൧. പാരാജികകണ്ഡഅത്ഥയോജനാ

ഏവം ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗസ്സ, കത്വാന യോജനാനയം;

ഭിക്ഖുനീനം വിഭങ്ഗസ്സ, കരിസ്സം യോജനാനയം.

യോതി വിഭങ്ഗോ. വിഭങ്ഗസ്സാതി വിഭങ്ഗോ അസ്സ. അസ്സാതി ഹോതി. തസ്സാതി ഭിക്ഖുനീനം വിഭങ്ഗസ്സ. യതോതി യസ്മാ. അയം പനേത്ഥ യോജനാ – ഭിക്ഖൂനം വിഭങ്ഗസ്സ അനന്തരം ഭിക്ഖുനീനം യോ വിഭങ്ഗോ സങ്ഗഹിതോ അസ്സ, തസ്സ ഭിക്ഖുനീനം വിഭങ്ഗസ്സ സംവണ്ണനാക്കമോ പത്തോ യതോ, തതോ തസ്സ ഭിക്ഖുനീനം വിഭങ്ഗസ്സ അപുബ്ബപദവണ്ണനം കാതും താവ പാരാജികേ അയം സംവണ്ണനാ ഹോതീതി. അപുബ്ബാനം പദാനം വണ്ണനാ അപുബ്ബപദവണ്ണനാ, തം.

൧. പഠമപാരാജികസിക്ഖാപദം

൬൫൬. ‘‘തേന…പേ… സാള്ഹോ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഏത്ഥാ’’തി പാഠസേസോ യോജേതബ്ബോ. ദബ്ബഗുണകിരിയാജാതിനാമസങ്ഖാതേസു പഞ്ചസു സദ്ദേസു സാള്ഹസദ്ദസ്സ നാമസദ്ദഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സാള്ഹോതി തസ്സ നാമ’’ന്തി. മിഗാരമാതുയാതി വിസാഖായ. സാ ഹി മിഗാരസേട്ഠിനാ മാതുട്ഠാനേ ഠപിതത്താ മിഗാരമാതാ നാമ. നവകമ്മം അധിട്ഠാതീതി നവകമ്മികന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നവകമ്മാധിട്ഠായിക’’ന്തി. ‘‘പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതാ’’തിഇമിനാ പണ്ഡാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, സാ സഞ്ജാതാ ഇമിസ്സാതി പണ്ഡിതാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. വേയ്യത്തികേനാതി വിസേസേന അഞ്ജതി പാകടം ഗച്ഛതീതി വിയത്തോ, പുഗ്ഗലോ, തസ്സ ഇദം വേയ്യത്തികം, ഞാണം, തേന. ‘‘പണ്ഡാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ ‘‘മേധാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ വിസേസഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പാളിഗഹണേ’’തിആദി. ‘‘മേധാ’’തി ഹി വുത്തപഞ്ഞാ ‘‘പണ്ഡാ’’തി വുത്തപഞ്ഞായ വിസേസോ ഹോതി സതിസഹായത്താ. തത്രുപായായാതി അലുത്തസമാസോ ‘‘തത്രമജ്ഝത്തതാ’’തിആദീസു (ധ. സ. അട്ഠ. യേവാപനകവണ്ണനാ) വിയ. ‘‘കമ്മേസൂ’’തി ഇമിനാ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. കത്തബ്ബകമ്മുപപരിക്ഖായാതി കത്തബ്ബകമ്മേസു വിചാരണായ. ചസദ്ദേന ‘‘കതാകത’’ന്തി പദസ്സ ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. പരിവേസനട്ഠാനേതി പരിഭുഞ്ജിതും വിസന്തി പവിസന്തി ഏത്ഥാതി പരിവേസനം, തമേവ ഠാനം പരിവേസനട്ഠാനം, തസ്മിം. നികൂടേതി ഏത്ഥ കൂടസങ്ഖാതസിഖരവിരഹിതേ ഓകാസേതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കോണസദിസം കത്വാ ദസ്സിതേ ഗമ്ഭീരേ’’തി. വിത്യൂപസഗ്ഗോ വികാരവാചകോ, സരസദ്ദോ സദ്ദവാചകോതി ആഹ ‘‘വിപ്പകാരസദ്ദോ’’തി. ചരതി അനേനാതി ചരണം പാദോ, തസ്മിം ഉട്ഠിതോ ഗിലാനോ ഏതിസ്സാതി ചരണഗിലാനാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാദരോഗേന സമന്നാഗതാ’’തി.

