹ ‘‘മജ്ഝിമേ സരേ’’തി. വീരിയസമഥന്തി ഏത്ഥ വീരിയഞ്ച സമഥോ ചാതി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘വീരിയസമ്പയുത്തം സമഥ’’ന്തി. ഇമിനാ വീരിയേന സമ്പയുത്തം സമഥം വീരിയസമഥന്തി ദസ്സേതി. ‘‘വീരിയം സമഥേന യോജേഹീ’’തി ഇമിനാ വീരിയേന സമഥം യോജേഹീതി അത്ഥോപി ദസ്സിതോതി ദട്ഠബ്ബം. ഇന്ദ്രിയാനഞ്ച സമതന്തി ഏത്ഥ സദ്ധാദീനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനേവ ഗഹേതബ്ബാനി, ന അഞ്ഞാനീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സദ്ധാദീനം ഇന്ദ്രിയാന’’ന്തി. ‘‘സമഭാവ’’ന്തി ഇമിനാ താപച്ചയോ ഭാവത്ഥേ ഹോതീതി ദസ്സേതി. തത്ഥാതി ‘‘ഇന്ദ്രിയാനം സമത’’ന്തിപാഠേ, സദ്ധാദീസു ഇന്ദ്രിയേസു വാ. തത്ഥ ച നിമിത്തം ഗണ്ഹാഹീതി ഏത്ഥ ഭാവേനഭാവലക്ഖണേ ഥപച്ചയോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘തസ്മിം സമഥേ സതീ’’തി. ആദാസേ സതി മുഖബിമ്ബേന കത്തുഭൂതേന ഉപ്പജ്ജിതബ്ബം ഇവ, തസ്മിം സമഥേ സതി യേന നിമിത്തേന കത്തുഭൂതേന ഉപ്പജ്ജിതബ്ബന്തി യോജനാ. സമഥസ്സ നിമിത്തം സമഥനിമിത്തം, ഇന്ദ്രിയാനം സമഭാവോ. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. സമഥനിമിത്താദീനി ചത്താരി ഏകസേസേന വാ സാമഞ്ഞനിദ്ദേസേന വാ ‘‘നിമിത്ത’’ന്തി വുച്ചതി.

൨൪൪. അഞ്ഞം ബ്യാകരേയ്യന്തി ഏത്ഥ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ അത്താനം ‘‘അരഹാ അഹ’’ന്തി ജാനാപേതീതി ആഹ ‘‘അരഹാ അഹ’’ന്തി ജാനാപേയ്യ’’ന്തി. ഛ ഠാനാനീതി ഏത്ഥ ഠാനസദ്ദോ കാരണത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഛ കാരണാനീ’’തി. ‘‘പടിവിജ്ഝിത്വാ’’തിആദിനാ അധിമുത്തോതി പദസ്സ അധിപ്പായത്ഥം ദസ്സേതി. സദ്ദത്ഥോ പന അധിമുച്ചതീതി അധിമുത്തോതി ദട്ഠബ്ബോ. അരഹത്തം വുച്ചതീതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി വിത്ഥാരോ. അസമ്മോഹോതീതി ഏത്ഥ ആകാരത്ഥവാചകോ ഇതിസദ്ദോ പുബ്ബപദേസുപി യോജേത്വാ ‘‘നേക്ഖമം ഇതി വുച്ചതീ’’തിആദിനാ യോജനാ കാതബ്ബാ.

‘‘പടിവേധരഹിത’’ന്തി ഇമിനാ കേവലം സദ്ധാമത്തകന്തി ഏത്ഥ മത്തസദ്ദസ്സ നിവത്തേതബ്ബത്ഥം ദസ്സേതി. പടിവേധപഞ്ഞായാതി മഗ്ഗപഞ്ഞായ. ‘‘അസമ്മിസ്സ’’ന്തി ഇമിനാ കേവലസദ്ദസ്സ അസമ്മിസ്സത്ഥം ദസ്സേതി. പടിചയന്തി ഏത്ഥ പടിസദ്ദോ അനുപച്ഛിന്നത്ഥോ, ചിധാതു വഡ്ഢനത്ഥോതി ആഹ ‘‘പുനപ്പുനം കരണേന വഡ്ഢി’’ന്തി, മഗ്ഗപടിവേധേന വീതരാഗത്തായേവാതി സമ്ബന്ധോ. തന്നിന്നമാനസോയേവാതി തസ്മിം ഫലസമാപത്തിവിഹാരേ നിന്നമാനസോ ഏവ.

ലാഭസക്കാരസിലോകന്തി ഏത്ഥ ലഭനം ലാഭോ, സുട്ഠു കരണം സക്കാരോ, സിലോകനം വണ്ണഭണനം സിലോകോ, ലാഭോ ച സക്കാരോ ച സിലോകോ ച ലാഭസക്കാരസിലോകന്തി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ചതുപച്ചയലാഭഞ്ചാ’’തിആദി. തേസംയേവാതി ചതുന്നം പച്ചയാനമേവ. ‘‘സീലഞ്ച വതഞ്ചാ’’തി ഇമിനാ സീലബ്ബതന്തിപദസ്സ ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി.

