ലോകുത്തരകുസലം

പകിണ്ണകകഥാവണ്ണനാ

തത്രാതി ലോകുത്തരജ്ഝാനേ. അജ്ഝത്തഞ്ചാതി ഉപഡ്ഢഗാഥായ അഭിനിവിസിതബ്ബം വുട്ഠാതബ്ബം വിപസ്സനാഭൂമിം പഞ്ചധാ ഉദ്ദിസതി. സത്തഅട്ഠാദീനി അങ്ഗാനി സത്തട്ഠങ്ഗാനീതി ആദിസദ്ദസ്സ ലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. നിമിത്തന്തി യതോ വുട്ഠാനം, താനി നിമിത്തപവത്താനി നിമിത്തവചനേനേവ ഉദ്ദിസതി. സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണമേവ അരിയമഗ്ഗസ്സ ബോജ്ഝങ്ഗാദിവിസേസം നിയമേതി. കസ്മാ? തതോ തതോ ദുതിയാദിപാദകജ്ഝാനതോ ഉപ്പന്നസ്സ സസങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണസ്സ പാദകജ്ഝാനാതിക്കന്താനം അങ്ഗാനം അസമാപജ്ജിതുകാമതാവിരാഗഭാവനാഭാവതോ ഇതരസ്സ ച അതബ്ഭാവതോ. തേസമ്പി വാദേസു…പേ… വിപസ്സനാവ നിയമേതീതി വേദിതബ്ബാ. കസ്മാ? വിപസ്സനാനിയമേനേവ ഹി പഠമത്ഥേരവാദേപി അപാദകപഠമജ്ഝാനപാദകമഗ്ഗാ പഠമജ്ഝാനികാവ ഹോന്തി, ഇതരേ ച പാദകജ്ഝാനവിപസ്സനാനിയമേഹി തംതംഝാനികാ. ഏവം സേസവാദേസുപി വിപസ്സനാനിയമോ യഥാസമ്ഭവം യോജേതബ്ബോ.

പകിണ്ണകസങ്ഖാരേതി പാദകജ്ഝാനതോ അഞ്ഞസങ്ഖാരേ. തേന പാദകജ്ഝാനസങ്ഖാരേസു സമ്മസിതേസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ദസ്സേതി. തത്രാപീതി ദുതിയത്ഥേരവാദേപി. തംതംഝാനികതാ തംതംസമ്മസിതസങ്ഖാരവിപസ്സനാനിയമേഹി ഹോതി. തത്രാപി ഹി വിപസ്സനാ തംതംവിരാഗാവിരാഗഭാവനാഭാവേന സോമനസ്സസഹഗതാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ ച ഹുത്വാ ഝാനങ്ഗാദിനിയമം മഗ്ഗസ്സ കരോതീതി ഏവം വിപസ്സനാനിയമോ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

തന്തി തംതംഝാനസദിസഭവനം. സ്വായമത്ഥോ പാദകജ്ഝാനസമ്മസിതജ്ഝാനുപനിസ്സയേഹി വിനാ അജ്ഝാസയമത്തേന അസിജ്ഝനാ ഉപനിസ്സയേന വിനാ സങ്കപ്പമത്തേന സകദാഗാമിഫലാദീനം അസിജ്ഝനദീപകേന നന്ദകോവാദേന (മ. നി. ൩.൩൯൮ ആദയോ) ദീപേതബ്ബോ. തത്ഥ ഹി സോതാപന്നായപി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പഭാവം വദന്തേന ഭഗവതാ യസ്സ യസ്സ ഉപനിസ്സയോ അത്ഥി, തസ്സ തസ്സേവ അജ്ഝാസയോ നിയാമകോ, നാഞ്ഞസ്സാതി തേന തേന പരിപുണ്ണസങ്കപ്പതാ ഹോതി, ന തതോ പരം സങ്കപ്പസബ്ഭാവേപി അസിജ്ഝനതോതി അയമത്ഥോ ദീപിതോ ഹോതി. ഏവമിധാപി യസ്സ യസ്സ ദുതിയാദിഝാനികസ്സ മഗ്ഗസ്സ യഥാവുത്തോ ഉപനിസ്സയോ അത്ഥി, തസ്സ തസ്സേവ അജ്ഝാസയോ നിയാമകോ, നാഞ്ഞസ്സ സതിപി തസ്മിം അസിജ്ഝനതോ. ഇമസ്മിം പന വാദേ പാദകസമ്മസിതജ്ഝാനുപനിസ്സയസബ്ഭാവേ അജ്ഝാസയോ ഏകന്തേന ഹോതി, തംതംഫലൂപനിസ്സയസബ്ഭാവേ തംതംസങ്കപ്പോ വിയാതി തദഭാവാഭാവതോ അജ്ഝാസയോ നിയമേതീതി വുത്തം.

