൧. പഠമപാരാജികസിക്ഖാപദം

൬൫൬. ‘‘തേന…പേ… സാള്ഹോ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഏത്ഥാ’’തി പാഠസേസോ യോജേതബ്ബോ. ദബ്ബഗുണകിരിയാജാതിനാമസങ്ഖാതേസു പഞ്ചസു സദ്ദേസു സാള്ഹസദ്ദസ്സ നാമസദ്ദഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സാള്ഹോതി തസ്സ നാമ’’ന്തി. മിഗാരമാതുയാതി വിസാഖായ. സാ ഹി മിഗാരസേട്ഠിനാ മാതുട്ഠാനേ ഠപിതത്താ മിഗാരമാതാ നാമ. നവകമ്മം അധിട്ഠാതീതി നവകമ്മികന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നവകമ്മാധിട്ഠായിക’’ന്തി. ‘‘പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതാ’’തിഇമിനാ പണ്ഡാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, സാ സഞ്ജാതാ ഇമിസ്സാതി പണ്ഡിതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. വേയ്യത്തികേനാതി വിസേസേന അഞ്ജതി പാകടം ഗച്ഛതീതി വിയത്തോ, പുഗ്ഗലോ, തസ്സ ഇദം വേയ്യത്തികം, ഞാണം, തേന. ‘‘പണ്ഡാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ ‘‘മേധാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ വിസേസഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പാളിഗഹണേ’’തിആദി. ‘‘മേധാ’’തി ഹി വുത്തപഞ്ഞാ ‘‘പണ്ഡാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ വിസേസോ ഹോതി സതിസഹായത്താ. തത്രുപായായാതി അലുത്തസമാസോ ‘‘തത്രമജ്ഝത്തതാ’’തിആദീസു (ധ. സ. അട്ഠ. യേവാപനകവണ്ണനാ) വിയ. ‘‘കമ്മേസൂ’’തി ഇമിനാ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. കത്തബ്ബകമ്മുപപരിക്ഖായാതി കത്തബ്ബകമ്മേസു വിചാരണായ. ചസദ്ദേന ‘‘കതാകത’’ന്തി പദസ്സ ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. പരിവേസനട്ഠാനേതി പരിഭുഞ്ജിതും വിസന്തി പവിസന്തി ഏത്ഥാതി പരിവേസനം, തമേവ ഠാനം പരിവേസനട്ഠാനം, തസ്മിം. നികൂടേതി ഏത്ഥ കൂടസങ്ഖാതസിഖരവിരഹിതേ ഓകാസേതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കോണസദിസം കത്വാ ദസ്സിതേ ഗമ്ഭീരേ’’തി. വിത്യൂപസഗ്ഗോ വികാരവാചകോ, സരസദ്ദോ സദ്ദവാചകോതി ആഹ ‘‘വിപ്പകാരസദ്ദോ’’തി. ചരതി അനേനാതി ചരണം പാദോ, തസ്മിം ഉട്ഠിതോ ഗിലാനോ ഏതിസ്സാതി ചരണഗിലാനാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാദരോഗേന സമന്നാഗതാ’’തി.

൬൫൭. ‘‘തിന്താ’’തി ഇമിനാ അവസ്സുതസദ്ദോ ഇധ കിലിന്നത്ഥേ ഏവ വത്തതി, ന അഞ്ഞത്ഥേതി ദസ്സേതി. അസ്സാതി ‘‘അവസ്സുതാ’’തിപദസ്സ. പദഭാജനേ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി പദഭാജനേ. വത്ഥം രങ്ഗജാതേന രത്തം വിയ, തഥാ കായസംസഗ്ഗരാഗേന സുട്ഠു രത്താതി യോജനാ. ‘‘അപേക്ഖായ സമന്നാഗതാ’’തി ഇമിനാ അപേക്ഖാ ഏതിസ്സമത്ഥീതി അപേക്ഖവതീതി അത്ഥം ദസ്സേതി. പടിബദ്ധം ചിത്തം ഇമിസ്സന്തി പടിബദ്ധചിത്താതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പടിബന്ധിത്വാ ഠപിതചിത്താ വിയാ’’തി. ദുതിയപദവിഭങ്ഗേപീതി ‘‘അവസ്സുതോ’’തി ദുതിയപദഭാജനേപി. പുഗ്ഗലസദ്ദസ്സ സത്തസാമഞ്ഞവാചകത്താ പുരിസസദ്ദേന വിസേസേതി. അധോഉബ്ഭഇതി നിപാതാനം ഛട്ഠിയാ സമസിതബ്ബഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അക്ഖകാനം അധോ’’തിആദി. നനു യഥാ ഇധ ‘‘അക്ഖകാനം അധോ’’തി വുത്തം, ഏവം പദഭാജനേപി വത്തബ്ബം, കസ്മാ ന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘പദഭാജനേ’’തിആദി. പദപടിപാടിയാതി ‘‘അധോ’’തി ച ‘‘അക്ഖക’’ന്തി ച പദാനം അനുക്കമേന. ഏത്ഥാതി അധക്ഖകഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലേസു. സാധാരണപാരാജികേഹീതി ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനം സാധാരണേഹി പാരാജികേഹി. നാമമത്തന്തി നാമമേവ.