ഭുസസദ്ദസ്സ കലിങ്ഗരത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ബലവന്തോ’’തി ‘‘ഖീണാസവസ്സാ’’തി ഇമിനാ നേവസ്സാതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ‘‘ഗഹേത്വാ’’തി ഇമിനാ പരിയാദിയന്തീതി ഏത്ഥ പരിപുബ്ബആപുബ്ബദാധാതുയാ ഗഹണത്ഥം ദസ്സേതി. ഹീതി സച്ചം. കിലേസാ കരോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. തേസന്തി കിലേസാനം. ആനേഞ്ജപ്പത്തന്തി ഏത്ഥ ഇഞ്ജനം കമ്പനം ഇഞ്ജം, ന ഇഞ്ജം അനേഞ്ജം, തമേവ ആനേഞ്ജം, തം പത്തന്തി ആനേഞ്ജപ്പത്തന്തി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അചലനപ്പത്ത’’ന്തി. വയഞ്ചാതി ചസദ്ദോ അവുത്തസമ്പിണ്ഡനത്ഥോതി ആഹ ‘‘വയമ്പി ഉപ്പാദമ്പീ’’തി.

ഉപാദാനക്ഖയസ്സാതി ഏത്ഥ ഉപാദാനക്ഖയം അധിമുത്തസ്സാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചന’’ന്തി. ‘‘ഉപ്പാദഞ്ച വയഞ്ചാ’’തി ഇമിനാ ആയതനുപ്പാദന്തി ഏത്ഥ ഉപ്പാദസദ്ദേന വയോപി അവിനാഭാവതോ ഗഹേതബ്ബോതി ദസ്സേതി. സമ്മാതി നിപാതോ ഞായത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഹേതുനാ നയേനാ’’തി. സന്തചിത്തസ്സാതി ഏത്ഥ സന്തസദ്ദസ്സ ഖേദാദീസുപി പവത്തത്താ ഇധ നിബ്ബുതത്ഥേ വത്തതീതി ആഹ ‘‘നിബ്ബുതചിത്തസ്സാ’’തി. അനുനയപടിഘേഹീതി അനു പുനപ്പുനം ആരമ്മണേ ചിത്തം നേതീതി അനുനയോ, രാഗോ, ആരമ്മണേ പടിഹഞ്ഞതീതി പടിഘോ, ദോസോ, അനുനയോ ച പടിഘോ ച അനുനയപടിഘാ, തേഹി. ഇട്ഠേ അനുനയോ, അനിട്ഠേ പടിഘോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ ദട്ഠബ്ബോ.

൧൪൮. ദിഗുണാദിഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൫. അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീതി ഏത്ഥ അഞ്ഞസദ്ദോ സബ്ബനാമസുദ്ധനാമവസേന ദുവിധോ. തേസു ഇധ സുദ്ധനാമം, തം പന ബാലേ ച ദാരകേ ച അരഹത്തേ ച പവത്തതി, ഇധ പന അരഹത്തേതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അരഹത്തം ബ്യാകരോന്തീ’’തി. യേനാതി സഭാവേന. അരഹാതി ഞായതീതി അരഹാഇതി അത്ഥോ ഞായതി. സോതി സഭാവോ. സുത്തവണ്ണനാതോയേവാതി അങ്ഗുത്തരട്ഠകഥാതോ ഏവ. ന ഉപനീതോതി ന ഉപരി നീതോ. ഏകച്ചേ മോഘപുരിസാതി ഏകച്ചേസദ്ദോ അഞ്ഞേപരിയായോ, മോഘസദ്ദോ തുച്ഛവേവചനോതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞേ പന തുച്ഛപുരിസാ’’തി. ‘‘ഹസമാനാ വിയാ’’തി ഇമിനാ ഹസമാനകം മഞ്ഞേതി ഏത്ഥ മഞ്ഞേസദ്ദോ വിയത്ഥോതി ദസ്സേതി. അസന്തമേവാതി അവിജ്ജമാനംയേവ. ഏകപലാസികന്തി ഏത്ഥ പലാസസദ്ദോ പണ്ണവാചകോ. പടലം നാമ പണ്ണം വിയ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഏകപടല’’ന്തി വുത്തം. അസീതിസകടവാഹേതി ഏത്ഥ അസീതി പദം സകടപദേന സമ്ബന്ധം കത്വാ അസീതിസകടേഹി വഹിതബ്ബേതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘ദ്വേ സകടഭാരാ ഏകോ വാഹോ’’തി ഇമിനാ വാഹാനം ചത്താലീസഭാവം ദസ്സേതി. സത്തഹത്ഥികഞ്ച അനീകന്തി ഏത്ഥ അനീകസ്സ സരൂപം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഛ ഹത്ഥിനിയോ ചാ’’തിആദി. സത്തന്നം ഹത്ഥീനം സമൂഹോ സത്തഹത്ഥികം. സത്തഅനീകത്താ ഏകൂനപഞ്ഞാസഹത്ഥിനോ ഹോന്തി. തേസു സത്ത ഹത്ഥിനോ, ദ്വാചത്താലീസ ഹത്ഥിനിയോ ഹോന്തി. ദ്വിഗുണാതി ഏത്ഥ ഗുണസദ്ദോ പടലത്ഥോതി ആഹ ‘‘ദ്വിപടലാ’’തി. ഗുണങ്ഗുണൂപാഹനാതി ഏത്ഥ ദ്വിഗുണതിഗുണാനം വിസും ഗഹിതത്താ പാരിസേസതോ ഗുണങ്ഗുണഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ചതുപടലതോ പട്ഠായ വുച്ചതീ’’തി. ഗുണങ്ഗുണൂപാഹനാതി പടലപടലാ ഉപാഹനാ, ബഹുപടലാ ഉപാഹനാതി അത്ഥോ. ഉകാരേന സഹ യോജേത്വാ ഗകാരോ സജ്ഝായിതബ്ബോ ച ലിഖിതബ്ബോ ച. ഇദാനി പോത്ഥകേസു പന ഉകാരോ ന ദിസ്സതി.

