൧൦. പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പാസാണസക്ഖരകഥലമരുമ്ബവാലുകാദീസൂതി ഏത്ഥ മുട്ഠിപ്പമാണതോ ഉപരി പാസാണാതി വേദിതബ്ബാ. മുട്ഠിപ്പമാണാ സക്ഖരാ. കഥലാതി കപാലഖണ്ഡാനി. മരുമ്ബാതി കടസക്ഖരാ. വാലുകാ വാലികായേവ. അഞ്ഞതരസ്സ തതിയഭാഗോ ഹോതീതി തതിയോ ഭാഗോ ഹോതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യതോ പംസും വാ മത്തികം വാ ആഹരാപേത്വാ വിസും വിസും കതേ ദ്വേ കോട്ഠാസാ പംസു വാ മത്തികാ വാ ഏകോ പാസാണാദീസു അഞ്ഞതരോ ഹോതി, അയം മിസ്സകപഥവീ നാമാതി. ഓവട്ഠോ നാമ ദേവേന ഓവട്ഠോ (പാചി. ൮൬). വുത്തന്തി പദഭാജനിയം, സീഹളട്ഠകഥായമേവ വാ വുത്തം. അധികതരപാസാണാദിമിസ്സാതി അധികതരപാസാണാദീഹി മിസ്സാ, അദഡ്ഢാപി വുത്തപ്പമാണതോ അധികതരപാസാണാദിമിസ്സാതി അധിപ്പായോ. വാ-സദ്ദോ അവുത്തവികപ്പത്ഥോ, തേന ഊനകചതുമാസോവട്ഠപഥവിം സങ്ഗണ്ഹാതി. സുദ്ധപാസാണാദിഭേദായാതി സുദ്ധാ പാസാണാ ഏത്ഥാതി സുദ്ധപാസാണാ, സാ ആദി യസ്സ ഭേദസ്സ സോ സുദ്ധപാസാണാദി. ആദി-സദ്ദേന സുദ്ധസക്ഖരാദീനം ഗഹണം. സുദ്ധപാസാണാദിഭേദോ യസ്സാ സാ സുദ്ധപാസാണാദിഭേദാ, തായ സുദ്ധപാസാണാദിഭേദായ, സുദ്ധപാസാണാദിപ്പകാരായാതി അത്ഥോ.

സയം ഖണതീതി ഏത്ഥ യോ അന്തമസോ പാദങ്ഗുട്ഠകേനപി ഖണതി, ഉദകമ്പി ഛഡ്ഡേന്തോ ഭിന്ദതി, പാദങ്ഗുട്ഠകേനപി വിലിഖതി, പത്തമ്പി പചന്തോ ദഹതി, സോ സബ്ബോ ഖണതിയേവാതി വേദിതബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘ഖണനഭേദനവിലേഖനപചനാദീഹി വികോപേതീതി. പത്തം പചന്തേന (പാചി. അട്ഠ. ൮൭) ഹി പുബ്ബേ പക്കട്ഠാനേയേവ പചിതബ്ബോ. അദഡ്ഢായ പഥവിയാ അഗ്ഗിം ഠപേതും ന വട്ടതി. പത്തപചനകപാലസ്സ പന ഉപരി അഗ്ഗിം ഠപേതും വട്ടതി. ദാരൂനം ഉപരി ഠപേതി, സോ അഗ്ഗി താനി ദഹന്തോ ഗന്ത്വാ പഥവിം ദഹതി, ന വട്ടതി. ഇട്ഠകപാസാണാദീസുപി ഏസേവ നയോ. തത്രാപി ഹി ഇട്ഠകാദീനംയേവ ഉപരി ഠപേതും വട്ടതി. കസ്മാ? തേസം അനുപാദാനത്താ. ന ഹി താനി അഗ്ഗിസ്സ ഉപാദാനസങ്ഖം ഗച്ഛന്തി. സുക്ഖഖാണുരുക്ഖാദീസുപി അഗ്ഗിം ദാതും ന വട്ടതി. സചേ പന ‘‘പഥവിം അപത്തമേവ നിബ്ബാപേത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി ദേതി, വട്ടതി. പച്ഛാ നിബ്ബാപേതും ന സക്കോതി, അവിസയത്താ അനാപത്തി. വുത്തനയേനേവാതി ‘‘ഖണനഭേദനവിലിഖനപചനാദീഹീ’’തി വുത്തേനേവ നയേന. നിയമേത്വാതി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ. ഇതരോതി ആണാപകോ.

