൧. പച്ചയചതുക്കവണ്ണനാ

പച്ചയസഹിതപച്ചയുപ്പന്നാനി അങ്ഗഭാവേന വുത്താനി, ന കേവലം പച്ചയാ. തസ്മാ ‘‘ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ’’തി ഏത്ഥ ന ഛട്ഠായതനസ്സ അങ്ഗതാ. തേന വുത്തം ‘‘ന, തസ്സ അനങ്ഗത്താ’’തി. ഏവഞ്ച കത്വാതി പച്ചയസഹിതസ്സ പച്ചയുപ്പന്നസ്സ അങ്ഗഭാവതോ. തീസു പകാരേസൂതി ‘‘പഠമോ സബ്ബസങ്ഗാഹികട്ഠേനാ’’തിആദിനാ (വിഭ. അട്ഠ. ൨൪൩) അട്ഠകഥായം വുത്തേസു തീസുപി പകാരേസു. പച്ചയവിസേസാദീതി ഏത്ഥ നാമം, ഛട്ഠായതനഞ്ച പച്ചയവിസേസോ. ആദി-സദ്ദേന യോനിവിസേസോ, ആയതനാനം അപാരിപൂരിപാരിപൂരിഭവവിസേസോ ച ഗഹിതോ. തേ ഹി ദുതിയവാരാദീനം നാനത്തകരാ. അത്ഥവിസേസേനാതി യദിപി അഞ്ഞത്ഥ ‘‘സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ’’തി സളായതനപച്ചയോ വുത്തോ, തഥാപി സഹജാതാദിനാമസന്നിസ്സയേന പവത്തനതോ നാമമത്തപച്ചയാപി സോ ഹോതീതി പടിച്ചസമുപ്പാദസ്സ നാനാനയവിചിത്തതാനുമിതസ്സ ഗമ്ഭീരഭാവസ്സ വിഭാവനസങ്ഖാതേന, അനവസേസനാമപച്ചയദസ്സനസങ്ഖാതേന ച അത്ഥവിസേസേന. തഥാ ഹി ‘‘യേഹി, ആനന്ദ, ആകാരേഹി യേഹി ലിങ്ഗേഹി യേഹി നിമിത്തേഹി യേഹി ഉദ്ദേസേഹി നാമകായസ്സ പഞ്ഞത്തി ഹോതി, തേസു ആകാരേസു…പേ… ഉദ്ദേസേസു അസതി അപി നു ഖോ രൂപകായേ അധിവചനസമ്ഫസ്സോ പഞ്ഞായേഥാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൧൧൪) ഫസ്സസ്സ നാമപച്ചയതാവിഭാവനവസേന മഹാനിദാനദേസനാ പവത്താ. തഥാ ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ ഫസ്സോതി ഇച്ചസ്സ വചനീയ’’ന്തി (ദീ. നി. ൨.൯൭) ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ’’തി വദന്തേന ‘‘നാമപച്ചയാ’’തിപി വുത്തമേവ ഹോതീതി.

വാരചതുക്കേ ‘‘സങ്ഖാരോ’’തി വുത്തം, സോകാദയോ ന വുത്താ, പുരിമസ്മിം വാരദ്വയേ രൂപം ന വുത്തം, വാരത്തയേ സളായതനം ന വുത്തന്തി യോജേതബ്ബം.

സബ്ബ…പേ… രണതോതി സബ്ബസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ പവത്തിട്ഠാനഭൂതസബ്ബഭവസാധാരണതോ, വിഞ്ഞാണസ്സ വാ പവത്തിട്ഠാനഭൂതസബ്ബഭവസാധാരണതോ. സമാനം ഫലം സമാനോ പച്ചയോ സഹജാതാദിപച്ചയേഹി ഉപകത്തബ്ബതോ, ഉപകാരകതോ ച. തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ. വിഞ്ഞാണാഹരണന്തി വിപാകവിഞ്ഞാണനിബ്ബത്തനം. അസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ.

ഗതിസൂചകോതി ഹി-സദ്ദം ലോകേ ഗതിഅത്ഥം വദന്തീതി കത്വാ വുത്തം. ‘‘വിഗത’’ന്തി ഏത്ഥ വി-സദ്ദോ പടിസേധദീപകോതി ദ്വേ പടിസേധാ പകതിം ഞാപേന്തീതി ആഹ ‘‘വിഗതതാനിവാരണവസേന ഗതി ഏവ ഹോതീ’’തി.

തിധാ ചതുധാ പഞ്ചധാ വാതി ഏത്ഥ സഞ്ഞാമനസികാരാദയോ സഹജാതനിസ്സയഅത്ഥിപച്ചയവസേന തിധാ, ഫസ്സചേതനാദയോ തേസഞ്ചേവ ആഹാരാദീനഞ്ച വസേന ചതുധാ, വേദനാവിതക്കാദയോ തേസഞ്ചേവ ഝാനിന്ദ്രിയാദീനഞ്ച വസേന പഞ്ചധാ. യഥാ സമാധി, ഏവം വീരിയമ്പി ദട്ഠബ്ബം. തമ്പി ഹി അധിപതിന്ദ്രിയമഗ്ഗപച്ചയേഹി ഛധാ പച്ചയോ ഹോതി.