യസ്മിം പന പാദകജ്ഝാനം നത്ഥീതി ചതുത്ഥജ്ഝാനികവജ്ജാനം പാദകാനി ലോകിയജ്ഝാനാനി സന്ധായ വുത്തം. അപ്പനാപ്പത്തി ച ഓളാരികങ്ഗാതിക്കമനുപനിസ്സയാഭാവേ പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി വിനാ ന ഹോതീതി ‘‘സോമനസ്സസഹഗതമഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി ആഹ. ഉപേക്ഖാസഹഗതമഗ്ഗോതി ഏതേന ചതുത്ഥജ്ഝാനികതാപി സമാനാ അനുസയസമുഗ്ഘാടനസമത്ഥസ്സ ന സങ്ഖാരാവസേസതാതി ദസ്സേതി. തേ ച വാദാ ന വിരുജ്ഝന്തി അജ്ഝാസയവസേന പഞ്ചമജ്ഝാനികതായ പഠമാദിജ്ഝാനികതായ ച സമ്ഭവതോതി അധിപ്പായോ. അജ്ഝാസയോ ച സാത്ഥകോ ഹോതി, അഞ്ഞഥാ പാദകസമ്മസിതജ്ഝാനേഹേവ നിയമസ്സ സിദ്ധത്താ അജ്ഝാസയോ നിയാമകോ വുച്ചമാനോ നിരത്ഥകോ സിയാതി. ഇധ പന അട്ഠസാലിനിയാ നിയാമനേ ഏകന്തികം വിപസ്സനാസങ്ഖാതം അത്ഥമേവ ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘തേസമ്പി വാദേസു അയം…പേ… വിപസ്സനാവ നിയമേതീ’’തി വദന്തേന തയോപേതേ വാദേ വിപസ്സനാവ നിയമേതീതി ദസ്സിതം. തംതംവാദാനഞ്ഹി വിപസ്സനാസഹിതാനമേവ സിദ്ധി, നാഞ്ഞഥാതി ദസ്സിതന്തി.

പവേധതീതി ഗോത്രഭുസ്സ പച്ചയോ ഭവിതും ന സക്കോതീതി അത്ഥോ. യദി പഞ്ചമചിത്തക്ഖണേ ജവനം പതിതം നാമ ഹോതി, കഥം തദാ ഗോത്രഭു തദനന്തരഞ്ച മഗ്ഗോ ജവനസ്സ പതിതക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജതീതി? അപുബ്ബസ്സ ജവനന്തരസ്സ പതിതതാഭാവതോ. തദേവ ഹി ജവനം അനേകക്ഖത്തും പവത്തമാനം പതിതം സിയാതി, ഗോത്രഭു പന ആരമ്മണന്തരേ ഉപ്പന്നം അപുബ്ബം ജവനം, തഥാ മഗ്ഗോ ഭൂമന്തരതോ ചാതി. നനു ച സത്തമജവനചേതനായ ബലവതായ ഉപപജ്ജവേദനീയഭാവോ ഹോതി ആനന്തരിയതാപീതി, തത്ഥായം അധിപ്പായോ സിയാ ‘‘പടിസന്ധിയാ അനന്തരപച്ചയഭാവിനോ വിപാകസന്താനസ്സ അനന്തരപച്ചയഭാവേന അന്തിമജവനചേതനായ സുസങ്ഖതത്താ സാ സത്തമജവനചേതനാ ഉപപജ്ജവേദനീയാ ആനന്തരികാ ച ഹോതി, ന അപതിതജവനചേതനാ വിയ ബലവതായാ’’തി.

