൧. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘ഭവന്തീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൯൦) ഇമിനാ വിരുള്ഹമൂലേ നീലഭാവം ആപജ്ജിത്വാ വഡ്ഢമാനകേ തരുണഗച്ഛേ ദസ്സേതി. ‘‘അഹേസു’’ന്തി ഇമിനാ പന വഡ്ഢിത്വാ ഠിതേ മഹന്തേ രുക്ഖഗച്ഛാദികേ ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ജായന്തീ’’തിആദി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഭവന്തീ’’തി ഇമസ്സ വിവരണം ‘‘ജായന്തി വഡ്ഢന്തീ’’തി, ‘‘അഹേസു’’ന്തി ഇമസ്സ ‘‘ജാതാ വഡ്ഢിതാ’’തി. ഗാമോതി സമൂഹോ. പതിട്ഠിതഹരിതതിണരുക്ഖാദീനന്തി ഭൂമിയം പതിട്ഠിതസ്സ ഹരിതതിണസ്സ ചേവ ഹരിതരുക്ഖാദീനഞ്ച. ആദിസദ്ദേന ഓസധിഗച്ഛലതാദയോ വേദിതബ്ബാ. നിമിത്തത്ഥേ ച ഭുമ്മം. യോ അത്ഥോ സമ്പജ്ജതി, തമാഹ ‘‘ഭൂതഗാമപാതബ്യതായാ’’തിആദിനാ.

നനു ച രുക്ഖാദയോ ചിത്തരഹിതതായ ന ജീവാ, ചിത്തരഹിതതാ ച പരിഫന്ദാഭാവതോ, ഛിന്നേപി വിരുഹനതോ, വിസദിസജാതികഭാവതോ, ചതുയോനിയം അപരിയാപന്നതോ ച വേദിതബ്ബാ, വുഡ്ഢി പന പവാളസിലാലവണാനമ്പി വിജ്ജതീതി ന തേസം ജീവഭാവേ കാരണം, വിസയഗ്ഗഹണഞ്ച നേസം പരികപ്പനാമത്തം സുപനം വിയ ചിഞ്ചാദീനം, തഥാ ദോഹളാദയോ, അഥ കസ്മാ ഭൂതഗാമസ്സ പാതബ്യതായ പാചിത്തിയം ഇച്ഛിതന്തി? സമണഅസാരുപ്പതോ, തന്നിസ്സിതസത്താനുരക്ഖണതോ ച. തേനേവാഹ ‘‘ജീവസഞ്ഞിനോ ഹി മോഘപുരിസാ മനുസ്സാ രുക്ഖസ്മി’’ന്തിആദി (പാചി. ൮൯). സാസപബീജകസേവാലമ്പീതി സാസപബീജകസങ്ഖാതം സേവാലമ്പി, സാസപസേവാലം, ബീജകസേവാലമ്പീതി അത്ഥോ. തത്ഥ സാസപസേവാലോ നാമ സാസപമത്തോ ഖുദ്ദകസേവാലോ. ബീജകസേവാലോ നാമ ഉപരി ഖുദ്ദകപത്തോ ഹേട്ഠാ ഖുദ്ദകമൂലോ സേവാലോ.

