൪. ഉപാദിന്നത്തികവണ്ണനാ

൧൫. ഉപാദിന്നത്തികേ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയം ധമ്മം പടിച്ച അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി നാധിപതിപച്ചയാതി ഏതേന സയം അധിപതിഭൂതത്താ അവിരഹിതാരമ്മണാധിപതീസുപി അധിപതി ദുവിധേനപി അധിപതിപച്ചയേന ഉപ്പജ്ജതീതി ന വത്തബ്ബോ, അയമേതസ്സ സഭാവോതി ദസ്സേതി.

൭൨. ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ കബളീകാരാഹാരോ ഉപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ കായസ്സ ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോതി ഏത്ഥ കമ്മജാനം രൂപാനം അബ്ഭന്തരഗതാ ഓജാ തസ്സേവ കമ്മജകായസ്സ രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം വിയ കടത്താരൂപാനം അനുപാലനുപത്ഥമ്ഭനവസേന പച്ചയോ, ന ജനകവസേനാതി അയമത്ഥോ അട്ഠകഥായം വുത്തോ. ഏതസ്മിം പന അത്ഥേ സതി ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ ച അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ച ധമ്മാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ധമ്മസ്സ അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ പച്ഛാജാതിന്ദ്രിയന്തി ഏത്ഥ ‘‘ആഹാര’’ന്തിപി വത്തബ്ബം, യദി ച കമ്മജാ ഓജാ സകലാപരൂപാനമേവ ആഹാരപച്ചയോ ഹോതി, ഏവം സതി ‘‘ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ കബളീകാരാഹാരോ അനുപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ കായസ്സ ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി ന വത്തബ്ബം സിയാ, വുത്തഞ്ചിദം, തമ്പി അനജ്ഝോഹടായ സസന്താനഗതായ ഉപാദിന്നോജായ അനുപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ കായസ്സ ആഹാരപച്ചയം സന്ധായ വുത്തം. ഏവഞ്ച സതി ‘‘ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ ച അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ച ധമ്മാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ധമ്മസ്സ അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. ൧.൪.൮൫) അയമ്പി പഞ്ഹോ പച്ഛാജാതാഹാരവസേന ഉദ്ധരിതബ്ബോ സിയാ, തസ്മാ അജ്ഝോഹടസ്സ ഉപാദിന്നാഹാരസ്സ ലോകുത്തരക്ഖണേ അഭാവതോ ദുമൂലകേസു പഠമപഞ്ഹേ ‘‘ആഹാര’’ന്തി ന വുത്തം. ദുതിയപഞ്ഹോ ച ന ഉദ്ധടോ, ന ഇതരസ്സ ഉപാദിന്നാഹാരസ്സ കാമഭവേ അസമ്ഭവാഭാവതോതി അജ്ഝോഹടമേവ മണ്ഡൂകാദിസരീരഗതം ഉപാദിന്നാഹാരം സന്ധായ ‘‘ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ കബളീകാരാഹാരോ ഉപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ച അനുപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ച കായസ്സ ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. ൧.൪.൭൪) വദന്താനം വാദോ ബലവതരോ. ന ഹി അജ്ഝോഹടമത്താവ മണ്ഡൂകാദയോ കുച്ഛിവിത്ഥതം ന കരോന്തി, ന ച ബലം ന ഉപജായന്തി, ന ച രൂപവിസേസോ ന വിഞ്ഞായതീതി.