൧൪൯. സബ്ബനീലികാദിപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൬. സബ്ബാവ നീലികാതി സബ്ബാവ ഉപാഹനായോ നീലികാ, സബ്ബട്ഠാനേസു നീലമേതാസന്തി സബ്ബനീലികാതിപി കാതബ്ബോ. തത്ഥ ചാതി തേസു നീലികാദീസു ച. ഉമ്മാരപുപ്ഫസ്സ വണ്ണോ വിയ വണ്ണോ ഏതിസ്സാതി ഉമ്മാരപുപ്ഫവണ്ണാ. ഏവം സേസേസുപി. അദ്ദാരിട്ഠകവണ്ണാതി ഏത്ഥ അദ്ദോതി അല്ലോ. അരിട്ഠോതി ഫേണിലരുക്ഖോ വാ കാകോ വാ, തസ്മാ അദ്ദോ അല്ലോ അരിട്ഠോ ഫേണിലരുക്ഖോ, കാകോ വാതി അദ്ദാരിട്ഠോ, തദേവ അദ്ദാരിട്ഠകോ, അദ്ദാരിട്ഠകസ്സ വണ്ണോ വിയ വണ്ണോ ഏതിസ്സാതി അദ്ദാരിട്ഠകവണ്ണാ. ഏതാസൂതി സബ്ബനീലികാദീസു. പുഞ്ഛിത്വാതി പരിമജ്ജിത്വാ. അപ്പമത്തകേനാപീതി പിസദ്ദോ സമ്ഭാവനേ. സബ്ബനീലാദികേ ഭിന്നേ കാ നാമ കഥാതി അത്ഥോ.

