൨. ഹേതുചതുക്കവണ്ണനാ

൨൪൪. അഭാവതോതി ഭാവാഭാവതോ. യഞ്ഹി ജാതിക്ഖണമത്തേയേവ ഭവതി, ന തതോ പരം, തം ജാതിയാ അവിഗതപച്ചയോ സിയാ അവിഗതപച്ചയനിയമസബ്ഭാവതോ. ഭവോ പന യസ്മാ ജാതിക്ഖണതോ പരമ്പി ഭവതി, തസ്മാ ന സോ തസ്സാ അവിഗതപച്ചയോ ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘തതോ ഉദ്ധം ഭാവതോതി അത്ഥോ’’തി. ഭവേതി ഭവപദേ, ഭവേ വാ നിപ്ഫാദേതബ്ബേ. ഏസ നയോ ജാതിആദീസൂതി ഏത്ഥാപി. ‘‘യഥാ പനാ’’തിആദിനാ ‘‘അവിഗതപച്ചയസ്സ അഭാവതോ, നിയമാഭാവതോ ചാ’’തി വുത്താനം ഹേതൂനം വുത്തനയേന അബ്യാപിഭാവവിഭാവനേന അകാരണതം ദസ്സേതി അയാവഭാവിനോ പച്ചയുപ്പന്നസ്സ, പച്ചയധമ്മസ്സ ച അവിഗതപച്ചയഭാവദസ്സനതോ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധേതിആദി മഗ്ഗസോധനവസേന വുത്തം. തസ്സ പരിഹാരം സയമേവ വദതി. സോ ഖണോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി തങ്ഖണികോ, ന തങ്ഖണികോ അതങ്ഖണികോ, തസ്സ സബ്ഭാവാ, അയാവഭാവികസബ്ഭാവാതി അത്ഥോ. യഥാ പന ഹേതൂ ഹോന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘സങ്ഖതലക്ഖണാനം പനാ’’തിആദിമാഹ.

ഏവന്തി ഏവം യഥാവുത്തനയേ സതി, ഏവം സന്തേതി അത്ഥോ. ‘‘ന ഹി…പേ… അത്ഥീ’’തി ഇമിനാ ജാതിആദീനം അവിഗതപച്ചയവസേന പച്ചയുപ്പന്നഭാവോ വിയ പച്ചയഭാവോപി നത്ഥീതി ദസ്സേതി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘അസഭാവധമ്മത്താ’’തി.

കഥം പന അസഭാവധമ്മാനം ജാതിആദീനം പച്ചയുപ്പന്നതാ, പച്ചയതാ ചാതി ആഹ ‘‘ജായമാനാനം പനാ’’തിആദി. തസ്സാതി ജാതിജരാമരണസ്സ. വത്തബ്ബപദേസോതി ‘‘ഠപേത്വാ’’തി വത്തബ്ബപദേസോ. കോ പന സോതി? യഥാവുത്തം നാമം, നാമരൂപഞ്ച സങ്ഖാരക്ഖന്ധേന രൂപക്ഖന്ധേന ച ജരാമരണാനം സങ്ഗഹിതത്താ. ‘‘യോ ഭവോ ജാതിയാ പച്ചയോ’’തി ഏതേന ഭവസങ്ഗഹിതാനിപി ജാതിആദീനി ജാതിയാ അപ്പച്ചയത്താ ഏവ ‘‘ഠപേത്വാ’’തി ന വുത്താനീതി ദസ്സേതി, പച്ചയഭാവാസങ്കാ ഏവ നേസം തസ്സാ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. തേനേവ ഠപേതബ്ബഗഹേതബ്ബവിസേസേ സതീതി സാസങ്കം വദതി.

ഹേതുചതുക്കവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.