‘‘പോക്ഖരണിം ഖണാ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൮൬) വദതി, വട്ടതി. ഖതായേവ പോക്ഖരണീ നാമ ഹോതി, തസ്മാ അയം കപ്പിയവോഹാരോ. ഏസ നയോ ‘‘വാപിം, തളാകം, ആവാടം ഖണാ’’തിആദീസുപി. ‘‘ഇമം ഓകാസം ഖണ, ഇമസ്മിം ഓകാസേ പോക്ഖരണിം ഖണാ’’തി പന വത്തും ന വട്ടതി. ‘‘കന്ദം ഖണ മൂലം ഖണാ’’തി അനിയമേത്വാ വത്തും വട്ടതി. ‘‘ഇമം വല്ലിം ഖണ, ഇമസ്മിം ഓകാസേ കന്ദം വാ മൂലം വാ ഖണാ’’തി വത്തും ന വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘ഓകാസം അനിയമേത്വാ…പേ… ഭണന്തസ്സാ’’തി. ആതപേന സുക്ഖകദ്ദമോ ച ഫലതി, തത്ര യോ ഹേട്ഠാ പഥവിയാ അസമ്ബദ്ധോ, തമേവ അപനേതും വട്ടതി. ഏസ നയോ ഗോകണ്ടകേപി. തേനാഹ ‘‘ആതപേന…പേ… അസമ്ബദ്ധ’’ന്തി. തത്ഥ ഗോകണ്ടകോ (പാചി. അട്ഠ. ൮൬) നാമ ഗാവീനം ഖുരച്ഛിന്നകദ്ദമോ വുച്ചതി. സചേ പന ഹേട്ഠിമതലേന ഭൂമിസമ്ബന്ധോ, വികോപേതും ന വട്ടതി. ഭിജ്ജിത്വാ പതിതനദിതടന്തി ഭിജ്ജിത്വാ നദിസാമന്താ പതിതം ഓമകചാതുമാസം ഓവട്ഠം നദിതടം. സചേ പന ഭിജ്ജിത്വാ ഉദകേയേവ പകതി, ദേവേ അതിരേകചാതുമാസം ഓവട്ഠേപി ഉദകേയേവ ഉദകസ്സ പതിതത്താ വട്ടതി. മഹന്തമ്പി നങ്ഗലച്ഛിന്നമത്തികാപിണ്ഡന്തി മഹന്തമ്പി കസിതട്ഠാനേ ഹേട്ഠാ പഥവിയാ അസമ്ബദ്ധം നങ്ഗലച്ഛിന്നമത്തികാപിണ്ഡം. ഏവമാദിസദ്ദേന കൂടാസിഞ്ചനയോഗ്ഗതനുകകദ്ദമാദീനം ഗഹണം. അസഞ്ചിച്ച രുക്ഖാദിപവട്ടനേന ഭിന്ദന്തസ്സാതി പാസാണരുക്ഖാദീനി വാ പവട്ടേന്തസ്സ, കത്തരദണ്ഡേന വാ ആഹച്ച ആഹച്ച ഗച്ഛന്തസ്സ പഥവീ ഭിജ്ജതി, സാ ‘‘തേന ഭിന്ദിസ്സാമീ’’തി ഏവം സഞ്ചിച്ച അഭിന്നത്താ അസഞ്ചിച്ച ഭിന്നാ നാമ ഹോതി, ഇതി അസഞ്ചിച്ച രുക്ഖാദിപ്പവട്ടനേന ഭിന്ദന്തസ്സ അനാപത്തി. അസതിയാ പാദങ്ഗുട്ഠകാദീഹി വിലിഖന്തസ്സാതി യോ അഞ്ഞവിഹിതോ കേനചി സദ്ധിം കിഞ്ചി കഥേന്തോ പാദങ്ഗുട്ഠകേന വാ കത്തരയട്ഠിയാ വാ പഥവിം വിലിഖന്തോ തിട്ഠതി, തസ്സ ഏവം അസതിയാ പാദങ്ഗുട്ഠകാദീഹി വിലിഖന്തസ്സ അനാപത്തി.

പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മുസാവാദവഗ്ഗോ പഠമോ.