‘‘യാസം വദ്ധായേവ നീലാ’’തി ഇമിനാ നീലകാ വദ്ധികാ ഏതാസന്തി നീലകവദ്ധികാതി ഛട്ഠീബാഹിരത്ഥസമാസം ദസ്സേതി. വദ്ധികാതി ച നദ്ധി. സാ ഹി ഉപാഹനതലതോ വദ്ധയതീതി വദ്ധികാതി ച ഉപാഹനതലം ബന്ധതി ഇമായാതി വദ്ധികാതി ച വുച്ചതി. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു പീതകവദ്ധികാദീസു. ഏതായോപീതി നീലകവദ്ധികാദികാ ഉപാഹനായോപി. തലേതി ഉപാഹനായ തലേ. ‘‘ഖല്ലകം ബന്ധിത്വാ’’തി ഇമിനാ ഖല്ലകേന ബന്ധിതബ്ബാതി ഖല്ലകബദ്ധാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. യോനകഉപാഹനാതി യോനകജാതീനം മനുസ്സാനം ഉപാഹനാ. പലിഗുണ്ഠേത്വാതി പരിസമന്തതോ വേഠേത്വാ. ‘‘ഉപരി…പേ… ജങ്ഘ’’ന്തി ഇമിനാ പുടബദ്ധതോ വിസേസം ദസ്സേതി. തൂലപിചുനാതി തൂലസങ്ഖാതേന പിചുനാ. ‘‘തിത്തിരപത്തസദിസാ’’തി ഇമിനാ തിത്തിരസ്സ പത്തം വിയ തിത്തിരപത്തികാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തിത്തിരോതി ച ഏകോ സകുണവിസേസോ. കണ്ണികട്ഠാനേതി ദ്വിന്നം വദ്ധികാനം ഏകതോ സമാഗമട്ഠാനേ. ‘‘മേണ്ഡ…പേ… കതാ’’തി ഇമിനാ മേണ്ഡസ്സ വിസാണേന സദിസാ വദ്ധികാ ഏതാസന്തി മേണ്ഡവിസാണവദ്ധികാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തഥേവാതി യഥാ മേണ്ഡഅജസിങ്ഗസണ്ഠാനേ വദ്ധേ യോജേത്വാ കതാ, തഥേവാതി അത്ഥോ. ‘‘വിച്ഛികാ…പേ… കതാ’’തി ഇമിനാ വിച്ഛികായ അളോ വിച്ഛികാളോ, സോ വിയ വദ്ധികാ ഏതാസന്തി വിച്ഛികാളികാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. അളസദ്ദോ ‘‘അളച്ഛിന്നോ’’തിആദീസു (മഹാവ. ൧൧൯) അങ്ഗുട്ഠവാചകോ, ഇധ പന നങ്ഗുട്ഠവാചകോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘നങ്ഗുട്ഠസണ്ഠാനേ’’തി. തലേസൂതി ഉപാഹനായ തലേസു. ‘‘മോര…പേ… സിബ്ബികാ’’തി ഇമിനാ മോരപിഞ്ഛേഹി പരിസമന്തതോ, പരിക്ഖിപിത്വാ വാ സിബ്ബിതാ മോരപിഞ്ഛപരിസിബ്ബിതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ചിത്രാ ഉപാഹനായോതി ഏത്ഥ ചിത്രസദ്ദോ വിചിത്രത്ഥോതി ആഹ ‘‘വിചിത്രാ’’തി. ഏതാസൂതി ഖല്ലകബദ്ധാദീസു. വളഞ്ജേതബ്ബാതി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാ. വളജി പരിഭോഗേതി ധാതുപാഠോ (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൫ ജകാരന്തധാതു). താലുജോ തതിയോ. തേസു പനാതി ഖല്ലകാദീസു പന. സതി സന്തേസൂതി യോജനാ. സീഹചമ്മേന പരിക്ഖിപിതബ്ബാതി സീഹചമ്മപരിക്ഖതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പരിയന്തേസൂ’’തിആദി. പക്ഖിബിളാലോതി തുലിയോ. സോ ഹി പക്ഖയുത്തത്താ ച ബിളാലമുഖസദിസമുഖത്താ ച പക്ഖിബിളാലോതി വുച്ചതി. ഇമിനാ ലുവകചമ്മപരിക്ഖതാതി ഏത്ഥ ലുവകസദ്ദോ പക്ഖിബിളാലപരിയായോതി ദസ്സേതി. ‘‘ഉലൂകചമ്മപരിക്ഖതാ’’തിപി പാഠോ. ഏതാസുപീതി സീഹചമ്മപരിക്ഖതാദീസുപി. യാ കാചി ഉപാഹനായോതി സമ്ബന്ധോ.

൨൪൭. ഓമുക്കന്തി ഏത്ഥ അവത്യൂപസഗ്ഗസ്സ വിയോഗത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പടിമുഞ്ചിത്വാ അപനീത’’ന്തി. പുരാണം ഗുണങ്ഗുണൂപാഹനന്തി അത്ഥോ.

൧൫൧. അജ്ഝാരാമേ ഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൮. ‘‘യേന സിപ്പേനാ’’തിആദിനാ അഭി അധികം ജീവന്തി അനേനാതി അഭിജീവനം, കിംതം? സിപ്പന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. തസ്സാതി സിപ്പസ്സ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. യംസദ്ദോ വചനവിപല്ലാസോതി ആഹ ‘‘യേ തുമ്ഹേ’’തി. ഹീതി സച്ചം. യംനിപാതോതി യംഇതി നിപാതോ യദിസദ്ദസ്സ അത്ഥേ പവത്തതീതി യോജനാ. ആചരിയാ ഏവാതി ഏവസദ്ദേന ആചരിയമത്തഭാവം പടിക്ഖിപതി. ഹീതി സച്ചം. സോതി അവസ്സികോ. തന്തി ഛബ്ബസ്സം. നിസ്സായ വച്ഛതീതി അവസ്സികസ്സ ചതുവസ്സകാലേ ഛബ്ബസ്സസ്സ ദസവസ്സികത്താ തം നിസ്സായ വസതി. ഉപജ്ഝായമത്തം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സാ’’തിആദി. മഹന്തതരാതി അത്തനോ വുഡ്ഢതരാ. ഉപജ്ഝായസ്സ മത്തം പമാണമേതേസന്തി ഉപജ്ഝായമത്താ.

൨൪൯. പാദതോ നിക്ഖന്തേന ഖീലസദിസേന മംസേന പവത്തോ ആബാധോ പാദഖീലാബാധോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാദതോ’’തിആദി. പാദതോ നിക്ഖന്തന്തി സമ്ബന്ധോ.