൬൫൭. ‘‘തിന്താ’’തി ഇമിനാ അവസ്സുതസദ്ദോ ഇധ കിലിന്നത്ഥേ ഏവ വത്തതി, ന അഞ്ഞത്ഥേതി ദസ്സേതി. അസ്സാതി ‘‘അവസ്സുതാ’’തിപദസ്സ. പദഭാജനേ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി പദഭാജനേ. വത്ഥം രങ്ഗജാതേന രത്തം വിയ, തഥാ കായസംസഗ്ഗരാഗേന സുട്ഠു രത്താതി യോജനാ. ‘‘അപേക്ഖായ സമന്നാഗതാ’’തി ഇമിനാ അപേക്ഖാ ഏതിസ്സമത്ഥീതി അപേക്ഖവതീതി അത്ഥം ദസ്സേതി. പടിബദ്ധം ചിത്തം ഇമിസ്സന്തി പടിബദ്ധചിത്താതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പടിബന്ധിത്വാ ഠപിതചിത്താ വിയാ’’തി. ദുതിയപദവിഭങ്ഗേപീതി ‘‘അവസ്സുതോ’’തി ദുതിയപദഭാജനേപി. പുഗ്ഗലസദ്ദസ്സ സത്തസാമഞ്ഞവാചകത്താ പുരിസസദ്ദേന വിസേസേതി. അധോഉബ്ഭഇതി നിപാതാനം ഛട്ഠിയാ സമസിതബ്ബഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അക്ഖകാനം അധോ’’തിആദി. നനു യഥാ ഇധ ‘‘അക്ഖകാനം അധോ’’തി വുത്തം, ഏവം പദഭാജനേപി വത്തബ്ബം, കസ്മാ ന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘പദഭാജനേ’’തിആദി. പദപടിപാടിയാതി ‘‘അധോ’’തി ച ‘‘അക്ഖക’’ന്തി ച പദാനം അനുക്കമേന. ഏത്ഥാതി അധക്ഖകഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലേസു. സാധാരണപാരാജികേഹീതി ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനം സാധാരണേഹി പാരാജികേഹി. നാമമത്തന്തി നാമമേവ.

൬൫൯. ഏവന്തി ഇമായ പാളിയാ വിഭജിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേ’’തിആദിവചനേ. ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേ’’തി പാഠോ മൂലപാഠോയേവ, നാഞ്ഞോതി ദസ്സേന്തേന വിസേസമകത്വാ ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേതി ഉഭതോ അവസ്സുതേ’’തി വുത്തം. ഉഭതോതി ഏത്ഥ ഉഭസരൂപഞ്ച തോസദ്ദസ്സ ഛട്ഠ്യത്ഥേ പവത്തിഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ചേവ പുരിസസ്സ ചാ’’തി. തത്ഥ ഭിക്ഖുനീപുരിസസദ്ദേഹി ഉഭസരൂപം ദസ്സേതി. ‘‘യാ’’തി ച ‘‘സ’’ഇതി ച ദ്വീഹി സദ്ദേഹി തോപച്ചയസ്സ ഛട്ഠ്യത്ഥം, ഉഭിന്നം അവസ്സുതഭാവേ സതീതി അത്ഥോ. ഭാവപച്ചയേന വിനാ ഭാവത്ഥോ ഞാതബ്ബോതി ആഹ ‘‘അവസ്സുതഭാവേ’’തി. യഥാപരിച്ഛിന്നേനാതി ‘‘അധക്ഖകം, ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡല’’ന്തി യേന യേന പരിച്ഛിന്നേന. അത്തനോതി ഭിക്ഖുനിയാ. തസ്സ വാതി പുരിസസ്സ വാ. ഇധാപീതി കായപടിബദ്ധേന കായാമസനേപി.

