൫. ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

യം കിഞ്ചി ചമ്മന്തി കപ്പിയാകപ്പിയം യം കിഞ്ചി ചമ്മം. നനു ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഹാചമ്മാനി ധാരേതബ്ബാനി സീഹചമ്മം ബ്യഗ്ഘചമ്മം ദീപിചമ്മം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൫൫) ഖന്ധകേ സീഹചമ്മാദീനം പടിക്ഖേപോ കതോതി ആഹ ‘‘സീഹചമ്മാദീനഞ്ഹീ’’തിആദി. പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോതി അത്തനോ സന്തകം കത്വാ തം തം വിഹാരം ഹരിത്വാ മഞ്ചപീഠാദീസു അത്ഥരിത്വാ പരിഭോഗേയേവ പടിക്ഖേപോ, സേനാസനസന്തകം കത്വാ ഭൂമത്ഥരണവസേന പന പരിഭോഗേ നേവത്ഥി ദോസോ. തേനാഹ ‘‘സേനാസനപരിഭോഗേ പന അകപ്പിയചമ്മം നാമ നത്ഥീ’’തി. പാവാരേന്തി സഞ്ഛാദേന്തി സരീരം ഏതേനാതി പാവാരോ. കോജവോതി ഉദ്ദലോമിഏകന്തലോമിആദികോജവത്ഥരണം. സേസന്തി ഭിസി നിസീദനം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോതി അവസിട്ഠം സേനാസനം. തത്ഥ ഭിസീതി മഞ്ചകഭിസി വാ പീഠകഭിസി വാ. നിസീദനന്തി സദസം വേദിതബ്ബം. തിണസന്ഥാരോതി യേസം കേസഞ്ചി തിണാനം സന്ഥാരോ. ഏസ നയോ പണ്ണസന്ഥാരേ. ഏത്ഥ ച ഭിസി ഹേട്ഠാ വുത്തത്താ പാകടാ. നിസീദനം നിസീദനസിക്ഖാപദേനേവ (പാചി. ൫൩൧ ആദയോ) പാകടം. തിണസന്ഥാരപണ്ണസന്ഥാരാനി പന ലോകപസിദ്ധാനിയേവ. തേനേവാഹ ‘‘പാകടമേവാ’’തി.

നേവ ഉദ്ധരേയ്യ, ന ഉദ്ധരാപേയ്യാതി അത്തനാ വാ ഉദ്ധരിത്വാ പതിരൂപേ ഠാനേ ന ഠപേയ്യ, പരേന വാ തഥാ ന കാരേയ്യ. തേനാഹ ‘‘യഥാ ഠപിത’’ന്തിആദി. തം ഠപേന്തേന ച ‘‘ചതൂസു പാസാണേസൂ’’തിആദിനാ (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬) പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ അന്തോഗേഹേ അനോവസ്സകേ നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ പന സേനാസനം ഓവസ്സതി, ഛദനത്ഥഞ്ച തിണം വാ ഇട്ഠകാ വാ ആനീതാ ഹോന്തി. സചേ ഉസ്സഹതി, ഛാദേതബ്ബം. നോ ചേ സക്കോതി, യോ ഓകാസോ അനോവസ്സകോ, തത്ഥ നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ സബ്ബമ്പി ഓവസ്സതി, ഉസ്സഹന്തേന അന്തോഗാമേ ഉപാസകാനം ഘരേ ഠപേതബ്ബം. സചേ തേപി ‘‘സങ്ഘികം നാമ, ഭന്തേ, ഭാരിയം, അഗ്ഗിദാഹാദീനം ഭായാമാ’’തി ന സമ്പടിച്ഛന്തി, അജ്ഝോകാസേ പാസാണാനം ഉപരി മഞ്ചം ഠപേത്വാ സേസം പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ നിക്ഖിപിത്വാ തിണേഹി ച പണ്ണേഹി ച പടിച്ഛാദേതബ്ബം. യഞ്ഹി തത്ഥ അങ്ഗമത്തമ്പി അവസിസ്സതി, തം അഞ്ഞേസം തത്ഥ ആഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ഉപകാരം ഭവിസ്സതീതി. ഉപചാരന്തി സബ്ബപച്ഛിമസേനാസനതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതാ.