൨൫൧. തിണപാദുകാതിആദീസു തിണേന കതാ പാദുകാ തിണപാദുകാതി വചനത്ഥാദിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേന കേനചി തിണേനാ’’തിആദി. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ‘‘ഭൂമിയം സുപ്പതിട്ഠിതാതി’’ആദിനാ ന സങ്കമിതബ്ബാതി അസങ്കമനീയാതി അത്ഥം ദസ്സേതി.

൨൫൨. അങ്ഗജാതേനേവാതി അത്തനോ അങ്ഗജാതേന ഏവ. അങ്ഗജാതന്തി ഗാവീനം അങ്ഗജാതം. ഓഗാഹേത്വാതി ഏത്ഥ ഓത്യൂപസഗ്ഗോ ദള്ഹത്ഥോതി ആഹ ‘‘ദള്ഹം ഗഹേത്വാ’’തി.

൧൫൩. യാനാദിപടിക്ഖേപകഥാ

൨൫൩. ഇത്ഥിയുത്തേനാതി ഏത്ഥ രൂളീവസേന ധേനുപി ഇത്ഥീ നാമാതി ആഹ ‘‘ധേനുയുത്തേനാ’’തി. പുരിസന്തരേനാതി ഏത്ഥ പുരിസോ ഏവ അന്തരോ അഞ്ഞോ ഏത്ഥാതി പുരിസന്തരം യാനം. പുരിസന്തരോ നാമ അത്ഥതോ സാരഥീതി ആഹ ‘‘പുരിസസാരഥിനാ’’തി, യാനേനാതി യോജനാ. ഗങ്ഗാമഹിയായാതി ഏത്ഥ ഗങ്ഗാ ച മഹീ ച ഗങ്ഗാമഹീ, തത്ഥ കീളികാ ഗങ്ഗാമഹിയാതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗങ്ഗാമഹീകീളികായാ’’തി. തത്ഥ ഹി ഇത്ഥിപുരിസാ യാനേഹി ഉദകകീളം കീളന്തി. പുരിസയുത്തം ഹത്ഥവട്ടകന്തി ഏത്ഥ ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ പുരിസയുത്തഞ്ച ഹത്ഥവട്ടകഞ്ചാ’’തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏത്ഥാ’’തിആദി. തത്ഥ പുരിസയുത്തന്തി പുരിസേന യുജ്ജിതബ്ബന്തി പുരിസയുത്തം യാനം. ഹത്ഥവട്ടകന്തി ഹത്ഥേന വട്ടേതബ്ബന്തി ഹത്ഥവട്ടകം യാനം. യാനുഗ്ഘാതേനാതി യാനസ്സ ഉല്ലങ്ഘിത്വാ ഗമനേന. ഹനധാതു ഹി ഗത്യത്ഥോ. തമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യാനം അഭിരുഹന്തസ്സാ’’തിആദി. ‘‘തപ്പച്ചയാ’’തി ഇമിനാ യാനുഗ്ഘാതേനാതി ഏത്ഥ ഹേത്വത്ഥേ കരണവചനന്തി ദസ്സേതി. പീഠകസിവികന്തി പീഠേന സഹ കതം സിവികം. പടപോടലികന്തി പടമയം പോടലികം.

