൬. വിതക്കത്തികവണ്ണനാ

൨൨. വിതക്കത്തികേ പടിച്ചവാരാനുലോമേ അധിപതിയാ തേവീസാതി സത്തസു മൂലകേസു യഥാക്കമം സത്ത പഞ്ച തീണി ഏകം തീണി തീണി ഏകന്തി ഏവം തേവീസ, അഞ്ഞമഞ്ഞേ അട്ഠവീസ സത്ത പഞ്ച പഞ്ച തീണി ചത്താരി തീണി ഏകന്തി ഏവം, പുരേജാതേ ഏകാദസ തീണി ചത്താരി ദ്വേ ദുതിയതതിയദുമൂലകേസു ഏകം ഏകന്തി ഏവം, തഥാ ആസേവനേ. അഞ്ഞാനി ഗണനാനി ഹേതുആരമ്മണസദിസാനി.

൩൧. പച്ചനീയേ നാധിപതിപച്ചയേ പഠമപഞ്ഹേ ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്തേ ഖന്ധേ പടിച്ച അവിതക്കവിചാരമത്താ അധിപതീ’’തി വത്വാ പുന ‘‘വിപാകം അവിതക്കവിചാരമത്തം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ചാ’’തിആദിനാ വിസ്സജ്ജനം കതം, ന പന അവിസേസേന. കസ്മാ? വിപാകവജ്ജാനം അവിതക്കവിചാരമത്തക്ഖന്ധാനം ഏകന്തേന സാധിപതിഭാവതോ. വിപാകാനം പന ലോകുത്തരാനമേവ സാധിപതിഭാവോ, ന ഇതരേസന്തി തേ വിസും നിദ്ധാരേത്വാ വുത്താ. ലോകുത്തരവിപാകാധിപതിസ്സ ചേത്ഥ പുരിമകോട്ഠാസേയേവ സങ്ഗഹോ വേദിതബ്ബോ.

൩൮. നാസേവനമൂലകേ അവിതക്കവിചാരമത്തം വിപാകേന സഹ ഗച്ഛന്തേനാതി ഏതം മൂലം അവിതക്കവിചാരമത്തഅവിതക്കവിചാരപദേഹി അവിതക്കേഹി സഹ യോജേന്തേന നപുരേജാതസദിസം പാളിഗമനം കാതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. സദിസതാ ചേത്ഥ യേഭുയ്യേന വിസദിസതാ ച ദട്ഠബ്ബാ. തത്ഥ ഹി ആരുപ്പേ അവിതക്കവിചാരമത്തം ഇധ വിപാകം അവിതക്കവിചാരമത്തന്തിആദി യോജേതബ്ബന്തി അയമേത്ഥ വിസേസോ. ഇദഞ്ച നാസേവനവിഭങ്ഗാനന്തരം ലിഖിതബ്ബം, ന ഝാനാനന്തരം, കേസുചി പോത്ഥകേസു ലിഖിതം.

പച്ചയവാരേ പഠമഘടനേ പവത്തിപടിസന്ധിയോതി ദുമൂലകേസു പഠമേ സത്തസുപി പഞ്ഹേസു പവത്തിഞ്ച പടിസന്ധിഞ്ച യോജേത്വാതി വുത്തം ഹോതി.

൪൯. പച്ചനീയേ സത്തസു ഠാനേസു സത്ത മോഹാ ഉദ്ധരിതബ്ബാ മൂലപദേസു ഏവാതി സവിതക്കസവിചാരാദിപദേസു മൂലപദമേവ അവസാനഭാവേന യേസു പഞ്ഹേസു യോജിതം, തേസു സത്തസു പഞ്ഹേസു സത്ത മോഹാ ഉദ്ധരിതബ്ബാതി അത്ഥോ.

പഞ്ഹാവാരപച്ചനീയേ ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്തോ ധമ്മോ അവിതക്കവിചാരമത്തസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണസഹജാതഉപനിസ്സയകമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി കേസുചി പോത്ഥകേസു പാഠോ ദിസ്സതി, ഉപനിസ്സയേന പന സങ്ഗഹിതത്താ ‘‘കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി ന സക്കാ വത്തും. ഉപാദിന്നത്തികപഞ്ഹാവാരപച്ചനീയേ ഹി ‘‘അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ധമ്മോ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയസ്സ ധമ്മസ്സ സഹജാതഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. ൧.൪.൫൮, ൬൨) ഏത്തകമേവ വുത്തം. പരിത്തത്തികപഞ്ഹാവാരപച്ചനീയേ ച ‘‘മഹഗ്ഗതോ ധമ്മോ മഹഗ്ഗതസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണസഹജാതഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. ൨.൧൨.൫൭, ൬൫, ൭൩) ഏത്തകമേവ വുത്തന്തി. ഏത്തകമേവ ച അവിതക്കവിചാരമത്തം കമ്മം അപ്പമാണം മഹഗ്ഗതഞ്ച, തഞ്ച ദുബ്ബലം ന ഹോതീതി ഏതേഹിയേവ വചനേഹി വിഞ്ഞായതീതി.

വിതക്കത്തികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.