തത്രാതി തേസു ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീസു. ന കാരേതബ്ബോ ‘‘കായസംസഗ്ഗം സാദിയേയ്യാ’’തി അവുത്തത്താതി അധിപ്പായോ. അചോപയമാനാപീതി അചാലയമാനാപി, പിസദ്ദോ സമ്ഭാവനത്ഥോ, തേന ചോപയമാനാ പഗേവാതി ദസ്സേതി. ഏവം പന സതീതി ചിത്തേനേവ അധിവാസയമാനായ സതി പന. കിരിയസമുട്ഠാനതാതി ഇമസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ കിരിയസമുട്ഠാനഭാവോ. തബ്ബഹുലനയേനാതി ‘‘വനചരകോ (മ. നി. അട്ഠ. ൨.൨൦൧; ൩.൧൩൩), സങ്ഗാമാവചരോ’’തിആദീസു (മ. നി. ൨.൧൦൮) വിയ തസ്സം കിരിയായം ബഹുലതോ സമുട്ഠാനനയേന. സാതി കിരിയസമുട്ഠാനതാ.

൬൬൦. ഏത്ഥാതി ഉബ്ഭക്ഖകഅധോജാണുമണ്ഡലേസു.

൬൬൨. ‘‘ഏകതോ അവസ്സുതേ’’തി ഏത്ഥാപി തോപച്ചയോ ഛട്ഠ്യത്ഥേ ഹോതി. സാമഞ്ഞവചനസ്സാപി വിസേസേ അവട്ഠാനതോ, വിസേസത്ഥിനാ ച വിസേസസ്സ അനുപയോജിതബ്ബതോ ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ഏവാ’’തി. തത്രാതി ‘‘ഏകതോ അവസ്സുതേ’’തിആദിവചനേ. ‘‘തഥേവാ’’തിഇമിനാ കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതോതി അത്ഥം അതിദിസതി. ചതൂസൂതി മേഥുനരാഗ കായസംസഗ്ഗരാഗഗേഹസിതപേമ സുദ്ധചിത്തസങ്ഖാതേസു ചതൂസു. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ.

൬൬൩. അയം പുരിസോ ഇതി വാ ഇത്ഥീ ഇതി വാ അജാനന്തിയാ വാതി യോജനാതി. പഠമം.

൨. ദുതിയപാരാജികസിക്ഖാപദം

൬൬൪. ദുതിയേ കച്ചി നോ സാതി ഏത്ഥ നോസദ്ദോ നുസദ്ദത്ഥോതി ആഹ ‘‘കച്ചി നു സാ’’തി. പരിവാരവിപത്തീതി പരിജനസ്സ വിനാസനം. ‘‘അകിത്തീ’’തി ഏത്ഥ സമ്മുഖാ നിന്ദം ഗഹേത്വാ ‘‘അയസോ’’തിഇമിനാ പരമ്മുഖാ നിന്ദാ ഗഹേതബ്ബാതി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പരമ്മുഖഗരഹാ വാ’’തി.

൬൬൬. ‘‘യാ പാരാജികം ആപന്നാ’’തിഇമിനാ ‘‘സാ വാ’’തി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതി. ചതുന്നന്തി നിദ്ധാരണത്ഥേ ചേതം സാമിവചനം, ചതൂസൂതി അത്ഥോ. പച്ഛാതി സബ്ബപാരാജികാനം പച്ഛാ. ഇമസ്മിം ഓകാസേതി പഠമതതിയപാരാജികാനമന്തരേ ഠാനേ. ഠപിതന്തി സങ്ഗീതികാരേഹി നിക്ഖിത്തം. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ. തത്രാതി ദുട്ഠുല്ലസിക്ഖാപദേതി. ദുതിയം.