൧൫൪. ഉച്ചാസയനമഹാസയനപടിക്ഖേപകഥാ

൨൫൪. ഉച്ചം ആസയനം ഉച്ചാസയനം. മഹന്തം ആസയനം മഹാസയനം. ആസന്ദിആദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. പമാണാതിക്കന്താസനന്തി ദീഘാസനം. തഞ്ഹി ആഗമ്മ സദതി നിസീദതീതി ഏത്ഥ, ആയതം വാ സുട്ഠും ദദാതീതി ആസന്ദീതി വുച്ചതി. വാളരൂപാനീതി സീഹബ്യഗ്ഘാദിവാളരൂപാനി. പാദേസു വാളരൂപാനി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ അങ്കീയതി ലക്ഖീയതീതി പല്ലങ്കോ. ഗോനകോതി ഗവതി ദീഘലോമേഹി ഉഗ്ഗച്ഛതി ഏത്ഥാതി ഗോനകോ. കോജവോതി കുയം ഭൂമിയം ജവതി ഗച്ഛതീതി കോജവോ. തസ്സാതി ഗോനകസ്സ. ലോമാനി ചതുരങ്ഗുലാധികാനി ഹോന്തി കിരാതി യോജനാ. വാനചിത്രഉണ്ണാമയത്ഥരണോതി വാനേന സിബ്ബനേന സഞ്ജാതം ചിത്രരൂപമേത്ഥാതി വാനചിത്രം, ഉണ്ണായ നിബ്ബത്തോ ഉണ്ണാമയോ, സോയേവ അത്ഥരണോ ഉണ്ണാമയത്ഥരണോ, വാനചിത്രഞ്ച തം ഉണ്ണാമയത്ഥരണോ ചേതി വാനചിത്രഉണ്ണാമയത്ഥരണോ. സേതത്ഥരണോതി സേതത്ഥികേഹി സേവീയതീതി സോതോ, സോയേവ അത്ഥരണോ സേതത്ഥരണോ. ഇമിനാ അത്ഥേന പടതി സേതഭാവം ഗച്ഛതീതി പടികാതി കാതബ്ബം. പടികാസദ്ദോയം അഡ്ഢേന്ദുപാസാണേപി പവത്തതി. ഘനപുപ്ഫകോതി ഘനം കഥിനം പുപ്ഫമേത്ഥാതി ഘനപുപ്ഫകോ. ഇമിനാ ഘനപുപ്ഫസങ്ഖാതം പടലമേത്ഥ അത്ഥീതി പടലികാതി ദസ്സേതി. സോതി അത്ഥരണോ. ആമലകപടോതി ആമലകപുപ്ഫം ദസ്സേത്വാ കതോ പടോ. തൂലികാതി തൂലം പൂരേത്വാ കതാ തൂലികാ. വികതികാതി സീഹബ്യഗ്ഘാദിരൂപേഹി (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൫) വിചിത്താകാരേന കരീയതീതി വികതികാ. ദീഘനികായട്ഠകഥായം ‘‘ഉദ്ദലോമീതി ഉഭതോദസം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം. ഏകന്തലോമീതി ഏകതോദസം ഉണ്ണാമയത്ഥരണ’’ന്തി വുത്തം. ഇധ പന ‘‘ഉദ്ദലോമീതി ഏകതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം, ഏകന്തലോമീതി ഉഭതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണ’’ന്തി വുത്തം. തസ്മാ ദ്വേ അട്ഠകഥായോ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസദിസാ ഹോന്തി. ഏത്ഥ ദീഘനികായട്ഠകഥാനയേന വചനത്ഥം കരിസ്സാമി. ഉട്ഠിതം ദ്വീഹി പക്ഖേഹി, ദ്വീസു വാ ദസാസങ്ഖാതം ലോമമേത്ഥാതി ഉദ്ദലോമീ. നിഗ്ഗഹിതാഗമം കത്വാ ‘‘ഉന്ദലോമീ’’തിപി പാഠോ, അയമേവത്ഥോ. ഏകസ്മിം അന്തേ ദസാസങ്ഖാതം ലോമമേത്ഥാതി ഏകന്തലോമീതി. കോസേയ്യകട്ടിസ്സമയന്തി ഏത്ഥ കോസേയ്യന്തി കോസിയസുത്തം. കട്ടിസ്സന്തി കട്ടിസ്സനാമകം വാകം. ഇമിനാ കോസേയ്യഞ്ച കട്ടിസ്സഞ്ച കട്ടിസ്സാനീതി വിരൂപേകസേസം കത്വാ കട്ടിസ്സേഹി പകതം അത്ഥരണം കട്ടിസ്സന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. സുദ്ധകോസേയ്യന്തി രതനഅപരിസിബ്ബിതം സുദ്ധകോസേയ്യം. ഇമിനാ സുദ്ധകട്ടിസ്സമ്പി വട്ടതീതി ദസ്സേതി.

സോളസ നാടകിത്ഥിയോ ഠത്വാ നച്ചം കരോന്തി ഏത്ഥാതി കുത്തകന്തി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സോളസന്ന’’ന്തിആദി. അജിനചമ്മേഹീതി അജിനമിഗചമ്മേഹി, കതഇതി സമ്ബന്ധോ. പവേണീതി ദുപട്ടതിപട്ടാദീഹി പരംപരവസേന കതത്താ ‘‘പവേണീ’’തി വുച്ചതി. അജിനചമ്മാനി ഹി സുഖുമതരാനി, തസ്മാ ദുപട്ടതിപട്ടാദീനി കത്വാ പവേണിവസേന കതാനി. തസ്മാ വുത്തം ‘‘അജിനപവേണീ’’തി. ‘‘കദലിമിഗചമ്മം നാമാ’’തി ഇമിനാ തസ്സ ചമ്മം കദലിമിഗഇതി ഗഹേതബ്ബം ഉത്തരപദലോപവസേന വാ ഉപചാരേന വാതി ദസ്സേതി. പവരസദ്ദോ ഉത്തമത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഉത്തമപച്ചത്ഥരണ’’ന്തി. തന്തി കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണം. സഉത്തരച്ഛദന്തി ഏത്ഥ സകാരോ സഹസദ്ദകാരിയോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സഹ ഉത്തരച്ഛദേനാ’’തി. ‘‘ഉപരീ’’തി ഇമിനാ ഉത്തരസദ്ദസ്സ സേട്ഠാദയോ നിവത്തേതി. ‘‘സദ്ധി’’ന്തി ഇമിനാ സഹസദ്ദസ്സ തുല്യത്ഥം നിവത്തേതി. ‘‘സേത…പേ… ന വട്ടതീ’’തി ഇമിനാ രത്തവിതാനം ഹേട്ഠാ കപ്പിയപച്ചത്ഥരണേ സതിപി ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി. കസ്മാ? രത്തവിതാനസ്സ അകപ്പിയത്താ. ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനന്തി ഏത്ഥ ഉഭസരൂപം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സീസൂപധാനഞ്ച പാദൂപധാനഞ്ചാ’’തി. സീസോ ഉപഗന്ത്വാ തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി ഉപധാനം, ഉപ ഭുസം വാ സുഖം ധാരേതീതി ഉപധാനം, ബിബ്ബോഹനം. സചേ പമാണയുത്തം, തം ഉപധാനം വട്ടതീതി യോജനാ.

