൨. സാനുസയവാരവണ്ണനാ

൬൬-൧൩൧. സാനുസയപജഹനപരിഞ്ഞാവാരേസു ‘‘സാനുസയോ, പജഹതി, പരിജാനാതീ’’തി പുഗ്ഗലോ വുത്തോ. പുഗ്ഗലസ്സ ച ഇമസ്മിം ഭവേ സാനുസയോതി ഏവം ഭവവിസേസേന വാ, ഇമസ്മിം കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോ ഇമസ്മിം ഇതരേസു കേനചീതി ഏവം ഭവാനുസയവിസേസേന വാ സാനുസയതാനിരനുസയതാദികാ നത്ഥി. തഥാ ദ്വീസു വേദനാസു കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോ, ദുക്ഖായ വേദനായ നിരനുസയോതി ഇദമ്പി നത്ഥി. ന ഹി പുഗ്ഗലസ്സ വേദനാ ഓകാസോ, അഥ ഖോ അനുസയാനന്തി. അനുസയസ്സ പന തസ്സ തസ്സ സോ സോ അനുസയനോകാസോ പുഗ്ഗലസ്സ തേന തേന അനുസയേന സാനുസയതായ, തസ്സ തസ്സ പജഹനപരിജാനനാനഞ്ച നിമിത്തം ഹോതി, അനനുസയനോകാസോ ച നിരനുസയതാദീനം, തസ്മാ ഓകാസവാരേസു ഭുമ്മനിദ്ദേസം അകത്വാ ‘‘യതോ തതോ’’തി നിമിത്തത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം കതം, പജഹനപരിഞ്ഞാവാരേസു അപാദാനത്ഥേ ഏവ വാ. തതോ തതോ ഹി ഓകാസതോ അപഗമകരണം വിനാസനം പജഹനം പരിജാനനഞ്ചാതി.

തത്ഥ യതോതി യതോ അനുസയട്ഠാനതോ അനുലോമേ, പടിലോമേ അനനുസയട്ഠാനതോതി അത്ഥോ. അനുസയാനാനുസയസ്സേവ ഹി നിമിത്താപാദാനഭാവദസ്സനത്ഥം ‘‘രൂപധാതുയാ അരൂപധാതുയാ തതോ മാനാനുസയേന സാനുസയോതി (യമ.൨.അനുസയയമക.൭൭), പജഹതീ’’തി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൧൪൩) ച ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ തതോ കാമരാഗാനുസയേന നിരനുസയോതി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൧൧൦), ന പജഹതീ’’തി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൧൭൪-൧൭൬) ച ഏവമാദീസു രൂപധാതുആദയോ ഏവ ഭുമ്മനിദ്ദേസേനേവ നിദ്ദിട്ഠാതി. അട്ഠകഥായം പന ചതുത്ഥപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനേന സരൂപതോ അനുസയനട്ഠാനസ്സ ദസ്സിതത്താ തദത്ഥേ ആദിപഞ്ഹേപി ‘‘യതോ’’തി അനുസയനട്ഠാനം വുത്തന്തി ഇമമത്ഥം വിഭാവേത്വാ പുന ‘‘യതോ’’തി ഏതസ്സ വചനത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘ഉപ്പന്നേന കാമരാഗാനുസയേന സാനുസയോ’’തി വുത്തം, തം പമാദലിഖിതം വിയ ദിസ്സതി. ന ഹി ഉപ്പന്നേനേവ അനുസയേന സാനുസയോ, ഉപ്പത്തിരഹട്ഠാനതഞ്ച സന്ധായേവ നിസ്സക്കവചനം ന സക്കാ വത്തും. ന ഹി അപരിയാപന്നാനം അനുസയുപ്പത്തിരഹട്ഠാനതാതി തം തഥേവ ദിസ്സതി. ഏവം പനേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ – യതോ ഉപ്പന്നേനാതി യതോ ഉപ്പന്നേന ഭവിതബ്ബം, തേനാതി ഉപ്പത്തിരഹട്ഠാനേ നിസ്സക്കവചനം കതന്തി. തഥാ സബ്ബധമ്മേസു ഉപ്പജ്ജനകേനാതി. ഉപ്പത്തിപടിസേധേ അകതേ അനുപ്പത്തിയാ അനിച്ഛിതത്താ സബ്ബധമ്മേസു ഉപ്പജ്ജനകഭാവം ആപന്നേന അനുപ്പജ്ജനഭാവം അപനേതി നാമ. സബ്ബത്ഥാതി ഏതസ്സ പന സബ്ബട്ഠാനതോതി അയമത്ഥോ ന ന സമ്ഭവതി. ത്ഥ-കാരഞ്ഹി ഭുമ്മതോ അഞ്ഞത്ഥാപി സദ്ദവിദൂ ഇച്ഛന്തീതി.

സാനുസയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.