൬൫൯. ഏവന്തി ഇമായ പാളിയാ വിഭജിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേ’’തിആദിവചനേ. ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേ’’തി പാഠോ മൂലപാഠോയേവ, നാഞ്ഞോതി ദസ്സേന്തേന വിസേസമകത്വാ ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേതി ഉഭതോ അവസ്സുതേ’’തി വുത്തം. ഉഭതോതി ഏത്ഥ ഉഭസരൂപഞ്ച തോസദ്ദസ്സ ഛട്ഠ്യത്ഥേ പവത്തിഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ചേവ പുരിസസ്സ ചാ’’തി. തത്ഥ ഭിക്ഖുനീപുരിസസദ്ദേഹി ഉഭസരൂപം ദസ്സേതി. ‘‘യാ’’തി ച ‘‘സ’’ഇതി ച ദ്വീഹി സദ്ദേഹി തോപച്ചയസ്സ ഛട്ഠ്യത്ഥം, ഉഭിന്നം അവസ്സുതഭാവേ സതീതി അത്ഥോ. ഭാവപച്ചയേന വിനാ ഭാവത്ഥോ ഞാതബ്ബോതി ആഹ ‘‘അവസ്സുതഭാവേ’’തി. യഥാപരിച്ഛിന്നേനാതി ‘‘അധക്ഖകം, ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡല’’ന്തി യേന യേന പരിച്ഛിന്നേന. അത്തനോതി ഭിക്ഖുനിയാ. തസ്സ വാതി പുരിസസ്സ വാ. ഇധാപീതി കായപടിബദ്ധേന കായാമസനേപി.

തത്രാതി തേസു ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീസു. ന കാരേതബ്ബോ ‘‘കായസംസഗ്ഗം സാദിയേയ്യാ’’തി അവുത്തത്താതി അധിപ്പായോ. അചോപയമാനാപീതി അചാലയമാനാപി, പിസദ്ദോ സമ്ഭാവനത്ഥോ, തേന ചോപയമാനാ പഗേവാതി ദസ്സേതി. ഏവം പന സതീതി ചിത്തേനേവ അധിവാസയമാനായ സതി പന. കിരിയസമുട്ഠാനതാതി ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ കിരിയസമുട്ഠാനഭാവോ. തബ്ബഹുലനയേനാതി ‘‘വനചരകോ (മ. നി. അട്ഠ. ൨.൨൦൧; ൩.൧൩൩), സങ്ഗാമാവചരോ’’തിആദീസു (മ. നി. ൨.൧൦൮) വിയ തസ്സം കിരിയായം ബഹുലതോ സമുട്ഠാനനയേന. സാതി കിരിയസമുട്ഠാനതാ.

൬൬൦. ഏത്ഥാതി ഉബ്ഭക്ഖകഅധോജാണുമണ്ഡലേസു.

൬൬൨. ‘‘ഏകതോ അവസ്സുതേ’’തി ഏത്ഥാപി തോപച്ചയോ ഛട്ഠ്യത്ഥേ ഹോതി. സാമഞ്ഞവചനസ്സാപി വിസേസേ അവട്ഠാനതോ, വിസേസത്ഥിനാ ച വിസേസസ്സ അനുപയോജിതബ്ബതോ ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ഏവാ’’തി. തത്രാതി ‘‘ഏകതോ അവസ്സുതേ’’തിആദിവചനേ. ‘‘തഥേവാ’’തിഇമിനാ കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതോതി അത്ഥം അതിദിസതി. ചതൂസൂതി മേഥുനരാഗ കായസംസഗ്ഗരാഗഗേഹസിതപേമ സുദ്ധചിത്തസങ്ഖാതേസു ചതൂസു. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ.

൬൬൩. അയം പുരിസോ ഇതി വാ ഇത്ഥീ ഇതി വാ അജാനന്തിയാ വാതി യോജനാതി. പഠമം.