മൂലബീജഖന്ധബീജഫളുബീജഅഗ്ഗബീജബീജബീജാനന്തി ഏത്ഥ മൂലമേവ ബീജം മൂലബീജം. ഏവം സേസേസുപി. തത്ഥ മൂലബീജം ഹലിദ്ദിആദികം. ഖന്ധബീജം അസ്സത്ഥാദികം. ഫളുബീജം ഉച്ഛുആദികം. അഗ്ഗബീജം ഹിരിവേരാദികം. ബീജംബീജം പുബ്ബണ്ണാദികം. ഭാജനഗതന്തി സരാവാദിഭാജനഗതം. നിക്ഖന്തം മൂലമത്തം ഏതസ്മാതി നിക്ഖന്തമൂലമത്തം. മത്ത സദ്ദേന ചേത്ഥ പണ്ണസ്സ നിക്ഖമനം പടിക്ഖിപതി. ഏസ നയോ നിക്ഖന്തഅങ്കുരമത്തന്തി ഏത്ഥാപി. സചേ പന മൂലഞ്ച പണ്ണഞ്ച നിഗ്ഗതം, ഭൂതഗാമസങ്ഖം ഗച്ഛതി. വിദത്ഥിമത്താ പത്തവട്ടി നിഗ്ഗച്ഛതീതി വിദത്ഥിമത്താ അനീലവണ്ണാ പത്തവട്ടി നിക്ഖമതി. തേനാഹ ‘‘നിക്ഖന്തേ’’തിആദി. ഹരിതോ ന ഹോതീതി നീലവണ്ണോ ന ഹോതി. മുഗ്ഗാദീനം പന പണ്ണേസു ഉട്ഠിതേസു, വീഹിആദീനം വാ അങ്കുരേ ഹരിതേ ഭൂതഗാമസങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി. ഏസ നയോ അമ്ബട്ഠിആദീസു.

ഭൂതഗാമബീജഗാമേതി ഏത്ഥ ഭൂതഗാമതോ വിയോജിതം വിരുഹനസമത്ഥമേവ മൂലബീജാദികം ബീജഗാമോ നാമാതി വേദിതബ്ബം. ഉഭയത്ഥാതി ഭൂതഗാമബീജഗാമേസു. അതഥാസഞ്ഞിസ്സാതി അഭൂതഗാമാബീജഗാമസഞ്ഞിസ്സ. കോ പന വാദോ അഭൂതഗാമാബീജഗാമേസു അഭൂതഗാമാബീജഗാമസഞ്ഞിസ്സ. അസഞ്ചിച്ചാതി പാസാണരുക്ഖാദീനി വാ പവട്ടേന്തസ്സ, സാഖം വാ കഡ്ഢന്തസ്സ, കത്തരദണ്ഡേന വാ ഭൂമിം പഹരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ തിണാനി കുപ്പന്തി. താനി തേന ‘‘വികോപേസ്സാമീ’’തി ഏവം സഞ്ചിച്ച അവികോപിതത്താ അസഞ്ചിച്ച വികോപിതാനി നാമ ഹോന്തി. ഇതി അസഞ്ചിച്ച വികോപേന്തസ്സ അനാപത്തി.

അസതിയാതി അഞ്ഞവിഹിതോ കേനചി സദ്ധിം കിഞ്ചി കഥേന്തോ പാദങ്ഗുട്ഠകേന വാ ഹത്ഥേന വാ തിണം വാ ലതം വാ വികോപേന്തോ തിട്ഠതി, ഏവം അസതിയാ വികോപേന്തസ്സ അനാപത്തി.

അജാനിത്വാതി ഏത്ഥ അബ്ഭന്തരേ ‘‘ബീജഗാമോ’’തി വാ ‘‘ഭൂതഗാമോ’’തി വാ ന ജാനാതി, ‘‘വികോപേമീ’’തി പന ജാനാതി. ഏവം തിണേ വാ പലാലപുഞ്ജേ വാ ഖണിത്തിം വാ കുദാലം വാ സങ്ഗോപനത്ഥായ ഠപേതി, ഡയ്ഹമാനഹത്ഥോ വാ അഗ്ഗിം പാതേതി. തത്ര ചേ തിണാനി ഛിജ്ജന്തി വാ ഡയ്ഹന്തി വാ, ഏവം അജാനിത്വാ വികോപേന്തസ്സ അനാപത്തി.