൩. തതിയപാരാജികസിക്ഖാപദം

൬൬൯. തതിയേ അസ്സാതി ‘‘ധമ്മേന വിനയേനാ’’തി പദസ്സ. പദഭാജനം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഞത്തിസമ്പദാ ചേവ അനുസാവനസമ്പദാ ച സത്ഥുസാസനം നാമാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഞത്തി…പേ… സമ്പദായ ചാ’’തി. സത്ഥുസാസനേനാതി ച സത്ഥു ആണായ. കമ്മന്തി ഉക്ഖേപനീയകമ്മം. തത്ഥാതി സങ്ഘേ. ‘‘വചനം നാദിയതീ’’തിആദീസു വിയ സങ്ഘം വാ നാദിയതീതി ഏത്ഥ നാദിയനം നാമ നാനുവത്തനമേവാതി ആഹ ‘‘നാനുവത്തതീ’’തി. തത്ഥാതി സങ്ഘാദീസു. അയം താവ സംവാസോതി സഹ ഭിക്ഖൂ വസന്തി ഏത്ഥാതി സംവാസോതി അത്ഥേന അയം ഏകകമ്മാദി സംവാസോ നാമ. ‘‘സഹ അയനഭാവേനാ’’തിഇമിനാ സഹ അയന്തി പവത്തന്തീതി സഹായാതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. തേതി ഭിക്ഖൂ. യേഹി ചാതി ഭിക്ഖൂഹി ച. തസ്സാതി ഉക്ഖിത്തകസ്സ. തേനാതി ഉക്ഖിത്തകേന. അത്തനോതി ഉക്ഖിത്തകസ്സാതി. തതിയം.

൪. ചതുത്ഥപാരാജികസിക്ഖാപദം

൬൭൫. ചതുത്ഥേ മേഥുനരാഗേന അവസ്സുതാ നാധിപ്പേതാ, കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതാവാധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതാ’’തി. ‘‘പുരിസപുഗ്ഗലസ്സാ’’തിപദം ന ഹത്ഥസദ്ദേന സമ്ബന്ധിതബ്ബം, ഗഹണസദ്ദേനേവ സമ്ബന്ധിതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യം പുരിസപുഗ്ഗലേനാ’’തിആദി. തന്തി ഗഹണം, ‘‘ഹത്ഥഗ്ഗഹണ’’ന്തി വുത്തവചനം ഉപലക്ഖണമത്തമേവാതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞമ്പീ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘അഞ്ഞമ്പീ’’തി ഹത്ഥഗഹണതോ ഇതരമ്പി. അപാരാജികക്ഖേത്തേതി ഉബ്ഭക്ഖകേ അധോജാണുമണ്ഡലേ. അസ്സാതി ‘‘ഹത്ഥഗ്ഗഹണ’’ന്തിപദസ്സ. ഏത്ഥാതി ‘‘അസദ്ധമ്മസ്സ പടിസേവനത്ഥായാ’’തിപദേ. കായസംസഗ്ഗോതി കായസംസഗ്ഗോ ഏവ. തേന വുത്തം ‘‘ന മേഥുനധമ്മോ’’തി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഏത്ഥാതി കായസംസഗ്ഗഗഹണേ. സാധകന്തി ഞാപകം.

തിസ്സിത്ഥിയോതി ഭുമ്മത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. തീസു ഇത്ഥീസൂതി ഹി അത്ഥോ, തിസ്സോ ഇത്ഥിയോ ഉപഗന്ത്വാതി വാ യോജേതബ്ബോ. ഏസേവ നയോ പരതോപി. യം മേഥുനം അത്ഥി, തം ന സേവേതി യോജനാ. ന സേവേതി ച ന സേവതി. തികാരസ്സ ഹി ഏകാരോ. തയോ പുരിസേതി തീസു പുരിസേസു, തേ വാ ഉപഗന്ത്വാ. തയോ ച അനരിയപണ്ഡകേതി തീസു അനരിയസങ്ഖാതേസു ഉഭതോബ്യഞ്ജനകേസു ച പണ്ഡകേസു ച, തേ വാ ഉപഗന്ത്വാതി യോജനാ. ന ചാചരേ മേഥുനം ബ്യഞ്ജനസ്മിന്തി അത്തനോ നിമിത്തസ്മിം മേഥുനം ന ച ആചരതി. ഇദം അനുലോമപാരാജികം സന്ധായ വുത്തം. ഛേജ്ജം സിയാ മേഥുനധമ്മപച്ചയാതി മേഥുനധമ്മകാരണാ ഛേജ്ജം സിയാ, പാരാജികം ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. കുസലേഹീതി പഞ്ഹാവിസജ്ജനേ ഛേകേഹി, ഛേകകാമേഹി വാ. അയം പഞ്ഹോ അട്ഠവത്ഥുകം സന്ധായ വുത്തോ.

