൧൦. ഉപ്പടിപാടികസുത്തം

൫൧൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? ദുക്ഖിന്ദ്രിയം, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം, സുഖിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജതി ദുക്ഖിന്ദ്രിയം. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഉപ്പന്നം ഖോ മേ ഇദം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം, തഞ്ച ഖോ സനിമിത്തം സനിദാനം സസങ്ഖാരം സപ്പച്ചയം. തഞ്ച അനിമിത്തം അനിദാനം അസങ്ഖാരം അപ്പച്ചയം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. സോ ദുക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതി, ദുക്ഖിന്ദ്രിയസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ദുക്ഖിന്ദ്രിയനിരോധഞ്ച പജാനാതി, യത്ഥ ചുപ്പന്നം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി തഞ്ച പജാനാതി. കത്ഥ ചുപ്പന്നം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഞ്ഞാസി ദുക്ഖിന്ദ്രിയസ്സ നിരോധം, തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതി’’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജതി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഉപ്പന്നം ഖോ മേ ഇദം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം, തഞ്ച ഖോ സനിമിത്തം സനിദാനം സസങ്ഖാരം സപ്പച്ചയം. തഞ്ച അനിമിത്തം അനിദാനം അസങ്ഖാരം അപ്പച്ചയം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. സോ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതി, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയനിരോധഞ്ച പജാനാതി, യത്ഥ ചുപ്പന്നം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി തഞ്ച പജാനാതി. കത്ഥ ചുപ്പന്നം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഞ്ഞാസി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സ നിരോധം, തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതി’’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജതി സുഖിന്ദ്രിയം. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഉപ്പന്നം ഖോ മേ ഇദം സുഖിന്ദ്രിയം, തഞ്ച ഖോ സനിമിത്തം സനിദാനം സസങ്ഖാരം സപ്പച്ചയം. തഞ്ച അനിമിത്തം അനിദാനം അസങ്ഖാരം അപ്പച്ചയം സുഖിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. സോ സുഖിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതി, സുഖിന്ദ്രിയസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സുഖിന്ദ്രിയനിരോധഞ്ച പജാനാതി, യത്ഥ ചുപ്പന്നം സുഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി തഞ്ച പജാനാതി. കത്ഥ ചുപ്പന്നം സുഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം സുഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഞ്ഞാസി സുഖിന്ദ്രിയസ്സ നിരോധം, തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതി’’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജതി സോമനസ്സിന്ദ്രിയം. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഉപ്പന്നം ഖോ മേ ഇദം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, തഞ്ച ഖോ സനിമിത്തം സനിദാനം സസങ്ഖാരം സപ്പച്ചയം. തഞ്ച അനിമിത്തം അനിദാനം അസങ്ഖാരം അപ്പച്ചയം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. സോ സോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതി, സോമനസ്സിന്ദ്രിയസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സോമനസ്സിന്ദ്രിയനിരോധഞ്ച പജാനാതി, യത്ഥ ചുപ്പന്നം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി തഞ്ച പജാനാതി. കത്ഥ ചുപ്പന്നം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഞ്ഞാസി സോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സ നിരോധം, തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതി’’’.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഉപ്പന്നം ഖോ മേ ഇദം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, തഞ്ച ഖോ സനിമിത്തം സനിദാനം സസങ്ഖാരം സപ്പച്ചയം. തഞ്ച അനിമിത്തം അനിദാനം അസങ്ഖാരം അപ്പച്ചയം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. സോ ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതി, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയനിരോധഞ്ച പജാനാതി, യത്ഥ ചുപ്പന്നം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി തഞ്ച പജാനാതി. കത്ഥ ചുപ്പന്നം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഞ്ഞാസി ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയസ്സ നിരോധം, തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതീ’’’തി. ദസമം.

സുഖിന്ദ്രിയവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സുദ്ധികഞ്ച സോതോ അരഹാ, ദുവേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

വിഭങ്ഗേന തയോ വുത്താ, കട്ഠോ ഉപ്പടിപാടികന്തി.