‘‘വചനവസേനാ’’തി ഇമിനാ ഇമസ്മിം ചതുക്കേ സഹജാതപച്ചയം ധുരം കത്വാ ദേസനാ പവത്താതി തേസം അധിപ്പായോതി ദസ്സേതി. അത്ഥോതി പച്ചയധമ്മോ. കത്ഥചീതി കിസ്മിഞ്ചി വാരേ അത്തനോ പച്ചയുപ്പന്നസ്സ യഥാസകേഹി പച്ചയോ ന ന ഹോതി. ‘‘അത്ഥതോ’’തി ച പാഠോ. ‘‘ഭവപച്ചയാ ജാതീ’’തിആദി ന വത്തബ്ബം സിയാ, വുത്തഞ്ച തം. തസ്മാ സഹജാതപച്ചയവസേനേവ പഠമചതുക്കോ വുത്തോതി ന ഗഹേതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ന ച തം ന വുത്ത’’ന്തിആദി. ഇമസ്സ ച ‘‘ഭവപച്ചയാ ജാതീതിആദി ന വത്തബ്ബം സിയാ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. പച്ചയവചനമേവാതി ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ’’തിആദീസു വുത്തപച്ചയവചനമേവ ച. തേസന്തി തേസം ആചരിയാനം. അയോജേത്വാ വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. കഥം പന വുത്തന്തി ആഹ ‘‘സാമഞ്ഞേന…പേ… സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി. ഏത്ഥ ച ‘‘സഹജാതസൂചക’’ന്തിആദിനാ യഥാധിപ്പേതസ്സ അത്ഥസ്സ വചനതോ അസിദ്ധിമാഹ, ‘‘സഹജാതതോ’’തിആദിനാ പന അത്ഥാപത്തിതോ. അസമ്ഭവേ ഹി അഞ്ഞസ്സ അത്ഥതോ സിജ്ഝേയ്യ വചനതോ വാ അത്ഥതോ വാ അധിപ്പേതത്ഥസാധനാതി.

അഞ്ഞത്ഥാതി അഞ്ഞസ്മിം സുത്തേ. അതീതദ്ധം നിദ്ധാരേത്വാ പച്ചുപ്പന്നാനാഗതേഹി സദ്ധിം അദ്ധത്തയദസ്സനത്ഥം. തംദേസനാപരിഗ്ഗഹത്ഥന്തി മഹാനിദാനദേസനാപരിഗ്ഗഹത്ഥം. സോ ച ഉഭിന്നം ദേസനാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസന്ദനഭാവദസ്സനത്ഥം. ഏവം സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധഭാസിതാ ദേസനാ അഞ്ഞദത്ഥു സംസന്ദതീതി.

ഇമസ്സാതി ഇമസ്സ തതിയവാരസ്സ.

അപരാപേക്ഖതായ, അപരികിലിട്ഠുപപത്തിതായ, അസുചിഅമക്ഖിതതായ കാമാവചരദേവാനം, സബ്ബേസഞ്ച ബ്രഹ്മാനം തഥാ ഉപപജ്ജനതോ ച ഓപപാതികയോനിയാ പധാനതാ വേദിതബ്ബാ. സങ്ഗഹനിദസ്സനവസേനാതി ഓപപാതികയോനിയാ ഏവ സംസേദജയോനിയാ സങ്ഗഹസ്സ നിദസ്സനവസേന ഉദാഹരണവസേന. ആരമ്മണപച്ചയസ്സാപി ഫസ്സസ്സ സതിപി പവത്തിഹേതുഭാവേ സോ പന സഹജാതാദിപച്ചയഭൂതസ്സ അജ്ഝത്തികസ്സ ഛട്ഠായതനസ്സ വിയ ന സാതിസയോതി വുത്തം ‘‘ആരമ്മണപച്ചയോ ചേത്ഥ പവത്തകോ ന ഹോതീ’’തി.

കേസഞ്ചീതി പരിപുണ്ണായതനാനം ഗബ്ഭസേയ്യകാനം. ‘‘പച്ഛിമ…പേ… സദാ സമ്ഭവതീ’’തി ഇദം ഗബ്ഭസേയ്യകാനം വിയ ഇതരയോനികാനം കമേന ആയതനുപ്പത്തി നത്ഥീതി വുത്തം. തഥാ ചാഹ അട്ഠകഥായം ‘‘സഹുപ്പത്തിദീപനതോ’’തി.

പച്ചയചതുക്കവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.