അയമേത്ഥ ആപുച്ഛിതബ്ബാനാപുച്ഛിതബ്ബവിനിച്ഛയോ – (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൮) യാ താവ ഭൂമിയം ദീഘസാലാ വാ പണ്ണസാലാ വാ ഹോതി, യം വാ രുക്ഖത്ഥമ്ഭേസു കതഗേഹം ഉപചികാനം ഉട്ഠാനട്ഠാനം ഹോതി, തതോ പക്കമന്തേന ആപുച്ഛിത്വാവ പക്കമിതബ്ബം. തസ്മിഞ്ഹി കതിപയാനി ദിവസാനി അജഗ്ഗിയമാനേ വമ്മികാവ സന്തിട്ഠന്തി. യം പന പാസാണപിട്ഠിയം വാ പാസാണത്ഥമ്ഭേസു വാ കതസേനാസനം സിലുച്ചയലേണം വാ സുധാലിത്തസേനാസനം വാ, യത്ഥ ഉപചികാസങ്കാ നത്ഥി, തതോ പക്കമന്തസ്സ ആപുച്ഛിത്വാപി അനാപുച്ഛിത്വാപി ഗന്തും വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘യത്ഥ പനാ’’തിആദി. സചേ താദിസേപി സേനാസനേ ഏകേന പസ്സേന ഉപചികാ ആരോഹന്തി, ആപുച്ഛിത്വാവ ഗന്തബ്ബം. ആപുച്ഛനം പന വത്തന്തി ആപുച്ഛനം ഗമികവത്തം. ഇദഞ്ച ഇതികത്തബ്ബതാദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന വത്തഭേദദുക്കടന്തി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൧൧൮) ദസ്സനത്ഥം. കേചി പന ‘‘ദുക്കടന്തി ദസ്സനത്ഥ’’ന്തി വദന്തി, തം ന യുജ്ജതി വത്തക്ഖന്ധകട്ഠകഥായ ‘‘യം പാസാണപിട്ഠിയം വാ പാസാണത്ഥമ്ഭേസു വാ കതസേനാസനം, യത്ഥ ഉപചികാനാരോഹന്തി, തം അനാപുച്ഛന്തസ്സാപി അനാപത്തീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൩൬൦) വുത്തത്താ. ആപുച്ഛന്തേന പന ഭിക്ഖുമ്ഹി (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬) സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മിം അസതി സാമണേരോ, തസ്മിം അസതി ആരാമികോ, തസ്മിമ്പി അസതി യേന വിഹാരോ കാരാപിതോ, സോ വിഹാരസാമികോ, തസ്സ വാ കുലേ യോ കോചി ആപുച്ഛിതബ്ബോ.

‘‘ഉപചാരേ’’തി ഏതസ്സേവ വിവരണം ‘‘ബഹി ആസന്നേ’’തി, വിഹാരസ്സ ബഹി ആസന്നട്ഠാനേതി അത്ഥോ. ഉപട്ഠാനസാലായ വാതി ഭോജനസാലായം വാ. ദുക്കടമേവാതി വുത്തപ്പകാരഞ്ഹി ദസവിധം സേയ്യം അന്തോഗബ്ഭാദിമ്ഹി ഗുത്തട്ഠാനേ പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ യസ്മാ സേയ്യാപി സേനാസനമ്പി ഉപചികാഹി പലുജ്ജതി, വമ്മികരാസിയേവ ഹോതി, തസ്മാ പാചിത്തിയം വുത്തം. ബഹി പന ഉപട്ഠാനസാലാദീസു പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ സേയ്യാമത്തമേവ നസ്സേയ്യ ഠാനസ്സ അഗുത്തതായ, ന സേനാസനം, തസ്മാ ഏത്ഥ ദുക്കടം വുത്തം. മഞ്ചപീഠം പന യസ്മാ ന സക്കാ സഹസാ ഉപചികാഹി ഖായിതും, തസ്മാ തം വിഹാരേപി സന്ഥരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം വുത്തം. വിഹാരൂപചാരേ പന തം വിഹാരചാരികം ആഹിണ്ഡന്താ ദിസ്വാവ പടിസാമേന്തി.

ഉദ്ധരണാനി കത്വാതി ഏത്ഥ ഉദ്ധരിത്വാ ഗച്ഛന്തേന മഞ്ചപീഠകവാനം സബ്ബം അപനേത്വാ (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൮) സംഹരിത്വാ ചീവരവംസേ ലഗ്ഗേത്വാ ഗന്തബ്ബം. പച്ഛാ ആഗന്ത്വാ വസനകഭിക്ഖുനാപി പുന മഞ്ചപീഠം വാ പഞ്ഞപേത്വാ സയിത്വാ ഗച്ഛന്തേന തഥേവ കാതബ്ബം. അന്തോകുട്ടതോ സേയ്യം ബഹികുട്ടേ പഞ്ഞപേത്വാ വസന്തേന ഗമനകാലേ പുന ഗഹിതട്ഠാനേയേവ പടിസാമേതബ്ബം. ഉപരിപാസാദതോ ഓരോപേത്വാ ഹേട്ഠാപാസാദേ വസന്തസ്സാപി ഏസേവ നയോ. രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു മഞ്ചപീഠം പഞ്ഞപേത്വാപി ഗമനകാലേ പുന ഗഹിതട്ഠാനേയേവ ഠപേതബ്ബം. ഉദ്ധരാപേത്വാ ഗമനേപി ഏസേവ നയോ. ആപുച്ഛിത്വാ ഗച്ഛന്തേന പന ‘‘ഭിക്ഖുമ്ഹി സതി ഭിക്ഖു ആപുച്ഛിതബ്ബോ’’തിആദിനാ (പാചി. അട്ഠ. ൧൧൬) ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം.

ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.