പഞ്ഹാവിസജ്ജനത്ഥായ ചിന്തേന്താനം സേദമോചനകാരണത്താ ‘‘സേദമോചനഗാഥാ’’തി വുത്താ. വിരുജ്ഝതീതി ‘‘ന മേഥുനധമ്മോ’’തി വചനേന ‘‘ഛേജ്ജം സിയാ മേഥുനധമ്മപച്ചയാ’’തി വചനം വിരുജ്ഝതി, ന സമേതീതി അത്ഥോ. ഇതി ചേ വദേയ്യ, ന വിരുജ്ഝതി. കസ്മാ? മേഥുനധമ്മസ്സ പുബ്ബഭാഗത്താതി യോജനാ. ഇമിനാ മേഥുനധമ്മസ്സ പുബ്ബഭാഗഭൂതോ കായസംസഗ്ഗോവ ഉപചാരേന തത്ഥ മേഥുനധമ്മസദ്ദേന വുത്തോ, ന ദ്വയംദ്വയസമാപത്തീതി ദീപേതി. ഹിസദ്ദോ വിത്ഥാരജോതകോ. പരിവാരേയേവ വുത്താനീതി സമ്ബന്ധോ. വണ്ണാവണ്ണോതി സുക്കവിസട്ഠി. ധനമനുപ്പാദാനന്തി സഞ്ചരിത്തം. ‘‘ഇമിനാ പരിയായേനാ’’തി ഇമിനാ ലേസേന സമീപൂപചാരേനാതി അത്ഥോ. ഏതേനുപായേനാതി ‘‘ഹത്ഥഗ്ഗഹണം സാദിയേയ്യാ’’തിപദേ വുത്തഉപായേന. സബ്ബപദേസൂതി സബ്ബേസു ‘‘സങ്ഘാടികണ്ണഗ്ഗഹണം സാദിയേയ്യാ’’തിആദീസു പദേസു. അപി ചാതി ഏകംസേന, വിസേസം വക്ഖാമീതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഏവംനാമകം ഠാന’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘ഇത്ഥംനാമം ഇമസ്സ ഠാനസ്സാ’’തി വചനത്ഥം ദീപേതി.

൬൭൬. ഏകന്തരികായ വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദേന ദ്വന്തരികാദീനിപി സങ്ഗയ്ഹന്തി. യേന തേനാതി യേന വാ തേന വാ. ദ്വിതിചതുപ്പഞ്ചഛവത്ഥൂനി പേയ്യാലവസേന വാ വാസദ്ദേന വാ ഗഹേതബ്ബാനി. അപി ചാതി കിഞ്ച ഭിയ്യോ, വത്തബ്ബവിസേസം വക്ഖാമീതി അധിപ്പായോ. ഏത്ഥാതി ‘‘ആപത്തിയോ ദേസേത്വാ’’തി വചനേ. ഹീതി സച്ചം. വുത്തന്തി പരിവാരേ വുത്തം. തത്രാതി പുരിമവചനാപേക്ഖം. ദേസിതാ ആപത്തി ഗണനൂപികാതി യോജനാ. ഏകം വത്ഥും ആപന്നാ യാ ഭിക്ഖുനീതി യോജനാ. ധുരനിക്ഖേപം കത്വാതി ‘‘ഇമഞ്ച വത്ഥും, അഞ്ഞമ്പി ച വത്ഥും നാപജ്ജിസ്സാമീ’’തി ധുരനിക്ഖേപം കത്വാ. യാ പന സഉസ്സാഹാവ ദേസേതീതി യോജനാതി. ചതുത്ഥം.

സാധാരണാതി ഭിക്ഖുനീഹി സാധാരണാ. ഏത്ഥാതി ‘‘ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ’’തിആദിവചനേ.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

ഭിക്ഖുനിവിഭങ്ഗേ പാരാജികകണ്ഡവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.