൩. പജഹനവാരവണ്ണനാ

൧൩൨-൧൯൭. പജഹനവാരേ യേന കാമരാഗാനുസയാദയോ സാവസേസാ പഹീയന്തി, സോ തേ പജഹതീതി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ വത്തബ്ബോ ന ഹോതി അപജഹനസബ്ഭാവാ, തസ്മാ സന്നിട്ഠാനേ നിരവസേസപ്പജഹനകോയേവ പജഹതീതി വുത്തോ, തസ്മാ ‘‘യോ വാ പന മാനാനുസയം പജഹതി, സോ കാമരാഗാനുസയം പജഹതീതി? നോ’’തി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൧൩൨) വുത്തം. യസ്മാ പന സംസയപദേന പഹാനകരണമത്തമേവ പുച്ഛതി, ന സന്നിട്ഠാനം കരോതി, തസ്മാ യഥാവിജ്ജമാനം പഹാനം സന്ധായ ‘‘യോ കാമരാഗാനുസയം പജഹതി, സോ മാനാനുസയം പജഹതീതി? തദേകട്ഠം പജഹതീ’’തി വുത്തം. പടിലോമേ പന ‘‘നപ്പജഹതീ’’തി പജഹനാഭാവോ ഏവ സന്നിട്ഠാനപദേന സംസയപദേന ച വിനിച്ഛിതോ പുച്ഛിതോ ച, തസ്മാ യേസം പജഹനം നത്ഥി നിരവസേസവസേന പജഹനകാനം, തേ ഠപേത്വാ അവസേസാ അപ്പജഹനസബ്ഭാവേനേവ നപ്പജഹന്തീതി വുത്താ, ന ച യഥാവിജ്ജമാനേന പഹാനേനേവ വജ്ജിതാതി ദട്ഠബ്ബാതി. ‘‘അനാഗാമിമഗ്ഗസമങ്ഗിഞ്ച അട്ഠമകഞ്ച ഠപേത്വാ അവസേസാ പുഗ്ഗലാ കാമരാഗാനുസയഞ്ച നപ്പജഹന്തി വിചികിച്ഛാനുസയഞ്ച നപ്പജഹന്തീ’’തി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൧൬൫) ഏത്ഥ അട്ഠകഥായം ‘‘പുഥുജ്ജനോ പഹാനപരിഞ്ഞായ അഭാവേന നപ്പജഹതി, സേസാ തേസം അനുസയാനം പഹീനത്താ’’തി (യമ. അട്ഠ. അനുസയയമക ൧൩൨-൧൯൭) വുത്തം.

തത്ഥ കിഞ്ചാപി കേസഞ്ചി വിചികിച്ഛാനുസയോ കേസഞ്ചി ഉഭയന്തി സേസാനം തേസം പഹീനതാ അത്ഥി, തഥാപി സോതാപന്നാദീനം വിചികിച്ഛാനുസയസ്സ പഹീനതാ ഉഭയാപജഹനസ്സ കാരണം ന ഹോതീതി തേസം പഹീനത്താ ‘‘നപ്പജഹന്തീ’’തി ന സക്കാ വത്തും, അഥ പന കാമരാഗാനുസയഞ്ച നപ്പജഹന്തീതി ഇമം സന്നിട്ഠാനേന തേസം പുഗ്ഗലാനം സങ്ഗഹിതതാദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി ന തത്ഥ കാരണം വത്തബ്ബം, പുച്ഛിതസ്സ പന സംസയത്ഥസ്സ കാരണം വത്തബ്ബം. ഏവം സതി ‘‘സേസാ തസ്സ അനുസയസ്സ പഹീനത്താ’’തി വത്തബ്ബന്തി? ന വത്തബ്ബം ‘‘യോ കാമരാഗാനുസയം നപ്പജഹതി, സോ ദിട്ഠാനുസയം വിചികിച്ഛാനുസയം നപ്പജഹതീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ പുച്ഛിതേ സദിസവിസ്സജ്ജനകേ ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാനുസയേ സന്ധായ കാരണസ്സ വത്തബ്ബത്താ, തസ്മാ തേസം അനുസയാനം പഹീനത്താതി തേസം ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാനുസയാനം പഹീനത്താ തേ സംസയത്ഥസങ്ഗഹിതേ അനുസയേ നപ്പജഹന്തീതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

പജഹനവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.