൧൫൫. സബ്ബചമ്മപടിക്ഖേപാദികഥാ

൨൫൫. ദീപിപോതകോതി ദീപിപോതോ വിയാതി ദീപിപോതകോ വച്ഛോ. ഭിത്തിദണ്ഡകാദീസൂതി ഭിത്തിസമ്ബന്ധേസു ദണ്ഡകാദീസു. ആദിസദ്ദേന ഭിത്തിഥമ്ഭാദയോ സങ്ഗണ്ഹാതി.

൨൫൬. യോ ന സക്കോതി അനുപാഹനോ ഗാമം പവിസിതും, സോ ഗിലാനോ നാമാതി യോജനാ.

൧൫൭. സോണകുടികണ്ണവത്ഥുകഥാ

൨൫൭. ഏതേനാതി ‘‘കുരരഘരേ’’തി പാഠേന. അസ്സാതി മഹാകച്ചാനസ്സ. പപാതനാമകേതി യസ്മാ മഹാതടോ ഏത്ഥ അത്ഥി, തസ്മാ പപാതനാമകോ ഹോതി. ഏതേനാതി ‘‘പപാതകേ പബ്ബതേ’’തി പാഠേന. അസ്സാതി മഹാകച്ചാനസ്സ. കോടിഅഗ്ഘനകം പിളന്ധനം കണ്ണേ ഏതസ്സത്ഥീതി കുടികണ്ണോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കോടിഅഗ്ഘനകം പനാ’’തിആദി. പിളന്ധതി അനേനാതി പിളന്ധനം, അലങ്കാരോ. ദന്തജോ ചതുത്ഥക്ഖരോ. ‘‘പസാദജനക’’ന്തി ഇമിനാ പസാദം ജനേതീതി പാസാദികോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. പസാദനീയന്തി പസാദിതബ്ബം, പസാദിതും അരഹന്തി അത്ഥോ. അത്ഥവചനന്തി അത്ഥോ വുച്ചതി അനേനാതി അത്ഥവചനം. പാളിയം ഇദാനി പോത്ഥകേസു ‘‘പസാദനീയ’’ന്തി പാഠോ നത്ഥി. ‘‘പാസാദിക’’ന്തിപദസ്സ പുബ്ബേ ‘‘ദസ്സനീയ’’ന്തി പാഠോയേവ അത്ഥി. ഉത്തമദമഥസമഥന്തിഏത്ഥ ദമഥസദ്ദസ്സ ഞാണത്ഥഞ്ച ഇന്ദ്രിയസംവരത്ഥഞ്ച സമഥസദ്ദസ്സ സമാധത്ഥഞ്ച ചിത്തൂപസമത്ഥഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉത്തമം ദമഥഞ്ചാ’’തിആദി. ചസദ്ദേന ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. വിസൂകായികവിപ്ഫന്ദിതാനന്തി വിസൂകായ പടിപക്ഖായ പവത്താനം ദിട്ഠിചിത്തസങ്ഖാതാനം വിവിധചലനാനം. ‘‘വീരിയിന്ദ്രിയ’’ന്തി ഇമിനാ യതിന്ദ്രിയന്തി ഏത്ഥ യതസദ്ദോ വീരിയവാചകോതി ദസ്സേതി. നാഗന്തി ഏത്ഥ നത്ഥി ആഗു പാപമേതസ്സാതി നാഗോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആഗുവിരഹിത’’ന്തി കിം ദിവസതോ പട്ഠായാതി ആഹ ‘‘മമ പബ്ബജ്ജാദിവസതോ പട്ഠായാ’’തി. കണ്ഹാ മത്തികാ ഉത്തരി ഏത്ഥാതി കണ്ഹുത്തരാതി അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കണ്ഹമത്തികുത്തരാ’’തി. ‘‘ഉപരീ’’തി ഇമിനാ ഉത്തരസദ്ദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ഗുന്നം ഖുരേഹീ’’തി ഇമിനാ ഗുന്നം ഖുരകണ്ടകസദിസത്താ ഗോകണ്ടകാ നാമാതി ദസ്സേതി. തേ ഗോകണ്ടകേ രക്ഖിതുന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏവം ഖരാ ഭൂമി ഹോതീതി യോജനാ. ഏതേഹീതി ഏരഗൂആദീഹി ചതൂഹി തിണേഹി. തന്തി ഏരഗൂതിണം. തേനാതി മോരഗൂതിണേന. ജന്തുസ്സ വണ്ണോതി സമ്ബന്ധോ. സേനാസനം പഞ്ഞപേസീതി ഏത്ഥ കിം നാമ സേനാസനം പഞ്ഞപേസീതി ആഹ ‘‘ഭിസിം വാ കടസാരകം വാ പഞ്ഞപേസീ’’തി. പഞ്ഞപേത്വാ ച പന സോണസ്സ ആരോചേസി. കിം ആരോചേസീതി ആഹ ‘‘ആവുസോ’’തിആദി. സത്ഥാ വസിതുകാമോതി സമ്ബന്ധോ.