യേന കേനചി അഗ്ഗിനാതി കട്ഠഗ്ഗിഗോമയഗ്ഗിആദീസു യേന കേനചി അഗ്ഗിനാ, അന്തമസോ ലോഹഖണ്ഡേനപി ആദിത്തേന. ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാവാതി യായ കായചി ഭാസായ ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാവ. ഏവ-സദ്ദേന പഠമം അഗ്ഗിനാ ഫുസിത്വാ പച്ഛാ ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്തും ന വട്ടതീ’’തി ദസ്സേതി. ‘‘പഠമം അഗ്ഗിം നിക്ഖിപിത്വാ തം അനുദ്ധരിത്വാവ ‘കപ്പിയ’ന്തി വുത്തേ പന വട്ടതീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൯൩) വദന്തി. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തഥേവാതി ‘കപ്പിയ’ന്തി വത്വാവ. അസ്സമഹിംസസൂകരമിഗഗോരൂപാനം പന ഖുരാ അതിഖിണാ, തസ്മാ തേഹി ന കാതബ്ബം, കതമ്പി അകതം ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഠപേത്വാ ഗോമഹിംസാദീനം ഖുരേ’’തി. ഹത്ഥിനഖാ പന ഖുരാ ന ഹോന്തി, തസ്മാ തേഹി വട്ടതി. തിരച്ഛാനാനന്തി സീഹബ്യഗ്ഘദീപിമക്കടാനം, സകുന്താനഞ്ച. തേസഞ്ഹി നഖാ തിഖിണാ ഹോന്തി, തസ്മാ തേഹി കാതബ്ബം. ‘‘അന്തമസോ ഛിന്ദിത്വാ ആഹടേനപീ’’തി ഇമിനാ യേഹി കാതും വട്ടതി, തേഹി തത്ഥജാതകേഹി കാതബ്ബന്തി ഏത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ദസ്സേതി. ‘‘സത്ഥേ വുത്തനയേനേവാ’’തി ഇമിനാ ഛേദം വാ വേധം വാ ദസ്സേന്തേന ‘‘കപ്പിയന്തി വത്വാവാ’’തി വുത്തമതിദിസതി. ഏത്ഥ ച കിഞ്ചാപി ‘‘കപ്പിയന്തി വത്വാവ കാതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ കപ്പിയം കരോന്തേന കത്തബ്ബാകാരമേവ ദസ്സിതം, തഥാപി ഭിക്ഖുനാ ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി വുത്തേയേവ അനുപസമ്പന്നേന ‘‘കപ്പിയ’’ന്തി വത്വാ അഗ്ഗിപരിജിതാദി കാതബ്ബന്തി ഗഹേതബ്ബം. അവചനം പന ‘‘പുനപി കപ്പിയം കരോഹീതി കാരേത്വാവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി പഠമമേവ വുത്തത്താ.

ഏകസ്മിം…പേ… കപ്പിയേ കതേ സബ്ബം കതം ഹോതീതി ഏകംയേവ ‘‘കപ്പിയം കരോമീ’’തി അധിപ്പായേനപി കപ്പിയേ കതേ ഏകാബദ്ധത്താ സബ്ബം കതം ഹോതി. ദാരുകം വിജ്ഝതീതി ജാനിത്വാ വാ അജാനിത്വാ വാ വിജ്ഝതി വാ വിജ്ഝാപേതി വാ, വട്ടതിയേവ. ഭത്തസിത്ഥേ വിജ്ഝതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. തം വിജ്ഝതി, ന വട്ടതീതി വല്ലിആദീനം ഭാജനഗതികത്താതി അധിപ്പായോ. ഭിന്ദാപേത്വാ കപ്പിയം കാരേതബ്ബന്തി ബീജതോ മുത്തസ്സ കടാഹസ്സ ഭാജനഗതികത്താ വുത്തം. അബീജന്തി അങ്കുരജനനസമത്ഥബീജരഹിതതരുണമ്ബഫലാദി. തേനാഹ ‘‘യം പന ഫലം തരുണം ഹോതി, അബീജ’’ന്തി. നിബ്ബത്തബീജം നാമ ബീജം നിബ്ബത്തേത്വാ വിസും കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും സക്കുണേയ്യം അമ്ബപനസാദിഫലം. തേനാഹ ‘‘ബീജം അപനേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി. തത്ഥ കപ്പിയകരണകിച്ചം നത്ഥി, സയമേവ കപ്പിയാനീതി അധിപ്പായോ.

ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.