പുന അനുലോമം തം അനുബന്ധേയ്യാതി ഗോത്രഭുസ്സ ഹി സങ്ഖാരാരമ്മണത്തേ സതി തദപി അനുലോമമേവാതി പുരിമഅനുലോമം വിയ തം തദപി അഞ്ഞം അനുലോമം അനുബന്ധേയ്യ, ന മഗ്ഗോതി മഗ്ഗവുട്ഠാനമേവ ച ന ഭവേയ്യ അത്തനോ സദിസാലമ്ബനസ്സ ആവജ്ജനട്ഠാനിയസ്സ പച്ചയസ്സ അലാഭാ. അപ്പഹീനഭാവേന പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു അനുസയിതാ കിലേസാ സാ ഭൂമി ഏതേഹി ലദ്ധാതി കത്വാ ഭൂമിലദ്ധാ. വട്ടം സിനോന്തി ബന്ധന്തീതി കത്വാ വട്ടസേതൂ ച, തേസം സമുഗ്ഘാതകരണന്തിപി ഏതദേവസ്സ ലോഭക്ഖന്ധാദിപദാലനം വുച്ചതി. തന്തി പവത്തം. ഏകം ഭവന്തി അനാഗാമിനോ അനേകക്ഖത്തുഞ്ച തത്ഥേവ ഉപപജ്ജന്തസ്സ ഹേട്ഠാ അനാഗമനവസേന ഏകോ ഭവോതി ഗഹേത്വാ വുത്തം.

ഇമസ്സ പനത്ഥസ്സാതി യഥാവുത്തസ്സ ഉപാദിന്നകപവത്തതോ വുട്ഠാനസ്സ. അപായേസു സത്തമഭവതോ ഉദ്ധം സുഗതിയഞ്ച വിപാകദായകസ്സ അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയഘാതോ സോതാപത്തിമഗ്ഗഞാണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധോ ദട്ഠബ്ബോ. ദ്വീസു ഭവേസൂതി അനാഗാമിമഗ്ഗേ അഭാവിതേ സകദാഗാമിസ്സ കാമധാതുയം യേ ദ്വേ ഭവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും, തേസൂതി അത്ഥോ. ചലതീതി ഏതേന ചലനസഭാവമേവ ദസ്സേതി, ന അചലനാഭാവം, തസ്മാ അചലനം ദസ്സേത്വാ പുന ചലനം ദസ്സേതും ‘‘തഥാഗതസ്സ ഹീ’’തിആദിമാഹ. യേപി വാ കത്ഥചി ചത്താരോപി മഗ്ഗേ സമാനപടിപദേ ദിസ്വാ സഭാവതോ അചലനമേവ ഗണ്ഹേയ്യും, തേസം തംഗഹണനിവാരണത്ഥം ‘‘ചലതീ’’തി വുത്തം, ന ചലനാവധാരണത്ഥന്തി യുത്തം ഉഭയദസ്സനം. അഥ വാ യദിപി കേസഞ്ചി ചത്താരോപി മഗ്ഗാ സമാനപടിപദാ, തഥാപി കിലേസിന്ദ്രിയേഹി സിജ്ഝമാനാ പടിപദാ തേസം വസേന ചലനപകതികാ ഏവാതി ‘‘ചലതി’’ച്ചേവ വുത്തം, ന ‘‘ന ചലതീ’’തി.

ലോകുത്തരകുസലപകിണ്ണകകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഠമമഗ്ഗവീസതിമഹാനയവണ്ണനാ

൩൫൭. യസ്സ പുബ്ബഭാഗേ ‘‘മഗ്ഗം ഭാവേമീ’’തി അജ്ഝാസയോ പവത്തോ, സോ മഗ്ഗം ഭാവേതി. ഏവം സബ്ബത്ഥ അജ്ഝാസയവിസേസേന തംതംഭാവനാവിസേസോ ദട്ഠബ്ബോ.