‘‘അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ധമ്മോ ഉപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ച അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയസ്സ ച ധമ്മസ്സ അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ സഹജാതം പച്ഛാജാത’’ന്തി (പട്ഠാ. ൧.൪.൮൩) ഏവമാദീഹി ഇധ വുത്തേഹി ഏകമൂലകദുകതികാവസാനപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനേഹി ‘‘കുസലോ ധമ്മോ കുസലസ്സ ച അബ്യാകതസ്സ ച ധമ്മസ്സ അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ സഹജാത’’ന്തിആദിനാ ഇധ ദുതിയദുകാവസാനേ വിയ വിസ്സജ്ജനം ലബ്ഭതീതി വിഞ്ഞായതി. സുഖാവബോധനത്ഥം പന തത്ഥ സഹജാതവസേനേവ വിസ്സജ്ജനം കതം. പച്ചനീയേ പന സഹജാതസ്സേവ അപടിക്ഖേപേ ലാഭതോ, പടിക്ഖേപേ ച അലാഭതോ സഹജാതപച്ചയവസേനേവ ഏകമൂലകദുകാവസാനാ തത്ഥ ഉദ്ധടാ, ഇധ പനേതേഹി വിസ്സജ്ജനേഹി ഏകോ ധമ്മോ സഹജാതാദീസു അത്ഥിപച്ചയവിസേസേസു അനേകേഹിപി അനേകേസം ധമ്മാനം ഏകോ അത്ഥിപച്ചയോ ഹോതീതി ദസ്സിതം ഹോതി. ഏകോ ഹി ധമ്മോ ഏകസ്സ ധമ്മസ്സ ഏകേനേവ അത്ഥിപച്ചയവിസേസേന അത്ഥിപച്ചയോ ഹോതി, ഏകോ അനേകേസം ഏകേനപി അനേകേഹിപി, തഥാ അനേകോ ഏകസ്സ, അനേകോ അനേകേസം സമാനത്തേ പച്ചയുപ്പന്നധമ്മാനം, അത്ഥിപച്ചയവിസേസേസു പന പഞ്ചസു സഹജാതം പുരേജാതേനേവ സഹ അത്ഥിപച്ചയോ ഹോതി, അനഞ്ഞധമ്മത്തേ പച്ഛാജാതേന ച, ന നാനാധമ്മത്തേ.

യദി സിയാ, ‘‘ഉപാദിന്നുപാദാനിയോ ച അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയോ ച ധമ്മാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയസ്സ ധമ്മസ്സ അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ പച്ഛാജാതം ഇന്ദ്രിയ’’ന്തി ഏത്ഥ ‘‘സഹജാത’’ന്തിപി വത്തബ്ബം സിയാ. കമ്മജാനഞ്ഹി ഭൂതാനം സഹജാതാനം പച്ഛാജാതാനഞ്ച ലോകുത്തരാനം ഏകക്ഖണേ ലബ്ഭമാനാനമ്പി ഏകോ അത്ഥിപച്ചയഭാവോ നത്ഥി സഹജാതപച്ഛാജാതാനം നാനാധമ്മാനം വിരുദ്ധസഭാവത്താതി തം ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവഞ്ച കത്വാ പച്ചനീയേ ച ‘‘നഇന്ദ്രിയേ ബാവീസാ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞഥാ ഹി ഇന്ദ്രിയപടിക്ഖേപേപി സഹജാതപച്ഛാജാതവസേന തസ്സ പഞ്ഹസ്സ ലാഭതോ ‘‘തേവീസാ’’തി വത്തബ്ബം സിയാതി. പുരേജാതം സഹജാതേനേവ സഹ അത്ഥിപച്ചയോ ഹോതി, ന ഇതരേഹി, തമ്പി വത്ഥു തംസഹിതപുരേജാതമേവ, ന ഇതരം. കുസലത്തികേ ഹി പഞ്ഹാവാരേ ‘‘നവിപ്പയുത്തപച്ചയാ അത്ഥിയാ പഞ്ചാ’’തി (പട്ഠാ. ൧.൧.൬൪൯) വുത്തം, സനിദസ്സനത്തികേ പന ‘‘വിപ്പയുത്തേ ബാവീസാ’’തി. യം പന തത്ഥ അത്ഥിവിഭങ്ഗേ പച്ചയുദ്ധാരേ ച തിമൂലകേകാവസാനം ഉദ്ധടം, തം വത്ഥുസഹിതസ്സ ആരമ്മണപുരേജാതസ്സ സഹജാതേന, സഹ പച്ചയഭാവതോതി പച്ഛാജാതം ആഹാരിന്ദ്രിയേഹേവ, അനഞ്ഞധമ്മത്തേ ച സഹജാതേന ച, ആഹാരോ പച്ഛാജാതിന്ദ്രിയേഹേവ, ഇന്ദ്രിയം പച്ഛാജാതാഹാരേനാതി ഏവമേതം അത്ഥിപച്ചയവിഭാഗം സല്ലക്ഖേത്വാ അനുലോമേ പച്ചനീയാദീസു ച ലബ്ഭമാനാ പഞ്ഹാ ഉദ്ധരിതബ്ബാ.

ഉപാദിന്നത്തികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.