൨൫൮. ‘‘തസ്സ സോണസ്സാ’’തി ഇമിനാ പടിഭാതു തന്തി ഏത്ഥ ‘‘ത’’ന്തിപദം സാമ്യത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ദസ്സേതി. തന്തി തവ. അട്ഠകവഗ്ഗികാനീതി അട്ഠപമാണോ, അട്ഠസമൂഹോ വാ വഗ്ഗോ ഏതേസന്തി അട്ഠകവഗ്ഗികാനി. കാമസുത്താദീനി (സു. നി. ൭൭൨ ആദയോ) സോളസ സുത്താനി. യോതി പുഗ്ഗലോ, സമന്നാഗതോതി സമ്ബന്ധോ. അരിയോപീതി പിസദ്ദോ ന കേവലം സുചിസമന്നാഗതോയേവ പാപേ ന രമതി, അഥ ഖോ അരിയോപീതി ദസ്സേതി. ‘‘പടിഭാതു ത’’ന്തി പാഠതോ യാവ ‘‘സുചീതി വുത്ത’’ന്തി പാഠാ കേസുചിയേവ അട്ഠകഥാപോത്ഥകേസു അത്ഥി. അയം ഖ്വസ്സാതി ഏത്ഥ അസ്സസദ്ദോ ആഖ്യാതോതി ആഹ ‘‘ഭവേയ്യാ’’തി. പരിദസ്സേസീതി പഞ്ച വരാനി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദസ്സേസി. യം വചനം മേ ഉപജ്ഝായോ ജാനാപേതി, തസ്സ വചനസ്സ അയം കാലോ ഭവേയ്യാതി യോജനാ.

൨൫൯. വിനയധരപഞ്ചമേനാതി ഏത്ഥ ഉപജ്ഝായപഞ്ചമേനാതി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘അനുസ്സാവനാചരിയപഞ്ചമേനാ’’തി. ഉപാഹനകോസകോതി ഉപാഹനായ പക്ഖിപനോകാസോ കോസകോ. ഏളകചമ്മഅജചമ്മേസു അകപ്പിയം നാമ നത്ഥി. മിഗചമ്മേ പന കിഞ്ചി വട്ടതി, ന കിഞ്ചി വട്ടതി. തം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മിഗചമ്മേ’’തിആദി. ഏതേസംയേവാതി ഏണിമിഗാദീനം ഛന്നമേവ. അഞ്ഞേസം പനാതി ഛഹി മിഗേഹി അവസേസാനം പന. തേസം ചമ്മം ന വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ.

ഗാഥായം മക്കടോ ച കാളസീഹോ ച സരഭോ ച കദലിമിഗോ ച കേചി യേ വാളമിഗാ അത്ഥി, തേ ചാതി യോജനാ. തേസന്തി മക്കടാദീനം.

തത്ഥാതി ഗാഥായ, മക്കടാദീസു വാ. ‘‘സീഹബ്യഗ്ഘഅച്ഛതരച്ഛാ’’തി ഇമിനാ വാളമിഗാനം സരൂപം ദസ്സേതി. ഏത്തകായേവ വാളമിഗാതി ആഹ ‘‘ന കേവല’’ന്തിആദി. ഏതേസംയേവാതി സീഹബ്യഗ്ഘഅച്ഛതരച്ഛാനമേവ. ന ചമ്മം ന വട്ടതീതി സമ്ബന്ധോ. യേസന്തി ഛന്നം ഏണിമിഗാദീനം. തേതി ഛ ഏണിമിഗാദികേ. ഹി സച്ചം സബ്ബേസം ഏതേസം വാളമിഗാനം ചമ്മം ന വട്ടതീതി യോജനാ. ആഹരിത്വാ വാ ന ദിന്നന്തി ആഹരിത്വാ വാ ഹത്ഥേ വാ പാദമൂലേ വാ ഠപേത്വാ ന ദിന്നം. ‘‘ഗണനം ന ഉപേതീ’’തി ഇമിനാ ഗണനം ഉപഗച്ഛതീതി ഗണനൂപഗന്തി അത്ഥം ദസ്സേതി. അധിട്ഠിതഞ്ചാതി അധിട്ഠിതം പന. യദാതി യസ്മിം കാലേ. തതോതി കാലതോ.

ഇതി ചമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.