൩൫൮. ഛന്ദാധിപതേയ്യന്തിആദീസു ഏകചിത്തക്ഖണേ വത്തമാനേസു ധമ്മേസു കഥം ഛന്ദസ്സ തംസഹജാതസ്സ അധിപതിഭാവോ വീരിയാദീനഞ്ചാതി? ഉപനിസ്സയവസേന. യസ്സ ഹി സചേ ഛന്ദവതോ കുസലം നിപ്ഫജ്ജതി, ‘‘അഹം നിപ്ഫാദേസ്സാമീ’’തി പവത്തമാനസ്സ കുസലം നിപ്ഫന്നം, തസ്സ തംസഹജാതോ ഛന്ദോ തേന പുരിമുപനിസ്സയേന വിസിട്ഠോ സഹജാതധമ്മേ അത്തനോ വസേ വത്തേതി. തസ്മിഞ്ച പവത്തമാനേ തേ പവത്തന്തി, നിവത്തമാനേ നിവത്തന്തി, തദനുരൂപബലാ ച ഹോന്തി രാജപുരിസാ വിയാതി. ഏവം വീരിയാദീസു. സേസധമ്മാനം പന കത്ഥചി വുത്തപ്പകാരപ്പവത്തിസബ്ഭാവേപി അതംസഭാവത്താ അധിപതിഭാവോ നത്ഥീതി ദട്ഠബ്ബോ.

ദുതിയമഗ്ഗവണ്ണനാ

൩൬൧. ആ-കാരസ്സ രസ്സത്തം കത്വാ അഞ്ഞിന്ദ്രിയം വുത്തം, ആ-കാരോ ച ധമ്മമരിയാദത്ഥോ.

തതിയചതുത്ഥമഗ്ഗവണ്ണനാ

൩൬൨. മഗ്ഗങ്ഗാനി ന പൂരേന്തി അകിച്ചകത്താ സമ്മാദിട്ഠിയാതി അധിപ്പായോ. മാരേന്തോ ഗച്ഛതീതി ഹി മഗ്ഗോ, ന ചേതായ മാരേതബ്ബം അത്ഥീതി. മാനസ്സ ദിട്ഠിസദിസാ പവത്തി അഹമസ്മീതി പവത്തമാനസ്സ ദിട്ഠിട്ഠാനേ ഠാനം. ആലോകസ്സേവ പവത്തികാലോ വിയാതി ചിരപ്പവത്തിം സന്ധായാഹ. ഏകദേസസാമഞ്ഞേന ഹി യഥാധിപ്പേതേന ഉപമാ ഹോതീതി. ഖാരേ വാതി കട്ഠാദീനം ഖാരച്ഛാരികായം. സമ്മദ്ദിത്വാതി കിലേദേത്വാ. ഛന്ദോതി തണ്ഹാ. അനുസയോതി തണ്ഹാ മാനാനുസയോ ച. ഏതസ്മിഞ്ച സുത്തേ അസമൂഹതസ്സ ഗന്ധസ്സ സമുഗ്ഘാടനം വിയ അസമൂഹതമാനാദിസമുഗ്ഘാതം ദസ്സേന്തേന അഞ്ഞമഞ്ഞേ കിലേസേ പജഹതീതി ദസ്സിതന്തി ആനീതം, ന യഥാവുത്തനയേന ഉപമായ വുത്തത്താതി ദട്ഠബ്ബം. നിരന്തരം പവത്തമാനേ ചിത്തേ തസ്സ സംകിലേസവോദാനകരാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ചേതസികാ ഉപ്പജ്ജമാനാ തസ്സങ്ഗഭൂതാ അവയവാ വിയ ഹോന്തീതി ‘‘ചിത്തങ്ഗവസേനാ’’തി വുത്തം.

ലോകുത്തരകുസലവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കുസലകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.