൨. അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

യമത്ഥന്തി ‘‘ത്വം കിര ദുക്കടാപത്തിം ആപന്നോ’’തിആദികം യം കിഞ്ചി അത്ഥം. തതോ അഞ്ഞന്തി പുച്ഛിതത്ഥതോ അഞ്ഞമത്ഥം. അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരണസ്സാതി വിനയധരേന യം വചനം ദോസപുച്ഛനത്ഥം വുത്തം, തതോ അഞ്ഞേന വചനേന പടിച്ഛാദനസ്സ. പടിച്ഛാദനത്ഥോപി ഹി ചരസദ്ദോ ഹോതി അനേകത്ഥത്താ ധാതൂനം. വുത്തന്തി പാളിയം വുത്തം.

സാവസേസം ആപത്തിം ആപന്നോതി ഏത്ഥ ഠപേത്വാ പാരാജികം സേസാ സാവസേസാപത്തി നാമ, തം ആപന്നോ. അനുയുഞ്ജിയമാനോതി ‘‘കിം, ആവുസോ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി പുച്ഛിയമാനോ. അഞ്ഞേന വചനേനാതി ‘‘കോ ആപന്നോ? കിം ആപന്നോ? കിസ്മിം ആപന്നോ? കഥം ആപന്നോ? കം ഭണഥ? കിം ഭണഥാ’’തി അഞ്ഞേന വചനേന. അഞ്ഞന്തി ‘‘കിം ത്വം ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തിആദികം അനുയുഞ്ജകവചനം. തഥാ തഥാ വിക്ഖിപതീതി തേന തേന പകാരേന വിക്ഖിപതി. കിം വുത്തം ഹോതി? സോ (പാചി. അട്ഠ. ൯൪) കിഞ്ചി വീതിക്കമം ദിസ്വാ ‘‘ആവുസോ, ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ ‘‘കോ ആപന്നോ’’തി വദതി. തതോ ‘‘ത്വ’’ന്തി വുത്തേ ‘‘അഹം കിം ആപന്നോ’’തി വദതി. അഥ ‘‘പാചിത്തിയം വാ ദുക്കടം വാ’’തി വുത്തേ ‘‘അഹം കിസ്മിം ആപന്നോ’’തി വദതി. തതോ ‘‘അമുകസ്മിം നാമ വത്ഥുസ്മി’’ന്തി വുത്തേ ‘‘അഹം കഥം ആപന്നോ, കിം കരോന്തോ ആപന്നോമ്ഹീ’’തി പുച്ഛതി. അഥ ‘‘ഇദം നാമ കരോന്തോ ആപന്നോ’’തി വുത്തേ ‘‘കം ഭണഥാ’’തി വദതി. തതോ ‘‘തം ഭണാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘കിം ഭണഥാ’’തി ഏവമനേകേഹി പകാരേഹി വിക്ഖിപതീതി വുത്തം ഹോതി.

യോ പന ഭിക്ഖു സാവസേസം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം ന കഥേതുകാമോ തുണ്ഹീഭാവേന വിഹേസേതീതി സമ്ബന്ധോ. വിഹേസേതീതി ചിരനിസജ്ജാചിരഭാസനേഹി പിട്ഠിആഗിലായനതാലുസോസാദിവസേന സങ്ഘം വിഹേസേതി, പരിസ്സമം തേസം കരോതീതി അത്ഥോ. പരിസ്സമോ ഹി വിഹേസാ നാമ. അഞ്ഞവാദകകമ്മന്തി അഞ്ഞവാദകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഞ്ഞവാദകാരോപനത്ഥം കാതബ്ബം ഞത്തിദുതിയകമ്മം. വിഹേസകകമ്മന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. തസ്മിം സങ്ഘേന കതേതി തസ്മിം അഞ്ഞവാദകകമ്മേ ച വിഹേസകകമ്മേ ച സങ്ഘേന ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചായ കതേ. തഥാ കരോന്താനന്തി തം പകാരം കരോന്താനം, അഞ്ഞവാദകഞ്ച വിഹേസകഞ്ച കരോന്താനന്തി അത്ഥോ.

‘‘വിഹേസകേതി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി അവചനഞ്ചേത്ഥ ‘‘ആപത്തികരാ ച ഹോതി അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദാദീസു വിയാ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ) വുത്തത്തായേവ പഞ്ഞായതീതി കത്വാ. ഏസ നയോ ഉപരി സിക്ഖാപദേസു. ധമ്മകമ്മേ തികപാചിത്തിയന്തി ധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞിവേമതികഅധമ്മകമ്മസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. അധമ്മകമ്മേ തികദുക്കടന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. അനാരോപിതേതി കമ്മവാചായ അനാരോപിതേ, അപ്പതിട്ഠാപിതേതി അത്ഥോ. ഗേലഞ്ഞേനാതി യേന കഥേതും ന സക്കോതി, മുഖേ താദിസേന ബ്യാധിനാ. സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനാദീനി ഭവിസ്സന്തീതി സങ്ഘമജ്ഝേ കഥിതേ തപ്പച്ചയാ സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനം വാ കലഹോ വാ വിഗ്ഗഹോ വാ വിവാദോ വാ സങ്ഘഭേദോ വാ സങ്ഘരാജി വാ ഭവിസ്സന്തീതി ഇമിനാ വാ അധിപ്പായേന ന കഥേന്തസ്സ. ഏത്ഥ ച അധമ്മേനാതി അഭൂതേന വത്ഥുനാ.

‘‘സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീ’’തി അവിസേസം അതിദിസിത്വാ വിസേസം ദസ്സേതും ‘‘ഇദം പനാ’’തിആദി വുത്തം. സിയാ കിരിയം അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരന്തസ്സ. സിയാ അകിരിയം തുണ്ഹീഭാവേന വിഹേസേന്തസ്സ.

അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.